Κοίτα, Μιχάλη μου, το χάλι σου

Ωπ, τι γυρεύει εδώ ένα τέτοιο κείμενο; Αυτή είναι μια καλή ερώτηση αλλά μια πλήρης απάντηση θα έπιανε πολλές σελίδες και θα χρειαζόταν ένα άλλο κείμενο για το κυρίως θέμα. Ας πούμε απλώς ότι το μπλο(γ)κ είναι ένα προσωπικό ημερολόγιο που υπηρετεί τις εμμονές του ιδιοκτήτη του. Και αν χρειάζεται κάποια αφορμή, αυτή είναι η ταινία «Μάικλ» που κυκλοφόρησε πρόσφατα στις αίθουσες.

Και πώς εμπλέκεται ο Μιχάλης στις εμμονές της κε του μπλοκ; Αυτή είναι μια κακή ερώτηση, που φανερώνει κακή σχέση με την πατριδογνωσία και την εποχή των παιδικών μας χρόνων -της μόνης πραγματικής πατρίδας μας. Αλλά μια πλήρης απάντηση θα έπιανε βιβλίο ολόκληρο με παιδικά απομνημονεύματα και μετα θα χρειαζόταν άλλο ένα. Ας πούμε απλώς ότι οι κασέτες του Μιχάλη (εκτός και αν ήσουν σαν την κακομαθημένη ξαδέλφη που μου χάρισε εν είδει φιλανθρωπίας την πρώτη κασέτα μου, γιατί αυτή είχε ήδη το BAD σε βινύλιο και σε CD), ήταν για τη γενιά μου στο φάσμα της νομοτέλειας, που δεν είναι παρά ένα φάσμα δυνατοτήτων, οριζόμενο από μια βασική αντίθεση -πχ άσπρο-μαύρο, που ο Μιχάλης πήγε να το λύσει αντιδιαλεκτικά, με πλαστικές εγχειρίσεις.

Μπορεί απλά να άκουγες. Ή να άκουγες και να το ξεπέρασες μεγαλώνοντας, όπως κάποιοι με τον Βασίλη, γιατί είναι λέει για αιώνιους έφηβους και ο Μακεγιάσο για μικρά παιδιά -που με τη στερνή μας γνώση δε γεννά πολύ ευχάριστους συνειρμούς. Ή να άκουγες σαν τον συνονόματο συμμαθητή, που του κόλλησε η μελωδία-ριφάκι από το Smooth Criminal (προφητικός, αυτοβιογραφικός τίτλος κατά μία έννοια -όπως το «Καταρρέω» για τη Σοβιετία που ανατράπηκε- και τι να απέγινε άραγε η Άννι κι ο φίλος της) και τραγουδούσε λούπα «ντίγκι-ντίγκι ντίγκι-ντάγκα, ντίγκι-ντάγκα». Γιατί ήμασταν αθώα παιδιά που δεν ήξεραν τα λόγια ούτε από ντιγκιντάγκες, αχ ωραία χρόνια...
Γιατί τα μισά νοσταλγικά σχόλια του ΥΤ καταλήγουν σε φλερτ με τον ρατσισμό και την εποχή που δεν είχαμε γεμίσει ξένους, αλλά κοιμόμασταν με παράθυρα ανοιχτά -όπως συμβούλευε ο Ζαχαριάδης τους κομμουνιστές, για να μπορούν να το σκάσουν. Και θέλει μεγάλη συνειδησιακή-ιδεολογική μάχη, για να διαχωρίσουμε τα σκατά (και την AfD) από την Ostalgie και τις συμβουλές του σ. Νίκου.

Μπορεί επίσης άκουγες και να άφηνες την ψυχή σου στην πίστα (και blood on the dancefloor), σαν τον μικρό στη μικρότερη τάξη που αντέγραφε τις κινήσεις του και ανοιγόκλεινε τα χείλη του, σαν να έβγαινε play-back, και ήταν πόλος έλξης στις σχολικές γιορτές.
Αλλά ήταν σχεδόν απίθανο να μην άκουγες -έστω και αν ήταν για να το απορρίψεις αργότερα.

Τι λέγαμε όμως; Α ναι, για την ταινία και τον Μάικλ Τζάκσον. Καλλιτεχνικά μιλώντας, ο Μιχάλης ήταν ένας και μοναδικός στο είδος του, σπάνιος συνδυασμός μουσικών ταλέντων -χορευτή, ερμηνευτή και ολίγον συνθέτη- και εκπληκτικός σόου-μαν, με εμβληματικά κλιπάκια (σαν ταινίες μικρού μήκους), συναυλίες-εμφανίσεις, κινήσεις, στολές, γάντια και άσπρες κάλτσες να φωσφορίζουν στο στρομπόλι. Έστω και ένα απ’ αυτά θα ήταν αρκετό να τον κατατάξει μεταξύ των κορυφαίων, πόσο μάλλον στην εποχή μας, που αναδεικνύει πολλά ατάλαντα, φανταχτερά τίποτα. (Όλα αυτά ασφαλώς με όρους αστικής τέχνης, δηλαδή σόου μπιζ, καθώς ο Μιχάλης δεν εξέφρασε ποτέ ούτε δια της τεθλασμένης το βασανισμένο τραγούδι της φυλής του ή των φτωχών στρωμάτων από τα οποία προερχόταν και ο ίδιος). 

Σε καθαρά ανθρώπινο επίπεδο, ο Τζάκσον ήταν κατά πάσα βεβαιότητα κακοποιητής (αν όχι βιαστής) μικρών παιδιών και η συζήτηση θα μπορούσε να τελειώσει εκεί. Ή να συνεχίσει ευρύτερα πάνω στο διαχρονικό ζήτημα της σχετικής αυτονόμησης του έργου από τον καλλιτέχνη -ιδίως αν μιλάμε για δηλωμένους φασίστες, που έχουν φτιάξει αριστουργήματα. Καθώς και γύρω από το ερώτημα πόσοι δικοί μας καλλιτέχνες θα γλίτωναν την ακύρωση, αν ήταν ανοιχτό βιβλίο η ιδιωτική τους ζωή, ως πεδίο δοκιμής-κρίσης για τις αρχές και τη θεωρία τους.

Η συζήτηση, όμως, δεν πρέπει να τελειώνει ποτέ εκεί, από τη δική μας σκοπιά τουλάχιστον. Πίσω από κάθε έγκλημα, κακοποίηση και διαταραγμένη προσωπικότητα που τα διαπράττει, αναζητάμε τους κοινωνικούς παράγοντες που δε δικαιολογούν, ούτε δίνουν άλλοθι, αλλά ερμηνεύουν κάποιες πράξεις-συμπεριφορές. Όχι για να ξεπλύνουμε ή να αθωώσουμε τους ενόχους, αλλά για να εμβαθύνουμε στις αιτίες και να τις αντιμετωπίσουμε.

Στην περίπτωση του MJ μπορούμε να διακρίνουμε δύο επίπεδα: το οικογενειακό και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Ο Τζάκσον είχε έναν χειριστικό, κακοποιητικό πατέρα που χτυπούσε τα παιδιά του, για να επιβάλλει πειθαρχία, τα εκμεταλλευόταν ως μάνατζερ που προωθούσε την καριέρα τους και τα «όνειρά» τους και έβλεπε το συγκρότημα και ειδικά τον Μάικλ ως μηχανή κέρδους - λαχείο για να κάνει τη μεγάλη ζωή που ήθελε ή να ξελασπώσει από τα χρέη του.
Εξαιτίας του ο MJ δεν είχε ουσιαστικό δικαίωμα στην παιδική ηλικία και μια φυσιολογική ανάπτυξη του χαρακτήρα του. Δεν έκανε παρέα με άλλα παιδιά, γιατί έπρεπε να αφοσιωθεί στις πρόβες του, απέκτησε κόμπλεξ για τη μύτη του -και έκανε την πρώτη από τις πολλές πλαστικές του! Δε γνώρισε πολλές στιγμές οικογενειακής θαλπωρής -παρά μόνο δίπλα στη μητέρα του- ενώ μια θεωρία λέει πως δεν αγάπησε το αντίθετο φύλο, γιατί έβλεπε τον πατέρα του να ξενοπηδά ό,τι κινούνταν κατά τη διάρκεια των περιοδειών των Jackson 5.
Ο Μάικλ μισούσε και φοβόταν τον πατέρα του, αδυνατώντας να απεμπλακεί από τις δαγκάνες του, ακόμα και όταν έφτασε στην κορυφή του κόσμου με το Thriller και είχε ξεκινήσει τη σόλο καριέρα του. Έψαχνε απεγνωσμένα διέξοδο στις «φιλίες» του με εξωτικά ζώα (πχ έναν χιμπατζή, ένα φίδι και ένα λάμα!) ή στο παραμύθι του Πίτερ Παν, και ένα κομμάτι του έμεινε για πάντα εγκλωβισμένο σε αυτές τις «Χαρούμενες σκέψεις», το καταφύγιο της παιδικής του ηλικίας, χωρίς να καταφέρει ποτέ να ωριμάσει. Αλλά ένα ενήλικο παιδί που αποκτά απεριόριστο χρήμα και δύναμη, μπορεί να γίνει ο χειρότερος τύραννος για όσους τον περιβάλλουν. 

Αν εστιάσουμε στη γενική εικόνα, μπορούμε να βρούμε βαθύτερα γκεστάλτ από το «αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα». Ή από το στερεότυπο των απόκληρων που πιάνουν την καλή και βγάζουν απωθημένα, μαζί με τα χειρότερα στοιχεία του εαυτού τους. Ή την απόγνωση μιας φτωχής αφροαμερικάνικης οικογένειας, που προσπαθεί να ξεφύγει από τη μιζέρια του «πεπρωμένου» της. Ή τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης που σκληραίνουν και τον χαρακτήρα της, αφού ο κυνισμός είναι μονόδρομος για την επιβίωση. 

Μπορούμε να δούμε πχ τη δίψα για κέρδη να διεισδύει από τις ρωγμές των οικογενειακών σχέσεων, να τις δηλητηριάζει και να τις καταστρέφει (ούτε ο Μάικλ ούτε τα άλλα μέλη της οικογένειας ήταν αθώα του αίματος -δεν είναι η δόξα, δεν είναι τα λεφτά). Μπορούμε επίσης να δούμε το star system να υψώνει είδωλα για να τα γκρεμίσει, αφού τα χορέψει στο ταψί. Να τα ταΐζει με δόξα, χρήματα και προνόμια άγνωστα στους κοινούς θνητούς, να τα ντοπάρει (κυριολεκτικά, κατά κανόνα) για να αντέξουν την κούρσα και να τα ξεζουμίζει, να τα αποστραγγίζει μεθοδικά από κάθε υποψία ανθρώπινων συναισθημάτων και φυσιολογικής ζωής, και να τα πετά στο περιθώριο όταν πάψουν να (του) είναι χρήσιμα. Προφανώς είχε τη συναίνεσή τους για όλα αυτά και ο καθένας φέρει ευθύνη για τις επιλογές του, αλλά είναι ζήτημα πόσο ελεύθερες είναι αυτές τελικά.

Εν κατακλείδι, πίσω από κάθε έγκλημα και κάθε κατεστραμμένη ζωή, υπάρχει ένα ευρύτερο «κατηγορώ» για έναν σάπιο κόσμο κι ένα ένοχο σύστημα, που έχει το έγκλημα στη φύση του. Για να παραφράσουμε τους στίχους που τραγουδά και ο Μιχάλης: 

If they say why, why, tell them that is system's nature. 

Η ταινία βέβαια δεν έχει καμία πρόθεση να μας δείξει κάτι από όλα αυτά. Επιλέγει ως -πραγματικό πλην- βολικό στόχο τον πατέρα-μάνατζερ, που δεν είναι καν εν ζωή για να αντιδράσει, αναδεικνύοντας πόσο γλοιώδης και εγωιστής ήταν. Πέραν τούτου, όμως, ουδέν, πλην μιας αδιάφορης αγιογραφίας, που σταματά στην περιοδεία του BAD -δηλαδή στο απόγειο της δόξας του Μιχάλη- και αφήνει να εννοηθεί πως ίσως υπάρξει και δεύτερο μέρος, όπου ίσως έχουμε κάποια ανατροπή ως προς το βασικό αφήγημα. Γιατί στο πρώτο δεν είδαμε τίποτα κακό (πλην του BAD), παρά μόνο ελάχιστες νύξεις για τα σκοτεινά του σημεία (πχ την απαρχή του εθισμού του στις ουσίες) -αλλά σχεδόν καμία για τις κατηγορίες που αμαυρώνουν τη φήμη του. 

Περιμέναμε άραγε κάτι διαφορετικό; Σαφώς, όχι. Με ξενίζει όμως ότι δεν τηρήθηκαν τα προσχήματα, γιατί η βιομηχανία του Χόλιγουντ έχει δείξει πως ξέρει να φτιάχνει προσεκτικούς «βίους αγίων», με άλλοθι αντικειμενικότητας -πχ όπως στο Last Dance, για έναν άλλο διάσημο MJ. Ξέρει να δείχνει τις υπαρκτές κηλίδες ενός λαμπερού ήλιου, να παίζει με την κλίμακα άσπρου-μαύρου και των (50) ενδιάμεσων αποχρώσεων, να παρουσιάζει πιο ρεαλιστικά -και για αυτό πειστικά- πορτρέτα, με αδιόρατα φίλτρα. Εδώ τι πήγε στραβά άραγε; 

Η πρώτη σκέψη ήταν πως η συμμετοχή της οικογένειας και του μάνατζερ στην παραγωγή έβαλε αρκετά χαμηλά το ταβάνι της ειλικρίνειας, διασφαλίζοντας πως δε θα ειπωθούν άβολες αλήθειες που θα έβλαπταν (ακόμα περισσότερο) την υστεροφημία του Μιχάλη. Χωρούσε μόνο η δική τους, στρογγυλεμένη, μεροληπτική, επιλεκτική και αναξιόπιστη, με το αφήγημα - παραμύθι για τον Μάικλ που βρήκε καταφύγιο στη χώρα του παραμυθιού του Πίτερ Παν. Και όσοι το χάψουν...

Μια άλλη προσέγγιση είναι ότι οι Αμερικάνοι βλέπουν τον Μιχάλη κάπως σαν εθνικό τους σύμβολο, κάτι μεταξύ Καποδίστρια και Καζαντζίδη, με τη διαφορά πως α. η ταινία δεν τρέφεται από εντάσεις και επικοινωνιακό θόρυβο, βγάζοντας περίπου απάτριδες όσους δεν την εγκωμιάζουν και β. ακόμα και η ταινία για τον Καζαντζίδη έχει κάποιες λίγες αιχμές για τον ήρωά της, ενώ το «Michael» όχι. Προσωπικά το βρίσκω μονοδιάστατο, πολύ άγευστο και άοσμο για να πιάσει, αλλά τα εισιτήρια που κόβει μαρτυρούν το αντίθετο. Μπορεί τελικά ο κόσμος να έχει ανάγκη από άσπιλα είδωλα, όπου το μόνο ψεγάδι τους θα είναι ίσως η λεύκη στο δέρμα. Ή να περάσει ανέμελα, σα να παίζει με σαπουνόφουσκες που σκάνε κάνοντας ποπ -και ο Τζάκσον είναι ο βασιλιάς της. Ακόμα και να νοσταλγήσει τα νιάτα του ή μια εποχή που δεν έζησε και ίσως είχε παραπάνω μελωδία, έμπνευση, πρωτότυπες ιδέες -περασμένα μεγαλεία και διηγώντας τα να βγάζεις κέρδος. 

Τελικά από την πλάνη μου με έβγαλε, για πολλοστή φορά, το όργανο, που έχει για όλα τη σωστή απάντηση (και δεν είναι το 42). Όχι (μόνο) γιατί είχε τη σωστή γραμμή για την κριτική της ταινίας, αλλά γιατί εξηγεί πως υπάρχει εξωδικαστικός συμβιβασμός για τις κατηγορίες εναντίον του Τζάκσον και δεσμευτική ρήτρα να μην αναφερθεί ποτέ ξανά η υπόθεση, κάτι που αχρήστεψε σχεδόν το 1/3 του αρχικού υλικού και οδήγησε τους δημιουργούς σε άλλα μονοπάτια και ένα μάλλον αδιάφορο αποτέλεσμα. Το οποίο είναι πολύ ωραίο για μιούζικαλ, έχει ορισμένες εκπληκτικές ερμηνείες (από τον ανιψιό του Τζάκσον ή το παιδί που τον υποδύεται στα πρώτα χρόνια, και τον ηθοποιό που παίζει τον ρόλο του πατέρα του), μοιάζει όμως να μην έχει καλό σενάριο και λόγο ύπαρξης. Αν, παρόλα αυτά, σου φτάνει να χορεύεις στη θέση σου, θα περάσεις ευχάριστα την ώρα σου και το μόνο που πρέπει να προσέχεις είναι να μην πέσει ο ουρανός στο κεφάλι σου και να μην πατήσουν άλλα επικίνδυνα πράγματα, πάνω στην ανεμελιά σου.

Υστερόγραφο 

Τι γυρεύει εδώ αυτό το υστερόγραφο για μια σειρά του Νέτφλιξ; Μα ο Ρόνι ήταν ένας χορευτής των γηπέδων, που χόρευε και τους αντιπάλους του και έκανε τον Πανούτσο να πει ότι θα μπορούσε να τον βλέπει οκτώ ώρες να κοιμάται (και από τότε ίσως έχει να πει κάτι έξυπνο). Δεν είχε διάρκεια για να μπει στην κουβέντα περί GOAT, αλλά έκανε πράγματα που κανείς άλλος δεν μπορούσε (από την αποθέωση στο Μπερναμπέου ως το να αναγκάσει αντίπαλο να ζητήσει τη φανέλα του στο ημίχρονο, πριν βγει αλλαγή εκτεθειμένος από τα μαγικά του). Δε θα ήταν σχέση ζωής, αλλά ίσως η πιο δυνατή, αξιομνημόνευτη καψούρα. Είχε το ίδιο απαράμιλλο ταλέντο με τον Μάικλ, το σουλούπι και τις κινήσεις του, ίσως και το μαλλί του, μεγάλο δέσιμο με την οικογένεια από την οποία προέρχονταν όμως και πολύ κακές επιρροές, και πρωτίστως τις ίδιες (αυτο)καταστροφικές τάσεις. Από τον εθισμό στις ουσίες, μέχρι τα σκάνδαλα και τις σκοτεινές υποθέσεις που τον έφεραν στη φυλακή της Παραγουάης.

Όταν γελούσε στο γήπεδο, ήταν ένας γητευτής της μπάλας, που είχε μάτια μόνο για αυτήν (και αυτή για αυτόν), της μιλούσε γλυκά, της έκανε έρωτα και την αποπλανούσε. Όταν έχασε τη μαγική του αύρα, ήταν απλώς ένας γκάουτσο με πεταχτά δόντια, που έμοιαζε με τον Μπαγκς Μπάνι και είχε φανεί προ πολλούς πως η μπάλα δεν ήταν η βασική προτεραιότητα στα ενδιαφέροντά του. Έτσι από αρχηγός του Καρναβαλιού και ενός άγριου διονυσιασμού, κατέληξε σαν βασιλιάς Καρνάβαλος που περιφέρει το σαρκίο του οπουδήποτε μπορεί να βγάλει κέρδος από τις καλές αναμνήσεις που κράτησε για αυτόν ο κόσμος.

Έχασε κάθε άλλοθι, όχι όταν λύγισε στις ουσίες -αυτό το είχε πάθει και ο Μαραντόνα, σε πολύ μεγαλύτερη έκταση. Αλλά όταν προσκύνησε την εξουσία του Μπολσονάρου -όπως και αρκετοί ακόμα συμπατριώτες του από το σινάφι του. Και δεν άφησε πολλά περιθώρια συμπάθειας και υπεράσπισης, ούτε καν σε όσους τον είχαν ερωτευτεί βλέποντάς τον στο χορτάρι. 

Τι θα γινόταν ή θα μπορούσε να γίνει αν είχε αγωνιστική πειθαρχία, αν δεν αγαπούσε τόσο τα πάρτι, τις γυναίκες και τις καταχρήσεις; Πιθανότατα τίποτα, γιατί δε θα ήταν ο ίδιος. Τα (ποδοσφαιρικά) είδωλα καίγονται και σβήνουν σαν κομήτες. Τα αντιδιαλεκτικά ερωτήματα πάλι, όχι.

Ασχολούμαστε όμως με το Χόλιγουντ και παραβλέπουμε τις εγχώριες ποιητικές σκηνές, που είναι βγαλμένες από σινεμά. Σαν τους Πασόκους στο Σkοπευτήριο, που είναι λιγότερο πειστικοί και από τους κομπάρσους του Βούλγαρη. Ή το ιστορικό πανό της ΟΚΔΕ...

Αλλά ίσως το κάνουμε σε επόμενη -πχ φοιτητική- ανάρτηση. Αν και η βάση του μπλοκ πρέπει να ξέρει πως το επόμενο διάστημα είναι πιθανό η συχνότητα των αναρτήσεων να αραιώσει αισθητά, λόγω αυξημένων υποχρεώσεων. Η ζωή θα δείξει.

Χαμένη άνοιξη - Πρωτομαγιά παντός καιρού

Δηλαδή είναι φυσιολογικό να κάνουμε Πρωτομαγιά με τέτοιο καιρό;

Κάποτε περίμενες τον Μάη να φας τριφύλλι, να δείξεις το καινούριο μπλουζάκι ΚΘ και να καείς πρώτη φορά (αριστερά) μες στη χρονιά, γιατί αν δεν καώ εγώ, αν δεν καείς εσύ κτλ. Χτες όμως βλαστημούσες την ώρα που ανέβασες τα χειμωνιάτικα στο ντουλάπι ή που βαρέθηκες να τα κατεβάσεις ή που τραγουδούσες «δεν κάνει κρύο στην Ελλάδα», και αν δεν το δαγκώσω εγώ, αν δεν το δαγκώσεις εσύ, ΚΚΕ δαγκωτό κτλ. Ευτυχώς που είμαστε παντός καιρού και έχουμε σπάσει τον πάγο, γιατί αλλιώς...

Κι αν όλα αυτά είναι η κλιματική αλλαγή που μας τιμωρεί; Κι αν τελικά είμαστε κι εμείς αρνητές της κλιματικής αλλαγή; Ανοησίες. Το βασικό είναι να μη γίνεται η κλιματική αλλαγή άλλοθι της εκάστοτε κυβέρνησης. Τα είπαν πολύ καλά και στην εκδήλωση του κόμματος για την αντιπυρική προστασία, ένας σμήναρχος ε.α. και ένας καθηγητής Δασολογίας -μεταξύ άλλων.

Ναι, η κλιματική κρίση είναι πραγματική. Ναι έχουμε πιο έντονα φαινόμενα, πιο συχνά και πιο απρόβλεπτα. Αλλά αυτό δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για την απουσία σχεδιασμού. Όταν η πρόληψη απουσιάζει κι η καταστολή φορτώνεται σε λίγους, το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο.

Ισχυρίζονται προκλητικά ότι οι πυρκαγιές είναι πιο καταστροφικές, λόγω κλιματικών μεταβολών, όμως δεν παίρνουν κανένα ουσιαστικό πρόσθετο μέτρο, άρα ο ισχυρισμός αυτός είναι προσχηματικός.

Συμπέρασμα: αν θες να μείνουν όλα ίδια, πρέπει να αλλάξεις τα πάντα. Κι αν σε προβληματίζει η κλιματική αλλαγή, πρέπει βασικά να αλλάξουμε σύστημα.

Βασικά όλα αυτά είναι θεία Δίκη (σαν της ΧΑ και των Τεμπών) για όσους λιμπίστηκαν το τριημεράκι και ήθελαν να πιάσουν τον Μάη στας εξοχάς, ή το πρώτο μπάνιο της χρονιάς, και τελικά ψυχρολουσία και βουτιά του υδράργυρου ως τη Δευτέρα -ούτε υπολογισμένο να ’ταν. Κι επόμενο ρεπό του Πνεύματος (και αν), που είναι αργία, όχι απεργία. Για να μάθουν να μην έρχονται στην πορεία και να εύχονται «καλό μήνα», αγνοώντας το (άγιο) πνεύμα του, μέρα Μαγιού κτλ.

Κι αν σου λένε χρόνια πολλά; Μαζί τους και ζήτω η εργατική Πρωτομαγιά (δεν έχω κάνα πρόβλημα εγώ -που θα έλεγε και ο Κουτρουμπέσης). Να πάρουμε πίσω το αίμα μας και για όσα περνάμε κάθε Πάσχα, που δεν ξέρεις τι να πεις στο «Χριστός ανέστη» και απαντάς επίσης. Αρκεί να ξέρουν τι γιορτάζουμε. ΧΠ, συνάδελφε, με υγεία πάνω απ’ όλα, δηλαδή χωρίς εργατικά ατυχήματα που είναι εργοδοτικά εγκλήματα, και με γιατρούς που δεν κλαίνε από τα νεύρα τους και καταρρέουν λόγω υποστελέχωσης. Κι όχι μόνο ευχές, όπως στην αρχή του χρόνου -κι ας μπερδεύτηκε, δικαιολογημένα, ο Παλαιστίνιος σφος που μας είπε «καλή Πρωτοχρονιά» από μικροφώνου.

Κι αν σου φαίνεται περίεργο, Πρωτομαγιά με τέτοιο καιρό και μπαλακλάβες, υπάρχουν και χειρότερα -και θα στα πω ευθύς αμέσως. Εκτός κι αν δε σου φαίνεται περίεργο να θεσπίζουν 13ωρο και παιδική εργασία (στη Δανία, που θα γίνει Ελλάδα του Βορρά), ενώ 140 χρόνια πριν παλεύαμε για το 8ωρο. Και αν απορείς, δε θυμώνεις; Κι αν θυμώνεις, γιατί το αφήνεις να ξεθυμάνει και δε δίνεις τρόπο στην οργή. 

Αλλά αυτό σημαίνει ίσως πως εργαλειοποιείς το ταξικό σου μίσος. Κι οι ήρωες-θύματα του Σικάγο ήταν αναρχικοί, οπότε τους οικειοποιούμαστε, για να τους εργαλειοποιήσουμε -αν δεν το ήξερες. Και τους ΕΒΕδες τους στείλαμε εξορία στο άγαλμα του Καλλέργη που είναι εντυπωσιακό, το κρυφό μυστικό των Πετραλώνων, αλλά στην εποχή του δεν υπήρχε ΣΕΚΕ καλά-καλά, οπότε τον εργαλειοποιούμε ξεκάθαρα. Και η αφίσα με τους 200 ήταν ο ορισμός της εργαλειοποίησης, κυρία μου, καφενειακά μιλώντας.

 

Και η τραγουδάρα των Υπεραστικών, που κλείνει ένα ολόκληρο ιστορικό πλαίσιο σε λίγες αράδες, ρίχνει νερό στον μύλο της εργαλειοποίησης, με τον στίχο «ΕΑΜ και ΚΚΕ με τον λαό ματώνουν». Και το αγγλόγλωσσο των ΚΘ καταγγέλλει βέβαια τον Capitalism, αποσιωπά όμως πως το βασικό πρόβλημα της εποχής μας είναι η εργαλειοποίηση -τουλαζέισον, ρε! (Instrumentalization είναι -Πες το και έτσι!) Κι οι υπάλληλοι του KFC (της αλυσίδας με σήμα τον σωσία του Τρότσκι) έφτιαξαν το δικό τους συνδικάτο, που έχει πολύ ωραίο σήμα (χωρίς τον Λέοντα), σπάμε την άτιμη την αλυσίδα, και είναι πολύτιμο εργαλείο για να οργανώσουν τον αγώνα τους, συνεπώς εκ των πραγμάτων εργαλειοποίηση.

Κι αν τολμήσεις να πεις για τον ηρωικό αγώνα των Τούρκων ανθρακωρύχων, που έγραψαν συνθήματα-αιτήματα ακόμα και στην πλάτη τους και ήρθαν (από χιλιόμετρα μακριά), είδαν και νίκησαν, είναι μια ανέξοδη εργαλειοποίηση ενός μακρινού αγώνα, που δεν τον οργανώσαμε. Και αν τολμήσεις να πεις για τη Φλοτίλα και το πειρατικό ρεσάλτο του Ισραήλ, με τη συνενοχή της ελληνικής κυβέρνησης, και τις απαγωγές δύο ακτιβιστών, είναι και αυτό μια μορφή εργαλειοποίησης, γιατί δε συμμετείχαμε στον στολίσκο. Κι αν ποστάρεις φωτογραφία του νεκρού Παναγούλη (που τον σκότωσαν πριν 50 χρόνια) με φόντο τον περίλυπο Ρίτσο στην κηδεία του, είναι κατεξοχήν εργαλειοποίηση ενός ήρωα που ανήκε σε άλλο χώρο.

Αλλά όποιος ενδιαφέρεται, μπορεί να πάει την Τετάρτη στην εκδήλωση-συναυλία στο Πάρκο Ελευθερίας, όπου θα παρουσιαστεί μια συλλογική έκδοση για τον Αλέκο Παναγούλη, όπου γράφουν μεταξύ άλλων ο Νταλάρας (που θα τραγουδήσει κιόλας) και ο Γ. Μαργαρίτης. Ή απλώς να πάρει το καινούριο βιβλίο του Μαργαρίτη για το ΕΑΜ, που φιλοδοξεί να γίνει τριλογία, και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ειρήνη, με σήμα το περιστέρι. Σαν αυτά που μαζεύτηκαν να χειροκροτήσουν τους γραφειοκράτες στη συγκέντρωση της ΓΣΕΕ, μαζί με τη ΝεΑΡ και μερικά ακόμα χαζοπούλια, που πιάστηκαν από τη μύτη τους. 

Εν τω μεταξύ, χτες το ΟΠΕΝ του Σαββίδη έδειξε ένα (σχεδόν κατακόκκινο) ντοκιμαντέρ για τους 200 της Καισαριανής, δείγμα της ακτινοβολίας τους. Αλλά δεν είμαι βέβαιος αν αυτό θεωρείται εργαλειοποίηση, γιατί Ιβάν, Πούτιν και Θανάσης, που μιλάει και σε εκδηλώσεις του κινήματος, οπότε πρέπει να ρωτήσουμε σχετικά, για να μας πουν. 

Και η αλλεργία στον Μάη και το Κόμμα είναι ένα βίωμα, αλλά και κάτι σαν αυτοάνοσο, που πατά σε υπαρξιακές αγωνίες, την αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι και των στερεότυπων, αλλά τείνει στη γενίκευση, τη θεωρητικοποίηση και να κατασταλάξει σε έναν αγχογενή αντισταλινισμό, που αγνοεί ότι ο σφος με το μουστάκι δε θάφτηκε στα Ιεροσόλυμα για να αναστηθεί (και να τελειώσει τις δουλειές που άφησε μισές) με τις συνθήκες που τον γέννησαν, σε αντίθεση με τα αντισταλινικά ζόμπι που έχουν τον απέθαντο, σαν το σύστημα που τους γεννά -και δε μας συγχωρεί την επιθανάτια αγωνία του, τον περασμένο σύντομο εικοστό αιώνα.

Και όλα αυτά είναι μια μορφή ελεύθερων συνειρμών και φλυαρίας ίσως, για να καλύψει το κενό στο ρεπορτάζ της ημέρας. Γιατί ένας τίμιος ανταποκριτής στέκει ήσυχος σε μια γωνιά, δίπλα στην κολόνα, παρακολουθεί διακριτικά το πρόγραμμα και τις ομιλίες, καταγράφοντας φάτσες και εντυπώσεις. Αλλιώς μπλέκει σε πηγαδάκια για πηγάδες και άλλα συναφή και άμα δεν προσέξει το ’χασε.

Μπορεί να το ξαναβρεί, όμως, στο πλούσιο ρεπορτάζ του Ρίζου, με λεπτομέρειες που δεν πρόσεξες ή δεν μπορούσες να ξέρεις. Όπως η τρομερή ιστορική έκθεση στη Σαλούγκα για τα 90χρονα του Μάη του ’36. Η διεθνιστική νότα, με τον Μότσα από το Πακιστάν στην Πάτρα, τους Σουηδούς σφους από το μετρό της Στοκχόλμης ή τη σύσκεψη με Παλαιστίνιους για την επανένωση των οικογενειών τους. Ο συνωστισμός στις συγκεντρώσεις της ΓΣΕΕ, σε πόλεις με τρενάκια ψήφων και μεγάλη αύξηση ποσοστών της ΠΑΣΚΕ για το πρόσφατο συνέδριο (έφυγαν και τα περιστέρια, γιατί δεν είχαν ποιον να τα ταΐζει). Ή τέλος το όνομα της προέδρου του Σωματείου στα KFC, για να τρομάζουν οι εχθροί σε μια στιγμή παραφροσύνης παροξυσμού, και ας έχει άλλη ορθογραφία: Λυδία Παροξισμού!

Εν τω μεταξύ, την προηγούμενη μέρα στη Νομική, γινόταν πραγματική μάχη για μια θέση μακριά από τον ντάλα ήλιο, και οι σφοι έβγαλαν βερμούδες και κοντομάνικα -ΚΘ, Ζάχαρη αλλά και το οικολογικό πράσινο από ένα αθλητικό camp της Οργάνωσης, που δε μάσησε στις απειλές της Πρυτανείας (εμείς θα την κάνουμε την εκδήλωση, σι-χαμένη, α σι-χαμένη), που διέταξε λέει την εκκένωση του περιβάλλοντος χώρου (!!), ίσως για να απομονώσει τους σφους, αν και αυτό δεν έγινε άμεσα αντιληπτό στους παρευρισκόμενους. Και τέλος πάντων, αν ήθελαν οι σφοι να κάνουν κάποια εκδήλωση με δίκες -και την έγκριση της Πρυτανείας- ας ήταν για της Μόσχας. Αλλά ούτε τότε θα την ενέκριναν, αφού δεν μπορούν να ελέγξουν το περιεχόμενο...

Η Μάγδα δεν έδωσε το παρών, γιατί έπρεπε να είναι στην Καρδίτσα -και όχι επειδή την συνέλαβαν, όπως ήταν μια πρώτη, αυθόρμητη σκέψη, μεταξύ σοβαρού και αστείου. Έστειλε όμως γραπτό μήνυμα, από το οποίο ξεχώρισαν την αυθόρμητη αγάπη - εκτίμησή της για τον Θεοδωρόπουλο. Και τη φράση για την «άνοιξη που της έκλεψαν», με τη δολοφονία του Παύλου, που εκτός από ποιητική και ανθρώπινη, ήταν σχεδόν προφητική για τον καιρό, την ημέρα της Πρωτομαγιάς. 

Από την παρέμβαση του Θεοδωρόπουλου κράτησα τα εξής:

-τη σύγκριση δύο διαφορετικών κόσμων, με τους 200 που βάδισαν με χαμόγελο προς τον θάνατο, και τους ψοφοδεείς ναζί που απαρνούνταν πρόθυμα την ιδεολογία τους (εμείς ναζιστές;) για να γλιτώσουν τη φυλακή. Κι είναι τραγική ειρωνεία ότι ένας ναζί λογοτέχνης έλεγε πως «αν δεν υπερασπίζεσαι τις ιδέες σου, είτε αυτές δεν αξίζουν, είτε εσύ». 

-Τον προβληματισμό γύρω από τον ορισμό της εγκληματικής οργάνωσης και διάφορες σύνθετες παραμέτρους. Η διεθνής συνθήκη του Παλέρμο προβλέπει ότι η στοιχειοθέτηση της κατηγορίας περί Ε.Ο. προϋποθέτει να υπάρχει οικονομικό κίνητρο, είναι σαφές όμως ότι οι νεοναζιστικές γκρούπες, πέρα από την οργανική τους σύνδεση με επιχειρηματικά συμφέροντα, έχουν εγκληματική ιδεολογία και δράση, βάσει των αρχών και του προγράμματός τους. Παράλληλα, όμως, η βασική έγνοια των αστικών κρατών είναι να προσδιορίσουν ως εγκληματική κάθε επαναστατική, ριζοσπαστική οργάνωση, βάσει του τρομονόμου και πολιτικών κριτηρίων. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, αρνούνται οποιαδήποτε πολιτική ιδιότητα στα μέλη τους που συλλαμβάνονται, αντιμετωπίζοντάς τα ως κοινούς τρομοκράτες ή κακοποιούς του ποινικού δικαίου.

-Όση ώρα μιλούσε για τη δράση της ΧΑ, βάσει σχεδίου, με ιδεολογικά κίνητρα και μίσος απέναντι σε όποιον δε συμφωνεί μαζί της (μετανάστες, κομμουνιστές, αντιφασίστες κτλ) ήταν αδύνατο να μη σκεφτείς συνειρμικά την Πρυτανεία του ΕΚΠΑ -και αν αφαιρούσουν προς στιγμήν, δε θα καταλάβαινες αμέσως για ποιον μιλούσε...

Από την παρέμβαση του Δαμιανού Μπαλασούλη, κράτησα: όσα είπε για την ακαταλληλότητα της αίθουσας, στην οποία δε χωράνε ούτε οι συγγενείς αλλά φροντίζουν να την γεμίζουν με δυνάμεις της ΟΠΚΕ. Τις προτεραιότητες των αρχών, που δεν κρατάνε ούτε τα προσχήματα. Φάνηκε από την πρώτη μέρα του εγκλήματος -όταν έφεραν αμαξοστοιχία για να μαζέψει και να μεταφέρει το φορτίο της εμπορικής, μη τυχόν και πάει χαμένο σαν τις 57 ψυχές των επιβατών- μέχρι και τις μέρες μας, με το εσπευσμένο κλείσιμο της ανακριτικής διαδικασίας και την απαγγελία κατηγοριών στον σταθμάρχη κι άλλα τρία πρόσωπα -αλλά σε κανένα πολιτικό στέλεχος ή άλλο υψηλά ιστάμενο. Για τη διαφθορά, που κάποια αφηγήματα την παρουσιάζουν ως αιτία και όχι ως αποτέλεσμα της άρρωστης αυτής κατάστασης. Και για το πλυντήριο στην ΕΕ, που ωστόσο είναι το καλύτερο άλλοθι για τις εγκληματικές παραλείψεις, σε πλήρη αντίθεση με την αποθέωση του ευρωπαϊκού κεκτημένου, των κοινοτικών οδηγιών κτλ.

Ως τελευταία εικόνα αυτής της κλεμμένης άνοιξης, κρατάμε την ηλικιωμένη σφισσα, που χώρεσε ακόμα και στα ρεπορτάζ των καναλιών, και ήταν από το πρωί στο Σύνταγμα, να καλύψει το κενό αυτών που δεν μπορούσαν να έρθουν, εννοώντας ασφαλώς τους 200 και όχι όσους πήγαν να πιάσουν τον Μάη ή τα υψηλά συμβολικά νοήματα του σοσιαλδημοκρατικού μανιφέστου του Τσίπρα. Και είναι κρίμα που δε ρώτησαν τη σφισσα να τους πει αν συμφωνεί με την πομπώδη διαπίστωση πως δεν είναι επίκαιρο πλέον το δίλημμα μεταρρύθμιση ή επανάσταση! Αριστερά του κέντρου, λέει...

Τι Πλαστήρας, τι Μπελογιάννης

Αγαπητό ημερολόγιο,

αν είχες τίτλο, θα μπορούσε να ήταν «Ημέρες Δημοκρατίας». (Αν ήσουν απλώς φιναλίστ, θα ήσουν ΠΑΟΚ και αν δεν είχες κανέναν, μαζί μας). Τόση Δημοκρατία (και τόσους τίτλους) είχαμε καιρό να δούμε. Σχεδόν πενήντα χρόνια...

Ημέρες Δημοκρατίας -της καλύτερης που είχαμε ποτέ. Είχε βέβαια κάποιες αγκυλώσεις, όπως το φοιτητικό άσυλο, αλλά σταδιακά τις αποβάλλει και κατακτά σπουδαία ορόσημα. Πχ την ασυλία των επιχειρήσεων στα ιδρύματα. Και το άσυλο των Πανεπιστημίων από τους φοιτητές, τις παρατάξεις τους και τις πολιτικές εκδηλώσεις. Εκτός και αν έχουν κυβερνητική έγκριση -όπως της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ και της ΠΑΣΠ. Εξάλλου τα Δημόσια Πανεπιστήμια πρέπει να μιμούνται τα ιδιωτικά, αν θέλουν να γίνουν ανταγωνιστικά και αποστειρωμένα, με γύψο ή χωρίς.

Η Πρυτανεία του ΕΚΠΑ δεν έδωσε άδεια για την εκδήλωση στη Νομική, με θέμα «από τη δίκη της ΧΑ στη δίκη των Τεμπών» και ομιλητές συνηγόρους που συμμετέχουν στη δίκη και τη Μάγδα Φύσσα. Απειλεί να φέρει μάλιστα εισαγγελέα και αστυνομία, για να συλλάβουν τους διοργανωτές. Μακάρι να το κάνει, αλλά αυτά είναι ξέρεις ημίμετρα.

Βασικά πρέπει να ακυρώσει τις εκλογές, που δεν προμηνύουν πολύ καλά αποτελέσματα για την κυβέρνηση. Να κόψει την αναβολή σε κάποιους φοιτητές, για να τους στείλει φαντάρους -αφού τους κουρέψει με την ψιλή στο προαύλιο. Να ασχοληθεί επιτέλους με τους μακρυμάλληδες χίπηδες και τους μουσάτους τεντιμπόηδες-μπαρμπούδος, που δεν είναι τόσοι όπως στα χρόνια της Μεταπολίτευσης, αλλά επιβιώνουν ακόμα ως κοινωνική μάστιγα. Ή να συλλάβει και αυτή τη Μάγδα Φύσσα, που δεν πάει σπίτι της και διαταράσσει συνεχώς την κοινή ησυχία.

Να διασφαλίσει την τάξη και την προστασία του χώρου. Να γράψει στις κολόνες της εισόδου «μέσα οι εταιρίες, έξω οι φοιτητές». Να ιδιωτικοποιήσει το κτίριο της Σόλωνος, με επιχειρηματικό πνεύμα, ή να το κάνει Air-bnb. Να απομονώσει τους ταραξίες στην ταράτσα, για συμβολικούς λόγους, και να κλείσει τις εισόδους με μπάτσους και παρακρατικούς. Χρειάζεται, επιτέλους, θάρρους και πρωτοβουλίες, για να ξεφύγουμε από τις αγκυλώσεις και τη φοβικότητα.

Ευτυχώς κάτι φαίνεται να αλλάζει το τελευταίο διάστημα, στο ΕΚΠΑ και αλλού. Διώξεις, συλλήψεις φοιτητών και αρνήσεις παραχώρησης χώρου για Φεστιβάλ και εκδηλώσεις -για τη Συνταγματική αναθεώρηση, την ΕΠΟΝ κτλ. Ούτε γη, ούτε ΕΠΟΝ, στην κοιλάδα των Τεμπών...

📌 Βάζουν εμπόδια και επιστρατεύουν όλα τα μέσα για να εμποδίσουν την δράση της ΚΝΕ στα Πανεπιστήμια:
➡️ Απαγόρευση εκδήλωσης της Πανσπουδαστικής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ, με τη συμμετοχή της Μάγδας Φύσσα και δικηγόρων από τις δίκες της Χρυσής Αυγής και του εγκλήματος των… pic.twitter.com/9qe0cfv2GZ

— Οδηγητής (@odigitis) April 29, 2026

Η Πρυτανεία δίνει ρέστα για την προεκλογική δουλειά της ΔΑΠ. Κατά βάθος, όμως, δουλεύει για την επιτυχία της εκδήλωσης. Ήταν ούτως ή άλλως ενδιαφέρουσα, τώρα πλέον μπορεί να γεμίσει τέσσερα αμφιθέατρα ο κόσμος που θέλει να είναι εκεί.

Θα εμποδίσει η Πρυτανεία τη διεξαγωγή της εκδήλωσης για τις δίκες; Δύσκολο έως απίθανο. Θα είναι όλα εντάξει, καλώς καμωμένα, επειδή θα γίνει η εκδήλωση στον προγραμματισμένο χώρο; Ακόμα πιο απίθανο, εκτός και αν κάποιος δε διατηρεί ιδιαίτερη επαφή με την πραγματικότητα. Κι η συνέχεια στον δρόμο.

Μια εκδήλωση που δεν έγινε πάντως -ούτε πρόκειται-, είναι αυτή του ιδρύματος Έμπερτ, για τις φωτογραφίες των 200 της Καισαριανής. (Εκτός και αν την πάρει υπό την αιγίδα της η Πρυτανεία και τη διοργανώσει μόνη της). Με συμμετοχή -μεταξύ άλλων- και του Ιάσωνα Χανδρινού, βεβαίως-βεβαίως, που προχτές μιλούσε σε αντίστοιχη εκδήλωση των ΑΣΚΙ του ΣΥΡΙΖΑ. Αν μη τι άλλο είναι εκπληκτική η ιδεολογική ευλυγισία χώρων και ατόμων που μπορούν να συνδυάζουν τα πάντα και τα αντίθετά τους, πχ (ίδρυμα) Έμπερτ και (ίδρυμα) Λούξεμπουργκ, οι λύκοι αγκαλιά με τα σκυλιά, τροπάρια για φονιάδες και ηρω(ιδ)ες, όλα μαζί στο μίξερ. Τι Πλαστήρας, τι Μπελογιάννης -που θα έλεγαν και από τον χώρο-, αφού για όλα φταίει το γκαζόν ο Ζαχαριάδης.

Μιας και μιλάμε για φωτογραφίες, τούτες τις μέρες (που η Πρυτανεία μας κυνηγά), πολλοί σφοι συγκλονίζονται και δικαίως με το στιγμιότυπο ενός Γάλλου κομμουνιστή, που οδηγείται στο εκτελεστικό απόσπασμα από τους Ναζί, μαζί με συντρόφους του, και βγάζει ειρωνικά τη γλώσσα του στον φακό, την εξουσία και τα άστρα. Υπάρχει άραγε κανείς από τον δικό μας μικρόκοσμο, που να μη σκέφτηκε τον Μικρόκοσμο του Θάνου και τους στίχους του Χικμέτ, βλέποντας τη σκηνή;
Κοίτα να δεις τελικά που η αγέρωχη στάση μπρος στον θάνατο δεν ήταν απλά θέμα πατριωτισμού, αλλά κάτι πιο βαθύ -που μας ενώνει και δε λερώνεται από κανέναν. Και πόσες άλλες τέτοιες σκηνές μάς περιμένουν, αραχνιασμένες σε κάποιο συρτάρι, να τις βρούμε και να τις αναδείξουμε;

Οι πραγματικοί ρέκτες, βέβαια, ξέρουν να βρίσκουν σε άλλα στιγμιότυπα το ωραίο, το μεγάλο, το συγκλονιστικό. Κι είναι πρακτικά αδύνατο -εκτός και αν δεν έχεις σάρκα, οστά και αίμα στις φλέβες σου- να μη συγκινηθείς με αυτό το μπαρουτοκαπνισμένο δίδυμο, Κασσελάκη-Κοψίδη, που ατενίζει την ιστορία, προχωρώντας (και αναθεωρώντας) στα χνάρια του Φιντέλ και του Τσε, του Μπόλεκ και του Λόλεκ, του Σαραβάκου και του Βαζέχα. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να λείπει ένα αυθεντικό «Κίνημα Δημοκρατίας» από αυτές τις «Ημέρες Δημοκρατίας».
Πώς η ανάγκη γίνεται κωμωδία...

Κι οι διεργασίες συνεχίζονται στην ευρύτερη δημοκρατική αντιπολίτευση. Διαβάζουμε πχ ρεπορτάζ για μαζικές αποχωρήσεις από το κόμμα Καρυστιανού (που είναι τέλειο όνομα και δε βλέπω κανένα λόγο να αλλάξει ποτέ) προτού ιδρυθεί καν. Κλείσαμε και σας περιμένουμε! Ποιος να το έλεγε όμως ότι θα ήταν ακροδεξιό και προσωποπαγές μόρφωμα χωρίς δημοκρατικές, συλλογικές διαδικασίες; Α, ναι. Κάποιοι το έλεγαν εξ αρχής, εντάξει τώρα, μην κολλάτε στις λεπτομέρειες.

Την ίδια στιγμή, διάφορα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ κλείνουν από τώρα θέση στο (υπό διαμόρφωση) κόμμα Τσίπρα, λες και κάνουν κράτηση για τραπέζι (ή μάλλον καρέκλα) σε εστιατόριο, πριν τελειώσουν οι (εκλόγιμες) θέσεις. Και δε νιώθουν την παραμικρή ανάγκη να κρατήσουν πολιτικά προσχήματα, να μιλήσουν πχ για την απαραίτητη ενότητα, ζυμώσεις, συζητήσεις και ιστορίες. Το λένε καθαρά: εγώ θα πάω εκεί, γιατί έχω μια καριέρα, πρέπει να (ξανα)βγω βουλευτής. Εσείς κόψτε τον λαιμό σας -οικειοθελώς- και τις αρχές σας.

Ευτυχώς, όμως, υπάρχουν δημοσιογράφοι με σταθερές αντι-ΚΚΕ αρχές, που ξέρουν να εντοπίζουν την ουσία. Όπως ο «ντούρος κομμουνιστής» αρχισυντάκτης της ΕφΣυν (ανεπίσημο όργανο του Τσίπρα), που κατηγορήθηκε πρόσφατα ότι έκοψε ρεπορτάζ για την αρχαιοκαπηλία γνωστού πρωθυπουργού, λόγω των διασυνδέσεών του με το σόι, και αποκαλύπτει υπεύθυνα στον τοίχο του την άγρια διαπάλη στο εκφυλισμένο ΚΚΕ, για τις καρέκλες και την εξουσία, χωρίς ιδεολογικό υπόβαθρο, αλλά και την οργανωμένη κριτική - ευθεία αμφισβήτηση στο πρόσωπο του Κουτσούμπα, στο πρόσφατο Συνέδριο. Ο οποίος αναδείχθηκε σε ΓΓ, έναντι του Μαρίνου, χάρη στη συμφωνία Αλέκας-Γόντικα, αλλά έχει απέναντί του τον οργανωμένο φραξιονιστή Μάκη Παπαδόπουλο και μια σειρά μέλη του ΠΓ και της ΚΕ, που θέλουν να τον δουν να φεύγει κλοτσηδόν και...

Αλλά εκεί κόβεται, πάνω στο καλύτερο, το επεισόδιο, και ο έγκριτος σεναριογράφος μας αφήνει με την όρεξη και τη διαβεβαίωση πως θα επανέλθει δριμύτερος, ότι όλα αυτά έρχονται από σίγουρη πηγή και ότι ο ίδιος έχει πρότυπο τους μπολσεβίκους (ξέχασε όμως τον Φώτη Παπούλια). Και αν δεν το ξέρατε, ούτε η διάσπαση του ’68, στο μεταζαχαριαδικό ΚΚΕ, είχε πολιτικό επίδικο -όλα έγιναν για την εξουσία και τις καρέκλες (σε αυτό συμφωνεί μάλλον και ο Χαρίλαος, αφού ο έγκριτος ήταν συνεργάτης, ου μην και εξομολόγος του). Και τέλος πάντων, για να παραφράσουμε τον Σπύρο Παπαδόπουλο, καλό είναι να την πέφτεις κάθε τόσο στο ΚΚΕ. Διατηρείς και κάποιες προσβάσεις. 

Από κοντά και ο Νίκος Παπαδογιάννης, με τις έγκυρες αθλητικές αναλύσεις και τις πολιτικές του προεκτάσεις. Όπως χτες που μιλώντας για προβλέψεις και μια γενική παραδοχή (ότι ο Ολυμπιακός θα περάσει τη Μονακό), είπε ότι συμφωνούν με σταλινικά ποσοστά. Γιατί πρώτα βγαίνει η Βαξεβανική ψυχή και μετά το χούι. Κρίμα που δεν περιγράφει πια αγώνες, να μας πει για τα σταλινικά ποσοστά κάποιου άχαστου στις βολές (πχ Πάντερ, Ναν, Βεζένκοβ κτλ).

Αλλά αν είχε φαντασία -ή απλώς ανοιχτά μάτια- θα μπορούσε να εκσυγχρονίσει με νέους όρους το ρεπερτόριό του. Να λέει πχ για τα μνημονιακά ποσοστά μιας εύστοχης ομάδας στα τρίποντα -το τρίτο πχ εγκρίθηκε από το 74% των βουλευτών του μνημονιακού τόξου. Ή να συγκρίνει τους λάτρεις της πειθαρχίας με τον εκάστοτε κυβερνητικό λόχο, που δεν έχει σχεδόν ποτέ διαρροές -και όποιος διαφωνεί διαγράφεται και θέτει εαυτόν εκτός ομάδας.

Όλα αυτά βέβαια είναι ψιλά γράμματα, εν όψει Πρωτομαγιάς, που θα είναι ιδιαίτερη, με προσυγκεντρώσεις γεμάτες ιστορικό φορτίο και συγκίνηση. Όχι όμως πως δε θα βρεις μούσμουλα, που ξινίζουν ακόμα και με αυτό, παίρνοντας θέση ενάντια στην εργαλειοποίηση της ιστορίας.

Και μη χειρότερα...

Ο Πι-Πι φεύγει, ο Γ' Π.Π. έρχεται

Πόλεμος πατήρ πάντων, έλεγε ο Ηράκλειτος στην εποχή του. Και δεν είχε άδικο, φιλοσοφικά μιλώντας. Δεν είχε όμως μαντικές ικανότητες για να προβλέψει τα μελλούμενα στην εποχή μας, όπου ο επικείμενος πόλεμος απειλεί να καταστρέψει την ανθρωπότητα. Και τι κάνουμε για να το αποτρέψουμε αυτό; Όχι πολλά πράγματα, ως κοινωνίες, ή όχι επαρκή -ως πρωτοπορίες. Γιατί ο πόλεμος γεννά βασικά -εκτός από πτώματα και καταστροφές- κέρδη για το κεφάλαιο και η (κατα)στροφή στην πολεμική οικονομία (που καταστρέφει κεφάλαια, για να δώσει διέξοδο σε άλλα που λιμνάζουν) είναι στρατηγική επιλογή, για να δώσει ώθηση στον καπιταλισμό να ξεπεράσει τα αδιέξοδά του και στον πλανήτη να φτάσει εκεί μια ώρα αρχύτερα. Εκτός και αν...

Σε αυτήν τη συγκυρία, ένα βιβλίο για τον πολεμικό καπιταλισμό, που ουδέποτε ήταν ειρηνικός αλλά και ουδέποτε άλλοτε τόσο επικίνδυνος, έχει αν μη τι άλλο ενδιαφέρον. Ιδίως όταν γράφεται από μαρξιστική σκοπιά, αν και ο συγγραφέας του είπε, χαριτολογώντας, πως δεν το έχει λήξει ακόμα, και εμείς μπορούμε, σοβαρολογώντας, να συμφωνήσουμε με τις αμφιβολίες του. Αλλά η βασική αφετηρία του βιβλίου είναι πως η πολεμική οικονομία δεν είναι σπορά της τύχης, της συγκυρίας ή κάποιου κακού ηγέτη. Κι αυτό είναι μια πολύ καλή βάση, παρά τους περιορισμούς που θα ανιχνεύσουμε στην πορεία. Δική μου βάση για το κείμενο είναι οι εντυπώσεις και οι πρόχειρες σημειώσεις μου από μια πρόσφατη εκδήλωση στο κτίριο της ΕΣΗΕΑ. Κι επειδή ειπώθηκαν (και μαγνητοσκοπήθηκαν) πολλά κι ενδιαφέροντα, θα σταθώ επιλεκτικά και κωδικοποιημένα σε κάποια σημεία που συγκράτησα, για να καταγράψω όσο το δυνατόν περισσότερα, με τον ελάχιστο δυνατό σχολιασμό.

Ρόλο συντονίστριας είχε η Ευριδίκη Μπερσή. Δεν αμφιβάλλω για την ποιότητα της δουλειάς της στους Reporters United ή παλιότερα στο διεθνές της Καθημερινής, αλλά από την εισαγωγή της μου χτύπησε άσχημα ένα σημείο, όπου ενώ σωστά επισήμαινε την πολεμική υστερία (και ότι είμαστε μια ωραία ατμόσφαιρα) και πώς η ευρωπαϊκή βιομηχανία βλέπει στη νέα «κανονικότητα» μια ευκαιρία για κέρδος, είπε ότι αυτό ισχύει ακόμα και για την Ισπανία, μολονότι ο Σάντσεθ έχει κρατήσει την πιο σωστή στάση για το Ισραήλ και το Ιράν!
Αργότερα, ο συγγραφέας έκανε ρελάνς, αποδίδοντας μερίδιο ευθύνης για την άνοδο της νεοφιλελεύθερης Δεξιάς (το ΤΙΝΑ κτλ) στην αποτυχία των κυβερνήσεων της Αριστεράς, στην οποία συμπεριέλαβε τον ΣΥΡΙΖΑ, διάφορους σοσιαλδημοκράτες αλλά και τον Μπαράκ Ομπάμα (!), μολονότι δεν ανήκει στη ριζοσπαστική Αριστερά, όπως ο Μπέρνι Σάντερς! Κι όλα αυτά εκτός εισαγωγικών, από τον ίδιο συγγραφέα που νιώθει ωστόσο την ανάγκη να τα προσθέτει, όταν αναφέρεται πχ στο... «σοσιαλιστικό μπλοκ» στο βιβλίο του.

Πρώτος ομιλητής ήταν ο ακαδημαϊκός Σωτήρης Ρούσσος, που έχει γράψει βιβλίο για τα τεκταινόμενα στη Μέση Ανατολή -στην οποία ειδικεύεται. Και μπορεί να μην είναι ο πιο συναρπαστικός ρήτορας εκτός κειμένου, αλλά κέρδισε πόντους με τη συμβουλή-απαγόρευση να μη λερώνουμε με γραπτές σημειώσεις τα βιβλία -κάποιος έπρεπε να το πει και ας μην το ακολουθώ πάντα, πιστά. 

Από όσα είπε, κράτησα τα εξής, κωδικοποιημένα:

Το βιβλίο παρακολουθεί την επικαιρότητα αλλά δεν τρέχει ασθμαίνοντας πίσω από τα γεγονότα. Πιάνει πολλές θεματικές αλλά δεν είναι αποσπασματικό και έχει ένα κόκκινο ν(ο)ημα, που τις συνδέει (ακολουθώντας ίσως τη σχολή γραφής του Δελαστίκ, προσθέτω εγώ). Και έχει σαφές στίγμα αλλά δεν επιχειρεί να χωρέσει την πραγματικότητα στην προκρούστεια κλίνη της ιδεολογίας του.

Το σχέδιο Τραμπ για τη Γάζα θυμίζει το αποικιοκρατικό σχέδιο για τις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες -όπως αναφέρεται και στο βιβλίο. Το Ισραήλ έχει ως στρατηγική του την υπερέκταση -ακολουθώντας κατά μία έννοια το «αμυντικό δόγμα» μέσω επίθεσης της Αικατερίνης της Ρωσίας- και τον απόλυτο έλεγχο εδαφών, ακόμα και χωρίς την τυπική κατοχή τους. Στον καθορισμό της στρατηγικής συμμετέχουν ενεργά διάφορες πολυεθνικές με προηγμένα προγράμματα παρακολούθησης (τύπου Predator) και εξολόθρευσης αντίπαλων στόχων, καθώς και αλγόριθμους που υπολογίζουν το «ανθρώπινο κόστος» και πόσοι άμαχοι πρέπει να σκοτωθούν για την εξόντωση ενός στελέχους του εχθρού.

Ο μιλιταριστικός καπιταλισμός είναι ο πλέον κρατικοδίαιτος και η μεγάλη πλειοψηφία της πελατείας του είναι κράτη, που δεν προχωρούν σε αγορές βάσει prospectus, αλλά με πλάγια μέσα και μοχλούς πολιτικής πίεσης. Η αναζωπύρωση του μιλιταρισμού δεν οφείλεται στη συγκυρία ή σε κάποια ηγεσία, αλλά στη χρόνια κρίση υπερσυσσώρευσης. Η εποχή μας παρουσιάζει περισσότερες αναλογίες με τις παραμονές του Α’ Π.Π. παρά με το τοπίο που γέννησε τον Β' Π.Π. (και ο τρίτος Πι-Πι θα είναι ο τελικός).

Η κυρίαρχη τάξη των ΗΠΑ είναι διχασμένη. Μια μερίδα της θέλει να συντρίψει τη Ρωσία για να την καταστήσει υποτελή, ενώ μια άλλη να την προσεταιριστεί για να την αποσπάσει από την επιρροή της Κίνας. Γι’ αυτό οι «Δημοκρατικοί» εμφανίζονται συγκριτικά πιο φιλοπόλεμοι στο μέτωπο της Ουκρανίας. Ενώ η (κατά τα άλλα... άτεγκτη στα οικονομικά ζητήματα) Γερμανία αποφάσισε ευέλικτα να εξαιρέσει τις πολεμικές δαπάνες για εξοπλισμούς από τον υπολογισμό του δημόσιου χρέους!

Ο συγγραφέας βλέπει τις αλλαγές και λέει τα πράγματα με το όνομά τους, χωρίς να επιλέγει στρατόπεδο και εκφράζοντας κριτική στάση σε κάποια σημεία προς τους BRICS -κάτι που ίσως απογοήτευσε μια μεγάλη μερίδα του κοινού του, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Ο Λαπαβίτσας διατηρεί αμείωτη την εξωτερική του ομοιότητα με τον Νταλάρα, αλλά είχε σαφώς πιο ενδιαφέροντα πράγματα να μας πει από ό,τι τον καιρό των μνημονίων (όταν συντάχθηκε κριτικά με την «ελπίδα που έρχεται»), βασισμένα σε μελέτες για τον ιμπεριαλισμό -δικές του αλλά και της μητέρας του!
Ακολουθούν μερικά ενδεικτικά σημεία, κωδικοποιημένα.

Είμαστε σε μια μεταβατική κατάσταση («μεσοβασιλεία»), όπου είναι εμφανές πως το παλιό πεθαίνει αλλά το νέο δεν έχει γεννηθεί ακόμα (αν και η φράση «εποχή των τεράτων», όπως λέει ο Πι-Πι, ανήκει στον Ζίζεκ και λανθασμένα αποδίδεται στον Γκράμσι). Η ηγεμονική θέση των ΗΠΑ είναι βαθιά αντιφατική, καθώς έχει υποχωρήσει η παραγωγική και η εμπορική τους ισχύς έναντι της Κίνας. Διατηρούν ωστόσο σαφές προβάδισμα στη στρατιωτική ισχύ και τον χρηματο-πιστωτικό τομέα, ενώ έχουν τις ισχυρότερες-μεγαλύτερες πολυεθνικές. Είναι ένας ιμπεριαλισμός του δολαρίου και των όπλων, που δεν οφείλει την πρωτοκαθεδρία του στον στρατό του, ο οποίος ωστόσο παίζει σαφώς αποφασιστικό ρόλο στην θωράκιση της ηγεμονίας. Αυτό το αντιφατικό πλαίσιο ερμηνεύει τις κινήσεις και την πολιτική του Τραμπ, που δεν έχει όμως ουσιαστικά αποτελέσματα στην ανόρθωση της οικονομίας -ο μόνος τομέας που παρουσιάζει άνοδο είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη, που έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες.

Η κυριαρχία των ΗΠΑ σήμαινε ότι παρείχε κάποιες οικονομικές εγγυήσεις στους συμμάχους της, σε ένα πλαίσιο συναίνεσης που τους άφηνε το δικαίωμα στην ψευδαίσθηση της συνεργασίας. Πλέον όμως οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν αυτές τις χώρες ως ανταγωνίστριες. Παραμένουν κυρίαρχες αλλά δεν τις θέτουν υπό την ασπίδα - αιγίδα τους, όπως κάποτε. Αυτό δε σημαίνει ότι βαδίζουμε προς έναν πολυπολικό κόσμο, είμαστε όμως σε μια εποχή «περιορισμένης μονοπολικότητας».

Ούτε η Κίνα ούτε κάποια άλλη ανερχόμενη δύναμη είναι σε θέση να υποκαταστήσουν τις ΗΠΑ και τον παγκόσμιο ρόλο τους, άμεσα ή στο ορατό μέλλον. Το αξιοσημείωτο είναι πως καμία από αυτές τις χώρες (Κίνα, Ινδία, Βραζιλία) δεν προέρχεται από τα παλιά ιμπεριαλιστικά κέντρα (πχ Ευρώπη) αλλά ανήκουν στη λεγόμενη «περιφέρεια».

Το δολάριο λειτουργεί ως παγκόσμιο χρήμα. Είναι μέτρο της αξίας, μονάδα ανταλλαγής και πληρωμών. Όλες οι τραπεζικές λειτουργίες γίνονται σε αγγλοσαξονικό πλαίσιο, και αν υπάρχει πρόβλημα ρευστότητας, τις κρίσιμες αποφάσεις τις παίρνει η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (FED). Ωστόσο, κάποιες αποφάσεις δεν έχουν οικονομικά αλλά πολιτικά κριτήρια. Με αυτόν τον τρόπο, 14 χώρες (οι 5 με ανοιχτό λογαριασμό, χωρίς περιορισμούς) έχουν το προνόμιο να αντλήσουν δολάρια, σε κρίσεις ρευστότητας, και ανάμεσά τους είναι και η Ελλάδα!

Η αρχιτεκτονική αυτής της κυριαρχίας αλλάζει και ο ρόλος των τραπεζών υποχωρεί μετά τη βαθιά κρίση του ’08. Στη νέα χρηματοπιστωτική φάση, έχουμε πανίσχυρους παίκτες και αλυσίδες παραγωγής, με πρωτοφανή συγκέντρωση κεφαλαίου (παραγωγικού και χρηματοπιστωτικού), που δε γνωρίζουν σύνορα και απειλούν να καταπιούν τον κόσμο.

Σε αντίθεση με το κλασικό σχήμα της εργατικής αριστοκρατίας, οι πραγματικοί μισθοί στις ΗΠΑ και τον δυτικό κόσμο παραμένουν καθηλωμένοι από τη δεκαετία του ’80, κάτι που σημαίνει πως τα λαϊκά και μεσαία στρώματα δεν ωφελούνται από τα ιμπεριαλιστικά κέρδη, όπως στις αρχές του περασμένου αιώνα.

Συνεπώς, το αντι-ιμπεριαλιστικό μέτωπο στην εποχή μας δεν έχει μόνο εθνική αλλά και κοινωνική βάση, στην «ενδοχώρα» των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Σήμερα η αντικαπιταλιστική πάλη έχει εκ των πραγμάτων αντιιμπεριαλιστικό χαρακτήρα και αντιστρόφως.

Επειδή τα παραπάνω βασίζονται σε πρόχειρες σημειώσεις και δεν μπορώ να ισχυριστώ ότι παίζω στα δάχτυλα τη θεωρία του χρήματος, η κε του μπλοκ προτρέπει τους αναγνώστες που ενδιαφέρονται να παρακολουθήσουν καλύτερα το βίντεο με την τοποθέτηση του Λαπαβίτσα, για να αποφύγουν τις όποιες τυχόν δικές μου (ακούσιες) ανακρίβειες κατά τη μεταφορά.

Ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου έκανε το κλείσιμο, ουσιαστικά με ένα ποτ-πουρί αναφορών σε σημεία από την εισαγωγή του αλλά και από το κυρίως μέρος του βιβλίου του -που είναι καλογραμμένο, πολύ αξιόλογο και θα άξιζε ξεχωριστής παρουσίασης, αλλά δε χωράνε όλα σε ένα κείμενο. Ενώ η «είδηση» που έδωσε είναι ότι αυτό μπορεί να είναι το (δέκατο και) τελευταίο βιβλίο του, με το οποίο κλείνει έναν κύκλο, επιστρέφοντας στη θεματική του πρώτου (για την αμερικανική Τζιχάντ).

Τοποθετήθηκε (αυτο)κριτικά προς το σινάφι του, που δοκιμάστηκε στα μνημονιακά χρόνια, λίγοι όμως πέρασαν επιτυχώς τις εξετάσεις. Το ζήτημα όμως είναι πόσοι θα άφηναν μετεξεταστέο τον συγγραφέα, για την ουδέτερα ευμενή στάση του απέναντι στην ελπίδα που ερχόταν... Διευκρίνισε, επίσης, ότι ο υπότιτλος του βιβλίου (για τη δεύτερη εποχή των αυτοκρατοριών) δεν αντλεί έμπνευση από την προβληματική ανάλυση των Χαρντ-Νέγκρι, αλλά από την εμβληματική μελέτη του Χομπσμπάουμ -διασκεδάζοντας έτσι έναν βασικό δικό μου φόβο, πριν το διαβάσω.

Από τα υπόλοιπα, σημείωσα και κράτησα μεταξύ άλλων τα εξής.

Οι αλλαγές που βιώνουμε είναι καταιγιστικές. Μόνο στο ξεκίνημα αυτής της χρονιάς χώρεσαν κοσμογονικά γεγονότα, που άλλοτε θα έπιαναν βάθος δεκαετίας. Η φιλελεύθερη σχολή αποδίδει την πολεμική ένταση στον αναθεωρητισμό των BRICS, άντε και την πολιτική του Τραμπ, αγνοώντας το οικονομικό της υπόβαθρο και την αναρχική δομή του συστήματος.

Ο καπιταλισμός υποφέρει από τις επιτυχίες του και την ανάπτυξη εκρηκτικών αντιθέσεων σε παγκόσμια κλίμακα. Είμαστε σε μια κρίσιμη καμπή, που θυμίζει τις παραμονές του Α’ ΠΠ, την πιο επικίνδυνη από την κρίση των πυραύλων στην Κούβα, το ’62. Κι είναι η πρώτη φορά, μετά τη δεκαετία του ’60, που δεν υπάρχει καμία διεθνής συμφωνία για έναν στοιχειώδη έλεγχο των πυρηνικών όπλων. 

Οι επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν (θα) είναι πολύ βαθιές, και για τις ΗΠΑ -σε μερική αντίθεση με την ήττα τους στο Βιετνάμ, που έπληξε το κύρος τους, όχι όμως αντίστοιχα και τη γεωπολιτική τους ισχύ. Και η ιρανική επανάσταση του ’79 (που δεν ήταν μόνο ισλαμική στις απαρχές της) ήταν η μεγαλύτερη στα χρονικά, από την άποψη της συμμετοχής των μαζών -ένα στοιχείο που έχει ειδικό βάρος ακόμα και στις σημερινές εξελίξεις.

Η αποσύζευξη των σύγχρονων εθνικών οικονομιών είναι πρακτικά αδύνατη, καθώς η παραγωγική διαδικασία έχει διεθνοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό, που για την κατασκευή ενός τεχνολογικού προϊόντος απαιτούνται υλικά και από 50 διαφορετικές χώρες. Η δυσκολία αυτή πιστοποιείται και από τις παλινωδίες του Τραμπ, που στηρίχτηκε από τη Σίλικον Βάλεϊ και το υπό διαμόρφωση ψηφιακό-στρατιωτικοβιομηχανικό μπλοκ για μια οικονομική αναδίπλωση, αλλά αναγκάστηκε σε άτακτη υποχώρηση, κυρίως λόγω του ελέγχου των σπάνιων γαιών από την Κίνα -και δευτερευόντως τη Ρωσία. 

Η Κίνα διεκδικεί την πρωτοκαθεδρία, αλλά δεν είναι σε θέση να την κατακτήσει. Ωστόσο, έχει πλησιάσει περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο ανταγωνιστή των ΗΠΑ -ακόμα και η Σοβιετική Ένωση, στο απόγειο της δόξας της, μόλις που ξεπερνούσε το μισό της οικονομικής ισχύος των ΗΠΑ, υστερώντας ωστόσο σε αρκετούς τομείς.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει διαρκέσει ήδη περισσότερο από τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο των Σοβιετικών έναντι της Ναζιστικής Γερμανίας. Ενώ οι ΗΠΑ ετοιμάζουν τα F47, τη νέα (6η) γενιά πολεμικών αεροσκαφών, αλλά σκοπεύουν να προμηθεύουν τους Ευρωπαίους συμμάχους τους με λιγότερο εξελιγμένες εκδοχές τους.

Ο Παπακωνσταντίνου δεν είχε την πρόθεση να διατυπώσει μια νέα θεωρία για τον σύγχρονο ιμπεριαλισμό, αφενός γιατί έχουμε ραγδαίες αλλαγές σε εξέλιξη και το πουλί της σοφίας δεν πετάει παρά μόνο τη νύχτα. Και αφετέρου γιατί γνωρίζει τι νούμερο παπούτσι φοράει και μέχρι πού φτάνουν οι δυνατότητές του. Κάτι που ωστόσο δεν τον εμπόδισε να αποφανθεί ότι οι κλασικές θεωρίες για τον ιμπεριαλισμό (Χίλφερντινγκ, Λένιν, Ρόζα, Μπουχάριν) δεν επαρκούν, αφενός επειδή ο σημερινός κόσμος είναι κατά πολύ διαφορετικός, αφετέρου επειδή έσφαλλαν ήδη από τότε σε κάποια σημεία. Πχ όσα αναφέρθηκαν για την εργατική αριστοκρατία και σχετικά με το χρηματο-πιστωτικό κεφάλαιο, που δεν έπαιξε ιδιαίτερο ρόλο στην ανάπτυξη και την κυριαρχία της Μ. Βρετανίας και των ΗΠΑ.

Ο συγγραφέας έκλεισε με την εκτίμηση ότι η Αριστερά θα έχει άλλη μία ευκαιρία από την Ιστορία, που οφείλει να την αξιοποιήσει, με αιχμές της το αντιπολεμικό κίνημα, το κόστος ζωής και την περιβαλλοντική κρίση.

Στο τέλος της εκδήλωσης κάποιοι από τους θεατές της εκδήλωσης εξέφρασαν ουσιαστικά τον φιλορωσικό τους πόνο και τις διαφωνίες τους με την αποστασιοποιημένη παρουσίαση των δύο στρατοπέδων. Κάτι που δίνει πιθανότατα απάντηση και στο ρητορικό ερώτημα του Πι-Πι, γιατί δεν έχουμε πχ μία κοινή, ενιαία εκδήλωση αλληλεγγύης για την Κούβα. Και αν προσπάθησε, υπό πίεση χρόνου για να παραδοθεί η αίθουσα, να ξεφύγει λέγοντας πως όποια και αν είναι η ερώτηση, η απάντηση είναι τα τσίπουρα που θα ακολουθούσαν (και όχι ο Δεκέμβρης και το ΝΑΡ, φίλτατο Λαϊκό Στρώμα -ούτε καν το 42), δεν ήταν αυτή η μόνη μας ούτε η πιο βασική μας διαφωνία.

Προσπάθησα πάντως να παρουσιάσω αποστασιοποιημένα, χωρίς έντονο σχολιασμό, κάποια σημεία, γιατί αν μη τι άλλο ανοίγουν ενδιαφέροντα ζητήματα. Που ίσως ανοίξουν και στα σχόλια -ή και όχι. Και αν αυτό ήταν το τελευταίο βιβλίο του Πι-Πι (για να αφοσιωθεί στο ελεύθερο κάμπινγκ στη Σούγια και άλλες χαρές της ζωής), ο Π.Π. έρχεται και μας απειλεί, εξ ου και ο τίτλος της ανάρτησης.

Υγ: η πιο σημαντική εκδήλωση βέβαια είναι αύριο στη Νομική. Ιδίως αν οι αρχές επιμείνουν στη χουντικής έμπνευσης απαγόρευσή της.

Η μέρα εκείνη έχει αργήσει

Η μέρα εκείνη έχει αργήσει, κυνηγημένο πουλί. Σε Δύση και Ανατολή και περιφέρεια. Αλλά το μέλλον δε θα έρθει μόνο του νέτο σκέτο (και αν δε γράψουμε εμείς το σενάριό του, θα είναι θρίλερ με αστικά ζόμπι και τον δολοφόνο με τα κέρδη). Ου γαρ έρχεται μόνον (το μέλλον). Κι ενός μέλλοντος δικού μας, μύρια έπονται, στη γειτονιά μας, σε όλο τον κόσμο, στις γειτονιές του κόσμου.

80(+2) χρόνια έχουνε περάσει και οι αστοί δεν το ’χουν ξεπεράσει, ούτε βρήκαν κάτι αντίστοιχο να αντιπαραθέσουν στην ακτινοβολία των 200. Πού να βρουν το αντίβαρο σε τέτοιο ιστορικό φορτίο και πώς να αντικρίσουν τόσο καθαρά βλέμματα, τέτοια χαμόγελα που παν για εκτέλεση τραγουδώντας, λες και βγήκαν για βόλτα στο πάρκο (όπως είπε ένας από τους απογόνους) για καθαρό αέρα;

Ξέρεις τι είναι να αθροίζεις συστηματικά άπειρα τίποτα, content creators κενούς περιεχομένου, για να φτιάξεις κάτι και να εισβάλλουν από την κρύπτη της ιστορίας οι 200 να στα εκμηδενίζουν; Να προκαλούν συναισθήματα, ρίγη συγκίνησης επί δεκαετίες, να γίνονται διαχρονική πηγή έμπνευση για μικρά και αιώνια παιδιά. Να μας δείχνουν το ωραίο, το μεγάλο, το συγκλονιστικό, ό,τι μετράει αληθινά στη ζωή, όταν την δίνεις. Αυτό που κανείς ανθυπαστέρας, influencer, showman, γελωτοποιός της αυλής ή υπάλληλος δεν μπορεί να αγγίξει.

Ούτε το ΔΚΚ (διεθνές κομμουνιστικό κίνημα) έχει ξεπεράσει τη δική του κρίση, 35 χρόνια τώρα. Αλλά στα μέρη μας αυτή δεν ήταν ποτέ τόσο βαθιά και δομική όσο αλλού. Σε τούτα εδώ τα μάρμαρα κακιά σκουριά δεν πιάνει -ίσως μόνο η αρχαία της Μάρως Δούκα. Έχουν συμβάλει και οι 200 σε αυτό, με το δικό τους λιθαράκι ή μάλλον 200 θεμέλιους λίθους. Ο καθένας τους γίγας στους γίγαντες, βράχος γρανίτης στέκει ορθός, μπροστά στο απόσπασμα.

Ένας δεν είναι, μα χιλιάδες στον αγώνα. Εκατοντάδες που εκτελέστηκαν εκείνο μόνο το ματωμένο δεκαήμερο στο θυσιαστήριο της λευτεριάς. Δεκάδες χιλιάδες που έδωσαν τη ζωή τους, εκείνη τη ματωμένη δεκαετία, για ένα καλύτερο μέλλον -κι αν δεν το κέρδισαν, το άφησαν υποθήκη στο ταμείο της Ιστορίας. 20 χιλιάδες όσοι επισκέφτηκαν αυτούς τους μήνες το Σκοπευτήριο (μαθητές, φοιτητές και εργαζόμενοι από Σωματεία) και ξεναγήθηκαν στον χώρο και το Μουσείο, για να δουν όσα δε μάθαμε στο σχολείο και μένουν πάντα εκτός ύλης (για να μη γίνουν οι επικίνδυνες ιδέες υλική δύναμη). Άλλοι τόσοι πρέπει να μαζεύτηκαν προχτές στην Καισαριανή, σε λίγα ιερά τετραγωνικά, για να σηκώσουν σαν Άτλαντες στις πλάτες τους τον κόσμο και το βάρος να τον αλλάξουν, όσα και αν έχει στραβά.

Αν αναλύσεις την Ιστορία αυτού του κόμματος, στο τέλος θα μείνει ένα σφυρί και ένα δρεπάνι. Μια τάξη, ένας εργαζόμενος λαός και η πάλη του να γράψει το μέλλον του. Μια ιδεολογία και μια στάση ζωής αλύγιστη. Το κόκκινο χρώμα του αγώνα και της θυσίας. Τρία κόκκινα γράμματα. 200 ήρωες -και άλλοι τόσοι, που αυξάνονται εκθετικά. Που σημαίνει πως με άλλους τόσους και άλλα τόσα, μπορούμε να το ξαναφτιάξουμε. Έστω και ένας-μία αν έμενε, θα ξανάστηνε το τιμημένο, πετώντας πέτρες πίσω του, σαν Πύρρα ή Δευκαλίωνας. Μπόλικη πέτρα, μπόλικη καρδιά.

Μπόλικη ιστορία, χαραγμένη στην πέτρα, που δεν ξεγράφει. Που σε περιμένει σε κάθε γωνία, όποια πέτρα κι αν σηκώσεις σε αυτόν τον τόπο. Ακόμα και αν δεν άφησαν πέτρα, πάνω στην πέτρα, θα βρούμε τρόπο για μια νέα Πετρούπολη, άλλη μια Καισαριανή. Θα έχουμε για πάντα το Πέτρογκραντ (την Αβάνα, το Παρίσι)... Αλλά έχει σημασία πως δε χρειάστηκε να το στήσουμε τελικά από το μηδέν, ότι το Κόμμα άντεξε, γιατί είναι από άριστο (ιστορικό) υλικό, που σπανίζει.

Μέθοδος

-Ξέρετε τι είναι η διαλεκτική;
-Εννοείτε τη βία ως μαία-μαμή της Ιστορίας;
-Όχι, εννοώ τη μέθοδο του Σωκράτη για να βγάζει συμπεράσματα.
-Εσείς όμως ξέρετε τι είναι η διαλεκτική;
-Εννοείτε τη μέθοδο του Σωκράτη με τον διάλογο και τις ερωτοαπαντήσεις;
-Όχι, εννοώ τη σύγκρουση και ενότητα των αντιθέτων, κατά τη μέθοδο του Χέγκελ και του Μαρξ.

Λες αυτό να φταίει που δε βγάζει ο λαός συμπεράσματα; Τι λες Σωκράτη εσύ σούπερ σταρ;

Διαλεκτική είναι ότι έχουμε τη ζωή πολύ, πάρα πολύ αγαπήσει -και γι’ αυτό είμαστε έτοιμοι να την δώσουμε. Διαλεκτική είναι να χαμογελάς στον θάνατο. Να πέφτεις νεκρός και να τον ταπεινώνεις. Θάνατος να γίνω αθάνατος. Να επιχειρούν να σε σβήσουν από προσώπου γης και να σου δίνουν μια θέση στο Πάνθεο των (κοινών) θνητών, που πάλεψαν για το βασίλειο της ελευθερίας.

Διαλεκτική είναι, επίσης, να κολλάς στην κίνηση, να ψάχνεις σε πεζούλια και ρεματιές να παρκάρεις, να σε πιάνει βήχας και φτάρνισμα από την αλλεργία στην άνοιξη (της Πράγας), να πέφτεις σε σκοτεινά χαντάκια, να μην πλησιάζεις ούτε καν από μακριά στη σκηνή, να κόβεται ο ήχος στη γιγαντοοθόνη (προβοκάτσια μες στο σπίτι μας), να επανέρχεται μετά με ένα ηλεκτρικό κύμα ενθουσιασμού, να μη βρίσκεις κανέναν μες στην πολυκοσμία, να περιμένεις πέντε πούλμαν να φορτώσουν τη Γερουσία στον δρόμο της επιστροφής, να σε πιάνει η υγρασία, να την ακούς στη φωνή σου. Και στο τέλος να σκέφτεσαι τι υπέροχη βραδιά ήταν και γιατί να μην έχουμε συχνότερα Πρωτομαγιά.

Εικόνες

Σημαίες, τραγούδια, σφυροδρέπανα. Πλατιά χαμόγελα και σίγουρο βήμα -πάνω από τα σκοτεινά χαντάκια- σαν στίχοι του Ρίτσου. Παντού οι 200, το αφιέρωμα του Ρίζου, η μπροσούρα της ΚΝΕ με τα τραγούδια της τάξης μας. Ψάθες, στρωσίδια, σκαμνάκια, αυτοσχέδια καθίσματα με το όργανο ή στο γρασίδι. Η ατμόσφαιρα έχει κάτι από σουβλάκι (το βόρειο, το παλιό το ορθόδοξο) και από Φεστιβάλ. Κι επίσης, σημαντικές πρωτιές σε Σχολές, συνδικάτα, Ομοσπονδίες, όπως στο Μέταλλο.

Κι αν κάποιος ενοχλείται από τέτοιες εικόνες, καλύτερα να τις συνηθίζει, ως πλάνα από τα προσεχώς. Εκτός αν προτιμά τις εικόνες με τα φέρετρα του Δένδια. Έτσι και αλλιώς η γη θα γίνει κόκκινη, είτε από ζωή, είτε από θάνατο.

Ο χώρος

Η αύρα του Σκοπευτηρίου είναι μοναδική. Η υποβλητική ησυχία, η ηρεμία όσων ξέρουν πως έκαναν ό,τι έπρεπε. Η Ιστορία που σε πιάνει απ’ το μανίκι, πλανάται υποβλητική, πηχτή στην ατμόσφαιρα. Κανείς άλλος χώρος δεν έχει τέτοιο φορτίο. Ποια Ακρόπολη, με μαγνητικά πεδία και τα περιστέρια με κλάδους ελαίας, που δεν την κουτσουλάνε! Το μαγνητικό πεδίο της Ιστορίας δε συγκρίνεται με τίποτα και δεν αφήνει τίποτα να μολύνει τον χώρο.

Ούτε κοράκια γαμψόνυχα, που θέλουν να το κάνουν πεδίο (σκοπο)βολής. Ούτε φίδια ναζιστικά και δίποδα κτήνη με μονοκύτταρο εγκέφαλο, που θέλουν να το βεβηλώσουν. Ούτε ποντίκια που πήδηξαν με σημαία ευκαιρίας απ’ το καράβι, νομίζοντας πως βούλιαζε, ντύθηκαν λιοντάρια με αντιμνημονιακές λεοντές, ήρθαν με ψεύτικα λουλούδια και υποσχέσεις και λένε τώρα πως η ελπίδα έκανε λίφτινγκ και ξανάρχεται ξαναζεσταμένη.

Σε τούτη εδώ τη μάντρα, αστική σκουριά δεν πιάνει. Αλλά οι δωσίλογοι της εποχής μας, θα είναι όσοι χύνουν χολή για τους; «200 προδότες» και το δημόσιο χρήμα που «σπαταλήθηκε για τις φωτογραφίες τους». Κι η μάνα του κτήνους είναι πάντα η «δημοκρατική ΕΕ» και οι πολιτικές αρχές της που ζήτησαν να αποσυρθεί η σχετική ερώτηση του ΚΚΕ στο ευρωκοινοβούλιο. Κι ουδείς δικαιούται να αγνοεί τα γεγονότα και να ζει σε συννεφάκι, για να πέσει αργότερα έκπληκτος.

Το όργανο 

Ένα αφιέρωμα που έφτασε παντού, σε πολύ ευρύτερο ακροατήριο. Κάποιοι αναγνώρισαν μεγαλόθυμα τη σημασία του. Άλλοι είπαν πως η μνήμη τους δεν τιμάται με γλέντια και συναυλίες -και ακόμα περιμένουμε την έμπρακτη θυσία τους, αν και δεν είναι ούτε 200. Κι άλλοι συνέχισαν εμμονικά να τους βλέπουν σαν πατριώτες. Πατριώτες, αλλά η εντολή της εκτέλεσης ζητούσε 200 κομμουνιστές -άλλο που δεν το βλέπουμε στο «Τελευταίο Σημείωμα». Πατριώτες, αλλά πολλοί ήταν Ακροναυπλιώτες, που τους παρέδωσαν οι ελληνικές αρχές στον κατακτητή και άρχισαν να ορκίζονται στον Χίτλερ. Πατριώτες αλλά στο Κολωνάκι λίγοι πενθούσαν τον χαμό τους, γιατί ήταν με το έθνος των εκμεταλλευτών και ένιωθαν πιο συμπατριώτες τους Ναζί παρά τους κομμουνιστές. Πατριώτες, αλλά οι περισσότεροι ήταν εργάτες, συνδικαλιστές -μόνη μας πατρίδα το ταξικό μας ένστικτο. 

Κι αν όλοι αυτοί είχαν διαβάσει το αφιέρωμα που τους προκάλεσε αλλεργία, θα έβλεπαν μεταξύ των 200 και έναν ένστολο, που είχε δράση με φιλοβρετανική αντιστασιακή οργάνωση, αλλά ήταν φίλα προσκείμενος στο ΕΑΜ και πλήρωσε τη στάση του με τη ζωή του, για να λειτουργήσει ως παράδειγμα προς αποφυγή για τους υπόλοιπους... 

Δεν είναι ιδιοκτησιακό το ζήτημα όταν λέμε ότι οι 200 ήταν κομμουνιστές -και κομματικά μέλη στη μεγάλη πλειοψηφία τους. Είναι να αποδίδεις τα της Καισαριανής τη Καισαριανή, τα του ΚΚΕ τω ΚΚΕ, τα των ηρώων και ημίθεων στον πολιτικό φορέα που οργάνωσε την πάλη τους και τους έδωσε όραμα, τη δύναμη να σταθούν ηρωικά μπροστά στο απόσπασμα ως μελλοθάνατοι. Κι αν είστε κάποιος Καίσαρας και παρεξηγηθείτε, στο όργανό μας μια χαρά χωράει να γραφτείτε... 

Αυτό το κόμμα είναι παντός καιρού και εποχής. Είτε με συντροφάκια που τραγουδάνε «ποιος χαμογελά στον θάνατο» απ’ το «τους Είδα», είτε τους έρχονται οι νότες από το «Μπλόκο της Καισαριανής» με τη Χαρούλα -ποιον να κλάψω πρώτον, ε, ποιον να τραγουδήσω πρώτον. Είτε μεγάλωσαν με τον Νταλάρα, είτε με τη Νατάσσα και τους ΚΘ.

Οι καλλιτέχνες

Σταθερές αξίες, γνωστές φυσιογνωμίες, κάποιες πιο... «εξωτικές» -σαν τον Γ. Διονυσίου που ήταν σαν να το έσκασε από συναυλία του Ξυλούρη. Το «κορίτσι μας» (η Νατάσσα), όπως την προλόγισε ο Νταλάρας, που βγήκε στο φινάλε, πάλευε με τη συγκίνηση και τραγούδησε σχεδόν κλαίγοντας κάποια κομμάτια. Κι ο Γιώργος, που η φωνή του είναι σαν το αθάνατο κρασί της Μεταπολίτευσης -κι ας μην πίνει ο ίδιος. Είναι η φωνή που έψαχνε η εποχή του, όπως η ιστορία αναζητά τα πρόσωπα που θα εκφράσουν το πνεύμα της, σαν αναγκαιότητα. Κι αν κάποτε πούλησε σαν Φάουστ την ψυχή του στο σύστημα, κατάφερε σαν Ντόριαν Γκρέι να μη λυγίσουν ποτέ οι χορδές του -σε αντίθεση με τις ευλύγιστες αρχές του. Που ίσως κάποτε τις πρόδωσε, αλλά οι χορδές του δεν τον προδίδουν ποτέ, ούτε καν όταν βραχνιάζει -όπως ο Ντάλας στης Ελλάδος τα παιδιά- ή βουρκώνει, όπως το Σάββατο, που πρέπει να του ξέφυγαν κάποια δάκρυα. Όταν δάκρυσε ο Νταλάρας -και ας λένε οι κακές γλώσσες πως ήταν ψυχρός επαγγελματίας.

Κι έκλεισε θυμίζοντάς μας πως σε λίγο καιρό έχουμε και εκλογές, οπότε κλαίγαμε και εμείς από κάτω -τι μάγια τους κάνει ο ΓΓ και αυτό το κόμμα και θέλουν όλοι να πεθάνουν σαν κομμουνιστές όσο γερνάνε. Άννα (Νταλάρα) μην κλαις, μέθυσε ο Γιώργος απ’ τη συγκίνηση, την υγρασία, τα λόγια του ΓΓ, είπε μια κουβέντα παραπάνω χωρίς να σε ρωτήσει. Άννα (Βίσση), εσύ να κλαις, γιατί έβαλες συναυλία τον Σεπτέμβρη, στην κορύφωση του Φεστιβάλ, θα πάει άπατη και θα αναρωτιέσαι τι πήγε στραβά. Και ύστερα θα κλείσεις μια επανασύνδεση με τον Νταλάρα στο επόμενο Φεστιβάλ και θα ψάχνουμε τρύπα να κρυφτούμε και θέση να παρκάρουμε. Στα χρόνια της υπομονής, δε μας θυμήθηκε κανείς, Άννα μου...

Πιο πριν ο Νταλάρας έκανε διάφορες αναφορές στον Κουτσούμπα, που καταλαβαίνει όσο λίγοι από τέχνη, και δώστου από μικροφώνου εγκώμια για τον ΓΓ, και να στο τέλος η πρόταση να ανέβει στη σκηνή ο Γενικός -και δεν κατέβασε κανείς τον γενικό για να το αποτρέψει. So you think you can sing - KKE edition. Όχι Μήτσο μου, μην το κάνεις Μήτσο μου, καλά δεν ήμασταν με τους χορούς και τις ζεϊμπεκιές σου Μήτσου μου; Αλλά πού ο Μήτσος, ανέβηκε κοτσονάτος, τραγουδούσε «ένα το χελιδόνι» με τους άλλους, φτάνει στον τελευταίο στίχο, «θεέ μου Πρωτομάστορα» -ως εδώ καλά- «μύρισε Επ-ανάσταση»! Επ! Είδατε τι έκανε εκεί ο ΓΓ, έτσι; Πού το βρήκαμε τέτοιο φιντάνι; Αλλά αυτός είναι! Θα κάνει ίσως κι ένα ντουέτο με τη Νατάσσα, πχ Εγώ και εσύ Μαζί -200 χιλιάδες δίσκοι- που τον αγκαλιάζει σαν λούτρινο, να μια ωραία ιδέα για το «Λειρί του Κόκκορα». Η μέρα εκείνη δε θα αργήσει κυνηγημένο μου λειρί...

Αλλά αν θες να τα χωνέψεις όλα αυτά και να μη σου βγουν απ’ τη μύτη, το σωστό σχέδιο είναι να πας δυο ώρες πριν, να παρκάρεις κάπου ψηλά στην Εθνικής Αντιστάσεως και να κάνεις μια στάση στον Ανδρέα για πιτόγυρο (τυλιχτό, πώς το λέτε τέλος πάντων), όπως ο Οδυσσέας Ιωάννου. Πάραλιγο όμως να γράψω Βαγγέλης από τη συγκίνηση και να αρχίσω τα παρατσούκλια.

Κέβιν (Κουτσουμπι) Λοβ
Συντρόφισσα υπολοχαγός Νατάσσα
Γιώργος Λυγαριά Νταλάρας -αυτό θέλει δουλίτσα
Γιώργος τα πάντα όλα και τα αντίθετά τους -μπα, ούτε αυτό
Το χτύπημα της περιφρούρησης στη ναζιστική κόμπρα
Γόντικας, το Βελούδινο Σφυρί και Δρεπάνι του κόμματος

Και πάει λέγοντας...

Αλλά το ’χε η μέρα, με τη συγκίνηση στο Παλέ. Με τον Νίκο, τον Φάνη, τον Γιάννη, τον Θανάση, τον Χάρη και τον Ζήση (και ας μην είναι το βαφτιστικό του), όλη η μπασκετική ιστορία με μικρά ονόματα. Άντε Γιάννη, τέλειωνε με το ΝΒΑ, φτάνει, να τελειώνουμε και εμείς με τον καπιταλισμό. Η μέρα εκείνη έχει αργήσει...

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη ARIS B.C. (@aris.basketball.club)

Τον λέ-γα-νε Αρτέμη

Για δες καιρό που διάλεξε τον Γάβρο να μας πάρει
Τώρα που η Εθνοσωτήριος σαν άλλοτε φορτσάρει

Το άκρον άωτο της ειρωνείας για ένα μέλος του ΣΦΕΑ είναι να φεύγει από τη ζωή 21 Απριλίου. Στην επέτειο επιβολής της χούντας, που τον καταδίκασε 17 Νοέμβρη (του ελληνικού ’68), μερικούς μήνες μετά την απόπειρα κατά του δικτάτορα Παπαδόπουλου. Και είναι εξίσου ειρωνικό, για κάποιον που μέχρι τα 85 του ανέβαινε στα δέντρα και έκανε βαριές δουλειές στο χωράφι, να καθηλώνεται κλινήρης από το δεύτερο εγκεφαλικό -όπως κάποτε ο Βλαδίμηρος-, να μαραζώνει από την ακινησία και να φαίνεται στα μάτια των οικείων του σα να μην έχει πια κίνητρο και όρεξη για (τέτοια) ζωή.

Όρθιος, στο μέσο της εικόνας, σε στιγμιότυπο της δίκης

Έφυγε από τη ζωή ο Αρτέμης Κλωνιζάκης, που συνέδεσε ανεξίτηλα το όνομά του με τον αγώνα κατά της δικτατορίας των Συνταγματαρχών. Μέλος της οργάνωσης «Ελληνική Αντίσταση» και συνοδοιπόρος του εμβληματικού Αλέκου Παναγούλη, ο Αρτέμης Κλωνιζάκης υπήρξε ένας από τους πρωταγωνιστές της ιστορικής απόπειρας κατά του δικτάτορα Γεωργίου Παπαδόπουλου το καλοκαίρι του 1968, πληρώνοντας το τίμημα της ελευθερίας με διώξεις και καταδίκες από το καθεστώς.

Η είδηση του θανάτου του προκάλεσε βαθιά συγκίνηση στα Χανιά, την ιδιαίτερη πατρίδα του, αλλά και σε ολόκληρο τον δημοκρατικό κόσμο που αναγνωρίζει στο πρόσωπό του έναν συνεπή αγωνιστή που δεν λύγισε μπροστά στα έκτακτα στρατοδικεία της εποχής. Ο Σύνδεσμος Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών (ΣΦΕΑ) εξέδωσε συλλυπητήρια ανακοίνωση, αποτίνοντας φόρο τιμής σε μια προσωπικότητα που σφράγισε με τη δράση της τη νεότερη ελληνική ιστορία.

Η δράση του Αρτέμη Κλωνιζάκη κορυφώθηκε με τη συμμετοχή του στην επιχείρηση της 13ης Αυγούστου 1968, όταν η «Ελληνική Αντίσταση» επιχείρησε να πλήξει την καρδιά της δικτατορίας.

Το Έκτακτο Στρατοδικείο: Στις 17 Νοεμβρίου 1968, ο Αρτέμης Κλωνιζάκης κάθισε στο εδώλιο του Έκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών. Καταδικάστηκε ως «συστασιώτης» σε 4ετή φυλάκιση με 3ετή αναστολή. Στην ίδια δίκη, ο αδελφός του, Γιάννης Κλωνιζάκης, δέχθηκε ένα πολύ σκληρότερο χτύπημα από το καθεστώς, καθώς καταδικάστηκε σε κάθειρξη 24 ετών.

Η δίκη εκείνη έμεινε στην ιστορία για τις εξοντωτικές ποινές. Ο Αλέκος Παναγούλης καταδικάστηκε δις εις θάνατον, ο Λευτέρης Βερυβάκης σε ισόβια, ενώ οι Στάθης Γιώτας, Νίκος Ζαμπέλης, Γεώργιος Αβράμης και Νικόλαος Λεκανίδης έλαβαν πολυετείς ποινές κάθειρξης.

Η κηδεία του Αρτέμη Κλωνιζάκη θα αποτελέσει μια ευκαιρία για την τοπική κοινωνία και τους παλιούς του συναγωνιστές να τιμήσουν τη μνήμη του. Η εξόδιος ακολουθία θα τελεστεί την Πέμπτη 23 Απριλίου 2026, στις 15:30, στο νεκροταφείο της Αγίας Φωτεινής στη Χαλέπα Χανίων.

Η απώλειά του αφήνει ένα κενό στη ζωντανή μνήμη της αντίστασης, όμως η ιστορία της δίκης του ’68 και το θάρρος που επέδειξε απέναντι στους δικτάτορες θα παραμείνουν ζωντανά ως φάρος για τις επόμενες γενιές.

Ιστορικό Σημείωμα: 

Οργάνωση: Ελληνική Αντίσταση.

Κορυφαία Στιγμή: Απόπειρα κατά Παπαδόπουλου (13/8/1968).

Δίκη: 17/11/1968 (Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών).

Τόπος Ταφής: Χαλέπα Χανίων.

Η mariori λέει ότι εσχάτως το μπλοκ κινδυνεύει να γίνει «Νεκροδρέπανο», σαν το δρεπάνι με το οποίο θερίζει ζωές ο χάρος -που δεν είναι μόρτης και δερβίσης. Αλλά το ηθικό είναι χαμηλό τελευταία και η στάθμη των λογοπαιγνίων δεν μπορεί να είναι πολύ υψηλότερη. Κάποια πράγματα, ωστόσο, πρέπει να ειπωθούν ούτως ή άλλως.

Ο Αρτέμης Κλωνιζάκης ήταν μια ιδιαίτερη περίπτωση, όπως όλοι μας κατά μια έννοια. Έγινε γνωστός με το ψευδώνυμο «γάβρος», αλλά δεν πήγαινε σχεδόν ποτέ στη θάλασσα και συμπαθούσε την ΑΕΚ, αν και τα τελευταία πολλά χρόνια δεν ασχολούνταν καν -γιατί μεγαλώνοντας μαθαίνεις να δίνεις σημασία σε ό,τι έχει πραγματική αξία: την Κρήτη και κάνα δυο ακόμα πράγματα. Και σίγουρα όχι σε ονόματα και φυσιογνωμίες -που σπανίως ανακαλούσε στη γεμάτη μνήμη του.

Ήταν δημοκρατικών πεποιθήσεων και προπαντός πράξεων, με τον δικό του τρόπο. Με μια παλιάς κοπής αίσθηση περί του δικαίου και του κοινωνικά δέοντος, που σήμερα μπορεί να φαινόταν αναχρονιστική σε κάποια σημεία, αλλά θα ήταν λάθος να την κρίνουμε αυστηρά, έξω από τα μέτρα της εποχής και της γενιάς του. Χωρίς δηλαδή τις ιστορικές προσλαμβάνουσες που μας ορίζουν εσαεί, ακόμα και όταν αλλάζουν ραγδαία, χωρίς να κοιτάζουν τη δική μας διαμορφωμένη κοσμοθεώρηση.

Πολιτικά μιλώντας, ο Αρτέμης ήταν Βενιζελικός και Κεντρώος. Δε μιλάμε μόνο για τον Ελευθέριο, που η μορφή του είναι σε κάθε παλιό κρητικό σπίτι (αν όχι στο εικονοστάσι του), και που -αν τα υπολογίζω καλά- πέθανε εννιά μήνες πριν έρθει στη ζωή ο Α.Κ., λες και αυτό κυοφόρησε τη γέννησή του. Αλλά ακόμα και για τον «Κλι-Κλή», που δύσκολα θα έκανε πολιτική καριέρα χωρίς το όνομα του πατέρα του. Κάτι που γνωρίζουν καλά στη Χαλέπα και την οδό Ακρωτηρίου, όπου είναι το αρχοντικό των Μητσοτάκηδων, λίγα μέτρα από το πατρικό σπίτι των Κλωνιζάκηδων. Βαδίζουμε μαζί στον ίδιο δρόμο, μα τα κελιά μας είναι χωριστά. Και είναι αν μη τι άλλο σπουδαίο να μην ακολουθείς την εύκολη οδό και να μη σε καταγράφει η Ιστορία ως ένα από τα καθάρματα αυτού του τόπου.

Εξυπακούεται πως δε θα βρεις πολλούς παλιούς Χανιώτες να λένε την Ακρωτηρίου με το νέο της, επίσημο όνομα -οδός Μητσοτάκη- και όχι απλώς λόγω της δύναμης της συνήθειας αλλά από άποψη. Το πολύ να βρεις κάποιους πρόθυμους να διορθώσουν την επιγραφή του οδοδείκτη, αντικαθιστώντας την ιστορική επεξήγηση (πρωθυπουργός της Ελλάδας), με μια άλλη βασική του ιδιότητα: αρχαιοκάπηλος. (Κατά σύμπτωση, στο 61, δηλαδή στο σπίτι ενός άλλου Κλωνιζάκη).

Ο Αρτέμης, βέβαια, πλην του Εφιάλτη, όπως τον αποκάλεσε κάποτε ο Ανδρέας, δε συμπαθούσε πολιτικά ούτε τον τελευταίο, σε αντίθεση με τους μισούς και βάλε Κρητικούς, και πιθανότατα δεν τον ψήφισε ποτέ -που είναι από μόνο του μια ιδιότυπη πράξη συμβολικής αντίστασης στη χώρα του πράσινου ήλιου, όπως τραγουδούσε ο Χάρρυ Κλυνν. Και όχι επειδή ήταν παραδοσιακά με την Ένωση Κέντρου, αλλά επειδή αυτός και οι συναγωνιστές του στην «Ελληνική Αντίσταση» (την ομάδα του Παναγούλη) είχαν το θλιβερό προνόμιο να διαπιστώσουν πως συνομιλούσαν με ένα γνήσιο τέκνο «Παπατζή», που δεν είχε καμία πρόθεση για σοβαρή αντιστασιακή δράση ή να τους ενισχύσει ουσιαστικά. Έφεραν βαρέως αυτόν τον εμπαιγμό και δεν είχαν κοντή μνήμη (η πλειοψηφία τους τουλάχιστον), όπως διάφορα χρυσόψαρα στο αρχιπέλαγος ΠΑΣΟΚ.

Σημείο πολιτικής αναφοράς ήταν πάντα ο Αλέκος Παναγούλης, μια ξεχωριστή προσωπικότητα που δε χρειαζόταν να συμφωνείς μαζί της πολιτικά, για να κερδίσει τον σεβασμό σου (ή και τον θαυμασμό) για τη στάση και το αλύγιστο φρόνημά του. Και αν κάποιοι σήμερα αντιμετωπίζουν τον Παναγούλη ως τον «τελευταίο ήρωα», είναι γιατί ξέπλυνε την ντροπή για τη δική τους απραξία. Και θέλουν να προδικάσουν πως δε θα υπάρξουν άλλοι τέτοιοι (να τους κάνουν να ντρέπονται) και πως δε ζούμε πια σε ηρωικές εποχές. Κι έτσι ο Παναγούλης έμεινε στην ιστορία ως ένας από τους τελευταίους έντιμους ανθρώπους ενός χώρου (του παλιού Κέντρου), όπου κάποτε μπορούσες να βρεις στη βάση του άτομα με ιδανικά και καλές προθέσεις που δεν έμεναν στα παχιά λόγια.

Ο Α.Κ. ήταν στην εποχή του ένας από αυτούς. Παρά την αντιστασιακή του δράση, όμως, ήταν υπεράνω υποψίας για... συνοδοιπορία και ο δρόμος του δε διασταυρώθηκε ποτέ με τους αντάρτες στα «Λευκά Όρη» και τον πολιτικό τους χώρο. Και αν ψήφισε καμιά φορά το Κόμμα ήταν μάλλον προσωπικό το κίνητρο. Πχ για να στηρίξει τον ανιψιό του Μίλτο (τον γιο του Γιάννη, που ήταν το δεξί χέρι του Παναγούλη, με το προσωνύμιο «Ολύμπιος»). Ο οποίος ανδρώθηκε πολιτικά στη νεολαία της ΕΔΗΚ (!), ένα από τα εξωτικά απομεινάρια των χρόνων της Μεταπολίτευσης, ήταν υποψήφιος το ’12 με τον ΣΥΡΙΖΑ στα Χανιά -όπου επικράτησαν φυντάνια σαν τον Σταθάκη και τον Πολάκη- και τα τελευταία χρόνια συνεργάζεται σταθερά με το ΚΚΕ, γεμίζοντας με απτές πράξεις και νόημα τη φράση «έβγαλε συμπεράσματα στα χρόνια της κρίσης», που καμιά φορά μπορεί να ακούγεται κούφια και ξύλινη.

Ίσως να 'χε ρίξει κόκκινη ψήφο και νωρίτερα, με τον νεότερο Παναγούλη (τον Στάθη), που αργότερα έδειξε πως δεν είναι η πιο σοβαρή περίπτωση -πολιτικά μιλώντας-, ωστόσο λίγοι θυμούνται πως το ’85 είχε συνεργαστεί με το κόμμα και βγήκε βουλευτής -αν και όχι στα Χανιά.

Η ψήφος όμως δεν είναι το βασικό κριτήριο. Στην οικογένεια εξάλλου μπορούσες να βρεις σχεδόν τα πάντα -ακόμα και κομμουνιστές ή Μακρονησιώτες- και δεν ήταν δεδομένο πως θα λειτουργούσε η «οικογενειακή αλληλεγγύη» και πως θα στήριζαν όλοι κάποιον συγγενή τους, αν διαφωνούσαν πολιτικά μαζί του. Κάτι που δεν είναι δείγμα αστικού πολιτισμού, αλλά ωριμότητας που βοηθάει τις (υποκειμενικές) συνθήκες να ωριμάσουν και τον κόσμο να σκέφτεται πολιτικά.

Σε κάθε περίπτωση, πρώτο κριτήριο είναι οι πράξεις, που μιλούν από μόνες τους για κάθε άτομο και δε χρειάζονται περσότερα. Πολλοί ποστάρουν πομπώδεις, φλογερές φράσεις στον τοίχο τους, για να μαζέψουν πύρινα like, λίγοι είναι όμως πρόθυμοι να διαβούν τον Ρουβίκωνα των λόγων και να τους κάνουν πράξη. Να πάρουν τοις μετρητοίς το σύνθημα πως όταν η αδικία γίνεται νόμος, η αντίσταση γίνεται καθήκον-υποχρέωση. Να μην τσιμπήσουν, σαν βλάκες με περικεφαλαία -στη κυριολεξία-, στα κιτς αρχαιόπληκτα θεάματα της χούντας με τις χλαμύδες, αλλά να κρατήσουν όσα διαχρονικά μας διδάσκει η αρχαία γραμματεία για τους τυράννους και τις δίκαιες πράξεις των τυραννοκτόνων. Και ας μην είχε αίσιο τέλος η δική τους σύγχρονη προσπάθεια.

Ο Αρτέμης Κλωνιζάκης ήταν μέλος μιας ομάδας, που -με όσες αντιφάσεις και περιορισμούς είχε- πήρε σοβαρά τις διακηρύξεις της και πλήρωσε τις συνέπειες των πράξεών της. Ο Α.Κ. έμεινε στη φυλακή ως τη διεξαγωγή της δίκης, βασανίστηκε από τους ανθρωποφύλακές του και έφτασε στα όριά του, γιατί η καλή του προαίρεση δεν του επέτρεπε να διανοηθεί πώς ένας πολίτης-επιστήμονας μπορούσε να τύχει τέτοιας εξευτελιστικής αντιμετώπισης από ένστολους. Όταν είσαι πολιτικός κρατούμενος, άλλωστε, τα αυταρχικά καθεστώτα δε σου αρνούνται μόνο την πολιτική ιδιότητα (σα να είσαι κακοποιός του κοινού ποινικού δικαίου) αλλά και την ανθρώπινη, για να σε μεταχειριστούν σαν ζώο, σπάζοντας μέσα σου κάθε αίσθημα ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ο στόχος είναι ο άνθρωπος...

Το πιο σπάνιο γνώρισμα του Αρτέμη, ωστόσο, ήταν η σεμνότητα και η διακριτικότητα. Τα πιο πολλά γι’ αυτόν δεν τα γνωρίζουμε από δικές του αφηγήσεις -που ήταν ακόμα πιο σπάνιες και μετρημένες στα δάχτυλα- αλλά από μαρτυρίες τρίτων. Ο ίδιος δεν ήθελε να μιλάει σχεδόν ποτέ, ούτε καν στους δικούς του, για όσα έκανε και, πολύ περισσότερο, για όσα πέρασε. Είχε αλλεργία στην περιαυτολογία, τις παράτες, τις τιμητικές εκδηλώσεις και δεν πήγε ποτέ στο Προεδρικό Μέγαρο για τη «γιορτή της (αποκατάστασης της) Δημοκρατίας», μολονότι λάμβανε πρόσκληση επί σειρά ετών. Δεν εξαργύρωσε ποτέ τα παράσημά του για να κάνει πολιτική καριέρα ή για να πετύχει κάποια χάρη ή εξυπηρέτηση. Δεν καταδέχτηκε καν να κάνει περιουσία, ως έμπειρος γιατρός, γιατί δεν τον ενδιέφερε και δεν ήταν ποτέ στόχος του.

Ήταν χαμηλών τόνων, διακριτικός, αυτό όμως δε σήμαινε να «κοιτάζει τη δουλειά του», σαν νοικοκυραίος ή ανθρωπάκι, για να μην μπλέξει με τις αρχές και την κρατική μνησικακία-εκδικητικότητα. Ίσως το μεγαλύτερο παράσημο (και απόδειξη για τη συνέχεια του αστικού κράτους, στη χουντική ή την κοινοβουλευτική εκδοχή του) ήταν πως ακόμα και χρόνια μετά τη Μεταπολίτεευση τον παρακολουθούσαν οι αρχές, μαζί με όλα τα μέλη της παλιάς του οργάνωσης -ακόμα και αυτόν που έσπασε στα βασανιστήρια και τους «έδωσε»- ως υπόπτους για συμμετοχή στην 17Ν! Κι αυτό μας δείχνει δύο πράγματα: Αφενός τι λαγωνικά, με αντανακλαστικά Ραν-Ταν-Πλαν είχε η ΕΛ.ΑΣ., σε αντίθεση με την αγιογραφία του ντοκιμαντέρ του Παπαχελά για τις δυνάμεις καταστολής. Και αφετέρου τη μνησίκακη στάση του κράτους, που δεν παύει ποτέ να θεωρεί επικίνδυνους όσους αμφισβήτησαν κάποτε την εξουσία του και το μονοπώλια της βίας.

Ο Αρτέμης κατάφερε, αν και φιλήσυχος, να ξεχωρίσει από τον χυλό με τους κυρ-Παντελήδες. Ακόμα και από το κινηματογραφικό στερεότυπο για το βαφτιστικό του όνομα, που έχει συνδεθεί με τον Μάτσα -στον στερεοτυπικό ρόλο του «κακού» - δωσίλογου του ελληνικού σινεμά- ή τα κροκοδείλια δάκρυα του (με λένε) Αρτέμη, στο «Αλαλούμ» του Χάρρυ Κλυνν, για το δράμα του εργαζόμενου λαού, που αγγίζει βαθιά -αλλά όχι και υλικά- τον μικροαστό, διανοούμενο ήρωα.

Ήταν δύσκολος άνθρωπος, με κολλήματα και εμμονές, που πιστοποιούσαν ωστόσο την πίστη του σε κάποιες αρχές -και όχι στην εκάστοτε αρχή, όπως κάνουν όσοι δεν έχουν τέτοιες. Δεν κέρδισε ικανοποιητική αμοιβή για τους αγώνες του (που στόχευαν σε κάτι καλύτερο από το προσωρινό κεκτημένο της Μεταπολίτευσης), ούτε για την προσφορά του στο ιατρικό λειτούργημα (με το μνημονιακό τσεκούρι που διέλυσε τη σύνταξή του). Ο μεγάλος του καημός, ωστόσο, ήταν ότι δεν πρόλαβε να ξαναδεί το ιατρείο του και βασικά την Κρητική γη, που θα τον υποδεχτεί αύριο το απόγευμα στην αγκαλιά της.

Μπορεί, τουλάχιστον, να φύγει ήσυχος ως ζευγάς, γιατί αφήνει πίσω του καλή σπορά, που είναι στη σωστή πλευρά της Ιστορίας.