Ανατροπή και πέναλτι

Η πρώτη δική μου επαφή με το επίμαχο δίλημμα της ανάρτησης ήταν σε μια μπροσούρα με μοβ εξώφυλλο της ΣΕ (που ταιριάζει κι ως αρκτικόλεξο της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά είναι της Σύγχρονης Εποχής, από μια σειρά που δυστυχώς δε συνεχίστηκε μετά από τη δεκαετία του 90’), συλλογικό έργο ερευνητών από την πρώην ΛΔΓ, με επικεφαλής τον αειθαλή και εμβληματικό ιστορικό Κουρτ Γκοσβάιλερ, που κοντεύει τα εκατό. Ένας εξ αυτών λοιπόν (δυστυχώς δεν έχω πρόχειρο το βιβλιαράκι, για να βρω το όνομά του), εξέταζε στο άρθρο του το ερώτημα «κατάρρευση ή ανατροπή», για να απαντήσει θετικά και στα δύο σκέλη, και το ένα και το άλλο, πιθανότατα με την έννοια πως το πρώτο δε θα υπήρχε χωρίς το δεύτερο κι ανάποδα.

Προσέξτε όμως σε πόσο διαφορετικά συμπεράσματα καταλήγουν οι δύο αντίστροφες αναγνώσεις. Είναι άλλο να πεις πως υπάρχει μια σοβαρή κρίση-αρρώστια, που κατατρώει εσωτερικά τον οργανισμό, καταστρέφει το ανοσοποιητικό του σύστημα και τον καθιστά εξαιρετικά ευάλωτο σε εξωτερικές απειλές. Κι άλλη υπόθεση να μιλάμε για έναν οργανισμό που αδυνατεί να αντιμετωπίσεις κάποιες κρίσεις και να αντεπεξέλθει στις δυσκολίες, γιατί καλείται να λειτουργήσει σε ένα διεθνές περιβάλλον, με αντίξοες συνθήκες και αρνητικό συσχετισμό.

Και βασικά είναι άλλο να μιλάμε για φυσικό θάνατο και τελείως διαφορετικό για δολοφονία και να αναζητούμε τον ένοχο. Είναι άλλο να λέμε πως ένα σπίτι κατέρρευσε γιατί ήταν χτισμένο σε σαθρά θεμέλια (που χρειάζονται επαναθεμελίωση) κι άλλο να του έχουν βάλει δυναμίτη, για να το γκρεμίσουν, ή να συζητάμε πόσο ισχυρή και αποτελεσματική είναι η αντισεισμική του θωράκιση. Και με αθλητικούς όρους, για να πιάσουμε το νήμα του τίτλου της ανάρτησης, είναι άλλο να πέφτει κανείς μόνος του και να κάνει θέατρο (όπως ο Γκόρμπι που το έπαιζε κομμουνιστής) ή να καταρρέει ξαφνικά στο χόρτο, σαν το μακαρίτη το Φόε, και διαφορετικό να σε ανατρέπουν με τάκλιν και να σε ρίχνουν κάτω, ενώ ο προδότης τα έχει πιάσει και δένει τα κορδόνια του στη σέντρα.

Από το άρθρο του ΛΔ-Γερμανού είχα συγκρατήσει τη σημείωση πως ο καλύτερος και πιο ενδεδειγμένος όρος-κλειδί είναι η αντεπανάσταση, που περιγράφει πιστά αυτό που έγινε με «το τέλος της ιστορίας». Ενώ παράλληλα δείχνει πόσο φτωχό είναι το σχήμα «εξωτερικά – εσωτερικά αίτια», για να μας δώσει πειστικές και ικανοποιητικές ερμηνείες.

Η ανατροπή δεν αναφέρεται σε θεωρίες συνωμοσίας και πράκτορες των Αμερικάνων. Και δεν είναι γεωγραφική, αλλά ταξικά προσδιορισμένη έννοια. Η καπιταλιστική παλινόρθωση μπορεί να είχε πολλούς πρωτεργάτες εντός των τειχών (της ΕΣΣΔ κι άλλων σοσιαλιστικών χωρών) και μάλιστα μέσα στις γραμμές των ΚΚ, αλλά η κόκκινη προβιά που φορούσαν δεν αλλάζει τη βασική διαχωριστική γραμμή μεταξύ των δυνάμεων της παλινόρθωσης και της σοσιαλιστικής οικοδόμησης· αντιθέτως επιβεβαιώνει το συμπέρασμα πως η ταξική πάλη συνεχίζεται και μετά την επικράτηση της επανάστασης στον αδύναμο κρίκο της αλυσίδας, όχι μόνο σε διεθνές επίπεδο, αλλά και στο εσωτερικό της νέας, σοσιαλιστικής κοινωνίας.

Υπάρχει μια δεύτερη εξίσου σημαντική πτυχή, που σπανίως την αντιλαμβάνονται οι «αριστεροί θιασώτες» της εκδοχής της κατάρρευσης: ότι συντάσσονται κι ευθυγραμμίζονται χωρίς να το καταλαβαίνουν, με την αστική λογική ότι ο μαρξισμός εφαρμόστηκε κι απέτυχε στον υπαρκτό σοσιαλισμό (μια δυσάρεστη ιστορική παρένθεση που έκλεισε τελεσίδικα). Και απ’ την άλλη δεν υπάρχει τίποτα πιο αντιμαρξιστικό κι αντιδιαλεκτικό από την εμμονή τους να αποδείξουν πως οι κοινωνίες αυτές δεν είχαν τίποτα κοινό με το όραμα του Μαρξ για το σοσιαλισμό (απλή συνωνυμία) κι από την αδυναμία τους να κατανοήσουν τις δυσκολίες του τοκετού της νέας κοινωνίας και της εμφάνισης ενός νέου, μη εκμεταλλευτικού συστήματος στο ιστορικό προσκήνιο. Όταν πχ ακόμα και η οριστική επικράτηση του κεφαλαιοκρατίας έναντι της φεουδαρχίας (μια μετάβαση που αφορά δύο εκμεταλλευτικά συστήματα και δεν απαιτούσε τη συνειδητή επαναστατική δράση της αστικής τάξης, που είχε ως βασικό όχημα την οικονομική της κυριαρχία), απείχε πέντε με έξι αιώνες από την εμφάνιση των πρώτων αστικών κοινωνιών στα εμπορικά κέντρα της Ιταλίας.

Υπάρχει μια κατηγορία επιχειρημάτων που στηρίζουν τη θεωρία και τον αντίστοιχο όρο της κατάρρευσης στην απουσία κάποιας οργανωμένης αντίστασης ενάντια στην παλινόρθωση ή στα όσα (δεν) άφησε πίσω του ο υπαρκτός –που θα μας απασχολήσουν αναλυτικά σε κάποιο επόμενο κείμενο. Εδώ θα περιοριστώ να αποδείξω το αυτονόητο: πως σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υποτιμήσει κανείς τα υπαρκτά προβλήματα του υπαρκτού και τις λαθεμένες συνταγές, που τα επέτειναν αντί να τα επιλύσουν· αλλά είναι ανόητο και κάπως φαιδρό να υποστηρίζει πως το σοβιετικό σύστημα κατέρρευσε υπό το βάρος των αντιφάσεων και των αδιεξόδων του, γιατί εξάντλησε τη δυναμική του και δεν είχε τίποτα άλλο να προσφέρει. Κι όλα αυτά για μια χώρα που ξεκίνησε από μια ημιφεουδαρχική κατάσταση, και με το βάρος των καταστροφών από πολύχρονες, αιματηρές πολεμικές συγκρούσεις, για να φτάσει στο σημείο να θεωρείται η δεύτερη υπερδύναμη παγκοσμίων, και να προσφέρει στους λαούς της κατακτήσεις και δικαιώματα που ζηλεύουμε ακόμα και σήμερα, στις προηγμένες χώρες του δυτικού καπιταλισμού, του 21ου αιώνα.

Όσο για την αμφισβήτηση της ασφυκτικής εξωτερικής πίεσης στο σοσιαλιστικό συνασπισμό, αρκεί να τη διαλύσει μια απλή ανάγνωση του βιβλίου του Πίτερ Σβάιτσερ «Η Νίκη», και η περιγραφή της στρατηγικής του πρεσβύτερου Μπους, που εδραζόταν χοντρικά σε τέσσερις άξονες: την αμέριστη οικονομική (και όχι μόνο) στήριξη της Αλληλεγγύης στην Πολωνία, την εσκεμμένη μείωση της τιμής του πετρελαίου για να πιεστούν οι Σοβιετικοί (με τον ίδιο τρόπο που πιέζεται σήμερα η Βενεζουέλα), το «διπλωματικό σαμποτάρισμα» της συνεργασίας των Σοβιετικών με κράτη-μέλη της ΕΟΚ για την αξιοποίηση των αποθεμάτων φυσικού αερίου στη σοβιετική επικράτεια, και η κούρσα των εξοπλισμών, με τον «Πόλεμο των Άστρων», για να εξαντληθεί οικονομικά η ΕΣΣΔ, που ήταν υποχρεωμένη να ακολουθεί τις κινήσεις του αντιπάλου.

Δεν είναι τα βιβλία, δεν είναι οι βαθμοί

Η προχτεσινή τηλεοπτική «ανατροπή» ασχολήθηκε με το μέτωπο της παιδείας κι είχε όντως μερικές απρόσμενες ανατροπές. Ο φορτσάκης που στρίγγλιζε πως τον χτυπούσαν και θα φωνάξει την αστυνομία, με αντανακλαστικά ανιάν από το μικρό νικόλα, ήταν ο στρίγγλος που ντύθηκε αρνάκι, πουλώντας την εικόνα του σοφού, μειλίχιου πρύτανη. Ο έμπειρος τηλεοπτικά πρετεντέρης βραχυκύκλωνε μπροστά στα επιχειρήματα 15χρονων παιδιών, που ήταν πιο διαβασμένα απ’ όσο τα περίμενε και πετούσε την μπάλα στην κερκίδα. Κι ο δαπιτάκος γιατρός απέφυγε να βγει φουλ κυβερνητικός ενάντια στο άσυλο, κάνοντας λόγο για φοιτητικές ομάδες περιφρούρησης της πανεπιστημιούπολης, για να το διορθώσει ο δικός μας, (ο μικρός κωτσαντής), πως δεν είναι δουλειά των φοιτητών να καλύπτουν τα κενά του πανεπιστημίου σε προσωπικό, πότε στον τομέα της φύλαξης, πότε στην καθαριότητα, κ.α. Ο σφος μάλιστα ιεράρχησε πολύ σωστά τι έπρεπε να μπει σε πρώτο πλάνο, ξεκαθαρίζοντας πως, παρά την όποια κριτική μπορεί να γίνει και τις διαφωνίες που υπάρχουν, είναι υπόθεση του ίδιου του φοιτητικού κινήματος να επιλέξει μορφή και περιεχόμενο για τις κινητοποιήσεις του.

Κάποιες αξίες παραμένουν βέβαια σταθερές κι αναλλοίωτες στον χρόνο. Ο κεκράκτης άδωνης φωνασκούσε και μάλωνε σαν τρολ με έφηβους μαθητές (βαφτίζοντας τη μία διάδοχο του τσίπρα), γιατί σε αυτό έχει χτίσει την πολιτική του καριέρα και έτσι μπορεί να κρύβει την άγνοια ή την ημιμάθειά του για τα επίμαχα ζητήματα. Ο φορτσάκης περνούσε νηφάλια την ίδια αντιδραστική γραμμή για πανεπιστημιακή αστυνομία και ιδιωτικά πανεπιστήμια –ενώ αποκαλύφτηκε κατά τη διάρκεια της εκπομπής πως κι ο «αριστερός» πρύτανης του απθ, μυλόπουλος, εργάζεται σε ένα ιδιωτικό ίδρυμα της κύπρου! Κι ο πρετεντέρης προσπαθούσε με το αθώο τάχα ύφος του καλού ανακριτή να βρει πίσω από τα παιδιά τον πολιτικό δάχτυλο που τα υποκινεί: «δηλ το δικό σου σχολείο στα σπάτα είχε βιβλία»; «Αυτό το στοιχείο δεν είναι πολύ εξειδικευμένο για να το γνωρίζεις»; «Α, ώστε οι γονείς σου είναι εκπαιδευτικοί, μάλιστα..». Γιατί προφανώς ο φυσιολογικός μέσος όρος δεν είναι ο ανήσυχος μαθητής που ψάχνεται και βρίσκει πέντε στοιχεία, αλλά ο χαμένος στον κόσμο του, που κουρκουτιάζει το μυαλό του και σταματάει να σκέφτεται και να έχει ανησυχίες.

Η ποικιλόμορφη γελοιοποίηση του αστικού πολιτικού (κι όχι μόνο) προσωπικού συνάδει και με το παράδειγμα της πολιτικη΄ς ηγεσίας του υπουργείου παιδείας. Μετά τη διεξαγωγή εδε για την απουσία του από τη δοξολογία της 28^ης οκτωβρίου, ο λοβέρδος χτύπησε και πάλι με την (τόσο προκλητική που καταντάει σχεδόν αστεία) πρότασή του για εθελοντές καθηγητές που θα αναπληρώνουν αμισθί τα κενά στα σχολεία και θα αναταμείβονται απλώς με επιπλέον μόρια. Θα μπορούσε επίσης να κάνει χορηγό την κόκα-κόλα (ούτε γουλιά), να δώσει στους καθηγητές έναν κοτίνο ελιάς ως επιβράβευση και να τους ντύσει με μπλουζάκια του φοίβου και της αθηνάς, για να τους καταστήσει κινητή διαφήμιση των διαχρονικών αξιών του εθελοντισμού και της αμισθί σκλαβιάς, που αυγατίζει την καπιταλιστική κερδοφορία.

Σε κάθε περίπτωση αυτές οι αντιδράσεις προδίδουν περισσότερο την αγωνία των αστικών επιτελείων να μαζέψουν εν τη γενέσει του ένα καυτό μέτωπο, που πάει να ανοίξει. Σε αυτό το συμπέρασμα συνηγορεί κι η απουσία ισχυρής αστυνομικής δύναμης στο μαθητικό-πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο της περασμένης βδομάδας, που προκάλεσε αρχικά μια αμηχανία σε κάποιους διαδηλωτές, που δεν ήξεραν τι να κάνουν με τα νεράντζια που είχαν προμηθευτεί. Παρεμπιπτόντως, δεν είχε κλείσει ούτε ένας σταθμός του μετρό, αν αυτό αποτελεί κριτήριο αγωνιστικότητας κι επικινδυνότητας μιας διαδήλωσης. Παράλληλα βέβαια το κράτος διατηρεί ενεργό και το μαστίγιο της εξουσίας, όπως στην περίπτωση της σύλληψης των μαθητών στη λαμία –που τα μμε προσπάθησαν να την αποφορτίσουν κάπως χρεώνοντάς την στην καταγγελία του διευθνυτή και τις αυτεπάγγελτες κινήσεις της.. ανεξάρτητης δικαιοσύνης. Όλα δηλ έγιναν νομότυπα αλλά χωρίς την παραμικρή ανάμειξη της κυβέρνησης.

Τα αγωνιστικά σκιρτήματα των μαθητών πάντως είναι από τις πιο αισιόδοξες εικόνες του τελευταίου διαστήματος –σε αντίθεση με την καταθλιπτική νηνεμία που επικρατεί στα πανεπιστήμια- και συνδέεται με όσα σημειώναμε σε μια άλλη πρόσφατη ανάρτηση σχετικά με την κατάσταση στο μαθητικό κίνημα. Το οποίο παρουσιάζει βέβαια και μερικά αντιφατικά χαρακτηριστικά στην ανάπτυξή του, όπως προδίδει η χρυσαυγίτικη ηγεμονία σε κάποιες καταλήψεις ή η περίπτωση που πήρε δημοσιότητα στην πιερία, με την αποβολή ενός μαθητή και την πρωτοφανή στοχοποίηση ενός διευθυντή που απέρριψε το αίτημα για καθημερινή έπαρση της σημαίας.

Τον τόνο πάντως δεν το δίνουν αυτές οι περιπτώσεις, αλλά η αντίδραση των μαθητών στο νέο λύκειο –που έχει ως διακηρυγμένο στόχο να αφήσει εκτός συνέχειας το 30% των μαθητών- την τράπεζα θεμάτων και τη μετατροπή του σχολείου σε ένα απέραντο εξεταστικό κέντρο, που αποστειρώνει κάθε παιδαγωγική διαδικασία, ευνοώντας μόνο την παπαγαλία και πρωτίστως την παραπαιδεία. Όπως έλεγε κι ένα σύνθημα της δικής μου γενιάς, στις κινητοποιήσεις επί αρσένη: δεν είναι τα βιβλία, δεν είναι οι βαθμοί, εκείνο που μας λείπει είναι η ζωή.

Υστερόγραφο

Την περασμένη βδομάδα πραγματοποιήθηκαν κι οι εκλογές των εκπαιδευτικών πρώτης και μέσης βαθμίδας για την εκλογή αιρετών. Τα αποτελέσματα ήταν αρκετά θετικά για τις δικές μας δυνάμεις, που (αν καταλαβαίνω καλά) δεν κατεβαίνουν πλέον με τον παραδοσιακό τίτλο της εσακ-δεε αλλά ως αγωνιστική συσπείρωση εκπαιδευτικών (ασε), σημειώνοντας σημαντική άνοδο σε ψήφους και ποσοστά, σε καθηγητές και δασκάλους. Από τα υπόλοιπα αποτελέσματα ξεχωρίζει η αντίστοιχη άνοδος των παρεμβάσεων (του εξωκοινοβουλίου) που συνεργάζονται σε κάποιες περιοχές (ελμε) και με δυνάμεις του σύριζα. Καθώς και η σημαντική διαφοροποίηση της επιρροής του σύριζα, σε αντίστροφη αναλογία με την εκλογική δύναμη της πασκε. Ενώ δηλ στους καθηγητές ο σύριζα αναδεικνύεται πρώτη δύναμη, αξιοποιώντας κυρίως την εκλογική κατάρρευση των πασόκων, στους δασκάλους η πασκε του μπράτη (που βρίσκει συχνά πυκνά-βήμα και στο άλφα-βήτα του κάτσικα), διατηρεί ακόμα ισχυρό μηχανισμό, με το σύριζα να καταποντίζεται στην πέμπτη μόλις θέση.

Κατά τα άλλα, μείζον θέμα για τους εκπαιδευτικούς είναι η προώθηση της αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων. Όπου λίγο-πολύ όλες οι δυνάμεις (πλην λακεδαιμονίων) τάσσονται κατά της συγκεκριμένης απαράδεκτης εκδοχής της, χωρίς να αρνούνται όμως γενικά πως είναι απαραίτητη η ύπαρξη κάποιας μορφής αξιολόγησης, με διαφορετικούς όμως όρους. Προσωπικά αυτό μου θυμίζει λίγο την ιστορία με την επαναδιαπραγμάτευση του μνημονίου, τους όρους δανεισμού, κτλ. Αυτό όμως είναι μια διαφορετική υπόθεση, που ίσως δούμε εν καιρώ αναλυτικά.

Σχετικοί σύνδεσμοι

Ριζοσπάστης: Να γιατί θυμάμαι –πείρα από την εκπαίδευση στο σοσιαλισμό

Ριζοσπάστης: Ο αγώνας των μαθητών είναι δίκαιος

2310net: Η εβδομάδα αποθέωσης της παιδείας

Αναθεώρηση της Κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης

Η κε του μπλοκ φιλοξενεί σήμερα μία ακόμα δουλειά του Άναυδου, αυτή τη φορά μεταφραστική, σε ένα πολύ ενδιαφέρον δοκίμιο για τη σοβιετική ένωση, ενός εκ των συγγραφέων του βιβλίου Socialism Betrayed (προδομένος σοσιαλισμός). Το δοκίμιο αυτό παρουσιάστηκε στο διεθνές συνέδριο 'ο μαρξ τον μάιο', στην πορτογαλία, που αν δεν κάνω λάθος έχει την αιγίδα του ΚΚΠ και είναι μια άκρως αξιέπαινη πρωτοβουλία και παράδειγμα προς μίμηση, κατά τη γνώμη μου. Καλή ανάγνωση.

Από τον Άναυδο – Σεπτέμβρης 2014

Εισαγωγή

Το παρακάτω κείμενο το αλίευσα από εδώ. Η αρετή του είναι ότι συνοψίζει σε 10 περίπου σελίδες όλο το σώμα των εξηγήσεων αναφορικά με την καπιταλιστική παλινόρθωση στην ΕΣΣΔ. Το βιβλίο των συγγραφέων υπάρχει διαθέσιμο εδώ. Η προχειρότητα της μετάφρασης βαρύνει εμένα.

Το άρθρο

Δοκίμιο που παρουσιάστηκε στο Δεύτερο Διεθνές Συνέδριο ‘ο Μαρξ τον Μάιο’

Ομάδας Μαρξιστικών Ερευνών – Πανεπιστήμιο Λισσαβόνας, Πορτογαλία 10 Μάιου 2014

Των Roger Keeran και Thomas Kenny

Το 2004 ο Thomas Kenny και εγώ γράψαμε το Socialism Betrayed: Behind the Collapse of the Soviet Union. Από το 2004, το βιβλίο δημοσιεύτηκε και επανεξετάστηκε στη Βουλγαρία, Ρωσία, Ιράν, Τουρκία, Ελλάδα, Πορτογαλία, Γαλλία, Κούβα και Ισπανία. Ο ένας ή και οι δύο συγγραφείς ήταν παρόντες σε συζητήσεις για το βιβλίο στην Ελλάδα Πορτογαλία Γαλλία και Κούβα και αρκετοί κριτικοί κριτίκαραν το βιβλίο σε αριστερές εφημερίδες. Σε αυτή την παρουσίαση ο Kenny κι εγώ θα απαντήσουμε σε δύο κριτικές και μία ερώτηση που γεννήθηκαν από το βιβλίο. Στο βιβλίο προσφέραμε μία εξήγηση για την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Χρησιμοποιήσαμε τις λέξεις ‘κατάρρευση’ και ‘προδοσία’ στον τίτλο παρά την πιθανή παραπλανητική σημασία και των δυο λέξεων.

Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ως προς το τι προσπαθούμε να εξηγήσουμε, δηλαδή τη ριζική μεταβολή που οδήγησε στην αντικατάσταση της πολιτικής εξουσίας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, κατάργησε το μεγαλύτερο μέρος της κρατικής ιδιοκτησίας, τον κεντρικό σχεδιασμό, και το σύστημα των κοινωνικών υπηρεσιών, και διέλυσε το πολυεθνικό κράτος. Εμείς υποστηρίζουμε ότι η Σοβιετική Ένωση δεν   κατέρρευσε επειδή  ο σοσιαλισμός απέτυχε. Αντίθετα, το σύστημα του σοσιαλισμού που βασίζεται στη συλλογική ή κρατική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και στον κρατικό σχεδιασμό, αποδείχθηκε αξιοσημείωτα επιτυχημένο, ιδιαίτερα από την σκοπιά των εργαζομένων. Το σύστημα αποδείχθηκε ικανό να δημιουργήσει βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη για πάνω από έξι δεκαετίες, σημαντικές τεχνικές και επιστημονικές καινοτομίες, πρωτοφανή οικονομικά και κοινωνικά οφέλη για όλους τους πολίτες του, ενώ ταυτόχρονα  υπερασπιζόταν τον εαυτό του από την εξωτερική εισβολή, το σαμποτάζ, και τις απειλές, και πρόσφερε οικονομική και τεχνική βοήθεια καθώς και στρατιωτική προστασία σε άλλα έθνη που αγωνίζονταν για την ανεξαρτησία τους και το σοσιαλισμό.

Η Σοβιετική Ένωση είχε, ωστόσο, προβλήματα-κάποια σχετίζονταν με την πολιτική και ιδεολογική απολίθωση, κάποια  σχετίζονταν με την ποσότητα και την ποιότητα της οικονομικής παραγωγής της, και μερικά σχετίζονταν με τη συνεχιζόμενη πάλη ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Τα προβλήματα αυτά, ωστόσο, δεν προκάλεσαν την κατάρρευση του συστήματος. Η διάλυση του σοβιετικού σοσιαλισμού οφειλόταν στις πολιτικές που ακολούθησε ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Οι πολιτικές αυτές προήλθαν από την πεποίθηση ότι τα προβλήματα του σοσιαλισμού θα μπορούσαν να λυθούν κάνοντας μονομερείς παραχωρήσεις στον ιμπεριαλισμό και ενσωματώνοντας στο σοσιαλισμό ορισμένες ιδέες και πολιτικές του καπιταλισμού. Οι ιδέες του  Γκορμπατσόφ είχαν τις ρίζες τους στις πολιτικές διαμάχες στη Σοβιετική Ένωση αλλά ποτέ δεν είχαν θριαμβεύσει τόσο απόλυτα, όπως συνέβη υπό τον Γκορμπατσόφ.

Αυτό που επέτρεψε στις ιδέες αυτές να αποκτήσουν υπεροχή ήταν ότι κατά τα προηγούμενα τριάντα χρόνια είχε αναπτυχθεί στο εσωτερικό της Σοβιετικής Ένωσης ένας μικροαστικός τομέας με τις ρίζες του κυρίως στην παράνομη, ιδιωτική οικονομία. Αυτή η λεγόμενη δεύτερη οικονομία είχε τραυματίσει την  πρώτη οικονομία, είχε αποθαρρύνει μέρος του πληθυσμού, είχε διαφθείρει  τμήματα του Κομμουνιστικού Κόμματος και της κυβέρνησης, και παρείχε την κοινωνική βάση για τις πολιτικές που ακολούθησε ο Γκορμπατσόφ. Αντί για τη θεραπεία των προβλημάτων του σοσιαλισμού, οι πολιτικές του Γκορμπατσόφ σε σύντομο χρονικό διάστημα προκάλεσαν ολοκληρωτική οικονομική καταστροφή και τελικά ανέτρεψαν το σοσιαλισμό

Κριτική # 1

Μερικοί κριτικοί υποστηρίζουν ότι η εξήγηση μας αγνοεί μια σημαντική αιτία για την κατάρρευση, δηλαδή ότι η προσπάθεια για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού στη Σοβιετική Ένωση ήταν καταδικασμένη από την αρχή εξαιτίας της ανεπαρκούς ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων.

Δεν πρόκειται για μια καινούργια ιδέα. Το 1918, ο Καρλ Κάουτσκι είχε δηλώσει ότι η Ρωσία δεν ήταν έτοιμη για το σοσιαλισμό. Η άποψη αυτή βασιζόταν στους Καρλ Μαρξ και  Φρίντριχ Ένγκελς, οι οποίοι πίστευαν ότι μόνο η πλήρης ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων στον καπιταλισμό,  δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την κατάργηση των τάξεων αλλά και στην περιγραφή του Ένγκελς το 1875 σχετικά με την καθυστέρηση της Ρωσίας. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, η Σοβιετική Ένωση θα μπορούσε να κινηθεί προς το σοσιαλισμό μόνο αφού επιτρέψει πρώτα στις ιδιωτικές επιχειρήσεις να αναπτυχθούν  και αναπτύξει τις παραγωγικές της δυνάμεις διαμέσου  κοινοπραξιών με τους ξένους καπιταλιστές, και οι δύο αυτές εναλλακτικές θα είχαν συμβεί αν στη Σοβιετική Ένωση είχε συνεχιστεί η λεγόμενη Νέα Οικονομική Πολιτική (ΝΕΠ), που εισήγαγε ο Λένιν το 1921. Μια επέκταση  αυτής της ιδέας ήταν ότι η Σοβιετική Ένωση θα μπορούσε να αποφύγει την κατάρρευση αν ακολουθούσε την πορεία της Κίνας και του Βιετνάμ σήμερα, το δρόμο δηλαδή της ‘οικονομίας της αγοράς’.

Αυτή η αιτιολογία παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα. Δεν είναι καθόλου σαφές ποια πορεία θα θεωρούσαν ενδεδειγμένη ο Μαρξ και ο Ένγκελς για τους Σοβιετικούς κομμουνιστές το 1920. Αν και οι σοβιετικές συνθήκες μπορεί να μην ήταν ιδανικές για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, ο Μαρξ γνώριζε πολύ καλά, όπως έγραψε, το 1853, ότι ‘οι άνθρωποι δημιουργούν τη δική τους ιστορία, αλλά δεν τη δημιουργούν όπως ακριβώς θέλουν, δεν τη δημιουργούν κάτω από περιστάσεις που επιλέγουν οι ίδιοι, αλλά κάτω από τις συνθήκες  αντιμετωπίζουν άμεσα, και που δίνονται και προέρχονται από το παρελθόν’.

Επιπλέον η Ρωσία το 1917 δεν ήταν τόσο οπισθοδρομική, όπως η χώρα που περιέγραφε ο Έγκελς το 1875. Διέθετε μερικά από τα μεγαλύτερα εργοστάσια στον κόσμο και το 10% του πληθυσμού δούλευε στη βιομηχανία. Βεβαίως, η νέα Σοβιετική Ένωση παρέμεινε κυρίως μια χώρα αγροτών της υπαίθρου, και σοβιετικοί ηγέτες, όπως ο Βιατσεσλάβ Μολότοφ αργότερα, αναγνώρισαν ότι η καθυστέρηση ‘επηρέασε αρνητικά το σοσιαλισμό.’ Παρ 'όλα αυτά, όσοι πιστεύουν ότι η καθυστέρηση όχι μόνο επηρέασε αρνητικά το σοσιαλισμό, αλλά τελικά τον καταδίκασε πρέπει να αντιμετωπίσουν τρεις προκλήσεις. Πρώτον, όσο οπισθοδρομική κι αν ήταν η Σοβιετική Ένωση  στις αρχές της δεκαετίας του 1920, δεν παρέμεινε έτσι. Έχοντας το πλεονέκτημα των πλούσιων φυσικών πόρων, μία  πολυμήχανη ηγεσία, και έναν κινητοποιημένο  πληθυσμό, η Σοβιετική Ένωση ξεπέρασε την καθυστέρηση της. Στη δεκαετία του 1980, η Σοβιετική Ένωση είχε γίνει μια οικονομική υπερδύναμη, δεύτερη μόνο πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 1984 ο οικονομολόγος Harry Shaffer έγραψε: ‘Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ακόμα μπροστά από τη Σοβιετική Ένωση τόσο συνολικά όσο και στην ανά κεφαλή παραγωγή, κατανάλωση, και βιοτικό επίπεδο, όμως, η Σοβιετική Ένωση σταθερά πλησιάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες.’.

Έτσι, ακόμη και αν οι παραγωγικές δυνάμεις βρίσκονταν στην αρχή σε κατάσταση υπανάπτυξης, δεν παρέμειναν εκεί το 1985. Αν και  η σοβιετική βιομηχανική ανάπτυξη δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, μερικοί ωστόσο πιστεύουν ότι η αρχική καθυστέρηση είχε αποδυναμώσει θανάσιμα το σύστημα. Ο Erwin Marquit υποστήριξε ότι η αρχική καθυστέρηση οδήγησε τους Σοβιετικούς να καταφύγουν  ‘στο ουτοπικό μοντέλο μιας κεντρικά σχεδιασμένης οικονομίας’ και ότι η κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία ‘αποδείχτηκε ανίκανη να ταιριάξει με το ρυθμό της υποκινούμενης από την αγορά τεχνολογικής ανάπτυξης της Δύσης.’ Αυτό δεν είναι πειστικό. Στην πραγματικότητα το ακριβώς αντίθετο είναι η αλήθεια. Διαμέσου της κρατικής ιδιοκτησίας και του σχεδιασμού, η σοβιετική οικονομία σημείωσε αξιοσημείωτη πρόοδο, όχι μόνο οικονομικά αλλά και τεχνολογικά. Στη δεκαετία του 1980 η Σοβιετική τεχνολογική εξέλιξη δεν ήταν ίση με εκείνη των ΗΠΑ, αλλά δεν βρισκόταν πολύ πίσω και κέρδιζε συνέχεια έδαφος. Σε ένα βιβλίο για τη σοσιαλιστική επιστήμη και την τεχνολογία που δημοσιεύθηκε το 1989, ο John W. Kiser III υποστήριξε ότι η όλη ιδέα του ‘τεχνολογικού χάσματος’ ήταν μια υπερβολή που γεννήθηκε από την ‘πεποίθηση της Αμερικής στην εγγενή κατωτερότητα του σοβιετικού συστήματος’. Η Δύση είχε ‘μια μόνιμη τάση να υποτιμά’ το σοβιετικό σύστημα επειδή δεν είχε κίνητρο να εμπορευματοποιήσει τα τεχνολογικά επιτεύγματα του. Ο Kiser επεσήμανε τις τεχνολογικές καινοτομίες που οι Σοβιετικοί και οι Ανατολικοευρωπαίοι είχαν πραγματοποιήσει στους τομείς της μεταλλουργίας, χημείας, επεξεργασίας τροφίμων, της βιοϊατρικής και αλλού.

Όσον αφορά την τεχνολογία των υπολογιστών, το 1986, η CIA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρχε πράγματι χάσμα μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και της Δύσης, τόσο στο λογισμικό όσο και στο hardware, αλλά επίσης ότι ‘οι Σοβιετικοί εξακολουθούν να προοδεύουν ταχύτατα σε απόλυτους όρους’ και ότι σε δέκα με δεκαπέντε χρόνια ‘τα κορυφαία  Σοβιετικά επιστημονικά ιδρύματα θα έχουν κατά πάσα πιθανότητα εξοπλισμό συγκρίσιμο με εκείνο των καλύτερων εθνικών εργαστηρίων των ΗΠΑ’. Με άλλα λόγια, οι τεχνολογικές διαφορές ήταν μικρές και η απόσταση καλυπτόταν. Συνεπώς, η τεχνολογική καθυστέρηση απέχει από το να προσφέρει μια πειστική εξήγηση για την κατάρρευση. Ένα δεύτερο πρόβλημα της θεωρίας της καθυστέρησης, σαν αιτία κατάρρευσης, είναι η παραδοχή που κάνει ότι η Νέα Οικονομική Πολιτική (ΝΕΠ), δηλαδή η προώθηση της ανάπτυξης μέσω της ενθάρρυνσης των ιδιωτικών επιχειρήσεων και των ξένων επενδύσεων, ήταν μία βιώσιμη επιλογή. Αυτό μοιάζει σαν το επιχείρημα ότι ο Αμερικανικός Εμφύλιος Πόλεμος θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί εάν ο Βοράς απλώς επέτρεπε στη δουλεία να πεθάνει με φυσικό τρόπο. Αν και αυτή η ιδέα μπορεί να ελκύει εκείνους που ήθελαν να κατηγορήσουν όσους κατάργησαν τη δουλεία για το μακελειό του Εμφυλίου Πολέμου, είναι λίγοι, αν υπάρχουν καν, οι ιστορικοί που πιστεύουν ότι αυτή ήταν μια βιώσιμη επιλογή το 1960. Ομοίως, το να επιμένουν ότι η ΝΕΠ ήταν μια βιώσιμη επιλογή για τους Σοβιετικούς στη δεκαετία του 1920. Το 1921, οι Σοβιετικοί είχαν στραφεί στη ΝΕΠ για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που δημιούργησαν οι πολιτικές του πολεμικού κομμουνισμού, ιδιαίτερα την αποξένωση των αγροτών που προκάλεσε η κατάσχεση των σιτηρών τους. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, ωστόσο, η ΝΕΠ ανέπτυξε τα δικά της προβλήματα.

Εξηγώντας γιατί οι Σοβιετικοί εγκατέλειψαν τη ΝΕΠ, ο ιστορικός E.H Carr επεσήμανε τρία σοβαρά προβλήματα. Πρώτον, το 1922-23, η λεγόμενη κρίση του "ψαλιδιού", στην διάρκεια της οποίας οι μεγάλες ​​διακυμάνσεις των τιμών των σιτηρών οδήγησαν στην έλλειψη τροφίμων, στην ανεργία και τη δυστυχία των φτωχών και μεσαίων αγροτών. Δεύτερον, οι περισσότεροι σοβιετικοί ηγέτες συνειδητοποίησαν ότι η ΝΕΠ καταδίκαζε τη Σοβιετική Ένωση σε μια μακρά περίοδο βιομηχανικής καθυστέρησης, μία τρομακτική και απαράδεκτη προοπτική για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης απειλής από τον εξωτερικό εχθρό. Τρίτον, το 1927-1928 η μείωση των γεωργικών τιμών οδήγησε τους αγρότες στο να κρύβουν τα προϊόντα τους προκαλώντας λοιμό στις πόλεις. Για τους λόγους αυτούς, η εμπιστοσύνη στην αγορά και τα ιδιωτικά κίνητρα δεν μπορούσε να σταθεί. Έτσι, τα πραγματικά οικονομικά προβλήματα, καθώς και οι ιδεολογικές τους προτιμήσεις, ανάγκασαν τους σοβιετικούς ηγέτες να υιοθετήσουν νέες πολιτικές, να αποδεχτούν τη δημόσια ιδιοκτησία και τον κεντρικό σχεδιασμό. Κάτω από αυτές τις συνθήκες είναι παράλογο να αποκαλέσει κάποιος την στροφή των σοβιετικών στην κρατική ιδιοκτησία και τον κεντρικό σχεδιασμό "ουτοπική". Κάνοντας την στροφή αυτή η Σοβιετική Ένωση εκβιομηχανίστηκε γοργά, νίκησε τους ναζιστές εισβολείς, και ανοικοδομήθηκε γρήγορα μετά τον πόλεμο.

Επιπλέον, τα παραπάνω συνέβησαν, ενώ αυξανόταν σταθερά το βιοτικό επίπεδο των σοβιετικών εργαζομένων. Το να φανταστεί κανείς ότι οι Σοβιετικοί θα μπορούσαν να επιτύχουν τα ίδια αποτελέσματα συνεχίζοντας τις προβληματικές πολιτικές της ΝΕΠ αποτελεί το λιγότερο ευσεβή πόθο. Η καθυστέρηση σαν αιτία της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης περιέχει μια τρίτη αδυναμία. Αυτή η αδυναμία αποκαλύπτεται από την ανάλυση των διδαγμάτων που εξάγονται  από αυτή την αιτία. Είναι απόλυτα σωστό να κρίνουμε την ορθότητα μιας αιτίας με βάση τα πορίσματα της. Για παράδειγμα, αν ένας βοσκός πέθανε πέφτοντας από ένα βράχο στο βουνό, μόνο ένας ανόητος θα βγάλει το συμπέρασμα ότι οι άνθρωποι πρέπει να αποφεύγουν τη βόσκηση και τα βουνά. Εάν, ωστόσο, κατά τη στιγμή του ατυχήματος, ο βοσκός ήταν μεθυσμένος, ένας λογικός άνθρωπος θα έβγαζε το συμπέρασμα ότι θα πρέπει να αποφύγουμε να πίνουμε, ενώ βόσκουμε τα πρόβατά στα βράχια του βουνού. Ορισμένοι που συντάσσονται με το επιχείρημα της καθυστέρησης σαν εξήγηση για την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, βγάζουν το συμπέρασμα ότι  η Σοβιετική Ένωση θα έπρεπε να αποφύγει τον κεντρικό σχεδιασμό και να ακολουθήσει την πορεία της Κίνας. Αλλά αυτό το συμπέρασμα δεν είναι πιο λογικό από εκείνο της αποφυγής της βόσκησης ή της ορειβασίας. Αυτό το συμπέρασμα είναι το λιγότερο απερίσκεπτο. Οι ίδιοι οι Κινέζοι δεν έχουν καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα για την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Σύμφωνα με τον Arthur Waldron, ‘η επίσημη Κίνα σήμερα πιστεύει ότι δεν υπήρξε κάποιο σημαντικό ή θεμελιώδες λάθος στη Σοβιετική Ένωση, ακόμη και στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Σύμφωνα με την επίσημη αφήγηση, η αποτυχία του σοβιετικού καθεστώτος να συνεχίσει, δεν μπορεί να αποδοθεί σε ένα ευρύ συστημικό φαινόμενο, αλλά μάλλον σε μια πολύ συγκεκριμένη αποτυχία του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης.

Επιπλέον, το πού θα οδηγήσει τελικά ο κινέζικος δρόμος και τι θα σημαίνει αυτό για την εργατική τάξη παραμένει ανοικτό. Βραχυπρόθεσμα, ο κινέζικος δρόμος έχει δημιουργήσει οικονομική ανάπτυξη και αύξησε το εισόδημα του αστικού πληθυσμού. Παρ 'όλα αυτά, από το 2008 τόσο η μείωση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης όσο και η εμπλοκή της κινεζικής οικονομίας με τη στασιμότητα της παγκόσμιας αγοράς εγείρει αμφιβολίες σχετικά με τη βιωσιμότητα αυτού του μοντέλου. Σύμφωνα με τους New York Times του Μάρτιου του τρέχοντος έτους, ‘ο ρυθμός αύξησης της Κίνας επιβραδύνθηκε για περισσότερο από μια δεκαετία.’

Επιπλέον, η κινεζική εργατική τάξη πληρώνει υψηλό τίμημα για ένα δρόμο που αποκλίνει σταθερά από το σοσιαλιστικό στόχο. Για μια δεκαετία, η ανεπίσημη  ανεργία στις πόλεις παραμένει σταθερά πάνω από το 8%. Η ξένη ιδιοκτησία και οι επενδύσεις ως ποσοστό των συνολικών πωλήσεων της μεταποίησης στην Κίνα έχει περάσει από το 2,3 τοις εκατό το 1990 στο 31,3 τοις εκατό το 2000. Δεδομένου ότι οι άμεσες ξένες επενδύσεις στην Κίνα (124 δισεκατομμύρια δολάρια το 2011) αυξάνονται σε ετήσια βάση και είναι πλέον στη δεύτερη θέση πίσω μόνο από τις ΗΠΑ, το ποσοστό της ξένης ιδιοκτησίας είναι αναμφίβολα πολύ μεγαλύτερο τώρα από ότι το 2000. Επιπλέον, σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη, ‘για τα αναπόφευκτα αποτελέσματα της καπιταλιστικής ανάπτυξης της Κίνας’ περιελάμβανε την ‘αυξανόμενη ανεργία, την ανισότητα και την ανασφάλεια, τις περικοπές στη δημόσια υγεία και την εκπαίδευση, την επιδείνωση της καταπίεσης των γυναικών, την περιθωριοποίηση της γεωργίας και τον πολλαπλασιασμό των περιβαλλοντικών κρίσεων. Στο βαθμό που η οικονομία της αγοράς με σοσιαλιστικό προσανατολισμό παραμένει ένας αμφίβολος δρόμος προς το σοσιαλισμό, παραμένει αμφίβολο το συμπέρασμα που εξάγεται από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Με λίγα λόγια η καθυστέρηση σαν επεξηγηματική αιτία πρέπει να απορριφθεί για τρεις λόγους. Πρώτον, όσο καθυστερημένη  κι αν ήταν η Σοβιετική Ένωση το 1917, οι παραγωγικές δυνάμεις της δεν παρέμεναν καθυστερημένες το 1985. Δεύτερον, η εξήγηση αφήνει να εννοηθεί ότι η Σοβιετική Ένωση θα έπρεπε και θα μπορούσε να συνεχιστεί η ΝΕΠ. Αυτή η ιδέα ήταν απαράδεκτη τότε και είναι εντελώς παράλογη εκ των υστέρων. Τρίτον, αν ο κινέζικος δρόμος προς το σοσιαλισμό είναι πιο αξιόπιστος από ότι ο Σοβιετικός μένει να αποδειχτεί.

Κριτική # 2

Μια φορά κι έναν καιρό

Προχτές σε κάποια φάση ο πρετεντέρης γυρνά προς την κουτσούμπα (που είναι αρανίτισσα, παντρεμένη με τον πι σωτήρη, όχι με τον γγ) και της λέει: συμφωνώ μαζί σας, κι εγώ μισθωτός είμαι! Μάταια περίμενα στο υπόλοιπο της εκπομπής να παρέμβει τηλεφωνικά κι η έλλη στάη να πει: κι εγώ άνεργη απολυμένη είμαι, ξέρω τι περνάτε.

Το θετικό για το… συνάδελφο γιάννη είναι πως είχε δίπλα του τον (κατά δήλωση του ιδίου) πρόεδρο όλων των εργαζομένων, το γιάννη τον παναγόπουλο, τη φωνή της εργατικής τάξης και υπέρμαχο των προλετάριων, που έλεγε στον παφίλη πως το σοβιετικό μοντέλο δεν ήταν αρκετά ελκτικό και αν είναι να ανοίξουμε κουβέντα για κοινωνικά συστήματα, να βάλουμε και τον χριστιανισμό που υπόσχεται ζωή χαρισάμενη στη δευτέρα παρουσία. Το πιάσατε το υπονοούμενο, έτσι;

Ενώ η γσεε του παναγόπουλου μας εξασφαλίζει καλύτερη ζωή εδώ και τώρα. Όχι σαν τη σοβιετία, όπου όλοι είχαν δουλειά με δικαιώματα, χωρίς λίγο σασπένς κι αγωνία αν θα βγει ο μήνας ή όχι.

Την ίδια ώρα στον ενικό ο άδωνις τσίριζε χωρίς αντίπαλο (γιατί ήταν ο μόνος που είχε σταθερά ανοιχτό μικρόφωνο) σε μια θεματική εκπομπή για την υγεία, που τάραξε τα νεύρα και την ψυχική υγεία των υπολοίπων κι (όπως κελάηδησε κι ο μώμος) απέδειξε πως δεν υπάρχει καλύτερο παράδειγμα αποασυλοποίησης κι επανένταξης από την υπουργοποίησή του.

Κάτι πωρωμένοι οπαδοί του χάρηκαν γιατί «τάπωνε την κομιντέρν με επιχειρήματα» του τύπου «σε ξέρω, εσύ είσαι ανταρσύα, εσύ σύριζα, εσύ πασόκ» (αυτοί ήταν οι εκπρόσωποι της κομιντέρν). Μόνο μια δικιά μας που είπε εξαρχής ότι ανήκε στο παμε τον στρίμωξε με συγκεκριμένα παραδείγματα για το αττικό. Και το μόνο που βρήκε να απαντήσει ο κεκράκτης ήταν πως όποιος εργαζόμενος τον υποδέχεται διαδηλώνοντας κι εμποδίζει το νοσοκομειακό έλεγχο, θα απολύεται –κι είναι κρίμα που δεν επιτρέπεται στου καιρούς μας κι ο λιθοβολισμός για παραδειγματισμό.

Η παραμυθένια κατάσταση που παρουσίασε ο υπουργός, με τα λεφτά που λιγοστεύουν αλλά φτάνουν για όλους αν μοιραστούν σωστά και τις… ορθολογικές συγχωνεύσεις νοσοκομείων, είναι ένα ακόμα επεισόδιο από τα κυβερνητικά παραμύθια του κουτιού προς το λαό, που καλείται να παίξει το ρόλο της μικρής παρασκευούλας και να πιστέψει ανάμεσα σε άλλα πως η κυβέρνηση διαπραγματεύεται σκληρά, ότι δε θα υπάρξουν άλλα μέτρα και νέο μνημόνιο και πως έρχεται ανάπτυξη με πρωτογενές πλεόνασμα. Το οποίο ακόμα κι αν επιτευχθεί –που είναι εντελώς αμφίβολο γιατί δεν τους βγαίνουν τα νούμερα- θυμίζει πολύ τις περιγραφές του μαρξ στο κεφάλαιο για την πρωταρχική συσσώρευση και τα μέσα με τα οποία επιτεύχθηκε.

O Ρούχλας είναι λα..

Μία από τις βασικές προϋποθέσεις της πρωταρχικής συσσώρευσης για το πέρασμα στον καπιταλισμό ήταν και η ανακάλυψη του νέου κόσμου με τις αποικιοκρατικές μεθόδους εκμετάλλευσής του. Αλλά πιο ιντριγκαδόρικους συνειρμούς προσφέρει η αγγλική απόδοση της πρωταρχικής συσσώρευσης ως primitive accumulation. Όπου η άλλη σημασία του όρου primitive είναι «πρωτόγονος» και δίνει άλλη διάσταση στο δίλημμα που μπαίνει μπροστά μας «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα». Και να έρθει μετά ο αλέξης πάνω στα συντρίμμια και να υποσχεθεί μετάβαση στον πρωτόγονο κομμουνισμό. Ούτως ή άλλως η άρνηση του μαρξ και το θεωρητικό πισωγύρισμα της εποχής δεν τερματίζει στον ουτοπικό, προμαρξικό σοσιαλισμό, αλλά πηγαίνει ακόμα πιο πίσω ολοταχώς.

Το παραμύθι ως θεσμός πάντως περνάει κρίση. Γιατί το έχει εκτοπίσει η τηλεόραση και τα παιδάκια στο προηγούμενο φεστιβάλ βαριούνταν και πετούσαν πέτρες στο πανί του καραγκιόζη για να δουν τι υπάρχει πίσω του (κρίμα όμως που δεν το κάνουν αυτό και στην οθόνη του σπιτιού τους). Γιατί δεν υπάρχουν πλέον κλασικές γιαγιάδες και καλοί δημαγωγοί πολιτικοί, για να τα διηγηθούν. Και βασικά γιατί στην παρούσα φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού –και ειδικά σε περίοδο κρίσης- δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια για ωραία και πειστικά παραμύθια, όσο και αν έχει ανάγκη να τα ακούει ο κόσμος, περιμένοντας το παλικάρι να έρθει καβάλα στο άσπρο άλογο και να σκοτώσει με το σπαθί του την τρόικα και το κακό μνημόνιο, παίρνοντας για γυναίκα του την πριγκίπισσα εξουσία.

Το σπετέμβρη στη δεθ ο σαμαράς αποφάσισε να ακολουθήσει τη συμβουλή του σαββόπουλου: αφού δεν είχε νέα χαρούμενα να πει, καλύτερα να μη μας πει κανένα. Και αφού δεν είχε παροχές να τάξει, προσπάθησε να προβάλλει ως αρετή την κυβερνητική ειλικρίνεια και υπευθυνότητα και ας μην έχουν καμία σχέση με ρεαλισμό και την πραγματικότητα φράσεις κι υποσχέσεις όπως «βιώσιμο χρέος» και «βγαίνουμε μωρό μου βγαίνουμε μέσα απ’ το τούνελ». {Με την ευκαιρία ας χειροκροτήσουμε νοερά άλλη μια φορά το νίκο πορτοκάλογλου και τους 57 συντρόφους του για το εκπληκτικές πρωτοτυπίας κείμενο που υπέγραψαν}

Γρήγορα βέβαια επανήλθαν στην προηγούμενη τακτική, σκορπίζοντας φρούδες ελπίδες (επίδομα θέρμανσης, πρωτογενές πλεόνασμα) έστω και αρνητικές (δε θα παρθούν άλλα μέτρα, φτάσαμε στον πάτο, δεν πάει παρακάτω). Πακέτο μαζί με την ελπίδα πάει και ο φόβος, που προϋποθέτει κάποιον κακό (τα δύο άκρα) που ευθύνεται για την αποτυχία, όπως παλιά που φόρτωναν την εξαφάνιση των γλυκών στους καλικάντζαρους.

Και ποιος φταίει τελικά για την κρίση; Το κακό το ριζικό μας; Ο θεός που μας μισεί; Μήπως είναι φυσικό φαινόμενο; Κι αν ναι, τι κάναμε προληπτικά για να το αντιμετωπίσουμε;

Σε αυτά τα ερωτήματα οι κυβερνητικές αρχίζουν να προσεγγίζουν επίπεδα ανάλυσης δαλιανίδη και σειρών όπως το ρετιρέ –που αυτόν τον καιρό επαναπροβάλλεται στην τηλεόραση: φταίνε οι δημόσιοι υπάλληλοι, τα ρετιρέ, η γραφειοκρατία, το πελατειακό σύστημα (που ποιος το ‘φτιαξε αλήθεια;) κι οι απεργίες. Αυτά όμως αλλάζουν, γιατί τώρα το μαχαίρι θα φτάσει στον κόκαλη και η κυβέρνηση θα…

Τούρου-τούρου, τούρου- ρου-ρου…

Ναι αλλά αυτά ήταν καλτ διαμαντάκια, με δίδυμα σαν το φοίβο και την χαρούλα πεπονάκη ή την ξινή με το φαρμακοποιό που θυμίζει το γεροντάκι της μονόπολης. Όχι σαν το σαμαρά με το μπένι...

Αν λοιπόν ο λαός βαρέθηκε να ακούει καθημερινά στα δελτία ειδήσεων τα κλισέ του ρετιρέ σα μεγάλες αλήθειες της ζωής και να βλέπει τη ζωή του σαν παραμύθι με λυπημένο τέλος, όπου ζουν οι αστοί καλά κι εμείς χειρότερα…

…πρέπει να πάψει να κάνει την ωραία κοιμωμένη, να αφυπνιστεί και να πάρει την κατάσταση στα χέρια του, για να γράψει μόνο του το δικό του τέλος στην Ιστορία. Που δε θα είναι εύκολο χάπι εντ, ούτε καν τέλος, αλλά η απαρχή της πραγματικής ιστορίας του ανρθώπου

Η ανατροπή δεν είναι εκπομπή

Που λες σφε αναγνώστη, θέλω κι εγώ μια φορά σαν τηλεθεατής δευτέρα βράδυ να δω όντως μια ανατροπή στα τηλεοπτικά έθιμα της ημέρας. Γιατί όπως έχουν τα πράγματα τελευταία, ανατροπή στα καθιερωμένα είναι όταν βγάζουν κάποιο δικό μας να μιλήσει, λιγότερο χρόνο και από όσο εμφανίζεται στο διαφημιστικό τρέιλερ της εκπομπής, όπως κελάηδησε ένας σφος στο τουίτερ.

Να τύχουν δηλ όλοι οι πανελίστες της ίδιας αντιμετώπισης με τους δικούς μας εκπροσώπους. Να τους αφήνουν να μιλάνε κάνα δίλεπτο το πολύ, γιατί –κοίτα να δεις σύμπτωση- πρέπει να πάμε σε διαφημίσεις. Να τους πιέζουν να βάλουν μια τελεία (και παύλα, παφίλη είσαι… ωραίος ρήτορας). Να τους βάζουν να λύσουν δυο τρία κοσμοθεωρητικά ζητήματα πακέτο σε μία ερώτηση (σοσιαλιστικό μοντέλο, κούβα, στάλιν) για να φανεί πως αοριστολογούν και υπεκφεύγουν. Να μιλάνε πάνω τους, όταν εμφανίζονται από άλλο στούντιο και έχουν κακή επιστροφή.

Ή και πιο ειδικά. Να ρωτάνε συνέχεια (μα κάθε φορά, σε κάθε εκπομπή) τους βενετογάλαζους της κυβέρνησης ποιες διαφορές έχουν και γιατί δεν ενώνονται επιτέλους σε ένα ενιαίο κόμμα. Να τους ρωτήσουν για το μοντέλο που ακολουθούν, σε ποια χώρα εφαρμόστηκε και πέτυχε η πολιτική τους; Πού είδαν το χρέος να μειώνεται και το λαό να ευημερεί με τις συνταγές του δντ, με νεοφιλελεύθερη ή σοσιαλδημοκρατική διαχείριση; Ας αναφέρουν μια χώρα της εε ως παράδειγμα ρε παιδί μου, που απέφυγε την οικονομική κρίση και δεν παίρνονται αντιλαϊκά μέτρα.

Να ρωτήσει κάποιος τον πρετεντέρη αν όντως καταδικάζει τη βία από όπου κι αν προέρχεται κι από πίσω να παίζουν πλάνα με τα ανδραγαθήματα των ματάδων και τη «νόμιμη, κρατική βία» που λέει κι ο βορίδης. Ή ακραίες πράξεις σαν το μπουκάλι που πέταξε ο pretender στο γήπεδο (κι από τότε δεν έχει ξαναβγάλει διπλό ο άρης στο οακα). Να του ζητήσει να εξηγήσει πώς κατάφερε να βγάλει όλο το σεπτέμβρη χωρίς εκπρόσωπο του κουκουέ στην εκπομπή του (δεδομένου ότι ο σύριζα του έχει κηρύξει εμπάργκο) ενώ έβγαζε από τον αλαβάνο μέχρι τον κωνσταντίνου του σεκ.

Και στο καπάκι να ρωτήσει τη σώτη γιατί δεν μπορεί να κρατήσει το κεφάλι της όρθιο και το στηρίζει πολλές φορές με τα χέρια της, λες και έπεσε στην χύτρα με τους μπάφους όταν ήταν μικρή.

Να ρωτήσει και τους δημαρίτες πόσο πασόκοι είναι από το έντεκα ως το είκοσι με άριστα το δέκα κι αν αυτοί είχαν πέσει στην χύτρα με το σημίτη στα νιάτα τους στο εσωτερικού και το συνασπισμό. Αν και θαύμαζαν και το ευρωπαϊκό όραμα του καραμανλή.

Να αλλάξει κανάλι και να ρωτήσει τον αλέξη, γιατί παραμένει κολλημένος στη δεκαετία του 30’ και το νιου ντιλ του ρούζβελτ –άντε να φτάνει στην καλύτερη στις αναχρονιστικές μεταπολεμικές θεωρίες του πατρός γκαλμπρέιθ. Ή ξέρω εγώ πόσων χρονών θα τον έκανε κάποιος, αν τον άκουγε στο ράδιο (χωρίς να τον έχει δει φυσικά) με τόση φρεσκάδα στο λόγο και τις απόψεις του. Και τι ποσοστά θα έπαιρνε τότε βεβαίως.

Να γινόταν και κάτι πιο δραστικό, μπας και αποκτήσει λίγο ενδιαφέρον η συζήτηση, που άγγιξε επίπεδα κουβέλη σε βαρεμάρα. Να έπαιρνε πχ κι ο τσίπρας μια κιθάρα, όπως ο ζούγα στον πρετεντέρη και να άρχιζε το τραγούδι: με λένε αλέξη, σε λένε σοφία (σακοράφα), κρατώ τους δικούς μου, κρατάς το πασόκ.

Ή να ήταν κάπως πιο ζωηρό το κοινό, όπως προεκλογικά με την αλέκα, που είχε ξεσαλώσει.

Αν και είναι αυταπάτη να πιστεύεις ότι μπορείς να στριμώξεις με μια ερώτηση έναν επαγγελματία πολιτικό, που είναι προγραμματισμένος να απαντά αοριστολογίες και να ξεγλιστρά σαν χέλι, όπως ο κωνσταντίνου από την ξανθιά εύσωμη σπιτονοικοκυρά του στην ταινία the κόπανοι.

Το ίδιο σύστημα ακολουθούσε κι ένας πασόκος στη σχολή, που ήταν κατ’ επάγγελμα εριστικός στις συνελεύσεις και όλοι ψάχναμε να του κάνουμε μια αποστομωτική ερώτηση. Οπότε φαινόταν σαν ένας αλλά λέων, που τα βάζουν αναίτια οι άλλοι μαζί του. Και για αυτό δεν είναι πολύ εύκολο να πετύχει το κόλπο.

Πόσο μάλλον που οι περισσότερες ερωτήσεις-κριτικές που του γίνονταν ήταν μάλλον από τα δεξιά. Με ένα κοινό πειραγμένο, που έμοιαζε με ακροατήριο του καζάκη. Και τον χατζηνικολάου να στριμώχνει τόσο άγρια τον αλέξη, που τον ρώτησε μέχρι και αν θα βάλει ποτέ γραβάτα. Μωρέ αν είναι να κυβερνήσει αυτός και ζαρτιέρες μπορεί να βάλει, ή τέλος πάντων ζιβάγκο για να μη ρίξουμε τόσο το επίπεδο.

Αν ήμασταν πέντε χρόνια πριν δε, μπορεί και να απαντούσε με σύνθημα: ή με τις κουκούλες ή με τις γραβάτες. Αλλά τώρα πάμε για κυβέρνηση και πρέπει να δείξει πιο υπεύθυνο και γραβατωμένο προφίλ. Για αυτό στο τέλος άφησε τις τυπικότητες στον ενικό και το ξαναγύρισε στον πληθυντικό, που βολεύει και το σύριζα για να πουλάει πλουραλισμό και να βλέπει κάθε πελάτης την εικόνα που θέλει.

Την ίδια στιγμή στο μέγκα ο ζουγανέλης έλεγε πως σέβεται το κουκουέ και το βλέπει να παλεύει δίπλα στην εργατική τάξη, αλλά δεν το ακολουθεί ο λαός, γιατί δε μιλάει αρκετά για έθνος και για πατρίδα. Ο πρετεντέρης έβγαλε με τη σειρά του από τη ναφθαλίνη τον καρατζαφέρη (κάνουν και ωραία ρίμα οι δυο τους με το χέρι-χέρι) να μιλήσει για το μεγάλο δεξιό μέτωπο.

Και ο σοφιανός απέκρουσε τον προβοκατόρικο έπαινό του για τις πορείες του παμε, όπου δε συμβαίνει το παραμικρό, και μίλησε για αυτούς που δίνουν βήμα και νεκρανασταίνουν την ακροδεξιά (ονόματα δε λέμε, υπολήψεις δε θίγουμε). Ενώ είπε πολύ εύστοχα στον οικοδεσπότη του, πως αν είναι να μιλάμε φιλολογικά περί βίας, ακόμα και ο τίτλος της εκπομπής του (ανατροπή) είναι βίαιος.

Αυτός που κατάφερε ωστόσο να κλέψει τις εντυπώσεις, ήταν ο συνταγματολόγος κατρούγκαλος που όπως γράφει πολύ εύστοχα ο redfly αντιμέτωπος με τον απίστευτο λαϊκισμό του μιχελάκη, την ακροδεξιά χυδαιότητα της τριανταφύλλου, τον τραμπουκισμό του πάγκαλου, τη δήθεν ηλιθιότητα του πρετεντέρη και την χρυσαυγίτικη ηλιθιότητα του γρυσπολάκη, ο καθηγητής προσπάθησε να κάνει μια ιστορική κοινωνική και πολιτική αν θέλετε ανάλυση της βίας και της «βίας».

Μπορεί τώρα να κινείται στον χώρο του σύριζα και να είναι (αν συγκράτησα καλά) εκλεγμένος στο συμβούλιο διοίκησης στο δημοκρίτειο πανεπιστήμιο, νομιμοποιώντας το νέο νόμο-πλαίσιο, αλλά κάποτε ήταν συνεργαζόμενος με τη δημοκρατική συσπείρωση για τις λαϊκές ελευθερίες. Κι αναρωτιέμαι τι μπορεί να έχει μεσολαβήσει έκτοτε, γιατί η ανάλυσή του (όσο τον άφησαν δηλ να την εκθέσει) ήταν πολύ σωστή και μόνο συριζαϊκής υφής δε φαινόταν να είναι.

Δεν ξέρω αν ο σοφιανός έπρεπε να έχει ξεσπαθώσει νωρίτερα και να έχει πει αυτός πρώτος κάποια πράγματα από όσα αυτονόητα σημείωσε ο κατρούγκαλος περί βίας. Η ανατροπή θα ερχόταν όμως αν έκανε μια συλλογική αυτοκριτική εκ μέρους του κόμματος και της σύγχρονης εποχής που εξέδωσε κάποτε ένα από τα πρώτα βιβλία της σώτης τριανταφύλλου (και είχε στις τάξεις του μπουμπούκια σαν το γρυσπολάκη).

Η οποία σώτη έβγαλε καινούριο βιβλίο με τίτλο «αγαθές γαίες» και θέμα της τη σοβιετική ένωση, αποδεικνύοντας πως πάσχει από κάποιου είδους σύμπλεγμα κι ότι ο αντικομμουνισμός είναι πλέον η βασική πηγή «έμπνευσής» της. Κι η οποία είναι μεταξύ των 58 προσωπικοτήτων μια πρωτότυπη διακήρυξη για τη δημιουργία-ανασυγκρότηση ενός κεντροαριστερού πόλου και σε κάποιο σημείο λένε πως δε ντρέπονται για αυτό που είναι. Δηλ έλληνες. Αλλά κατά βάθος εννοούν πασόκοι. Μας δουλεύουν ψιλό γαζί δηλαδή.

Αλλά το πασόκ είναι η ακριβώς αντίθετη έννοια από τη δουλειά. Γιατί με το πασόκ στην κυβέρνηση, η ελλάδα πήρε το χρυσό στην ανεργία, που φτάνει σε ύψη ρεκόρ. Και επειδή καμιά δουλειά δεν είναι ντροπή, σε πλήρη αντίθεση με την πασοκιά, που είναι ντροπή απ’ όπου κι αν προέρχεται. Ιδίως μετά το θάνατο του τελευταίου καλού πασόκου, φίλιππα συρίγου.

58 (δηλ 29x2) κατασκευαστές πλυντηρίων συνείδησης και πόλων συνιστούν πασόκ. Αυτοί (δεν) ξέρουν..

Το ερώτημα είναι άλλο. Ο πορτοκάλογλου, που είναι ανάμεσα στις 58 περσόνες που υπέγραψαν, ως τι ακριβώς ήρθε στο φετινό φεστιβάλ;

Δεν είναι η δόξα, δεν είναι τα λεφτά…

Αρχίζει το ματς…

…και όλοι μιλάνε.
Εκεί που άπαντες είχαν χάσει τη μιλιά τους -πλην λακεδαιμονίων που θρηνούσαμε για την κόκκινη μηλιά. Κι όλοι τηρούσαν σιγή ιχθύος κι έκαναν συντροφιά στο ψαράκι της γυάλας. Ξαφνικά τους έπιασε λογοδιάρροια κι έχουν άποψη. Με αναλύσεις κι επιχειρήματα, όχι αστεία. Ακριβοί στα πίτουρα… και το άλλο μισό δεν το θυμάμαι.

Αν είχαν το ίδιο κριτήριο στην πολιτική, αν αφιέρωναν τον ίδιο χρόνο να σκεφτούν τα κοινά και τους εαυτούς τους, θα ‘χαμε ήδη προεπαναστατική κατάσταση.
Προς το παρόν αντί για ποσότητα μεταφέρουν ποιότητα και ψυχολογία γηπέδου στο στίβο της ταξικής πάλης. Κι η διαλεκτική βόσκει χαμένη κάπου στο πέταλο.

Ο ταξικός αγώνας συνεχίζεται. Παίζουμε τις καθυστερήσεις. Ή που θα ανατρέψουμε αυτό το σύστημα, ή θα σαπίσουμε μαζί του.
Μα το ντέρμπι είναι στημένο κι από πριν ξεπουλημένο κι εσύ ντύνεσαι με δίχρωμα κασκόλ και με κουκούλες, σαν χούλιγκαν του κινήματος.

Είμαστε η γενιά της ανατροπής, λέει η αλέκα. Που έτυχε να είναι στη γενιά των ανατροπών και της κατάρρευσης. Ανατροπή και πέναλτι! Θέλουμε την εσχάτη των ποινών για αυτή τη σάπια κοινωνία. Να τη στήσουμε στα έντεκα βήματα και να την εκτελέσουμε αλά πάνενκα που κρέμασε τον αντίπαλο.
Να δούμε όμως τι θα σφυρίξει κι η τσούλα η ιστορία.

Το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό είναι ότι στο προηγούμενο μουντιάλ είχαμε μαϊούνη. Θυμάμαι μαζευόμασταν στην κατάληψη των μμε και κρατούσαμε συντροφιά ο ένας στον άλλον να μην κοιμηθούμε μπροστά στην οθόνη. Φέτος η κινηματική συγκυρία πέρασε ανεκμετάλλευτη κι απ’ το πολύ θέαμα μας βλέπω αγκαλιά με το μορφέα κι ό,τι προκύψει.

Στο κίνημα κάνουμε τα όνειρά μας πραγματικότητα. Χωρίς κίνημα και πιο ενδιαφέρουσες διαδικασίες η πραγματικότητα μας είναι γεμάτη χασμουρητά και βαριά βλέφαρα. Και τα όνειρα παραμένουν υπόθεση του ύπνου. Το άλλο πρωί θυμόμαστε ελάχιστα και κάνουμε ακόμα λιγότερα.

Ένα αφιέρωμα στο μουντιάλ πρέπει καταρχήν να σέβεται τη μυθολογία του κινήματος που βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα. Το χέρι του θεού και πώς τον γείωσε τέσσερα χρόνια μετά το ιερατείο της πούτα φιφα. Το αλάνι από τη μασσαλία κι η λιμανίσια κουτουλιά στον ιταλό μακαρονά που έβρισε την αδερφή του. Τα μινγκ του λομπανόφσκι που τα έσφαξε η διαιτησία με το βέλγιο. Τους μεξικάνους στις κερκίδες που εκτός από την hola (κύμα) φώναζαν: θέλουμε φασόλια, όχι γκολ. Τον μαοϊκό μπράιτνερ που δεν ταξίδεψε για πολιτικούς λόγους με τη BDR το 78 στην αργεντινή του κεντρώου βιντέλα. Τη σοβιετία που μηδενίστηκε στα προκριματικά γιατί αρνήθηκε να παίξει στην χιλή του πινοσέτ και του δντ.

Και τη –λιγότερο γνωστή- επίδειξη προλεταριακού διεθνισμού στην ίδια χώρα –προ πινοσέτ- από τους χρουτσωφικούς –προ σχίσματος. Οι σοβιετικοί ήθελαν μία νίκη στο μουντομπάσκετ για να αναδειχθούν παγκόσμιοι πρωταθλητές αλλά αρνήθηκαν να αγωνιστούν απέναντι στη φορμόζα και το καθεστώς του σεκ. Όχι της ανταρσύα, του άλλου.

Κι αν είναι από δεξιά σκοπιά για τον πελέ που άκουσε τον συμπαίκτη του να έρχεται και του έβγαλε πάσα στα τυφλά. Που αν έπαιζε με βουβουζέλες στη νότιο αφρική δεν θα τον άκουγε ποτέ και θα είχαμε όλοι την ησυχία μας τώρα.

Αυτά όμως δευτερευόντως. Πρώτα θα πει για τις μίζες, τους χορηγούς, το στοίχημα, τη ντόπα, τα σικέ παιχνίδια, τα ακριβά εισιτήρια, τα τηλεοπτικά και πάει λέγοντας. Και καλά θα κάνει.
Όπως κάνουμε και στις συναυλίες. Πρώτα λέμε για τους χορηγούς, για τη μουσική που έχει γίνει εμπόρευμα, για τα ακριβά εισιτήρια, τα προκλητικά νυχτοκάματα των τραγουδιστών, τις κόκες που παίρνουν για να αντέξουν σε αυτούς τους ρυθμούς.

Ή όπως κάνουμε κάθε πάσχα. Καταγγέλλουμε το όπιο του λαού, την εκκλησία που κάνει τον ντίλερ, τη φάμπρικα με τις λαμπάδες, τα τζάμπο, την κερδοσκοπία στο πασχαλινό τραπέζι.

Η μπάλα είναι η χαρά μιας άχαρης ζωής. Η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου που χάνει από τη βαλβίδα και λασκάρει τις βίδες του κόσμου, αφήνοντας πίσω ξεφούσκωτα ιδανικά κι ελπίδες στα κάγκελα. Μίζερο υποκατάστατο συλλογικότητας και διασκέδασης σε μια ακόμα πιο μίζερη εξατομικευμένη πραγματικότητα.

Όποιος μείνει στη φράση με το όπιο, βλέπει μια ουσία, αλλά την Ουσία την χάνει. Δηλώνει απλώς την απέχθειά του για τα θεία και μπαίνει με όρους τζιχάντ απέναντι στο μουλά μπογιό και τους πιστούς του που θεωρούν το ποδόσφαιρο θρησκεία χωρίς απίστους και χάνουν τη διαλεκτική από την ανάποδη.
Εμείς όμως δεν τραγουδάμε για να ξεχωρίσουμε απ’ τον κόσμο.

Το μουντιάλ είναι πάνω απ’ όλα η γιορτή των φιλάθλων. Σε ένα άλλο επίπεδο είναι πανηγύρι λαών και των φυλών όλου του κόσμου. Και σε ένα τρίτο πανηγύρι χορηγών και πολυεθνικών που ‘κονομάνε χοντρά.
Είναι το τρίτο ακριβώς επειδή υπάρχουν τα άλλα δυο στοιχεία. Κι όπου τα βρίσκουν πέφτουν σαν ύαινες που βρήκαν την κότα με τα χρυσά αυγά.

Βλέπαμε σε μια φάση έναν αγώνα στα εξάρχεια σε γιγαντοοθόνη και στο διάλειμμα έπαιζε μια καινούρια διαφήμιση με τον κριστιάνο κι ένα σαμπουάν που μόλις το δοκιμάζει αρχίζει τις κεφαλιές και τα ανάποδα ψαλίδια.
Κι ήταν πίσω μου κάτι γκοθούδες που τον πήραν στο ψιλό.
Α! Αχ αγόρι μου! Τι είσαι εσύ… Σκίσε τα δίχτυα! κι άλλα τέτοια.
Γελοίο θέαμα, αλλά το πράγμα δεν αλλάζει. Οι θαυμαστές του θα τον γουστάρουν γιατί είναι πολύ καλός παίκτης κι οι υπόλοιποι βρήκαμε ένα παραπάνω λόγο για δούλεμα και καζούρα.

Κολλημένοι με τη μπάλα; Αν θες να πιάσεις τον παλμό τους, πρέπει να τους μιλήσεις για τις γραφές και τους αγίους τους. Να βγάλεις τα παπούτσια σου πριν μπεις στα χωράφια τους και να τους πεις για την χαρά του αθλήματος που αργοπεθαίνει.

Για το ρονάλντο που είχε κρίση επιληψίας πριν τον τελικό του 98 αλλά έπαιξε με το ζόρι γιατί ήταν απαίτηση της ΝΙΚΕ. Και πήγε χαμένο ένα φαινόμενο με σερί τραυματισμούς. Για το ροναλντίνιο που τον έφαγε η τριντέντ, τα πατατάκια κι η καλοπέραση.

Για τους ξεζουμισμένους παίκτες και τις σούπες που μας σερβίρουν καλοκαιριάτικα. Για τις φανέλες που είναι γεμάτες χορηγούς. Για τους ακριβοπληρωμένους μισθοφόρους που δεν τις ιδρώνουν. Για τα πανάκριβα εισιτήρια που σου κόβουν το γήπεδο. Για τη σκοπιμότητα που σκοτώνει το θέαμα. Για τα γκολ που λιγοστεύουν όσο πιο επαγγελματικό γίνεται το άθλημα. Για τους προέδρους που ξεπουλάν τις σημαίες της ομάδας. Για τα σωματεία της γειτονιάς που όταν δεν κλείνουν, φυτοζωούν.

Ακόμα και για τη χαμένη δημοκρατία του αθλήματος. Το ποδόσφαιρο είναι ένα άθλημα που μπορούσαν να το παίξουν ψηλοί, κοντοί, χοντροί και λεπτοί, ή παίκτες σαν τον γκαρίντσα που είχε το ένα πόδι κοντύτερο απ’ το άλλο. Σήμερα σε υψηλό επίπεδο μπορούν να παίξουν μόνο υπεράνθρωποι επαγγελματίες που τρέχουν σαν τα σκυλιά κι είναι ποτισμένοι με ντόπα.

Και σε ένα ανώτερο επίπεδο να του μιλήσουμε για το δεξιό(στροφο) και το αριστερό(στροφο) ποδόσφαιρο. Όπου στο πρώτο οι παίκτες είναι γρανάζια μιας μηχανής ενώ στο δεύτερο έχουν ελευθερία κινήσεων και δημιουργίας. Αλλά και για τη διαλεκτική υπέρβαση με το 3-5-2 του λομπανόφσκι που αναδεικνύει την κοινωνική ατομικότητα και τη σοβιετική πειθαρχία.

Κι αφού τα λύσουμε όλα αυτά να κάνουμε το αυθόρμητο πολιτικό και να πιάσουμε την κρίση αντιπροσώπευσης.
Την εθνική ποτέ δεν την αγαπήσαμε κι αυτό κυρίως έχει να κάνει με τη μπάλα που παίζει, όχι με αντι-εθνικές υστερίες. Με αυτή του μπάσκετ μια χαρά πωρωνόμαστε.
Παίζει βέβαια ένα είδος ανταρτοπόλεμου με βασικό επιθετικό σύστημα τα γιουρούσια, τιμώντας έτσι τις καλύτερες παραδόσεις του κινήματος. Αλλά τα ράσα δεν κάνουν τον παπά ούτε μπορούν να καλύψουν τους γερμανοτσολιάδες του ρεχάγκελ.

Η λδ της κορέας θα ήταν φαβορί αν παίζαμε ναυμαχία (άλφα δύο, βύθισα φρεγάτα) αλλά στον όμιλο που έτυχε (με βραζιλία, πορτογαλία και ακτή ελεφαντοστού) δεν έχει πιθανότητες να περάσει τον όμιλο. Ούτε καν το 20% που είχε όταν ξεκινούσε ο λένιν.
Στην τελική δεν ξέρουμε ούτε έναν παίκτη της για δείγμα. Και μην αρχίστε στην τύχη τα κιμ τάδε και τα λι κάτι.

Καμία αυταπάτη για τους λούληδες της βραζιλίας, τη ντροπή της λατινικής αμερικής και του αδύναμου κρίκου, με το δήθεν λαϊκό ηγέτη και το αφόρητο φολκλόρ.
Έρχονται –λέει- κι οι εγγλέζοι, μα ο λαός τους χέζει… Θυμόσοφος από παλιά.

Η κε του μπλοκ στηρίζει αρχεντίνα γιατί είναι αυτοκαταστροφική, έχει ταλέντο, φράξιες και υποομάδες (με το βερόν σε ρόλο πλεχάνοφ που κάποτε ήταν πρώτος και καλύτερος, αλλά τα στερνά δεν τίμησαν τα πρώτα). Και γιατί σε τελική ανάλυση δε θα το πάρει.
Είναι η στρατιά της νίκης με έτοιμο κομαντάντε και πρωτοπαλίκαρο. Αλλά ο καπετάνιος της είναι ελαφρός μισότρελος. Μπορεί να ρίξει το καράβι στην ξέρα και να καταλήξουμε ναυάγιο της ταξικής πάλης από τη φάση των 16.

Ρόλο συμμάχου σε αυτό το μέτωπο μπορούν να έχουν η ισπανία κι η ολλανδία. Γιατί παίζουν καλή μπάλα –μέχρι αποδείξεως του εναντίου- είναι παραδοσιακές σχολές που αντέχουν στον χρόνο και την παγκοσμιοποίηση κι η ένωσή τους μας έδωσε τη μπάρτσα.

Πουλέν της κε είναι βάση ονόματος και συγκυρίας ο ιάπωνας φορ οκαζάκι.

Υγ: χρόνια πολλά στον ερνέστο και στους απανταχού τιρινινήδες.