Για το ζήτημα Κατίν

Για το κρούσμα ρατσισμού στο Ωραιόκαστρο, που είναι το θέμα της ημέρας, μπορείτε να διαβάσετε αυτό το κείμενο στο Ατέχνως.

Εδώ η κε του μπλοκ αντιγράφει και δημοσιεύει από το βιβλίο του Β. Σαμαρά (του πίσω μ-λ) "Γιάλτα ή Πότσνταμ;" το τελευταίο κεφάλαιο της μπροσούρας, που αναφέρεται στο διαβόητο ζήτημα του Κατίν και ανασκευάζει, με στέρεο σκεπτικό κι επιχειρήματα, διάφορους αστικούς μύθους.

(Σ.Σ.: στον παραπάνω σύνδεσμο για το βιβλίο, θα βρείτε το κυρίως μέρος της μπροσούρας, που βγήκε και σε νεότερη, εμπλουτισμένη μορφή, από όπου αντέγραψα και το σχετικό κεφάλαιο).

"Στην πολιτική αλλά και στον πόλεμο, που είναι η συνέχειά της με άλλα μέσα, τα γεγονότα και ιδιαίτερα τα μείζονος σημασίας δεν συμβαίνουν ποτέ τυχαία. Έχουν πάντα συγκεκριμένες αιτίες, συντελούνται στη βάση συγκεντρωμένων όρων και έχουν συγκεκριμένες στοχεύσεις. Έτσι μόνο μπορούν να εξηγηθούν και να κατανοηθούν".

Το ίδιο ισχύει σε σχέση και με τα υποκείμενα, τους πρωταγωνιστές της πραγματοποίησης αυτών των γεγονότων. Οι αποφάσεις, οι κινήσεις τους "υπακούουν" σε συγκεκριμένα δεδομένα, όρους και προδιαγραφές. Άλλωστε με βάση αυτά τα δεδομένα έχουν αναδειχτεί στις θέσεις και τους ρόλους τους, με βάση αυτά αναλαβαίνουν να φέρουν σε πέρας τους στόχους που τους έχουν "ανατεθεί".

Μόνο σε μια τέτοια βάση, μόνο στη συσχέτισή τους με τους πραγματικούς πολιτικούς, οικονομικούς, κοινωνικούς, ιστορικούς όρους μέσα στους οποίους συντελούνται τα γεγονότα μπορούν να κατανοηθούν, να ερμηνευτούν, να αξιολογηθούν πραγματικά και ουσιαστικά.

Σε εντελώς αντίθετη τροχιά κινείται η αστική φιλολογία και προπαγάνδα. Ακόμα και "σοβαροί" αστοί ιστορικοί που όσο να 'ναι θέλουν να διαφυλάσσουν το όποιο κύρος τους, δε δστάζουν να καταφεύγουν σε λαθροχειρίες ιδιαίτερα όταν το ζήτημα στο οποίο αναφέρονται έχει μια ιδιαίτερη σημασία και βαρύτητα.


Ακόμη χειρότερα είναι τα πράγματα σε κείμενα αστικής πολιτικής προπαγάνδας, σε υποτιθέμενες δημοσιογραφικές "έρευνες", σε τοποθετήσεις διαφόρων δημοσιολογούντων όπου εξαφανίζεται κάθε κριτήριο χάριν της πολιτικής σκοπιμότητας.

Η "λογική" που διαπερνά αυτόν τον τρόπο αντιμετώπισης των γεγονότων είναι αυτή που χαρακτηρίζει στην πιο απλοϊκή και εύληπτη μορφή της τις χολιγουντιανές παραγωγές (και αντίστοιχα κόμικς). Όπου υπάρχουν οι "καλοί" και οι "κακοί". Και όπου οι καλοί είναι καλοί επειδή είναι... καλοί και οι κακοί είναι κακοί επειδή είναι κακοί. Καμιά ουσιαστική εξήγηση, καμιά συσχέτιση με πραγματικά δεδομένα ή το πολύ "εξηγήσεις" νηπιακού επιπέδου. Το κοινό που δέχεται όλον αυτόν τον βομβαρδισμό πρέπει να εθιστεί στο να μη θέτει ερωτήματα, να μην αναζητά αιτίες, όρους και εξηγήσεις. Να διαμορφώνει έναν τρόπο μη-σκέψης ώστε να καταπίνει αμάσητη όποια "αλήθεια" του σερβίρει το σύστημα.

Η μεθόδευση αυτή που επιτρέπει την παρουσίαση του άσπρου για μαύρο και αντίθετα, χρησιμοποιείται αιώνες τώρα από τις κυρίαρχες τάξεις για την υπεράσπιση της θέσης και των συμφερόντων τους.

Με τη μεγαλύτερη ένταση και συστηματικότητα χρησιμοποιείται ενάντια στο κομμουνιστικό κίνημα και το σοσιαλισμό, τη μεγαλύτερη απειλή που εμφανίστηκε στην ιστορία για την εξουσία και τα προνόμιά τους.

Η ίδια αυτή λογική χαρακτηρίζει και την αντιμετώπιση από τη μεριά τους της υπόθεσης Κατίν. Όπου κατά τον Γκέμπελς, υπουργό προπαγάνδας του Χίτλερ, ο Στάλιν διέταξε την εκτέλεση μερικών χιλιάδων Πολωνών αξιωματικών. (Ο αριθμός των υποτιθέμενων εκτελεσμένων αξιωματικών ξεκινάει από τις τρεις χιλιάδες και ανάλογα τη διάθεση των δυτικών μυθιστοριογράφων και κάθε λογής αντικομμουνιστών ανεβαίνει στις δέκα, τις είκοσι ή και τις τριάντα χιλιάδες.

Τα βασικά ερωτήματα που οφείλεται να τεθούν εδώ.
Είχε ο Στάλιν λόγους να κάνει κάτι τέτοιο; Από την άλλη μεριά, είχε ο Γκέμπελς λόγους να προχωρήσει σε μια τέτοια σκηνοθεσία και σε τι τον υπηρετούσε;

Οι απαντήσεις σ' αυτά τα ερωτήματα απουσιάζουν και όσες φορές γίνεται απόπειρα να δοθούν δεν έχουν ποδάρια να σταθούν. Έτσι επιστρατεύονται διάφορων ειδών "αποκαλύψεις", "πληροφορίες", "μυστικά έγγραφα" και "σημειώματα σε χαρτοπετσέτες" που υποτίθεται πιστοποιούν το γεγονός.

Όλος αυτός ο καταιγισμός "πληροφοριών", "αποκαλύψεων" και "καλλιτεχνικών προσεγγίσεων" είτε αφορά γενικά τα "εγκλήματα του κομμουνισμού" είτε ειδικά το Κατίν, στοχεύει σε ένα πράγμα.

Στην αποσύνδεση του ζητήματος από τα πραγματικά του πολιτικά δεδομένα ώστε να μπορεί να "ερμηνεύεται" κατά βούληση, στον ευνουχισμό του πολιτικού κριτηρίου ή ακόμα και της απλής λογικής.

Στο ζήτημα Κατίν υπάρχουν δύο σημεία κλειδιά που συνδέονται τόσο με το χρόνο (άνοιξη 1940) κατά τον οποίο, υποτίθεται, οι Σοβιετικοί εκτέλεσαν τους Πολωνούς αξιωματικούς, όσο και το χρόνο (Μάρτης 1943) που ο Γκέμπελς "ανακάλυψε" τους ομαδικούς τάφους. Πριν από αυτό ωστόσο θα θέλαμε να αναφερθούμε σε ορισμένα ζητήματα, παραλείποντας αναγκαστικά πολλά άλλα για τα οποία επίσης υπάρχουν απαντήσεις.

Αναφέρονται πολλοί σε "αποκαλύψεις" και ντοκουμέντα από τα αρχεία της ΕΣΣΔ. Τέτοια απλούστατα δεν υπήρξαν ποτέ. Αυτά τα στοιχεία πράγματι επιχειρήθηκε να δοθούν στη δημοσιότητα την περίοδο Γκορμπατσόφ, Γέλτσιν. Μόνο που αυτοί είδαν πως τα αρχεία τους έδιναν εντελώς άλλα πράγματα από αυτά που προσδοκούσαν. Τα ξανάκλεισαν λοιπόν βιαστικά και από τότε αυτό που έχουμε είναι όχι επίσημες ανακοινώσεις για τις οποίες κάποιοι αναλαμβάνουν την ευθύνη, αλλά "ανεπίσημες πληροφορίες" που, υποτίθεται, προέρχονται από τα "αρχεία".

Ας περάσουμε όμως στις υποτιθέμενες ερμηνείες και εξηγήσεις. Ο Στάλιν λέει εκτέλεσε αυτούς τους αξιωματικούς για να αποκεφαλίσει την πολωνική αστική τάξη και τον πολωνικό στρατό μια και είχε κατά νου τον διαμελισμό της Πολωνίας. Αλήθεια, πώς και γιατί; Στην περίοδο που αναφερόμαστε για το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της Πολωνίας και μαζί του και η αστική της τάξη είχε κατακτηθεί από τους Γερμανούς. Μάλιστα το τμήμα που κατείχαν οι σοβιετικοί κατοικούνταν στην πλειοψηφία του από ρωσόφωνο πληθυσμό, μια και ήταν εδάφη που είχαν παραχωρηθεί στην Πολωνία μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και τη συνθήκη Μπρεστ-Λιτόφσκ. Όσο για τις "κεφαλές" της αστικής τάξης, αυτές είχαν ήδη διαφύγει στο Λονδίνο (όπως και οι δικές μας "κεφαλές" τότε).

Όσο για την άλλη "εξήγηση", δεν ήταν ο Στάλιν που ήθελε να διαμελίσει την Πολωνία (και το απέδειξε ως νικητής του πολέμου) αλλά ο Χίτλερ που προσάρτησε μεγάλα τμήματα του πολωνικού εδάφους στη γερμανική επικράτεια. Αντίθετα ο Στάλιν, όπως δήλωνε και στις συναντήσεις του με Ρούσβελτ, Τσόρτσιλ (και όπως επίσης έμπρακτα το απέδειξε), ήθελε μια "ισχυρή Πολωνία για να μπορεί να παρεμβάλλεται ανάμεσα σε Γερμανία και ΣΕ".

Με ανάλογο τρόπο υφίσταται και το ζήτημα του πολωνικού στρατού, όταν είναι παγκοίνως γνωστό ότι το μεγαλύτερο μέρος του είχε αιχμαλωτιστεί από τους χιτλερικούς. Αλλά εδώ υπάρχει μια εξέλιξη άκρως διαφωτιστική. Μετά τη γερμανική επίθεση στη ΣΕ, στο σοβιετικό έδαφος συστήνονται πολωνικές μεραρχίες που πολεμούν στο πλάι του σοβιετικού στρατού. Πολλοί από τους αξιωματικούς που στελεχώνουν αυτές τις μεραρχίες και ανάμεσά τους ο διοικητής τους, ο στρατηγός Άντερς, είναι δυτικόφιλοι. Από αυτές και σε συνεννόηση με τον Τσόρτσιλ, τρεις μεραρχίες (υπό τον Άντερς) στέλνονται στο αφρικανικό μέτωπο. Μέχρι το τέλος του πολέμου συγκροτούνται στη ΣΕ έντεκα πολωνικές μεραρχίες που στο πλάι του Κόκκινου Στρατού μετέχουν στην απελευθέρωση της πατρίδας τους από τους χιτλερικούς.

Αλλά ας περάσουμε σ' αυτά που δίνουν τις πιο ουσιαστικές των απαντήσεων και για τα οποία δεν απαιτούνται απαραίτητα τέτοιες ή αλλιώτικες πληροφορίες (ή "πληροφορίες") αλλά στοιχειώδης γνώση της ιστορίας και μια σκέψη απλή, καθαρή, χωρίς ιδιοτέλειες, σκοπιμότητες και ιδεοληψίες.

Ο αναγνώστης αυτής της μπροσούρας έχει ήδη υπόψη του τις απόψεις του γράφοντος για τα δεδομένα, τα χαρακτηριστικά και τις εξελίξεις εκείνης της περιόδου. Θα μπορούσε κάλλιστα μέσα σ' αυτά να βρει τις απαντήσεις και τις εξηγήσεις για το αν υπήρξε Κατίν και τη σκοπιμότητα αυτής της προβοκάτσιας. Όπως και να 'χει αυτό μου δίνει τη δυνατότητα να μην επαναλάβω πράγματα που αναφέρονται πιο αναλυτικά σ' αυτή και απλά να υπενθυμίσω -επιγραμματικά και μόνο- και να επιστήσω την προσοχή σε ορισμένα βασικά στοιχεία της.

Αναφέρομαι αναλυτικά στο κείμενο, στην αποφασιστική σημασία που είχε το ζήτημα των συμμαχιών και τη "διαδρομή" που είχε αυτό μέχρι να πάρουν την οριστική τους μορφή. Ένα ζήτημα που αποτελεί και "κλειδί" ερμηνείας πολλών εξ όσων συνέβησαν στη διάρκεια αυτού του πολέμου.

Αναφέρομαι επίσης στα αίτια και τους υπεύθυνους για την έκρηξη αυτού του πολέμου. Η κυρίαρχη δυτική προπαγάνδα την αποδίδει κατά κύριο λόγο στην "τρέλα" του Χίτλερ. Πρόκειται για ένα βολικό σχήμα που στη βάση της λογικής που αναφέραμε θέλει να συγκαλύψει τα πραγματικά αίτια και τους πραγματικούς υπεύθυνου αυτής της χωρίς προηγούμενο σφαγής.

Τς ευθύνες του γερμανικού ιμπεριαλισμού, του αγγλικού, του γαλλικού, του αμερικανικού, του ιαπωνικού, του ιταλικού. Αναφέρομαι ακόμη στην κοινή επιθυμία όλων και παρά τις μεταξύ τους αντιθέσεις, αυτός ο πόλεμος να στραφεί ενάντια στη ΣΕ. Σ' αυτό το ζήτημα, πέρα από τους γεωστρατηγικούς και στρατιωτικούς υπολογισμούς της κάθε ιμπεριαλιστικής δύναμης, υπήρχε και η κοινή επιθυμία για εξάλειψη της απειλής που συνιστούσε για το σύστημα η ύπαρξη μιας σοσιαλιστικής χώρας.

Ακριβώς γι' αυτό οι δυνάμεις της Δύσης απέρριπταν όλες τις προτάσεις που επί χρόνια τους έκανε η ΣΕ για την σύμπηξη μιας ευρύτερης συμμαχίας που θα φρενάριζε και θα εξουδετέρωνε το Χίτλερ.

Αυτές οι προτάσεις της σοβιετικής ηγεσίας δεν ήταν απλά μια επιλογή "της στιγμής" (όπως λχ το σύμφωνο μη επίθεσης με τη Γερμανία) αλλά συνδεόταν με ένα ζήτημα σχεδόν ζωή ή θανάτου για τους σοβιετικούς. Για το σοσιαλισμό ως κοινωνικό σύστημα. Για τη ΣΕ ως χώρα. Για τους λαούς της ΣΕ ως ζήτημα ύπαρξης (μια και ο Χίτλερ ανοιχτά διακήρυττε ότι "θα απωθούσε τους Ρώσους στη 'φυσική τους κοίτη' πέρα από τα Ουράλια").

Στην περίοδο που αναφερόμαστε (άνοιξη του 1940) το "ποιος θα ήταν" τελικά αυτός ο πόλεμος, ποιος θα συμμαχούσε με ποιον και ενάντια σε ποιον δεν είχε καθόλου κριθεί. Σε αυτή τη βάση ο Στάλιν όχι μόνο δεν είχε κανένα λόγο να προχωρήσει σε κινήσεις και ενέργειες (τύπου Κατίν λχ) που θα εξέθεταν και θα υπονόμευαν τη βασική του πολιτική κατεύθυνση και επιδιώξεις αλλά χιλιάδες λόγους για το ακριβώς αντίθετο.

Ανάλογα διαφωτιστικά είναι τα δεδομένα του χρόνου κατά τον οποίο γίνεται η "ανακάλυψη" των ομαδικών τάφων. Αυτό συμβαίνει το Μάρτη του 1943, δηλαδή λίγο μετά τη συντριβή των γερμανικών στρατιών στο Στάλινγκραντ. Μετά από αυτό οι Γερμανοί βλέπουν ότι χάνουν τον πόλεμο. Οι Δυτικοί βλέπουν ότι αυτόν τον πόλεμο, στον οποίο μετείχαν ως τότε "διακριτικά", η ΣΕ μπορεί να τον κερδίσει έως και μόνη της. Το ζήτημα που έμπαινε πλέον για όλους ήταν η πιθανότητα διάλυσης της -έτσι και αλλιώς- ιδιότυπης συμμαχίας ΣΕ-ΗΠΑ-Αγγλίας και αναστροφής των συμμαχιών.

Για τους Γερμανούς έμπαινε σαν ζήτημα ζωής ή θανάτου και έγινε βασικό στοιχείο των πολιτικών τους επιδιώξεων. Αυτό αφορούσε τόσο τη χιτλερική ηγεσία όσο και τη γερμανική αντιπολίτευση, που έβλεπε την καταστροφή να έρχεται. Από τότε πυκνώνουν οι -ήδη υπαρκτές- επαφές της με τους Δυτικούς και με αντικείμενο την ανατροπή του Χίτλερ και την αναστροφή των συμμαχιών. Σ' αυτή τη βάση το Κατίν για τους χιτλερικούς και τον Γκέμπελς που το οργάνωσε αυτοπροσώπως δεν ήταν παρά ένα ακόμα Ράιχσταγκ και με στόχο να αναστήσει τον "κομμουνιστικό κίνδυνο" και να προσφέρει στους δυτικούς τα αναγκαία προσχήματα γι' αυτήν την αναστροφή.

Για τους Δυτικούς ωστόσο μια τέτοια αναστροφή δεν ήταν ούτε τόσο επιθυμητή ούτε και εύκολη. Δεν ήταν επιθυμητή γιατί ένας βασικός τους στόχος παρέμενε η συντριβή της (ανταγωνιστικής) γερμανικής ισχύος και συνολικά του Άξονα. Ταυτόχρονα στη φάση εκείνη ήταν -για πάρα πολλούς λόγους- πολύ δύσκολο να συμμαχήσουν έτσι ξαφνικά με τον Χίτλερ και να στραφούν ενάντια στη ΣΕ (μπορούμε μόνο να κάνουμε διάφορες υποθέσεις για το τι θα μπορούσε να συμβεί αν πετύχαινε η απόπειρα του Στάουφενμπεργκ και το πραξικόπημα που επιχείρησαν οι γερμανοί στρατηγοί).

Αυτή η αναστροφή θα πραγματοποιούνταν, αλλά μετά τη λήξη του πολέμου, με τη δημιουργία του αντισοβιετικού μπλοκ στο οποίο θα συμπεριλαμβάνονταν οι δυνάμεις του τέως Άξονα (Γερμανία-Ιαπωνία-Ιταλία), αλλά πλέον με διασφαλισμένο τον κυρίαρχο ρόλο των δυτικών ιμπεριαλιστών και πάνω απ' όλα των ΗΠΑ.

Από την ώρα λοιπόν που συντελέστηκε αυτή η αναστροφή των συμμαχιών μπορούσαν πλέον και οι Δυτικοί που αρχικά είχαν απορρίψει την γκεμπελική προβοκάτσια, να την υιοθετήσουν, να την εμπλουτίσουν, να την αναπαράξουν σε μύριες εκδοχές, να την εντάξουν στο αντικομμουνιστικό ιδεολογικό τους οπλοστάσιο. Έτσι και αλλιώς πάντως αυτά είναι τα πραγματικά δεδομένα του ζητήματος και από εκεί και πέρα το ποιος αναζητεί σ' αυτά τις απαντήσεις και ποιος επιλέγει να καταπίνει αμάσητο ό,τι του σερβίρει το σύστημα είναι δική του υπόθεση και ευθύνη. Άλλωστε το δεύτερο είναι και το πιο βολικό. Σε απαλλάσσει από τη βάσανο της σκέψη και ταυτόχρονα σε προφυλάσσει από τυχόν συνέπειες μιας πραγματικά προοδευτικής στάσης απέναντι στα πράγματα.

Η επιχείρηση Μπαρμπαρόσα κι η ετοιμότητα της ΕΣΣΔ

Σαν σήμερα, 75 χρόνια πριν, ξεκινούσε η επιχείρηση Μπαρμπαρόσα, δηλ η επίθεση των ναζί εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, που κατέληξε σε βάθος χρόνου στη συντριπτική τους ήττα και τη μεγάλη Αντιφασιστική νίκη των λαών. Κι αυτό παρά την αρχική τους προέλαση, κατά την οποία έφτασαν στα προάστια της Μόσχας, του Λένινγκραντ, αλλά και στις όχθες του Βόλγα, που διαρρέει το Στάλινγκραντ. Κι είναι αυτή ακριβώς η αρχική προέλαση που τροφοδότησε μια σειρά αστικούς μύθους για τον αιφνιδιασμό του Στάλιν, το κατά πόσο ήταν ετοιμοπόλεμος κι αξιόμαχος ο Κόκκινος Στρατός, κτλ, κατά το γνωστό σχήμα που λέει πως οι θρίαμβοι κι οι επιτυχίες είναι αποτέλεσμα της λαϊκής πρωτοβουλίας (που δρα προφανώς αυτόβουλα, χωρίς ηγέτες και καθοδήγηση), ενώ για κάθε πιθανή (έστω και προσωρινή) αποτυχία ή σκοτεινό σημείο ευθύνεται αυτή ακριβώς η ηγεσία.

Σε αυτό το πλαίσιο η κε του μπλοκ κρίνει σκόπιμο να αντιγράψει κάποια αποσπάσματα από το βιβλίο του Βασίλη Σαμαρά (του πίσω μ-λ), Γιάλτα ή Πότσνταμ, και συγκεκριμένα από το κομμάτι με τίτλο "από το Μόναχο στο Πότσνταμ" και το δεύτερο μέρος που αναφέρεται στην "αντιμετώπιση της γερμανικής επίθεσης". Τα οποία πιστεύω ότι έχουν αρκετό ενδιαφέρον κι απαντάνε ουσιαστικά σε ορισμένα ζητήματα. Καλή ανάγνωση

Ένα άλλο κεφάλαιο σχετίζεται με την ειδικότερη προετοιμασία της Σ.Ε. απέναντι στον επερχόμενο πόλεμο (πολιτικά, οικονομικά, στρατιωτικά). Ως προς το πρώτο, η απόδειξη βρίσκεται στον τρόπο που πολέμησε ο σοβιετικός λαός. Η μεγάλη "απορία" όλων των αστών συγγραφέων, είναι το πώς δεν κλονίστηκε το σοβιετικό καθεστώς παρ' όλες τις ήττες που στο πρώτο διάστημα υπέστη ο Κόκκινος Στρατός. Μια άλλη τους "απορία" είναι το άμεσο φούντωμα του ανταρτοπόλεμου στα μετόπισθεν του γερμανικού στρατού αμέσως μετά τη γνωστή έκκληση του Στάλιν. Ο Ρ. Καρτιέ αναφέρεται στις εκκλήσεις του Τσόρτσιλ στους Γάλλους να μη συνθηκολογήσουν αλλά να συνεχίσουν τον αγώνα με κάθε τρόπο, συμπεριλαμβανομένου και τους ανταρτοπόλεμου. Και σχολιάζει αυτήν την έκκληση υποστηρίζοντας "ότι ανταρτοπόλεμος" μπορεί να αναπτυχθεί μόνο ενάντια σε έναν κατακτητή όταν αυτός αρχίζει να εξασθενεί και όχι στη φάση που θριαμβεύει".

Από τη μεριά του έχει "δίκιο". Στην πλευρά της Γαλλίας είχαμε πχ τον Βεϊγκάν με τους "φόβους" του, που ούτε ήθελε ούτε βέβαια μπορούσε να εμπνεύσει μια τέτοια κατεύθυνση. Στη Σ.Ε. είχαμε άλλου είδους σχέση του λαού με την ηγεσία του. Ο Ζ. Ελλενστάιν αναφέρει ότι σε όλο το διάστημα που κατείχαν τα σοβιετικά εδάφη οι Γερμανοί δεν μπόρεσαν να αντλήσουν παρά το 1/7 αυτών που άντλησαν στο ίδιο διάστημα από τη μικρότερη σε έκταση κατεχόμενη Γαλλία. Το αποδίδει -και σωστά- στο ότι στη Σ.Ε. βρήκαν πολύ μικρότερη ανταπόκριση και διάθεση συνεργασίας από αυτήν που βρήκαν ανάμεσα στην αστική τάξη της Γαλλίας.

Στον οικονομικό τομέα, και ειδικότερα όσον αφορά την εκβιομηχάνιση υπήρξε μια ανάλογη κατάσταση. Είναι γνωστό ότι για έναν πόλεμο εκείνης της κλίμακας η ανάπτυξη της βιομηχανίας είναι ένας όρος εκ των ων ουκ άνευ.

Η εκβιομηχάνιση της ΣΕ αποτελεί ένα πολύ μεγάλο κεφάλαιο με πολλές και πολύ σημαντικές πλευρές. Αυτό που μας ενδιαφέρει εδώ είναι η πλευρά που σχετίζεται με τον επερχόμενο πόλεμο. Και δεν υπάρχει ούτε ένας που να αμφισβητεί την τεράστια σημασία που έπαιξε το σοβιετικό βιομηχανικό δυναμικό στην εξέλιξη του πολέμου. Το μόνο που υπάρχει είναι μία ακόμη "απορία" τους. Πώς η ΣΕ σε διάστημα λίγων μόνο χρόνων κατόρθωσε από το μηδέν να κατακτήσει ένα βιομηχανικό επίπεδο τέτοιο που να μπορεί να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της εποχής.

Αν το γεγονός ότι η ΣΕ από γενική άποψη περίμενε τον πόλεμο δεν αμφισβητείται στα σοβαρά από κανέναν, κάπως αλλιώς τοποθετείται το ζήτημα για διάστημα ανάμεσα στην υπογραφή του συμφώνου μη επίθεσης ΣΕ-Γερμανίας και τη γερμανική επίθεση.

Αλλά και εδώ ακόμα δεν έχουμε ολοκληρωμένες και "ευθείες" τοποθετήσεις και αυτό που συναντάμε περισσότερο είναι πλαγιοβολές σε αναφορά με τον υποτιθέμενο "εφησυχασμό" του Στάλιν, και τον συνακόλουθο "αιφνιδιασμό' του.

Αναφερθήκαμε προηγούμενα στη μεταφορά γερμανικών στρατευμάτων στην Ανατολή, ακόμα από την περίοδο της μάχης της Αγγλίας. Η μεταφορά αυτή συνεχίστηκε μέχρις ότου ο βασικός όγκος του γερμανικού στρατού μεταφέρθηκε ανατολικά. Όλα αυτά γίνονταν με κάθε μυστικότητα, αλλά είναι αδύνατο κινήσεις αυτής της κλίμακας να μη γίνονται αντιληπτές.

Και βέβαια δεν μπορούμε να κάτσουμε και να συζητάμε σοβαρά το αν η σοβιετική ηγεσία τις είδε ή δεν τις είδε και αν τις έλαβε ανάλογα υπόψη. Όταν ο Μολότοφ διαμαρτύρεται στο Χίτλερ για τις κινήσεις των γερμανικών στρατευμάτων ήδη γνωρίζει περί τίνος πρόκειται. Όταν προωθείται η αναδιάρθρωση της σοβιετικής ηγεσίας και ο Στάλιν αναλαβαίνει πρόεδρος του συμβουλίου των επιτρόπων του λαού (πρωθυπουργός) στις 6/5/1941 αυτό γίνεται ενόψει των εξελίξεων που επέρχονται. Όταν το 1940 αποφασίζεται η αύξηση των δαπανών για αμυντικές δαπάνες σε 43% του συνολικού προϋπολογισμού (Ζ. Ελλενστάιν) αυτό δείχνει κάποια πράγματα.

Μια ακόμη "απορία" των Δυτικών, είναι το θαύμα της μεταφοράς της βιομηχανίας πέρα από τα Ουράλια. Εμείς το μόνο που θα πούμε εδώ σε σχέση με αυτό, είναι πως δεν έγινε όπως κατά τη θεολογία πλάστηκε ο ουρανός και με ένα "γεννηθήτω" του Στάλιν. Τέτοια θαύματα στη συγκεκριμένη γήινη πραγματικότητα προϋποθέτουν μια πολύ σοβαρή προεργασία και προετοιμασία.

Υπάρχουν ωστόσο και πολύ πιο σαφείς ενέργειες που δείχνουν ποια επίγνωση των πραγμάτων είχε η σοβιετική ηγεσία. Στις 5/5/1941

"ο Στάλιν σε λόγο του προς τους νέους αξιωματικούς αναφέρει: Πρέπει να ετοιμαζόμαστε να αντιμετωπίσουμε οποιοδήποτε αιφνιδιασμό" (Ζ. Ελλενστάιν). "Την παραμονή της εισβολής το σοβιετικό υπουργείο άμυνας εξέδιδε την ακόλουθη ανακοίνωση: Προς... κλπ 1) Στις 22 ή 23 Ιούνη είναι δυνατόν να διενεργηθεί αιφνιδιαστική επίθεση των Γερμανών στο μέτωπο των περιοχών Λένινγκραντ-Βαλτικής-Δυτικών περιοχών Κιέβου και Οδησσού. Η γερμανική επίθεση μπορεί να αρχίσει με προκλητικές ενέργειες (κατά το προηγούμενο της Πολωνίας σ.σ.). 2) Τα στρατεύματά μας οφείλουν να μην παρασυρθούν από καμιά προκλητική ενέργεια ικανή να δημιουργήσει σοβαρές περιπλοκές. Ταυτόχρονα τα στρατεύματα των περιοχών ... οφείλουν να είναι έτοιμα να αποκρούσουν ενδεχόμενες αιφνιδιαστικές επιθέσεις Γερμανών ή των συμμάχων τους..."

Ο Ζ. Ελλενστάιν που παραθέτει το απόσπασμα το τοποθετεί στα επιχειρήματα με τα οποία στηρίζει την άποψη για αιφνιδιασμό του Κόκκινου Στρατού. Βεβαίως πρόκειται για αυθαίρετη ερμηνεία. Εμείς το "διαβάζουμε" διαφορετικά το κείμενο. Να συνεχίσουμε όμως.

"Στις 22/6/41 ο σοβιετικός στρατός είναι κινητοποιημένος κατά 80%... Έχοντας αντιιληφθεί τις γερμανικές βλέψεις, οι Ρώσοι πραγματοποίησαν πυκνότερη συγκέντρωση στρατευμάτων στην Ουκρανία... (Ρ. Καρτιέ).

Ας αναφερθούμε όμως και στο Χρουτσόφ. Σε αυτόν που στη "μυστική" έκθεση στο 20ό Συνέδριο κατηγόρησε το Στάλιν πως "αιφνιδιάστηκε". Ο Μίλοβαν Τζίλας στο παθιασμένα αντισταλινικό βιβλίο του "Συνομιλίες με το Στάλιν", χωρίς να το θέλει ίσως, μας δίνει μια πολύ ενδιαφέρουσα πληροφορία. Αναφέρει πως σε συζήτησή του με το Χρουτσόφ αυτός του ανέφερε πως την παραμονή της γερμανικής επίθεσης του τηλεφώνησε από τη Μόσχα ο ίδιος ο Στάλιν και τον ειδοποίησε να είναι σε συναγερμό γιατί είχε την πληροφορία ότι οι Γερμανοί ήταν πιθανόν να αρχίσουν την επίθεση την επομένη, 22 Ιουνίου, Βέβαια ο Χρουτσόφ, πολιτικός υπεύθυνος τότε για την Ουκρανία, όταν μιλούσε με τον Τζίλας δε φανταζόταν ίσως ότι κάποτε θα του ήταν χρήσιμο να πει τα ακριβώς αντίθετα.

(...)

Ένα μεγάλο μέρος της επιχειρηματολογίας για αιφνιδιασμό της σοβιετικής ηγεσίας στηρίζεται στις ήττες που υπέστη το πρώτο διάστημα ο κόκκινος στρατός και στην οπισθοχώρησή του. Η συλλογιστική πάνω στην οποία στηρίζονται τα ανάλογα συμπεράσματα, λέει πάνω-κάτω τα εξής: Ο κόκκινος στρατός στο πρώτο διάστημα υπόστηκε ήττες, άρα δεν ήταν προετοιμασμένος, άρα η σοβιετική ηγεσία αιφνιδιάστηκε,

Το ότι μια τέτοια λογική είναι αυθαίρετη αυτή καθαυτή είναι το ένα ζήτημα. Το σημαντικότερο ωστόσο είναι ότι αυτή ανατρέπεται από τη συγκεκριμένη εξέταση των πραγματικών δεδομένων. Γιατί ούτε η σοβιετική ηγεσία "αιφνιδιάστηκε" ούτε ο κόκκινος στρατός ήταν απροετοίμαστος. Όλοι αυτοί "ξεχνάν" κάποια πράγματα.

"Ξεχνάν" πχ ποιες εκτιμήσεις υπήρχαν -αν όχι από τους ίδιους- από την πλευρά που εκπροσωπούν σε εκείνη την περίοδο. "Ξεχνάν" ότι περίμεναν να συντριβεί ο κόκκινος στρατός από τις πρώτες μέρες των μαχών, και συνακόλουθα να διαλυθεί η Σ.Ε.

Στις 23/6/1941 (την επομένη της επίθεσης, σ.σ.) ο Αμερικανός υπουργός εξωτερικών Κνοξ ανακοινώνει στο Ρούσβελτ πως σύμφωνα με τις πιο έγκυρες γνώμες που μπόρεσε να συγκεντρώσει, ο Χίτλερ θα χρειαστεί έξι εβδομάδες με δυο μήνες για να διαλύσει τη Ρωσία" (Ζ. Ελλενστάιν). "Όλοι οι εμπειρογνώμονες έδιναν στο γαλλικό στρατό ένα συντελεστή αξίας διπλάσιο ή τριπλάσιο από εκείνο του ρωσικού στρατού" (Ρ. Καρτιέ). "Το τέλος της ρωσικής αντιστάσεως οι Δυτικοί το προσδιορίζουν όπως περίπου οι Γερμανοί. Η βιαιότητα των μαχών πιο πολύ ανησυχεί τον Τσόρτσιλ παρά τον καθησυχάζει. Σκέπτεται πως με τις μάχες αυτές γίνονται πιο εμπειροπόλεμα εκατομμύρια μαχητών, που θα είναι τρομεροί αντίπαλοι όταν σημάνει η ώρα της επίθεσης εναντίον της Αγγλίας. Στην Αμερική εξακολουθούν να επιμένουν στην αρχική εκτίμηση της κατάστασης. Ο Χίτλερ χρειάζεται τρεις μήνες για να τελειώνει με τη Ρωσία (Ρ. Καρτιέ).

Ο κόκκινος στρατός όμως και σε πείσμα των εκτιμήσεων "όλων των εμπειρογνωμόνων" τελικά νίκησε. Και από αυτό το καταλυτικό γεγονός όλοι αυτοί ανασύρουν ταχυδακτυλουργικά ό,τι νομίζουν ότι τους βολεύει, για να ενισχύσουν την -ήδη δοσμένη- "εκτίμησή" τους.

Κριτικάρουν πλέον τον κόκκινο στρατό, γιατί δε νίκησε από την αρχή. Στην ουσία, γιατί δεν ήταν τότε (1941) ο καλύτερος του κόσμου, εκείνος ο στρατός που οι ίδιοι θεωρούσαν κατώτερο από το γαλλικό, έναν στρατό που διαλύθηκε σε τρεις μέρες από τη γερμανική επίθεση.

Γιατί -αυτό λεν τα δεδομένα- στα 1941 ο πιο πλήρης, ο πιο ολοκληρωμένος στρατός του κόσμου ήταν ο γερμανικός. Και μάλιστα -αν εξαιρέσουμε τον κόκκινο στρατό- με μεγάλη απόσταση από όλους τους άλλους στρατούς. Και αυτό το στρατιωτικό δεδομένο ήταν από τα βασικά στοιχεία που καθόριζαν τον οπορτουνισμό στη στάση των Δυτικών όχι μόνο στην αρχή, αλλά σε όλη τη διάρκεια του πολέμου. Ο κόκκινος στρατός στην αρχή των εχθροπραξιών, όντως δεν ήταν και δε θα μπορούσε να είναι ο πληρέστερος του κόσμου. Έγινε στην πορεία. Και έγινε ο καλύτερος του κόσμου ακριβώς επειδή υπήρχαν οι προϋποθέσεις και η υποδομή (υλικές και ιδεολογικές), και επειδή πάρθηκαν έγκαιρα τα αναγκαία μέτρα και στη σωστή κατεύθυνση.

Ας δούμε όμως περισσότερο συγκεκριμένα κάποια πράγματα. Από άποψη κινητοποίησης και γενικής ετοιμότητας, ήδη αναφέραμε προηγούμενα, ότι ο κόκκινος στρατός ήταν κινητοποιημένος, συγκεντρωμένος στα σύνορα, και με πυκνότερη τη διάταξή του στην Ουκρανία, όπου ακριβώς βρισκόταν το "κέντρο βάρους" της γερμανικής επίθεσης, όπως φάνηκε στη συνέχεια. Οι δυνάμεις αυτές βρίσκονται σε ετοιμότητα, και πέρα από όσα ήδη αναφέραμε, αυτό φαίνεται και από τον τρόπο της άμεσης αντίδρασής τους στη γερμανική επίθεση.

Η ρωσική όμως αντίδραση εκδηλώνεται με ταχύτητα που καταπλήσσει στρατεύματα συνηθισμένα να κερδίζουν οριστικά την υπεροχή πάνω στον αντίπαλο. Από τις 22 Ιουνίου το βράδυ (ημέρα έναρξης της γερμανικής επίθεσης σ.σ.) τα σώματα στρατού του Ραϊχενάου και του Στιλπνάγκελ είναι κιόλας υποχρεωμένα να αντιμετωπίζουν σφοδρές αντεπιθέσεις" (Ρ. Καρτιέ).

Όσον αφορά το θάρρος και την αποφασιστικότητα των μαχητών του κόκκινου στρατού, αυτή δεν αμφισβητείται από κανέναν. Έχουν όμως κάτι να πουν και εδώ κάποιοι. Έχουν να χύσουν κάποια κροκοδείλια δάκρυα για τους στρατιώτες που "θυσίαζε" ο Στάλιν. Εμείς εδώ "δεν έχουμε" να αντιτάξουμε κανένα επιχείρημα. Απλώς ξέρουμε ότι όλοι αυτοί ήταν έτοιμοι για την αντίθετη περίπτωση.

"Η πρώτη έκπληξη προήλθε από το θάρρος των πολεμιστών, τη στιγμή που όλοι υπέθεταν ότι ο μπολσεβικισμός είχε εξαφανίσει τον πατριωτισμό και περίμεναν μια ηθική κατάρρευση" (Ρ. Καρτιέ).

Η έλλειψη λοιπόν μαχητικότητας θα αποδείκνυε την αντιλαϊκότητα κλπ του καθεστώτος. Η ύπαρξή της "αποδεικνύει" πάλι το ίδιο. Κι εμείς, πια, τι να πούμε.

Μια άλλη κατηγορία ενάντια στο Στάλιν, αφορούσε τον οπλισμό, την υλική υποδομή του κόκκινου στρατού. Μια κατηγορία που την επανέλαβε επίσημα ο Χρουτσόφ στο 20ό Συνέδριο:

Τη στιγμή της γερμανικής εισβολής δε διαθέταμε πια το παλιό υλικό που είχε χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή οπλισμού και δεν είχαμε ακόμη το καινούριο υλικό.

Βέβαια ο Χρουτσόφ ψεύδεται αδιάντροπα. Ας συγκρατήσουν ωστόσο οι αναγνώστες τα λεγόμενά του. Μέσα στο συνολικό ψεύδος υπάρχει κάτι σημαντικό όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Και σε αυτόν όπως σε όλους που επαναλαμβάνουν τις ίδιες κατηγορίες, υπάρχει και η αναίρεσή τους, είτε στο ίδιο σημείο, είτε πιο κάτω (όταν υποχρεώνονται να αναφερθούν συγκεκριμένα), είτε στις αντιφάσεις που παρουσιάζονται μεταξύ τους.

Από το 1939 προγραμματίζεται η κατασκευή νέου τύπου αεροπλάνων και η μαζική τους παραγωγή αρχίζει το πρώτο εξάμηνο του 41... νέοι τύποι τανκς... πυροβόλων... (κατιούσες) (Ζ. Ελενστάιν)

Αμέσως από τις 23/6 οι άνδρες του Φον Κλάιστ ανακαλύπτουν ένα άρμα άγνωστου τύπου, το Τ34, σχεδιασμένο θαυμάσια, εξοπλισμένο ισχυρά, άτρωτο από το γερμανικό αντιαρματικό των 37 χιλιοστών, εκτός από τις ερπύστριες και τη σχάρα του κινητήρα του". "Η δεύτερη έκπληξη προήλθε από την αφθονία του υλικού και συγκεκριμένα του αριθμού των ρωσικών αρμάτων". "Στις 4/8/41 γίνεται σύσκεψη του Χίτλερ με τους διοικητές της ομάδας στρατιών Μίττε. Οι στρατηγοί εκφράζουν παράπονα για τα νέα σοβιετικά άρματα, τις κατιούσες... Ο Χίτλερ λέει σε κάποια στιγμή στον Γκουντέριαν: "Αν είχα πιστέψει πως οι Ρώσοι είχαν τόσα άρματα όσα λέγατε στο βιβλίο σας "Achtung Panzer" νομίζω πως δε θα είχα αρχίσει αυτόν τον πόλεμο". Ο Γκουντέριαν είχε μιλήσει για 10.000 σοβιετικά άρματα. Οι υπολογισμοί του ήταν πιθανότατα κατώτεροι κατά 50% από την πραγματικότητα. (Ρ. Καρτιέ).

Δε νομίζουμε ότι ως προς αυτό καθαυτό το ζήτημα έχουμε να προσθέσουμε τίποτα.

Να υπηρετούμε το λαό

Περιμένοντας το απογευματινό πανηγύρι στο Σύνταγμα (το γέλιο είναι πολύτιμο σε τόσο δύσκολους καιρούς), η κε του μπλοκ χρωστάει μια αποτίμηση από τα δύο πρώτα μέρη για την πολιτιστική επανάσταση στην Κίνα και θα την επιχειρήσει σε δύο δόσεις. Μία για αυτό καθαυτό το θέμα και μία για κάποιες ενδιαφέρουσες προεκτάσεις του και παρεμφερείς πτυχές που συνδέονται άμεσα με αυτό. Ενώ παράλληλα εκκρεμεί μια αναφορά στην αντίληψη του μ-λ χώρου για το σοσιαλισμό κι ορισμένα προβληματικά σημεία που παρουσιάζει κατά τη γνώμη μου.

Αντιλαμβάνομαι πάντως ότι ο μ-λ χώρος (κι οι οργανώσεις που τον συναπαρτίζουν) δεν έχει ακριβώς ενιαία ή μάλλον ταυτόσημη αντίληψη σε όλα τα ζητήματα, κατά συνέπεια ενδέχεται να προβώ σε κάποιες άδικες γενικεύσεις, καθώς δεν έχω εντρυφήσει στις επιμέρους διαφοροποιήσεις που τυχόν υπάρχουν. Επιχειρώ ωστόσο μια όσο το δυνατόν καλόπιστη κι αντικειμενική κριτική προσέγγιση, με βάση μια μαοϊκή πηγή (που αν μη τι άλλο δεν μπορεί να κατηγορηθεί για αντικινέζικη προπαγάνδα): το βιβλιαράκι του Τσιριγώτη (από το ΜΛ-ΚΚΕ) "έφοδος", που κυκλοφόρησε φέτος και αποτελεί μια χρήσιμη, συνοπτική επισκόπηση της ιστορίας της Π.Ε. και των πολιτικών, θεωρητικών αναφορών της.

Προφανώς η μπροσούρα αυτή δεν αποτελεί πανάκεια. Έχω σημειώσει μάλιστα (και δε νομίζω να το μπερδεύω με κάτι άλλο, όσο ανάκατες κι αν είναι οι σημειώσεις μου) πως σε ένα σημείο αναφέρεται σε "σοσιαλιστικό τρόπο παραγωγής", που αν δεν πρόκειται για αβλεψία της στιγμής, νομίζω ότι είναι χοντρό θεωρητικό λάθος, που αποκόπτει το μεταβατικό σοσιαλιστικό στάδιο από τον κομμουνιστικό τρόπο παραγωγής (και δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από το γεγονός ότι η κομμουνιστική κοινωνία στην αρχική της εμφάνιση φέρει έντονα τα σημάδια της καπιταλιστικής, από τα σπλάχνα της οποίας ξεπήδησε).

(*μεταγενέστερη διόρθωση: το λάθος είναι δικό μου κι οφείλεται σε ένα μπέρδεμα στις σημειώσεις μου. Ο όρος αυτός απαντάται στο βιβλίο του Μπιτσάκη για το σοσιαλισμό [ένα φάντασμα πλανιέται] κι όχι στο βιβλιαράκι του Τσιριγώτη)

Σε κάθε περίπτωση, βρίσκω πολύ πιο γόνιμο κι ευχάριστο (ακόμα κι από τη σκοπιά του απλού αναγνώστη) να διαβάζω ελληνικά κείμενα και αναλύσεις για την Π.Ε. παρά δικές της, πρωτότυπες επεξεργασίες και κείμενα, που είναι μάλλον απλοϊκά και διαπνέονται από έντονη προσωπολατρία, σχεδόν θρησκευτικού τύπου.

Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα παράρτημα με μια εγκύκλιο και μια απόφαση της ΚΕ του ΚΚΚ, με πολυάριθμες αναφορές στον πρόεδρο της ΚΕ (!) Μάο, ή το σύντροφο Μάο, που "ξεκίνησε και καθοδηγεί προσωπικά την πολιτιστική επανάσταση" (!) και γενικά μας διδάσκει ένα σωρό πράγματα, που μπορεί να φαίνονται κοινότοπα κι αυτονόητα, αλλά αποκτούν μια ξεχωριστή σοφία από τα δικά του χείλη, στα πλαίσια της "σκέψης Μάο Τσε Τουνγκ", που δεν προϋπήρχε και καθιερώθηκε ακριβώς στα χρόνια της Π.Ε.

Επίσης υπάρχουν αρκετές απλοϊκές φράσεις, που μπορεί να είναι χαρακτηριστικό της κινέζικης γλώσσας (και των μεταφράσεων στα ελληνικά) ή συνειδητή επιλογή του κομμουνιστικού κόμματος, για να εκλαϊκεύσει το λόγο του και να απευθυνθεί πλατιά στις αγροτικές μάζες. Αυτό αποτυπώνεται και στον τίτλο διάφορων ντοκουμέντων, επεξεργασιών, συνθημάτων: το σχήμα των "τριών σε ένα" (που δεν είναι σαμπουάν, αλλά επιτροπή), οι δέκα σημαντικές σχέσεις, "να κυβερνά η πολιτική ή να κυβερνά η τεχνική", "να υπηρετούμε το λαό" (που ήταν και το όνομα ενός παλιού μ-λ εκδοτικού κι η αφορμή για τον τίτλο του κειμένου) "και την επανάσταση ή "να υπηρετούμε τους αντιδραστικούς και την αντεπανάσταση", κοκ.

Ακόμα κι όταν εκφράζουν κάποιες σημαντικές ιδέες, πχ το σχήμα της διπλής συμμετοχής (συμμετοχή των διευθυντικών στελεχών στην παραγωγή και των εργατών στη διεύθυνση) είναι τόσο απλοϊκά που θυμίζουν συνειρμικά τις οργουελικές εντολές απ' τη φάρμα των ζώων: τέσσερα πόδια καλό, δύο πόδια κακό. Αναρωτιέται λοιπόν κανείς αν το περιεχόμενο αυτών των συνθημάτων είναι το ίδιο απλοϊκό με τη μορφή τους, κι επομένως αποτυγχάνει να συλλάβει τη σύνθετη πραγματικότητα και τις αντιφάσεις της, για να οδηγήσει στην επίλυσή τους. Αντιθέτως, μοιάζει να οδηγεί σε επιφανειακή αντιμετώπισή τους και να δικαιολογεί τις υπερβολές, όπως το σύνθημα "κάτω οι ειδικοί" και τη μαζική αποστολή ακαδημαϊκών σε ορυζώνες, για να στρώσουν χαρακτήρα και ταξική συνείδηση (μια βουλησιαρχική λογική, που πλησιάζει την αφέλεια κάποιων αναρχικών προσεγγίσεων). Κι αυτά παρουσιάζονται ως θεωρητική ανάπτυξη του μαρξισμού και η τελευταία λέξη του για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση...

Υπάρχει ο αντίλογος πως η πολιτιστική επανάσταση δεν ήθελε να υποβιβάσει τους διανοούμενους, αλλά να εξυψώσει τους αγρότες και τους εργάτες στο επίπεδο των πρώτων, με άλλα λόγια δεν ήθελε να στείλει τους πανεπιστημιακούς στους ορυζώνες, αλλά τους ορυζώνες στο πανεπιστήμιο, και αυτή τη λογική εξέφρασαν και τα εργατικά πανεπιστήμια στη Σανγκάη. Από την άλλη όμως, διαβάζουμε στην απόφαση της ΚΕ του ΚΚΚ, στο κεφάλαιο για την εκπαίδευση πως "η διάρκεια της φοίτησης πρέπει να ελαττωθεί. Το πρόγραμμα σπουδών πρέπει να μειωθεί και να βελτιωθεί. Το εκπαιδευτικό υλικό πρέπει να αλλάξει ριζικά, ορισμένο μέρος πριν απ' όλα πρέπει να απλοποιηθεί...". Η υπερβολή ως προς τον ταξικό χαρακτήρα της γνώσης (που είναι κομβικής σημασίας ζήτημα) μπορεί να φτάσει στο σημείο της εγκληματικής απαξίωσης του επιστημονικού κεκτημένου, που θεωρείται ταξικό, άρα κι άχρηστο, σε πλήρη αντίθεση με την υπόδειξη του Λένιν για την αφομοίωση όλου του πνευματικού πλούτου των ταξικών κοινωνιών και την περαιτέρω, δημιουργική του ανάπτυξη.

Αντιλαμβάνομαι πως αυτό το κριτήριο, αν και δίνει το μέτρο για τη σοβαρότητα και το στρατηγικό ορίζοντα του εγχειρήματος, δεν επαρκεί για μια συνολική αποτίμησή του, η οποία πάντως υπερβαίνει τις δικές μου δυνατότητες κι απαιτεί πιο συστηματική μελέτη των γεγονότων και των ντοκουμέντων. Τα οποία, εφόσον ευσταθούν (και δεν αμφισβητούνται) τα αποσπάσματα που παραθέτει ο quinto σε προηγούμενη συζήτηση, μπορούν να οδηγήσουν σε εντυπωσιακά συμπεράσματα για την αξιοπιστία και την "αντιρεβιζιονιστική συνέπεια" της μαοϊκής Κίνας. Όπως από την άλλη, μπορεί να βρει κανείς εξίσου ενδιαφέροντα ντοκουμέντα και για την χοτζική Αλβανία (μερικά από τα οποία παρατίθενται και στο βιβλιαράκι του Τσιριγώτη).

Επίσης θα ήταν άδικο να μην αναγνωρίσουμε ότι η Π.Ε. χαρακτηρίζεται από τον ενθουσιασμό και τη μαζική συμμετοχή των μαζών, ενώ ξεσηκώνει μέχρι τις μέρες μας τις αντιδράσεις του σημερινού ΚΚ και της κινέζικης αστικής τάξης. Αυτό ωστόσο δεν απαντά στην εκδοχή που δίνει πχ ο Άναυδος στο δικό του κείμενο, ότι δηλ η Π.Ε. έγινε ή χρησιμοποιήθηκε για την εκκαθάριση των εσωκομματικών αντιπάλων του Μάο.

Κλείνω αυτό το πρώτο μέρος (που αφήνει βέβαια πολλά πράγματα ανοιχτά και δεν κλείνει απολύτως τίποτα) με ένα ενδιαφέρον απόσπασμα, που βρήκα και στο βιβλίο του Τσιριγώτη:

Από αυτό το κλίμα του λυσσαλέου αντιμαοϊσμού δεν ξεφεύγει ούτε ο Ν. Ζαχαριάδης. Ο τελευταίος, αφού καθαιρέθηκε από γενικός γραμματέας του ΚΚΕ στην 6η Ολομέλεια (;956) και εξορίστηκε αργότερα στο Σοργκού της Σιβηρίας, γράφει ανάμεσα σε άλλα το 1967: 

"Ο Μάο Τσε Τουνγκ με τη θεωρία του δεν έδωσε και δε δίνει μαρξιστική-λενινιστική απάντηση στα προβλήματα της εποχής μας γιατί ξεκινά κι εκφράζεται σε μικροαστική-σωβινιστική μεγαλοκινέζικη βάση. Η εσωτερική γραμμή του Μάο, τα τρία κήτη: το μεγάλο άλμα-λαϊκή κομμούνα-γενική γραμμή, αποτέλεσαν ανεδαφική, εξωπραγματική προσπάθεια να πιάσει πουλιά στον αέρα, να πραγματοποιήσει το "κομμουνιστικό όνειρο" χωρίς στήριγμα στις αντικειμενικές δυνατότητες και έκφρασε μικροαστική αδυναμία μπροστά στις δυσκολίες, ανικανότητα για επιστημονική σκέψη και πράξη. Αυτό έριξε την κινέζικη επανάσταση πίσω και είχε διαλυτική επίδραση στο ΚΚ Κίνας. Μέσα στις γραμμές του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος ο μαουτσετουνγκισμός είχε και έχει αποσυνθετική επιρροή. Ένα παράδειγμα από τα πολλά, η τραγική ήττα μας στην Ινδονησία. Και στο Βιετνάμ αντικειμενικά παίζει το παιχνίδι των αμερικάνων. Υπολογίζοντας την κρίση που η θεωρία και η πράξη του Μάο προκάλεσε στο παγκόσμιο κομμουνιστικό και προοδευτικό κίνημα ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός, όπου βασίζεται σ' όλον τον κόσμο ο μαουτσετουνγκισμός, αποτελεί αντιθεωρία στο μαρξ-λενινισμό, οι κουκουέδες δεν μπορούν να έχουν καμία σχέση μαζί του". 

Η τοποθέτηση του Ζαχαριάδη προκαλεί την οργισμένη αντίδραση των εξόριστων πολιτικών προσφύγων, που έχουν συγκροτήσει πολιτικές οργανώσεις αντιπαράθεσης με το ρεβιζιονισμό στην προσφυγιά, οι οποίοι γράφουν: 

Ο Νίκος Ζαχαριάδης με τις επινοήσεις, συκοφαντίες και βρισιές ενάντια στον Μάο Τσε Τουνγκ και το ΚΚ Κίνας δεν κάνει τίποτα το καινούριο παρά αυτά που κάνει ο κάθε αποστάτης του μαρξισμού-λενινισμού όταν, για να βολέψει τον εαυτό του, δίνει εξετάσεις υποταγής στο χρουτσωφικό ρεβιζιονισμό.

Ώστε αποστάτης λοιπόν...

Παρόλα αυτά, η Π.Ε. ασχολήθηκε (είτε στρεβλά είτε σωστά, είτε και τα δυο μαζί σε ένα βαθμό) με πολύ σοβαρά ζητήματα, που θα συναντήσει μπροστά της η σοσιαλιστική οικοδόμηση του μέλλοντος και με αυτή την έννοια θα ακολουθήσει εν καιρώ ένα ακόμα κείμενο, με σχετικούς προβληματισμούς

Στο έδαφος του σοσιαλισμού

Πιάνουμε το νήμα της πολιτιστικής επανάστασης από εκεί που το αφήσαμε χτες και συνεχίζουμε με το δεύτερο και πιο θεωρητικό μέρος. Υπόψη πως παρουσιάζω κάποια σημεία, όπως ακούστηκαν, σε (κατά κάποιον τρόπο, εννοούμενο) πλάγιο λόγο, χωρίς απαραίτητα να τα ασπάζομαι ή να εκφράζω τη δική μου άποψη (εκτός από τα σημεία που το αναφέρω ρητά). Τα σημεία αυτά εκτίθενται συνοπτικά με παυλίτσες (μετά από τελείες) και τυχόν αβαρία κατά τη μεταφορά, πιστώνεται στην κε του μπλοκ.

Για τους μαοϊκούς η Π.Ε. είναι το τρίτο βασικό αγκωνάρι από την ιστορία του επαναστατικού κινήματος, μετά από την Παρισινή Κομμούνα και τον Οκτώβρη του 17'. Κι αν μοιάζει καμιά φορά η αλήθεια τους πελώριο ψέμα, παγωμένη στο χρόνο κι εκτός εποχής, έχουν ωστόσο τη βεβαιότητα πως (όπως λέει κι ο Τσιριγώτης στους μαθητές του): πέντε και πέντε μας κάνουν δέκα και δε θα πάρουμε τη γνώμη του κοινού για αυτό.

Η Π.Ε. (ή ΜΠΠΕ για το μαοϊκό χώρο) απαντά στο ζητούμενο της επαναστατικής πολιτικής-στάσης σε συνθήκες σοσιαλισμού. Κάτι που θυμίζει πολύ τη δική μας φράση [πχ κυβέρνηση] στο έδαφος του καπιταλισμού και το αντίστοιχο πρόβλημα της επαναστατικής πολιτικής-στάσης σε μη επαναστατικές συνθήκες.

Το καινούριο που φέρνει (για αυτούς) ο Μάο δεν ήταν η ιδέα του ενδεχόμενου παλινόρθωσης (κάτι που είχε επισημάνει πχ κι ο Μαρξ στη 18η Μπρυμαίρ, σε ένα απόσπασμα για τις αντιφάσεις και τα πισωγυρίσματα της επανάστασης). Αλλά ο τρόπος που αποκρούεται αυτό κι η θεωρητική ανάλυση των αντιθέσεων, που μπορεί να οξυνθούν και να εξελιχθούν σε ανταγωνιστικές, ενώ δεν είχαν αρχικά τέτοιο χαρακτήρα.

-Η (κατ' αυτούς) νέα Αστική Τάξη (ΝΑΤ) γεννιέται σε τρία πεδία:
στην οικονομία και τη μικρή εμπορευματική παραγωγή, όπου εφαρμόζεται ο νόμος της αξίας κι αναγεννιέται αδιάκοπα ο καπιταλισμός.
Στο επίπεδο του εποικοδομήματος, των ιδεών, των θεσμών, ηθών κι εθίμων.
Στο κόμμα, που αντανακλά κάποιες κοινωνικές τάσεις και δε μένει "αδιάβροχο" απ' αυτές -κάτι που ισχύει ακόμα και στις δικές τους μικρές οργανώσεις, πόσο μάλλον σε ένα κόμμα που πρωτοπορεί στη διεύθυνση μιας κοινωνίας.

-Στη σχέση βάσης-εποικοδομήματος υπάρχουν δύο ειδών αποκλίσεις: ο οικονομισμός που δίνει μονόπλευρα βάρος στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, παραμελεί τις παραγωγικές σχέσεις και την αντίστροφη επενέργεια-αλληλεπίδραση των δύο πόλων, θεωρώντας επαρκείς συνθήκες για την εδραίωση κι ανάπτυξη του σοσιαλισμού τη σοσιαλιστική εξουσία και τη σοσιαλιστική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής.
Κι ο βολουνταρισμός που εκφράζεται πχ από τους αλτουσεριανούς και την κλασική αποθέωση του εποικοδομήματος (με τις "μαοϊκές" αναφορές), που θυμίζουν κάπως τον Κοέλιο: αν θέλεις κάτι πάρα πολύ, όλο το σύμπαν θα συνωμοτήσει για να το πετύχεις.
Το εποικοδόμημα μόνο σε ορισμένες συνθήκες μπορεί να γίνει υλική δύναμη, για να μετασχηματίσει τις παραγωγικές δυνάμεις και σχέσεις.

-Ένα παράδειγμα διαφορετικής έμπρακτης αντιμετώπισης, πχ στο ζήτημα της θρησκείας, ήταν η απόσταση μεταξύ της Αλβανίας που (αυτο)ανακηρύχθηκε σε αθεϊστικό κράτος και της κινέζικης πολιτιστικής επανάστασης, η οποία πάλεψε οργανωμένα ενάντια στις ριζωμένες για χιλιάδες χρόνια κομφουκιανές αντιλήψεις.

-Η περίοδος ως το 56' ήταν η ολοκλήρωση του αστικοδημοκρατικού μετασχηματισμού της Κίνας (που είχε όμως πεντάχρονα πλάνα από το 52'), για να ακολουθήσει το μεγάλο άλμα ως το 60' -χωρίς θεαματικά αποτελέσματα- και μια πενταετής περίοδος μεταβατικής ισορροπίας, μέχρι το ξέσπασμα της Π.Ε. το 66' -που κράτησε ως το 76' και δεν ολοκληρώθηκε το 69' όπως συχνά αναφέρεται.

Τελικά πέτυχε η Π.Ε;
Όχι! Ούτε το μεγάλο άλμα εξάλλου. Αλλά μέτρο της επιτυχίας τους είναι η παρακαταθήκη που άφησαν κι όχι μια κυνική, εμπειρική εκτίμηση εκ του αποτελέσματος, που είναι και το μόνο που ενδιαφέρει τους αστούς. Γιατί ποιος μπορεί να πει πχ ότι ο Μπελογιάννης όντως έχασε;
Υπήρξαν βεβαίως στα πλαίσιά της και κάποιες ακρότητες. Κι είναι γεγονός πως η ανθρώπινη, ταξική φύση δεν αλλάζει, στέλνοντας πχ ένα διανοούμενο να δουλέψει υποχρεωτικά στους ορυζώνες. Αλλά το βασικό ζητούμενο της διαδικασίας αυτής ήταν να έρθουν οι ορυζώνες στο έδρανο.
Η πολιτιστική επανάσταση δεν είναι μόνο ιδέα, οι μάζες χρειάζονται να φαν κιόλας. Σημαίνει όμως πως η πολιτική έχει προτεραιότητα και βρίσκεται στο τιμόνι. Γι' αυτό οι κομμουνιστές δεν κάνουν ποτέ λόγο για σκέτη... οικονομία, αλλά για πολιτική οικονομία.

-Μερικές σκόρπιες, ενδιαφέρουσες επισημάνσεις.
Παρά τις κατηγορίες περί οικονομισμού προς το Στάλιν, αυτός έριχνε το βάρος στον οικονομικό λογισμό κι όχι στη χρηματιστική ανταλλαγή για την ανταλλαγή προϊόντων.
Οι σοσιαλιστικές επαναστάσεις ήταν οι πρώτες που επιχείρησαν να ταυτίσουν-συνταιριάσουν τους δύο πόλους της αντίθεσης λογικού-ιστορικού, στην εξέλιξη της ανθρωπότητας.

-Οι Κινέζοι δεν αρκούνται στην κατάργηση-κοινωνικοποίηση της αστικής, μονοπωλιακής ιδιοκτησίας, αλλά δίνουν βάρος στον καταμερισμό εργασίας, τον τρόπο διοίκησης, κτλ. Όπως προκύπτει άλλωστε κι από το έργο των κλασικών (χειρόγραφο Μαρξ, πρώτη σημείωση για την αλλοτρίωση, αν το σημείωσα καλά), κατά την πρώτη εμφάνιση της ταξικής κοινωνίας, δεν είναι η ιδιοκτησία που προηγήθηκε του καταμερισμού εργασίας, αλλά η ύπαρξη του καταμερισμού είναι που επιβάλλει την ιδιοκτησία ως μορφή.

-Κάνουν λόγο για αντίθεση εκτελεστικής-διευθυντικής εργασίας, που έχει έναν ευρύτερο ορίζοντα από το δίπολο χειρωνακτική-πνευματική εργασία. Μια εργασία μπορεί να είναι κοπιώδης, μηχανική, επαναλαμβανόμενη, χωρίς να είναι απαραίτητα χειρωνακτική.

-Ο σοσιαλισμός δεν είναι απλά μια κομμουνιστική κοινωνία, όπως βγήκε από τα σπλάχνα της καπιταλιστικής, και με τα σημάδια του ταξικού παρελθόντος της ανθρωπότητας, που κουβαλάει για να το μετασχηματίσει, αλλά μια κοινωνία που είναι μάλλον πιο κοντά στον καπιταλισμό, παρά τον κομμουνισμό κι αυτό είναι που αιτιολογεί τη θέση του Στάλιν για όξυνση της ταξικής πάλης.

Αυτό σηκώνει προφανώς αρκετή συζήτηση, καθώς δείχνει αφενός να αντιλαμβάνεται πολύ καλά τις αντιθέσεις και τα προβλήματα που έχει να επιλύσει ο σοσιαλισμός, αφετέρου όμως τον αποσπά κατά κάποιον τρόπο από τον κομμουνισμό, ως κοινωνικό σύστημα (στο βιβλίο του Τσιριγώτη για την Π.Ε. μάλιστα ο σοσιαλισμός αναφέρεται λανθασμένα κι ως ξεχωριστός τρόπος παραγωγής!). Προκύπτει επίσης εύλογα το ερώτημα πώς συνδυάζεται η όξυνση της ταξικής πάλης με την απονέκρωση του κράτους για να φτάσουμε στην ώριμη κομμουνιστική κοινωνία.

-Οι Κινέζοι προσπάθησαν να πατήσουν στην πρακτική πείρα των σοβιετικών και να βελτιώσουν την εφαρμογή της με διάφορα μέσα, που ήταν όλα σχετικά με την παραγωγή και την οικονομία, απαντώντας έτσι στην κατηγορία του ρομαντικού ιδεαλισμού που αγνοούσε τον τεχνικό εκσυγχρονισμό.
Αντί της (κατά βάση αστικής) αμοιβής με το κομμάτι, εφάρμοσαν πειραματικά την αμοιβή με την ώρα και με βάση κριτήρια εξοικονόμησης πόρων, κοινωνικής κατανάλωσης, αλληλεγγύης (μακριά απ' τη λογική του κέρδους). Αντικατέστησαν την προσκοπική λογική (;) ένας για όλους κι όλοι για έναν, με το όλοι για όλους. Προβληματίστηκαν πάνω στη διοικητική απλοποίηση, που θα έφερνε στο επίκεντρο της πολιτικής το μουζίκο και τη μαγείρισσα, κατά τις φράσεις των κλασικών, καθώς και στο αντίστοιχο της κοινωνίας των πολιτών στο σοσιαλισμό, που θα στήριζε τη σοσιαλιστική εξουσία (και αυτή ήταν μια βασική πτυχή της συζήτησης για τα συνδικάτα στη σοβιετική Ρωσία, και της λενινιστικής θέσης, σε διάκριση με την αυτοδιαχειριστική λογική της Κολοντάι και τη στρατιωτικοποίηση που πρότεινε ο Τρότσκι.

Προώθησαν τέλος τα ηθικά αντί για τα υλικά κίνητρα και τα εργοστασιακά πανεπιστήμια στην εκπαίδευση -που για πρώτη φορά επιχειρείται να συνδεθεί πραγματικά με την παραγωγή, αντίθετα με όλες τις αστικές προσεγγίσεις.
Η εκπαίδευση συνιστά ένα ξεχωριστό (και προβληματικό κατά τη γνώμη μου) κεφάλαιο, με την επικράτηση λογικών ενάντια στα τρία συνήθη κέντρα αναφοράς (σχολείο, βιβλίο, καθηγητής) και την υπερβολή στην ταξικότητα της γνώσης, που προκαλούσε στα ελληνικά αμφιθέατρα την ειρωνεία των Κνιτών σφων για το αστικό και το προλεταριακό ηλεκτρόνιο.
Καταγράφω παρεμπιπτόντως και μια ξώφαλτση σπόντα ενός εισηγητή για την πρόταση του ΚΚΕ για το 12χρονο σχολείο και το ερώτημα: σε ποια κοινωνία θα εφαρμοστεί;

Σημειώνω τέλος την παραδοχή ενός εισηγητή ότι δεν είναι ξεκάθαρο ποια από τα κείμενα του Μάο είναι όντως δικά του και ποια ανήκουν στους ερυθροφρουρούς. Κι επιφυλάσσομαι για ένα δικό μου κείμενο που θα κάνει τη σούμα και θα κλείνει τη "μαοϊκή τριλογία".

Μια συζήτηση για την κινέζικη πολιτιστική επανάσταση

Προχτές η κε του μπλοκ βρέθηκε στην ΑΣΟΕΕ, στο διήμερο που συνδιοργάνωσαν τα δύο μ-λ για τα πενηντάχρονα της κινέζικης πολιτιστικής επανάστασης. Ήταν κατά σειρά η τρίτη συζήτηση, το πρωί (προς μεσημεράκι) της Κυριακής και θα 'ταν μάλλον πιο εύκολο να την ξεχωρίσεις από το πάνελ των ομιλητών, παρά από το θέμα της, που διαπλεκόταν οργανικά με αυτά της προηγούμενης μέρας κι όλα σκιαγραφούσαν διάφορες πτυχές της πολιτιστικής επανάστασης, της Π.Ε. ή μεγάλης προλεταριακής (μππε), γιατί τέθηκε μεταξύ άλλων και το ζήτημα αν ήταν κυρίως προλεταριακή ή πολιτιστική, κατά πόσο θα μπορούσε να συνδυάζει και τα δύο, κτλ.

Επηρεασμένος από τον όγκο των πληροφοριών που κρίνω σκόπιμο να μεταφέρω (σε δύο μέρη, ένα πιο ελαφρύ και ένα με πιο βαρύ, θεωρητικό πυρήνα) και από το άγχος των εισηγητών να χωρέσουν όσα ήθελαν να πουν στο προβλεπόμενο μισάωρο (το εντυπωσιακό είναι πως όντως οι πιο πολλοί το τήρησαν), θα ακολουθήσω παρόμοια τακτική και θα παραθέσω σε σημεία-βούλες κάποια στοιχεία (ενδιαφέροντα ή μη, θα το κρίνει ξεχωριστά κάθε σφος αναγνώστης).
Αν κάποιος σφος προτιμά να διαβάσει μια κριτική της Π.Ε. από δική μας, φιλοσοβιετική -σχηματικά μιλώντας- σκοπιά, μπορεί να θυμηθεί εδώ ένα παλιότερο κείμενο του Άναυδου.

Θα προηγηθεί το πιο ελαφρύ μέρος, εν είδει ανταπόκρισης.
Μια βασική μη ανταγωνιστική αντίθεση, που είναι ζήτημα όμως πώς επιλύεται, ήταν μεταξύ παλιού και νέου στοιχείου στο αμφιθέατρο Αντωνιάδου. Από τη μια πχ ένας ασπρομάλλης παππούς που το ρολόι του πήγαινε (αλήθεια τώρα) μία ώρα πίσω, γεμάτο πολιτικούς συμβολισμούς, ή ακολουθώντας τη γραμμή Σιάντου για τη θερινή ώρα -που είναι αστική επινόηση. Κι από την άλλη, μικρά παιδάκια, που χοροπηδούσαν στα πλατύσκαλα του αμφιθεάτρου, έτοιμα για το δικό τους Μεγάλο Άλμα, με μια δόση αριστερίστικης παρέκκλισης. Η νέα γενιά ήταν πλειοψηφία στο κοινό που γέμισε τις σειρές με τα καθίσματα, αλλά υστέρησε δραματικά στον αριθμό των παρεμβάσεων, στο τέλος.

Το δίπολο άρθηκε διαλεκτικά από την ωριαία καθυστέρηση στην έναρξη της συζήτησης, ένα τυπικό χαρακτηριστικό του αριστερισμού, που συνδύασε αρμονικά και τους δύο πόλους. Το κερασάκι στην τούρτα όμως ήταν μια φράση του συντονιστή για τα παραδείγματα από το πρόσφατο και το απώτερο μέλλον, που αν και εκ παραδρομής, κέρδισε το σεβασμό μου για το σουρεάλ και τους συμβολισμούς της. Θα μπορούσε να είναι ατάκα κι από το Inception...

Μία δεύτερη ενότητα (χωρίς πάλη) των αντιθέτων ήταν ο πάγκος με τα βιβλία, που ήταν φαινομενικά ενιαίος, μέχρι που έφτανες στη φάση της πληρωμής.
-Αυτό θα πάτε να το πληρώσετε στην άλλη πλευρά του πάγκου.
Γιατί προφανώς ήταν έκδοση του άλλου μ-λ, που δικαιούταν τα λεφτά από την πώλησή του.

Αλλά το πιο ωραίο ήταν η έλλειψη στις σακούλες, που τις αναπλήρωσαν με πλαστικές διάφανες από σούπερ μάρκετ.
Επαναστατική θεωρία από τα Lidl, θα ήταν ο εύκολος, σατιρικός συνειρμός.
Αλλά η δική μου ήταν από το Σκλαβενίτη -που είναι και "καλός εργοδότης".

Αν κάποιος ενδιαφέρεται πάντως, θα μπορούσε να διαβάσει πχ κάποιο από τα ιστορικά βιβλία του Σαμαρά ("1917-53, η Ιστορία διδάσκει κι εμπνέει", "Γιάλτα ή Πότσνταμ), ένα βιβλίο του Πετρίδη για ορισμένες πτυχές της καπιταλιστικής παλινόρθωσης, ένα αντίστοιχο του Α. Παπαδόπουλου από το άλλο μ-λ, ή τη συλλογή διάφορων επίσημων κειμένων διαλόγου και θεωρητικής διαπάλης των ΚΚ, κατά τις δεκαετίας του 50', του 60' και του 70'.

Δυστυχώς, δεν υπήρχε κανένα κινέζικο (δηλ κάθετο) πανό, τιμής ένεκεν, ούτε καν ένα τατζεμπάο (εφημερίδα τοίχου). Μόνο η Οακκε έχει μείνει συνεπής στην κλασική μορφή (για το περιεχόμενο ας μην το πιάσουμε καλύτερα). Και έτσι το μόνο που έχει μείνει σταθερό, είναι ότι τα περισσότερα από όσα λένε φαίνονται στον κόσμο κινέζικα (ου μην και ρώσικα), πολύ δύσκολα για να τα κατανοήσει και να τον αγγίξουν.

Ας σημειωθεί και η σύμπτωση στα όρια του τρολαρίσματος, με την επιλογή της ΕΡΤ να προβάλει τις μέρες των εκδηλώσεων την αμφιλεγόμενη ταινία του Καλογερόπουλου "όνειρο αριστερής νύχτας", με το μαοϊκό πρωταγωνιστή να αντιλαμβάνεται τις αντιφάσεις και τα αδιέξοδα του χώρου συνολικά (ημών συμπεριλαμβανομένων) και της προσωπικής του διαδρομής. Στη σημερινή συγκυρία βέβαια, το τρολάρισμα δε στοχεύει τόσο στα μ-λ (που δεν έχουν τη δυναμική του παρελθόντος), αλλά στο... όλον αριστεροχώρι, σαν ειρωνικό, κυβερνητικό σχόλιο για τις ιδεολογικές του αγκυλώσεις και για τις αυταπάτες του.

Όσο για το μ-λ χώρο, που δεν έμεινε ούτε αυτός ανεπηρέαστος από τη λαίλαπα του (παλιού και νέου) ΠαΣοΚ, όπως δείχνει πχ η πορεία της Κοε, φαίνεται να έχει χάσει το τρένο (όχι της ΕΤΕ) και να δίνει μάχη οπισθοφυλακών, σε σχέση με το υπόλοιπο αριστεροχώρι. Κι είναι κρίμα από μια άποψη, γιατί αν είχε παραμείνει αυτός η βασική έκφραση του αριστερισμού, μπορεί το επίπεδο της αντιπαράθεσης τουλάχιστον να ήταν υψηλότερο, και να μην περιοριζόταν στα διάφορα μεταβατικά προγράμματα.
Αλλά κάθε εποχή έχει και τον αριστερισμό που της αξίζει.

Κατά την παρουσίαση του πάνελ, είχαμε το συνηθισμένο αστείο με τους πολιτικούς-γεωγραφικούς όρους. Από τα αριστερά... από τα δεξιά μου... Στην άκρα αριστερά... Στην ακροδεξιά ήταν ο Μπίστης από το ΕΚΚΕ (τυχαίο;), αλλά η παρουσίαση ήταν πιο διπλωματική, και ας είναι με την Ανταρσύα. Εδώ ο Γαλάνης ήταν με το Σύριζα...

Ο Τσιριγώτης αθέτησε την κομματική εντολή να διαβάσει από μέσα την εισήγησή του κι όταν τελικά την άρχισε μετά από μια σύντομη εισαγωγή είκοσι λεπτών, αναλογίστηκε σαν τον Κροίσο πάνω στην πυρά το δίκιο της οργάνωσης: Το κόμμα έχει δίκιο, πρέπει να διαβάζουμε. (Κόμμα, κόμμα, πόσο δίκιο είχες...)
Το οποίο όμως έχει διττή έννοια, diplis, όπως το λέει και το βαθύ τουίτερ.

Ο Μανούσακας που τα διάβαζε από μέσα πάντως, νομίζω πως έχασε (για αυτόν ακριβώς το λόγο) το ενδιαφέρον του κοινού, περισσότερο από κάθε άλλον.
Ο Μπίστης ήταν εμφανώς καταβεβλημένος, κατέβηκε πριν το τέλος της εκδήλωσης από το βήμα, για να φύγει, αλλά είχε πολλούς να χαιρετήσει στην πορεία και καθυστέρησε. Παρεμπιπτόντως, κατά την εισήγησή του, συνειδητοποίησα τι σημασία μπορεί να παίρνει για έναν οπαδό της θεωρίας των τριών κόσμων η έννοια "ιμπεριαλιστική περικύκλωση" και ότι στην περίπτωση της Κίνας σημαίνει βασικά πως ήταν περικυκλωμένη από το... "σοβιετικό σοσιαλ-ιμπεριαλισμό"!!

Ο Γαλάνης μίλησε για μετωπικά υποκείμενα και τις αρχές της Π.Ε. που θα έπρεπε να εφαρμοστούν και στις μεταξύ τους σχέσεις, δηλ τις σχέσεις μεταξύ των μαοϊκών οργανώσεων με τις... ενδομαοϊκές αντιθέσεις. Κάτι που μπορεί να κατέληγε πάντως σε εκκαθαρίσεις ενάντια στους... καπιταλβαδιστές (δηλ αυτούς που βαδίζουν προς τον καπιταλισμό κι υπήρχε στα κινέζικα ως όρος).

Ενώ ο Μάνος (από τα μ-λ) τοποθετήθηκε (χαριτολογώντας) ως... "μη συνεπής σταλινικός", κάτι που ήταν εσωτερικό αστείο, για να διασκεδάσει κάτι που είχε ειπωθεί την προηγούμενη μέρα. Αλλά είχε το περισσότερο ζουμί, κατά τη γνώμη μου, που θα το δούμε -καλώς εχόντων των πραγμάτων- αύριο.

Ως τότε κρατάμε το σχόλιό του για την ενασχόληση των Κινέζων με την προληπτική ιατρική -που στις μέρες μας φτάνει με ανορθολογικές κυρίως μορφές: βελονισμός, τάι-τσι, κτλ. Και το 'ανέκδοτο' με τα "ευρήματα" κατά τη διάρκεια της κατασκευής ενός μεγάλου έργου στην Κίνα, όπου ήρθαν στο φως απολιθωμένες ακαθαρσίες από το 1600 πΧ και την περίοδο των Μινχ, αν το σημείωσα σωστά. Κάτι που δείχνει συμβολικά ότι οι Κινέζοι έπρεπε να ξεκινήσουν να χτίζουν στην κυριολεξία πάνω στα σκατά, και ξεκινούσαν την προσπάθειά τους από πολύ χαμηλά...

70 χρόνια μετά

Σήμερα είναι η 70ή επέτειος από τη ρίψη της δεύτερης ατομικής βόμβας στο Ναγκασάκι της Ιαπωνίας. Με την αφορμή αυτή, η κε του μπλοκ αντιγράφει και δημοσιεύει ένα σχετικό απόσπασμα από το βιβλίο του μουλά Βασίλη Σαμαρά «1917-1953, η ιστορία διδάσκει κι εμπνέει», που έτυχε να ξαναδιαβάσει πρόσφατα.

Αμέσως μετά τη Γιάλτα, τα «πνεύματα» στη Δύση (όσον αφορά τους ιθύνοντες και όχι τους λαούς) αρχίζουν να αλλάζουν. Το διαφαινόμενο τέλος του πολέμου δυναμώνει εκείνες τις τάσεις που θεωρούν τη Σ.Ε ως κύριο εχθρό. Στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται για κάτι καινούριο. Πρόκειται για την κυρίαρχη άποψη στη Δύση, η οποία είχε υποχωρήσει ενόψει του κινδύνου που είχε αρχίσει να αποτελεί για αυτήν ο Χίτλερ. Από εκεί και πέρα, οι Δυτικοί όλο και περισσότερο προσανατολίζονται, κρατώντας ή όχι τα προσχήματα, σε ρήξη με τη Σ.Ε.

Και η ρήξη αυτή επέρχεται σχεδόν επίσημα με τη διάσκεψη του Πότσδαμ. Καθοριστικό ρόλο σε αυτό έπαιξε η πετυχημένη δοκιμή της ατομικής βόμβας στο Αλαμογκόρντο, ακριβώς την παραμονή της διάσκεψης. Ο συσχετισμός δυνάμεων ανατρέπεται με δραματικό τρόπο. Οι ΗΠΑ αισθάνονται πλέον πανίσχυρες. Μετά την αναμφισβήτητη και συντριπτική οικονομική τους υπεροχή, αποκτούν και στο στρατιωτικό πεδίο τα μέσα εκείνα που τους δίνουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τον Κόκκινο Στρατό (που, ας σημειωθεί, μέχρι την εμφάνιση της ατομικής βόμβας είχε αποκτήσει σαφέστατη υπεροχή απέναντι σ’ όλους τους άλλους στρατούς).

Ο Τρούμαν –που είχε ενημερωθεί σχετικά- φέρεται πλέον με τέτοιο τρόπο που οδηγεί τη διάσκεψη σε αποτυχία. Παρά τις συμφωνίες στις οποίες κατέληξαν, η διάσκεψη, από ουσιαστική άποψη, είχε τιναχτεί στον αέρα. Κατά τη γνώμη μας, εκεί βρίσκεται και η αφετηρία του «ψυχρού πολέμου». Ενός πολέμου για τον οποίο πολιτικά οι Δυτικοί ετοιμάζονταν από καιρό και που η ήττα της Γερμανίας και η απόκτηση της ατομικής βόμβας τους έδινε τη δυνατότητα να τον εξαπολύσουν. Όχι ακόμα εντελώς ανοιχτά, βέβαια. Το κλίμα που είχε δημιουργήσει στις συνειδήσεις σε παγκόσμια κλίμακα η αντιφασιστική συμμαχία και η πάλη ενάντια στον Άξονα δεν επέτρεπε ακόμα κάτι τέτοιο. Έπρεπε να μεσολαβήσουν και κάποια άλλα πράγματα, πριν φτάσουμε στην ανοιχτή διακήρυξη του δόγματος Τρούμαν, το 1947. Και ένα απ’ αυτά ήταν η «δοκιμή» σε ζωντανό στόχο της ατομικής βόμβας: Χιροσίμα και Ναγκασάκι. Ας σταθούμε σ’ αυτό.

Στις 6 Αυγούστου ρίχνεται η πρώτη αμερικάνικη (και πρώτη στην Ιστορία) ατομική βόμβα στη Χιροσίμα. Πρόκειται για την εν ψυχρώ δολοφονία εκατοντάδων χιλιάδων αθώων ανθρώπων (αν συνυπολογίσουμε και τους νεκρούς του Ναγκασάκι), για ένα έγκλημα ενάντια στην ανθρωπότητα. Βεβαίως, ο Τρούμαν δε δικάστηκε ποτέ σαν εγκληματίας πολέμου. Ήταν ο νικητής. Αυτό όμως δεν άλλαζε την ουσία του πράγματος. Να πούμε συνοπτικά την άποψή μας.

Η εξαπόλυση των ατομικών βομβών από τις ΗΠΑ δεν εξυπηρετούσε κανένα πολεμικό στόχο. Η Ιαπωνία είχε ήδη συντριβεί και ήταν έτοιμη να συνθηκολογήσει. Πολύ περισσότερο που σε λίγο θα έμπαινε στη μάχη και ο Κόκκινος Στρατός (όπως επίμονα ζητούσαν οι ΗΠΑ, μέχρις ότου αποκτήσουν την ατομική βόμβα). Ταυτόχρονα, ενάντια στην Ιαπωνία κινούνταν μετά τη λήξη του πολέμου στην Ευρώπη και το μεγαλύτερο μέρος των δυτικών δυνάμεων. Την πραγματικότητα αυτή τη γνώριζαν καλύτερα απ’ όλους οι ιθύνοντες της Ιαπωνίας, που ήδη έκαναν διάφορες διαβουλεύσεις, επιδιώκοντας τη συνθηκολόγηση. Άλλα όμως ήταν τα σχέδια και οι επιδιώξεις των ΗΠΑ. Με την ατομική βόμβα πλέον στα χέρια τους, αισθάνονταν αρκετά ισχυρές ώστε να διεκδικήσουν την παγκόσμια ηγεμονία.

Αυτόν ακριβώς το στόχο εξυπηρετούσε το ρίξιμο της βόμβας: την παγκόσμια κυριαρχία των ΗΠΑ. Πιο συγκεκριμένα, στόχευε στην αποτροπή της παρέμβασης του Κόκκινου Στρατού που, από απαραίτητη μέχρι τότε, κρινόταν πλέον «περιττή» και «ενοχλητική». Στόχευε στην τρομοκράτηση των λαών και πρώτα και κύρια της Σ.Ε., αποδείχνοντας με χειροπιαστό (και ματωμένο) τρόπο όχι μόνο την ισχύ που είχαν πλέον στα χέρια τους οι ΗΠΑ αλλά και το πόσο αδίσταχτες είναι στη χρησιμοποίησή της. Δεν πρόκειται για σχήμα λόγου. Υπήρχαν προτάσεις να ριχτεί η βόμβα σε ακατοίκητη περιοχή, έτσι ώστε να δουν οι Γιαπωνέζοι τη δύναμή της και να υποκύψουν. Ο Τρούμαν, ωστόσο, τις «χρειαζόταν» αυτές τις εκατοντάδες χιλιάδες νεκρών. Γι’ αυτό και επέμενε στη «δοκιμή» της ατομικής βόμβας σε ζωντανό στόχο.

(…)

Καθοριστικής σημασίας ήταν ο συσχετισμός που διαμορφώθηκε με τη λήξη του πολέμου. Από στρατιωτική άποψη έχουμε τα εξής δεδομένα. Η Σ.Ε αναδεικνύεται στην ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη στον κόσμο, όσον αφορά το στρατό ξηράς. Μια δύναμη που δείχνει ικανή να αντιμετωπίσει στο ευρωπαϊκό πεδίο (με τις περισσότερες πιθανότητες υπέρ της) όλους μαζί τους άλλους στρατούς. Αυτό που έρχεται να ανατρέψει αυτή την υπεροχή είναι η αμερικάνικη ατομική βόμβα.

Πολύ ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις διαθέτουν οι ΗΠΑ, ιδιαίτερα σε αεροπορία αλλά και με ένα ναυτικό που τους έχει χαρίσει την κυριαρχία των θαλασσών. Η ατομική βόμβα ωστόσο είναι εκείνη που τους δίνει το μεγάλο πλεονέκτημα.

(…)

Συνολικά μπορούμε να πούμε τα εξής. Η εικόνα που εμφανίζουν τα πράγματα, αλλά και η αίσθηση που περνάει στον πολύ κόσμο, είναι ότι οι ΗΠΑ με την ατομική βόμβα διαθέτουν μια απόλυτη υπεροχή. Είναι έτσι, αλλά όχι ακριβώς. Μόνο που αυτό το τελευταίο το ξέρουν μόνοι οι ίδιοι οι Αμερικάνοι ενώ, όσον αφορά τους άλλους, πιθανόν κάποιοι να το υποθέτουν.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι υπήρχαν εκτιμήσεις αμερικάνων αξιωματούχων που ξεκαθάριζαν πως οι ΗΠΑ «δε διέθεταν το απόθεμα βομβών», αλλά και τα μέσα μεταφοράς στο βαθμό που απαιτούνταν «για να γονατίσει η Ρωσία». Ταυτόχρονα, υπήρχαν και παράλληλες εκτιμήσεις (από την ίδια πλευρά) που θεωρούσαν πως σε περίπτωση πολέμου οι σοβιετικές μεραρχίες ήταν ικανές να προελάσουν ταχύτατα ως τη Μάγχη, πράγμα που θα έβαζε ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα. Τόσο από την άποψη ότι θα ‘ταν υποχρεωμένες να ρίξουν ατομικές βόμβες στις χώρες των συμμάχων τους, όσο και από την άποψη των πρόσθετων μέσων που θα χρειάζονταν για κάτι τέτοιο. Και αν το πρώτο μπορούσαν ίσως να το παραβλέψουν (εμείς τους έχουμε ικανούς και γι’ αυτό), το δεύτερο θα συνέχιζε να υπάρχει έτσι ή αλλιώς. Οπωσδήποτε, αυτό που θα πρέπει να θεωρούμε δεδομένο παρ’ όλες αυτές τις περιπλοκές είναι ότι το ατομικό μονοπώλιο έδινε στις ΗΠΑ μια σαφέστατη υπεροχή απέναντι στη Σ.Ε..

Οι τοίχοι έχουν φωνή

Μία βόλτα κατά μήκος του τελευταίου κομματιού της αγίου δημητρίου, από το ύψος της ευαγγελίστριας ως την τριανδρία, μπορεί να προσφέρει υλικό για διάφορες σκέψεις και συνειρμούς στο διαβάτη, με αφορμή τα συνθήματα που είναι γραμμένα στους τοίχους του αχέπα, του καυτατζογλείου και του αριστοτελείου. Άσε που αν έχει βρέξει κιόλας, μπορεί να μυρίσει καλοκαίρι με μπουγέλα, καθώς περνάνε με ταχύτητα τα αυτοκίνητα και σε κάνουν μούσκεμα, τινάζοντας νερά από τις λακκούβες και τα βουλωμένα φρεάτια. Που μπορείς να το κάνεις και μόνος σου αν πατήσεις σε μια πλάκα-ζονκ, που δεν είναι στέρεα τοποθετημένη και σε πιτσιλάει ευχάριστα, μουσκεύοντάς σε ως την κάλτσα. Κι εσύ έφαγες τα παιδικά σου χρόνια, παίζοντας με μπουγελόφατσες ή νεροπίστολα. Ερασιτέχνες…

Ναι, αλλά μη μου μιλάς για καλοκαίρια, για ακρογιαλιές και αστέρια. Και επίσης «μη μου μιλάς για κλούβια ιδανικά», όπως λέει ένα βαρύ αναρχικό σύνθημα με σπρέι από το οποίο ξεκινά η συνειρμική μας περιήγηση. Επειδή βέβαια ποτέ κανείς δε θα ‘ρθει να σου πει: «έλα να σου μιλήσω για κλούβια ιδανικά», το σύνθημα προϋποθέτει πως κάποιος κρίνει με βάση κάποιους κανόνες τι είναι και τι δεν είναι σάπιο –κάτι που ακούγεται ήδη κάπως εξουσιαστικό για την αξιολογική κλίμακα του αναρχικού συνθηματογράφου. Ακόμα και αν συμφωνούσαμε όμως πως μοιραζόμαστε τα ίδια ιδανικά μαζί του, δηλ μια αταξική κοινωνία χωρίς κράτος κι εκμετάλλευση, πρέπει να μιλήσουμε –όχι θεωρητικά αλλά πολύ πρακτικά- για το πώς θα φτάσουμε ως εκεί. Αλλιώς το σύνθημα παραμένει πουκάμισο αδειανό και το ιδανικό μας κλούβιο.

Η κεφαλαιογράμματη γραφή βέβαια (ΜΗ ΜΟΥ ΜΙΛΑΣ ΓΙΑ ΚΛΟΥΒΙΑ ΙΔΑΝΙΚΑ) επιτρέπει ένα λογοπαίγνιο, όπου βρίσκεται και το ζουμί της υπόθεσης, με τα κλούβια ιδανικά και τα κλουβιά που φυλακίζουν την ελεύθερη σκέψη, ως βασικό σύμβολο του αστικού κόσμου. Οι μόνες αξίες αυτής της κοινωνίας, είναι οι φυλακές υψίστης ασφαλείας, όπως λέει ένα σύνθημα από την απέναντι όχθη, στον τοίχο του καυταντζογλείου. Γιατί χωρίς κράτος δεν υπάρχουν κρατήσεις ούτε κρατούμενοι (ένα το κρατούμενο). Η φυλακή όμως είναι λίγο σχετική έννοια, καθώς μπορείς πολύ εύκολα να εγκλωβιστείς μόνος σου σε φαντασιακές νησίδες και μικρόκοσμους, για να αποφύγεις τη μίζερη πραγματικότητα που απορρίπτεις. Και το χειρότερο είναι πως πολλές φορές επιλέγουμε οικειοθελώς τη… θαλπωρή της φυλακής, φροντίζοντας να κάνουμε όσο το δυνατόν πιο βολικό και ευχάριστο το κλουβί μας, σε βαθμό που να δυσκολευόμαστε να το εγκαταλείψουμε, εφόσον τεθεί τέτοιο ζήτημα. Αγάπα το κελί σου και τρώγε το φαΐ σου, όπως έλεγαν παλιότερα και οι βετεράνοι κομμουνιστές κρατούμενοι, σε πολύ διαφορετικά συμφραζόμενα βέβαια. Όλοι οι άλλοι, που μένουμε ελεύθεροι, δεν έχουμε να χάσουμε παρά μόνο τις αλυσίδες μας. Έλα όμως που είναι επίχρυσες, για να μας χρυσώνουν το χάπι, και δεν είναι πάντα εύκολο να τις αποχωριστούμε.

Παρακάτω συναντάς και το φαΐ που συμπληρώνει το κελί, σε ένα ακόμα αγωνιστικό σύνθημα, με μια άμεση διεκδίκηση, που δε συνιστά ακριβώς διεκδίκηση, αλλά κάτι μεταξύ «μπριτς-κοκό» και «νια-νια-νια». Και πάει περίπου ως εξής: όλοι θα τρώμε στη λέσχη του απθ, άνεργοι, φοιτήτριες και άλλοι από αλλού –ή κάτι παρόμοιο. Κανείς προφανώς δεν χλευάζει την ανάγκη σίτισης των λαϊκών στρωμάτων, που όσο πάει, δυσκολεύει και περισσότερο. Ούτε πρόκειται να σταθώ στο αν διεκδικεί να πετύχει μια συλλογική κατάκτηση ή να περάσει με τσαμπουκά (που το βαφτίζουμε «με όρους κινήματος» κάτι για τον εαυτό του. Στέκομαι όμως στην παιδιάστικη διατύπωση (που μπορεί να αντανακλά αντιστοίχως και το επίπεδο σκέψης). Κι εγώ είχα σκεφτεί, θυμάμαι, σε μια τάξη του δημοτικού κάτι στιχάκια για τις γιορτές, του στιλ «τι ωραία, τι καλά, πορτοκαλάδες και γλυκά», αλλά δεν ήμουν τόσο περήφανος, που να τα γράψω σε κάποιον τοίχο, για να τα μάθουν και άλλοι. Και αν το πρώτο σύνθημα έμοιαζε κάπως βαρύθυμο, «μην του μιλάτε του παιδιού», αυτό μαπίνει στην κατηγορία «μη μιλάς άλλο για αγάπη, η αγάπη είναι παντού (και θα τρώμε όλοι πάντα, κει στη λέσχη του απουθού»).

Λίγο παραπέρα είναι το ιστορικό εγκαταλειμμένο κτίριο (αν είχε ποτέ δηλ κάποια αξία χρήσης) απέναντι από το ιβανώφειο (που έγινε το φεστιβάλ της αραν). Εκεί που κάποτε είχαν γράψει κάποια συμπαθή μουλάρια προεκλογικά αντι-ιμπεριαλιστικά συνθήματα κατά της εοκ-εε και από κάτω την υπογραφή τους και το σήμα τους, με το έναστρο σφυροδρέπανο. Πήγαν όμως τα δικά μας συνεργεία με τον ασβέστη κι έξυσαν από τη φωτογραφία το αστεράκι και την παρένθεση, αφήνοντας άθικτο το «κουκουέ» και όλο το υπόλοιπο σύνθημα (που σήμερα θα ήθελε συμπλήρωμα, «με λαϊκή εξουσία»), σα να ήτανε δικό μας. Κι άντε να σε καταγγείλει δηλ το μου-λου για σταλινικές μεθόδους… Κοιτάς λοιπόν το κτίριο και σχεδόν συγκινείσαι βλέποντας να έχει μείνει ακόμα μισοσβησμένο το σύνθημα, να θυμίζει παλιές, μη ένδοξες, αντεπαναστατικές εποχές.

Μετά την κομμουνιστική παρένθεση, επιστρέφεις στη γνώριμη μαυρίλα, που τη σπάει μόνο μία «μπλε αυτονομία» κι ένα άλλο χαριτωμένο, που λέει «ηρακλής και fuck the police». Έξω από το στάδιο, οι αναρχικοί έχουν γράψει συνθήματα για τους απεργούς πείνας και τα αιτήματά τους για τους φυλακισμένους συντρόφους τους –σχετικά με τις συνθήκες κράτησης ή την αποφυλάκισή τους. Κι είναι ενδιαφέρον πώς θα καταφέρει ο σύριζα (ένα κόμμα που πάει με όλα, και με τον αστυφύλακα και με τον χωροφύλακα) να ξεπεράσει αυτόν το σκόπελο και τι θα κατάληξη θα έχει το θέμα τώρα που δεν είναι στα πράγματα μια δεξιά ανάλγητη (αλλά μια «ευαίσθητη, αριστερή») κυβέρνηση.

Και έτσι, με τη σκέψη σου να ταξιδεύει παράλληλα με εσένα, φτάνει στον προορισμό σου, πριν καλά-καλά το καταλάβεις.

Ο τίτλος και το περιεχόμενο της σημερινής ανάρτησης είναι εμπνευσμένα από την ομώνυμη στήλη στην προτελευταία σελίδα της εφημερίδας κόντρα, που μπορεί να μας πλήγωσε όταν αύξησε την τιμή της σε1 ευρώ κι αργότερα σε ένα 1,30, όταν σταμάτησε την κυκλοφορία της εκτός αθηνών ή όταν άλλαξε τη γραμματοσειρά της, και μπορεί να έχει εμφανή εμπάθεια όταν μιλάει πχ για το κόμμα ή την εικοστή οκτώβρη, αλλά παραμένει τουλάχιστον πιστή στο «μέτωπο της ελάχιστης κοινής λογικής» ενάντια στη φιλοκυβερνητική υστερία των ημερών και διαθέτει τον πιο γλαφυρό και ρέοντα λόγο από κάθε άλλο αντίστοιχο έντυπο, διατηρώντας το μαχητικό της χαρακτήρα και πάνω απ’ όλα την πλάκα της –λέγοντας παντού και πάντα πχ τον υπουργό οικονομικών μπαρουφάκη ή καθιερώνοντας στήλες όπως «η παπάρα της εβδομάδας».

Θεωρητική ανατομία του αριστερισμού

Εν αρχή ην το άτομο. Κι αμέσως μετά άρχισε να διασπάται και να πολλαπλασιάζεται σαν αμοιβάδα. Έτσι περίπου έγινε και με τον χώρο του εξωκοινοβουλίου, με τη διαφορά ότι η κοινή, αρχική μήτρα όλων των οργανώσεων ήταν το κόμμα κι οι κατά καιρούς διάφορες ιστορικές διασπάσεις του. Για να αποκρυπτογραφήσει κανείς λοιπόν το γενετικό υλικό αυτού του χώρου, πρέπει να μελετήσει αυτές τις διασπάσεις και τον χαρακτήρα τους. Κι αν από αυτές προκύπτουν κοινές πολιτικές ρίζες, πρόγονοι κι αναφορές με το κόμμα, υπάρχει και το αντεπιχείρημα πως το dna του ανθρώπου και του χιμπατζή είναι ίδια κατά 99%, αλλά είναι το υπόλοιπο 1% που κάνει τη διαφορά. Και αυτό εξηγεί την επιμονή κάθε οργάνωσης σε θέσεις πολιτικής καθαρότητας απέναντι στα άλλα ανθρωποειδή και τις μαϊμούδες απομιμήσεις της κομμουνιστικής φυσιογνωμίας (όπως την αντιλαμβάνεται ο καθένας τουλάχιστον).

Ο πρώτος βασικός διαχωρισμός στις γραμμές του κομμουνιστικού κινήματος, που καθορίζει και τη φυσιογνωμία του σύγχρονου εξωκοινοβουλευτικού χώρου, έρχεται με την εμφάνιση του τροτσκισμού στο μεσοπόλεμο. Η πρωτότυπη ιδιαιτερότητα αυτού του ρεύματος είναι ότι δέχεται να προσδιορίζεται από το όνομα και τις ιδέες του αρχηγού του, σε αντίθεση με το «αντίπαλο δέος» των (κατ’ αυτούς) σταλινικών, που είτε θεωρούν αντιεπιστημονικό τον όρο, είτε προσδιορίζονται με άλλο τρόπο, πχ μαρξιστές-λενινιστές και με έμφαση στην παύλα που τα συνδέει· και η οποία συνεχιζόταν κάποτε και με άλλες παυλίτσες (-σταλινικοί-ζαχαριαδικοί), αλλά αυτό προσδιόριζε στο σύνολό τους τους κομμουνιστές κι όχι κάποιο ιδιαίτερο ρεύμα.

Κι η βασική ιδιαιτερότητα του ελληνικού τροτσκισμού είναι πως δεν προέκυψε από κάποιες μαζικές «σταλινικές εκκαθαρίσεις» στο κόμμα, αλλά μάλλον από άτομα και ομάδες που συνάντησαν στην πορεία τον τροτσκισμό, δίνοντας θεωρητικό υπόβαθρο στις διαφωνίες και την αποχώρησή τους. Παρομοίως και ο μ-λ χώρος δεν προέκυψε από κάποια μαζική διάσπαση του κόμματος, αλλά ως παρακλάδι κάποιων διαγραμμένων ζαχαριαδικών της τασκένδης (χωρίς όμως τη σύμφωνη γνώμη του ίδιου του ζαχαριάδη).

Όσοι θεωρούν ξεπερασμένη κι αναχρονιστική τη διαπάλη και τη θεωρητική διαπάλη που ξεδιπλώθηκε πάνω σε ζητήματα επαναστατικής τακτικής και στρατηγικής στον καπιταλιστικό κόσμο και σοσιαλιστικής οικοδόμησης, είναι καταδικασμένοι να σκοντάψουν στους ίδιους ακριβώς κόμβους : μέτωπα, συμμαχίες, χαρακτήρας της επανάστασης, κτλ. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει εν μέρει και σήμερα, όπου μπορεί να μην μπαίνουν μπροστά μας καθήκοντα και θεωρητικά προβλήματα για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού σε μία ή περισσότερες χώρες, αλλά οι πολιτικές αναλύσεις του χώρου δανείζονται αρκετά στοιχεία από αυτά τα ρεύματα και τη μεταξύ τους διαμάχη. Γράφω για ρεύματα κι όχι για τους «ιδρυτές» τους ή τις ηγετικές φυσιογνωμίες στις οποίες αναφέρονται, γιατί είναι ζήτημα αν οι διάφοροι «επίγονοι» εκφράζουν πιστά κι ενιαία το πνεύμα τους και κατά πόσο μπορούν να συγκριθούν μαζί τους, λειτουργώντας σε τελείως διαφορετικό ιστορικό πλαίσιο.

Σε κάθε περίπτωση, ο πολιτικός λόγος της ποικιλώνυμης αριστεράς (ριζοσπαστικής, επαναστατικής ή του γλυκού νερού) έχει σήμερα σαφείς επιρροές από το μεταβατικό πρόγραμμα της τέταρτης διεθνούς και των τροτσκιστών, διατυπώνει στόχους γύρω από το νόμισμα και το χρέος, δανείζεται αυτούσια αιτήματα από το αρχικό πρόγραμμα του 36’, όπως την κρατικοποίηση των τραπεζών, και διαμορφώνει ένα μεταβατικό πρόγραμμα εξόδου από την κρίση, με θεωρητικό στόχο να γεφυρώσει το ζοφερό παρόν, όπου δεν υπάρχει επαναστατική κατάσταση με τη μελλοντική προοπτική ενός ριζικού επαναστατικού μετασχηματισμού. Στη.. μεταβατικότητα αυτή μάλιστα διακρίνονται διάφορες διαβαθμίσεις και ταχύτητες με τους μεταβατικούς στόχους ενός τμήματος της ανταρσύα πχ να θεωρούνται από άλλα μαξιμαλιστικοί ή σεχταριστικοί, γιατί στενεύουν το πλαίσιο της μετωπικής συμφωνίας· σε διάκριση με το μεταβατικό ρεφορμισμό του σύριζα, που ζητάει ένα εύλογο μεταβατικό διάστημα, προκειμένου να προωθήσει πιο ενεργά αυτή τη μετάβαση (σε ένα αδιόρατο κι ασαφές μεταμνημονιακό τοπίο). Της μετάβασης το κιγκλίδωμα..

Τα παραπάνω θυμίζουν κάπως και το σχήμα της διαρκούς επανάστασης (που έλκει την καταγωγή του από τους κλασικούς, αλλά επανανοηματοδοτήθηκε από τον τρότσκι) που ξεκινούσε ως αστική αλλά εξελισσόταν συνεχώς και βάθαινε στην πορεία τον χαρακτήρα της. Σήμερα βέβαια μπορεί να μην μπαίνει ως καθήκον μπροστά μας ο αστικοδημοκρατικός εκσυγχρονισμός της ελληνικής κοινωνίας, μέσω μιας αστικής αρχικά (στη μορφή και το περιεχόμενο) επανάστασης που θα μετεξελιχθεί στη συνέχεια, αλλά το σχήμα αναπροσαρμόζεται και κινείται από μια μη επαναστατική μορφή και κατάσταση (πχ αντικαπιταλιστική ανατροπή) σε μια επαναστατική κίνηση-εκδήλωση, μέσω συνεχών τομών και ρήξεων, σε ένα ιδιότυπο στιλ «διαρκούς μη επανάστασης με επαναστατικά χαρακτηριστικά».

Η τροτσκιστική ηγεμονία στο πρακτικό κομμάτι συμπληρώνεται διαλεκτικά (;) από τη θεωρητική ανάλυση για τη θέση της χώρας στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα, που προσεγγίζει τον πολιτικό λόγο του μ-λ ρεύματος για τον υποτελή κι εξαρτημένο ελληνικό καπιταλισμό –λογική που διατρέχει κι ένα κομμάτι του αριστερού κυβερνητισμού του σύριζα. Μπορεί οι διατυπώσεις στις προγραμματικές επεξεργασίες και τα επίσημα ντοκουμέντα να μην αλλάζουν ουσιαστικά, παράλληλα όμως η εκτίμηση για την υποβάθμιση της διεθνούς θέσης του ελληνικού καπιταλισμού συνοδεύεται με θέσεις περί κατοχής, υποτελών κυβερνήσεων, χούντας του δντ και της τρόικας, νέα μορφή εκδήλωσης του εθνικού ζητήματος, διάκριση «μητρόπολης-περιφέρειας» στην εε, κτλ.

Η κάθε θεωρητική ανάλυση βέβαια υπαγορεύει συγκεκριμένα πρακτικά καθήκοντα (με αντι-ιμπεριαλιστικό ή αντικαπιταλιστικό πρόσημο). Το πιο σημαντικό λοιπόν σε αυτή την εκρηκτική μίξη είναι το σπάσιμο αυτής της λογικής αλληλουχίας και το επιλεκτικό πάντρεμα των πιο ετερόκλητων στοιχείων από το θεωρητικό μπουφέ των διαφόρων πολιτικών ρευμάτων, που μόνο στη διαλεκτική τους υπέρβαση δεν οδηγεί. Χαρακτηριστική αυτής της ιδεολογικής σύγχυσης είναι και η πολεμική που ασκείται ενάντια στο κκε, πότε για επιστροφή στο σταλινισμό –sic- και την τρίτη περίοδο του σοσιαλφασισμού και πότε για τροτσκιστική παρέκκλιση, επειδή βλέπει κριτικά την ιστορική πείρα των λαϊκών μετώπων.

Μένει βέβαια να δούμε αν οι πολιτικές διαφορές αυτών των ρευμάτων, μπορούν να θεωρηθούν όντως ξεπερασμένες ή αν έχουν να προσφέρουν κάτι στη σημερινή συγκυρία, έξω από το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο εκδηλώθηκαν, καθώς και να απαντήσουμε στο «προβοκατόρικο» ερώτημα αν υπάρχουν στρατηγικές ομοιότητες μεταξύ του μεταβατικού προγράμματος και της τακτικής των λαϊκών μετώπων, με το λαοκρατικό στάδιο που φαίνεται να εισχώρησε σε ορισμένες περιπτώσεις κατά την εφαρμογή της. Όπως επίσης να δούμε την επίδραση που άσκησε περισσότερο στο εποικοδόμημα και την κουλτούρα του εξωκοινοβουλίου ο μάης του 68’, η νέα αριστερά και η διάσπαση του ευρωκομμουνιστικού ρεύματος. Όλα αυτά όμως θα ήταν αντικείμενα προσεχών αναρτήσεων.

Τι μου προτείνεις να διαβάσω για τη σοβιετία;

Στο πρώτο μέρος είχαμε ξεκινήσει με τα έργα των ηγετών της σοβιετικής ένωσης. Ένα άλλο κριτήριο ταξινόμησης των βιβλιοπροτάσεων είναι να πάρουμε τις θέσεις κομμάτων, πολιτικών οργανώσεων και διεθνών φιλοσοφικών ρευμάτων σχετικά με την κοινωνική φύση της σοβιετικής ένωσης και την ερμηνεία των εξελίξεων που οδήγησαν στη διάλυσή της.

Το κουκουέ είχε κάνει μια πρώτη επεξεργασία στην πανελλαδική συνδιάσκεψη του 95’ (τα υλικά της οποίας κυκλοφόρησαν σε ξεχωριστή μπροσούρα) και τη συμπλήρωσε στα δύο τελευταία συνέδριά του με την απόφαση του 18^ου στο πρώτο θέμα για το σοσιαλισμό (που επίσης κυκλοφόρησε σε ειδική μπροσούρα) και την προγραμματική επεξεργασία του 19^ου με την αντίληψη του κόμματος για τη σοσιαλιστική κοινωνία. Η τελευταία περιέχει αρκετές επισημάνσεις για τα όργανα και τον χαρακτήρα της σοβιετικής εξουσίας, ωστόσο εκκρεμεί (αν έχω καταλάβει καλά) η συνέχιση και το δεύτερο μέρος της μελέτης που ξεκίνησε στο 18^ο συνέδριο και θα εστιάζει στο πολιτικό εποικοδόμημα.

Παράλληλα με αυτά μπορούν να διαβαστούν:

Οι τρεις εκλαϊκευτικές μπροσούρες του κσ της κνε στη σειρά «αλήθειες και ψέματα για το σοσιαλισμό» που εστιάζουν κατά σειρά στην οικονομία, τη σοβιετική εξουσία και την παραχάραξη της ιστορίας κι έχουν διατηρήσει το στιλ γραφής και σελιδοποίησης του οδηγητή.

Η αρθογραφία της κομεπ, όπου μπορεί να δει κανείς πώς διαμορφώθηκε και εξελίχθηκε στον χρόνο η αντίληψη του κόμματος, καθώς και τις διεθνείς αναφορές του που την επηρέασαν –με ορόσημο τις εισηγήσεις στα πλαίσια θεματικής διημερίδας που ‘χε οργανώσει το κόμμα πριν από το 18^ο συνέδριο

Και τα πρώτα βήματα διαμόρφωσης αυτής της αντίληψης κατά τη δεκαετία του 90, με τη σειρά «προβλήματα σοσιαλισμού», στα πλαίσια της οποίας είχαν εκδοθεί μεταξύ άλλων «οι σημειώσεις από τη φυλακή» του έριχ χόνεκερ και το συλλογικό «σύγχρονος αναθεωρητισμός και αντεπανάσταση» με συλλογή κειμένων κι εισηγήσεων, όπου μπορεί να βρει κανείς δυο κείμενα του γερμανού ιστορικού κουρτ γκοσβάιλερ και μια ανάλυσή του για τα πολλά στρώματα του κρεμμυδιού γκορμπατσόφ και τη σοσιαλδημοκρατική καρδιά του. Τη μετάφραση από τα γερμανικά έχει κάνει αν θυμάμαι καλά ο θανάσης βόρειος (ψευδώνυμο) που, όπως λένε οι πηγές της κε του μπλοκ, ζει και βασιλεύει στα εκατό και πλέον χρόνια του!

Από εκεί και πέρα. Το εγχώριο τροτσκιστικό ρεύμα έχει μείνει στην ασφάλεια του των επεξεργασιών των αδελφών κομμάτων από το εξωτερικό. Από την εγχώρια παραγωγή μπορώ να θυμηθώ μόνο μια συλλογή κειμένων του σεκ με τίτλο «πώς χάθηκε η ρώσικη επανάσταση» (που κι αυτή συμπαραγωγή με το βρετανικό σεκ είναι) από την οποία μου έχει μείνει χαρακτηριστικά μια γελοιογραφία του ιωάννου από το ελληνικό κοινοβούλιο των ύστερων ογδόντα, που οι πολιτικοί αρχηγοί υμνούσαν το φαινόμενο γκόρμπι.

Μητσοτάκης: -Γιατί όπως λέει κι ο κ. γκορμπατσόφ…

Παπανδρέου: -Δε θα μας πείτε εσείς τι λέει ο φίλος γκορμπατσόφ.

Χαρίλαος: -Κάτω τα χέρια σας από το σύντροφο γκορμπατσόφ.

Το εγχώριο μ-λ ρεύμα ήταν μάλλον πιο παραγωγικό επί του θέματος. Από τις δικές του εκδόσεις ξεχωρίζω τη μπροσούρα «οι εξελίξεις στις χώρες του ανατολικού συνασπισμού» που γράφτηκε στα τέλη της δεκαετίας με τις βάτες κι είναι αρκετά διεισδυτική για την εποχή της –εκεί είχα διαβάσει πρώτη φορά και για τη διάκριση-αντίθεση οικονομικών και πολιτικών στελεχών εντός του στρώματος της γραφειοκρατίας (ή νέας αστικής τάξης κατά τη μαοϊκή ανάλυση). Ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια ανάλυση της κοε με τίτλο «ρεβιζιονισμός, παλινόρθωση και νέα τάξη πραγμάτων», όπου μιλάει για την κατεύθυνση στο προτσές της οικοδόμησης και το βελάκι που άλλαξε κατεύθυνση (περίπου όπως στο μπάσκετ, μετά το τζάμπολ).

Αυτή νομίζω πως είναι κι η μόνη ολοκληρωμένη ανάλυση που μπορεί να βρει κανείς από τον χώρο του σημερινού σύριζα. Ίσως να έχουν βγάλει κάτι κι οι τροτσκιστές της δεα ή οι θέσεις του μηλιού, που δε συνιστούν όμως πολιτική συνιστώσα. Γενικά η παραγωγή της λεγόμενης νέας αριστεράς είναι απογοητευτική και φανερώνει από αδιαφορία μέχρι ρηχότητα (και βασικά πιθανόν το ένα εξαιτίας του άλλου). Αυτό ισχύει εν μέρει και για οργανώσεις κι ανάδελφα ρεύματα του εξωκοινοβουλίου σαν το ναρ, το οποίο δανείζεται κι αναμιγνύει στοιχεία από άλλες θεωρήσεις (αναρχική, τροτσκιστική και μια ιδέα από το βιβλίο του κάππου), έχοντας μείνει βασικά στην προ 15ετίας επεξεργασία του πρώτου συνεδρίου του, την οποία επανέκδωσε αυτούσια σχετικά πρόσφατα.

Ενδιάμεσα είχε οργανώσει και ένα τριήμερο εκδηλώσεων αφιερωμένο στα 90χρονα του οκτώβρη, αλλά αυτό το είχε κάνει ακόμα κι ο συνασπισμός {χωρίς να είναι πολύ προφανές γιατί τιμούσε την επικράτηση των μπολσεβίκων, όντας γνήσιος πολιτικός απόγονος των μενσεβίκων. Θα μπορούσε να κάνει κάλλιστα όμως ένα αφιέρωμα στην επανάσταση του φλεβάρη και την πτώση της χούντας του τσάρου –που είναι πάντα επίκαιρη- για να βγαίνει νόημα}. Παρόμοια αφιερώματα για τον οκτώβρη έχουν γίνει κατά καιρούς στο διαδίκτυο και τον έντυπο περιοδικό τύπο, αλλά δεν κρίνω σκόπιμο να επεκταθούμε σε αυτή την κατηγορία. Αναφέρω ενδεικτικά το πρόσφατο αφιέρωμα του περιοδικού «μαρξιστική σκέψη», που –χωρίς να με βρίσκει σύμφωνο στην πολιτική του κατεύθυνση- παραθέτει μεταφρασμένα στα ελληνικά πολλά ενδιαφέροντα κείμενα και ντοκουμέντα από τους πρωταγωνιστές της εποχής.

Για να επιστρέψουμε όμως στο ναρ, μπορούμε να σταθούμε στο βιβλίο του ευτύχη μπιτσάκη «ένα φάντασμα πλανάται», που γράφτηκε αμέσως μετά τις ανατροπές και κυκλοφόρησε πρόσφατα σε νέα έκδοση από το κψμ. Δυστυχώς το περιεχόμενο είναι απογοητευτικό, θυμίζοντας σε κάποια σημεία αλμανάκ καταγραφής γεγονότων, που αναπαράγει αρκετά αστικά στερεότυπα. Μια πιο συνοπτική και ουσιαστική προσέγγιση του μπιτσάκη περί «κρατικού σοσιαλισμού» (που δεν εκφράζει το ρεύμα του) μπορεί να βρει κανείς σε ένα παλιότερο άρθρο του για τον χαρακτήρα των κοινωνιών σοβιετικού τύπου, που ίσως αποτελέσει αντικείμενο κριτικής σε κάποια μελλοντική ανάρτηση.

Τα παραπάνω μας εισάγουν στο κεφάλαιο των διάφορων θεωριών σχετικά με την κοινωνική φύση της σοβιετικής ένωσης και το σοσιαλισμό που γνωρίσαμε –αν και δε θα συμφωνήσουν όλοι με αυτό το τελευταίο, δηλ τον όρο σοσιαλισμός.

Μια γνωστή θεωρία είναι η ανάλυση του τρότσκι περί εκφυλισμένου γραφειοκρατικού κράτους που διατηρεί ωστόσο τον εργατικό του χαρακτήρα που την αναπτύσσει στην «προδομένη επανάσταση». Ένα παρακλάδι του τροτσκισμού (που συγγενεύει με το σημερινό σεκ και τη δεα) διαφωνώντας με αυτή την εκτίμηση (που συνδεόταν με τα πρακτικά καθήκοντα στον επικείμενο πόλεμο) άσκησε πιο αιχμηρή κριτική στη μετεξέλιξη της σοβιετικής εξουσίας, που εκφράστηκε θεωρητικά στη μελέτη του τόνι κλιφ για τον ‘κρατικό καπιταλισμό’ στη ρωσία, με το συγγραφέα να επιχειρεί να τεκμηριώσει την ύπαρξη και πραγματοποίηση υπεραξίας (που θα πιστοποιούσε την καπιταλιστική φύση της εσσδ) στις διεθνείς εμπορευματικές σχέσεις της και τον τομέα της πολεμικής βιομηχανίας!

Ένα μικρότερο τμήμα της τέταρτης διεθνούς αποστάτησε πλήρως από τον τροτσκισμό και το μαρξισμό εν γένει και προχώρησε σε άλλα θεωρητικά μονοπάτια, με τον μπάρναμ να συγγράφει την «επανάσταση των διευθυντών», σύμφωνα με την οποία τα δύο ανταγωνιζόμενα κοινωνικά συστήματα (καπιταλισμός και σοσιαλισμός) συγκλίνουν σε ένα καινούριο οικονομικό μοντέλο που τα υπερβαίνει και στο οποίο άρχουσα τάξη θα είναι όσοι ασχολούνται με τη διεύθυνση και τον προγραμματισμό της παραγωγής.

Ο μίλοβαν τζίλας, -κορυφαίο στέλεχος του γιουγκοσλάβικου κκ, προτού πέσει στη δυσμένεια του τίτο, φυλακιστεί και καταφύγει στη δύση- αναπτύσσει μια παρόμοια θεωρία στη «νέα τάξη» του. Αν και προσωπικά προτιμώ το λιγότερο θεωρητικό πλην ιντριγκαδόρικο ‘συνομιλίες με το στάλιν’, όπου περιγράφει ένα διεφθαρμένο πολιτμπιρό που επιδιδόταν σε ολονύχτια κραιπάλη και αποτοξινωνόταν μια φορά την εβδομάδα με χυμούς φρούτων και λαχανικά· ενώ ήταν απολύτως αδύνατο να αποφύγει κανείς το αλκοόλ, εφόσον έπεφταν βροχή οι προπόσεις στο στάλιν, στον τίτο, στην ακατάλυτη φιλία των δύο λαών, στον… στον… Ε και πώς να αρνηθείς; Μήπως δεν είσαι κατά βάθος με τη φιλία των δύο λαών –άλλο αν τελικά δεν αποδείχτηκε ακριβώς ακατάλυτη;

Στο ίδιο περίπου μήκος κύματος κινείται το βιβλίο για τη «νομενκλατούρα» του μιχαήλ βοσλένσκυ, σοβιετικού αξιωματούχου, που κατέφυγε επίσης στη δύση και δίνει από «πρώτο χέρι» στοιχεία για τη διαφορά μισθών και το νεποτισμό των στελεχών που συνθέτουν τη νομενκλατούρα, χωρίς αξιόλογο θεωρητικό υπόβαθρο.

Υπάρχει επίσης το δίτομο έργο του μπετελέμ για τους ταξικούς αγώνες στην εσσδ κατά την περίοδο 1917-30, που έχει μαοϊκές επιρροές κι επικρίνει τους σοβιετικούς για οικονομισμό, υπερτίμηση των παραγωγικών δυνάμεων κι υποτίμηση της ταξικής πάλης.

Από την ελληνική βιβλιογραφία ξεχωρίζει η μελέτη του κώστα κάππου (που έλεγε ότι κατέληξε σε διαφορετικά θεωρητικά συμπεράσματα απ’ αυτά που πίστευε πριν την ξεκινήσει) για την κριτική του σοβιετικού σχηματισμού, όπου κάνει λόγο για ιστορικά ανέκδοτη κοινωνική μορφή και διακρίνει τη δτπ (δικτατορία του προλεταριάτου) ως ξεχωριστή φάση από το σοσιαλισμό· μια εκτίμηση που σε αυτό το σημείο θυμίζει αρκετά την επεξεργασία της κοα ανασύνταξη, όπως μπορεί να τη δει κανείς κυρίως στο βιβλίο του μπατίκα «η μαρξιστική θεωρία της επαναστατικής μετάβασης στο σοσιαλισμό –κομμουνισμό».

Σε πολλές από τις παραπάνω θεωρίες απαντά κριτικά το βιβλίο του παυλίδη για «το φαινόμενο της γραφειοκρατίας στην εσσδ», που στο δεύτερο μέρος του αναπτύσσει τη θέση της σχολής της λογικής της ιστορίας (ΛτΙ) περί πρώιμου σοσιαλισμού με τυπική κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής στη σοβιετική ένωση.

Εδώ ολοκληρώνεται, πριν πάρει πολύ μεγάλη έκταση, και το δεύτερο μέρος των βιβλιοπροτάσεων για την οκτωβριανή επανάσταση. Αφήνω εν γνώσει μου εκτός αρκετές κατηγορίες και προτάσεις που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν και να αποτελέσουν ένα τρίτο διαφορετικό κείμενο. Τα κρατάμε κάβα για του χρόνου κι επιφυλάσσομαι να τα πιάσω σε κάποια μελλοντική ανάρτηση. Εσείς μπορείτε βέβαια να εμπλουτίσετε τον ενδεικτικό κατάλογο με τις δικές σας προτάσεις και παρατηρήσεις.

Μπουλκουμέ

Το απόγευμα της δευτέρας η κε του μπλοκ βρέθηκε στο θέατρο ακροπόλ στην επίσημη πρεμιέρα της πρωτοβουλίας των δυο μουλού (μπρος και πίσω) και μερικών ανένταχτων για τη συγκρότηση αριστερής, αντι-ιμπεριαλιστικής συνεργασίας.

Υποθέτω ότι αν ήμουν μουλάς, θα είχα κουραστεί να ακούω το αστειάκι για τις διαφορές των δύο μουλού, τις οποίες ο πολύς κόσμος αγνοεί και τώρα μάλλον δε θα χρειαστεί ποτέ να τις μάθει. Τόσο άχαρο αστειάκι, που μέχρι και στο ράδιο αρβύλα έπαιξε –από εκεί δηλαδή να καταλάβεις. Αυτά τα σατίρισαν στον καιρό τους οι μόντι πάιθονς με το λαϊκό μέτωπο ιουδαίας κι ο χάρρυ κλυνν με το «κουκουέ μπουλκουμέ». Έκτοτε δεν υπάρχει κάτι καινούριο να ειπωθεί επί του θέματος.

Με αυτό το σκεπτικό θα αποφύγω και το κλασικό σχόλιο για τα πρεσβυωπικά παπούδια που μπέρδευαν το ψηφοδέλτιο του κόμματος με τα μουλού, ανεβάζοντας το ποσοστό τους, αλλά τώρα πλέον δε θα αντιμετωπίζουν τέτοιου είδους προβλήματα. Θα μείνουμε στο ρεπορτάζ με τις εντυπώσεις από την εκδήλωση κι ένα μικρό επίλογο.

Ο χώρος δεν ήταν γεμάτος, αλλά υπήρχε μια σχετικά αξιοπρεπής παρουσία, κοντά στα 250 άτομα, αν υπολογίζω καλά. Ανάμεσά τους και διάφοροι εξωτερικοί παρατηρητές, όπως εγώ με μια σφισσα και λίγο μπροστά μας δύο ναρίτες, εκ των οποίων ο ένας βαρέθηκε σχετικά σύντομα κι έφυγε νωρίς.

Ένας βετεράνος στο τέλος είπε ότι ήταν χαρούμενος που έβλεπε τόσους νέους και λιγότερα  άσπρα κεφάλια. Αν και αυτό δεν είναι απαραιτήτως καλό, γιατί μπορεί να σημαίνει απλώς ότι λιγοστεύουν τα άσπρα κεφάλια και στο τέλος να μη μείνουν καθόλου κεφάλια –εκτός από του χαϊλάντερ.

-Άσε που μερικοί μπορεί να τα βάφουν, είπε η σφισσα δίπλα μου. Η οποία επισήμανε και τη βασική διαφορά με αντίστοιχες εκδηλώσεις πχ της ανταρσύα (αν και δεν είχε το σπόρτινγκ ως μέτρο σύγκρισης). Εκεί ο μέσος όρος ηλικίας είναι κοντά στα τριάντα και δίνουν τον τόνο οι φοιτητές. Ενώ εδώ τον δίνει η φοιτητική γενιά της ππσπ και... "οι 300 προβοκάτορες" –όσοι απέμειναν...

Το βασικό σύνθημα της εκδήλωσης στο πανό πάνω από το προεδρείο ήταν: δουλειά (με «ει»), ειρήνη, δημοκρατία, εθνική ανεξαρτησία. Ενώ η μουσική υπόκρουση πριν την έναρξη, ήταν θεοδωράκης κι έφτιαχνε ρετρό ατμόσφαιρα. Η οποία προσωπικά μου θύμιζε κάπως το happy end από τη νεράιδα και το παληκάρι.

-Μα όχι. Φουρτουνάκηδες και βροντάκηδες! Πρώτα εσάς και μετά εμάς.

-Μα τι λέτε; Βροντάκηδες και φουρτουνάκηδες! Εσείς πρώτοι.

Ξεκινήσαμε με τις δύο ομιλίες, μία από κάθε οργάνωση. Ο ΜΛ– μπροστά θύμιζε στη σφισσα δίπλα μου τη φωνή της ελληνοφρένειας από τα σποτάκια του κουκουέ, με το «Ό-ΟΟΧΙ» (τίποτα δεν είναι τυχαίο). Ενώ ο (μ-λ) πίσω, μπερδεύτηκε στην αρχή και είπε ότι θα μας διαβάσει την τοποθέτηση του ΜΛ-ΚΚΕ, αλλά τον διόρθωσε το κοινό από κάτω. Εντάξει αν μπερδεύονται κι αυτοί μεταξύ τους, τα πράγματα είναι πιο σόβαρα απ’ όσο δείχνουν.

Οι ομιλητές διάβασαν τη γραπτή τοποθέτηση κάθε οργάνωσης, που δε διέφερε ουσιαστικά από το κείμενο που μοιραζόταν στην είσοδο. Κάλεσμα για κοινή δράση και μόνιμο μέτωπο συντονισμού, που θυμίζει ίσως το αντίστοιχο κάλεσμα της ανταρσύα –ακόμα και στο όνομα, αλλά έχει αντι-ιμπεριαλιστικό περιεχόμενο, δίνει έμφαση στην αντίσταση και θεωρεί ενσωματώσιμα και ρεφορμιστικά τα μεταβατικά αιτήματα (μαζί με την «αφηρημένη, λαϊκή εξουσία» και τον ευρωπαϊσμό-κυβερνητισμό του συν). Μιλάει για εξάρτηση, υποτέλεια και ντόπιους υποτακτικούς. Βάζει αντι-ιμπεριαλιστικούς στόχους πάλης. Επιδιώκει ρήγματα σε μια πορεία προς την επανάσταση. Δίνει βάρος στην πάλη έξω απ’ το κοινοβούλιο και τονίζει ότι η πρωτοβουλία δεν έχει εκλογικό χαρακτήρα. Δεν υποκαθιστά τις πρωτοβουλίες από τα κάτω και δε βάζει στο κίνημα διαιρέσεις που δεν το αφορούν.

Περισσότερο ζουμί είχαν οι παρεμβάσεις του κοινού που ακολούθησαν. Ένας ασπρομάλλης είπε ότι έχουμε κατοχή και πόλεμο, που μπορούμε να τον κερδίσουμε, για να μη δεχόμαστε την εθνική ταπείνωση, να μη γίνουμε ραγιάδες και είλωτες. Μια άλλη είπε ότι το μέτωπο πρέπει να είναι κι αντι-ρατσιστικό, αλληλέγγυο προς τους μετανάστες. Ενώ ένας από το εεκ –κατά δήλωσή του τουλάχιστον- με φανερό πρόβλημα έκφρασης στην ομιλία, είπε να κάνουμε μέτωπο κατά της δεξιάς, αντί να μαλώνουμε μεταξύ μας (!).

Ένας παλιός συνεργάτης του περιοδικού θέματα παιδείας –και πρώην δικός μας- είπε ότι σωστά μεν δεν τίθεται ως άμεσος στόχος ο σοσιαλισμός, αλλά χρειάζεται ένας ενδι-άμεσος πολιτικός στόχος που να απαντά στο ερώτημα: «προς τα πού να πάμε;» Μια συναδέλφός του από τους εκπαιδευτικούς απάντησε ότι η πρωτοβουλία δε συγκροτεί το κόμμα της εργατικής τάξης, για να έχει ολοκληρωμένες απαντήσεις –αν και έχουμε τα εχέγγυα για να το κάνουμε.

Ένας τύπος «από την πορεία» –που μας άφησε με την α-πορ(ε)ία, μέχρι να καταλάβουμε ότι εννοεί την «πορεία αριστερή» από το ηράκλειο- είπε ότι η ελλάδα δεν έγινε ιμπεριαλιστική χώρα, επειδή άνοιξαν κάποιες αλυσίδες σούπερ μάρκετ στα βαλκάνια. Κι εκεί είναι που σκέφτεσαι ότι για κάποιους υπάρχουν ιμπεριαλιστές (των βαλκανίων κτλ), όχι όμως κι ιμπεριαλισμός -αναιρέθηκε με καινούριο στάδιο.

Ποιοι άλλοι μίλησαν;

Ο εκπρόσωπος μιας ομάδας τεσσάρων ανένταχτων (που στο δικό μου μυαλό ήταν κάτι σαν τη συμμορία των τεσσάρων, με την χήρα του μαο) για τη φασιστικοποίηση και την εξάρτηση του ελληνικού καπιταλισμού. Ένας άλλος βετεράνος για όσους σου λένε δημόσια «μπράβο» για την πρωτοβουλία, αλλά τα αλλάζουν μόλις τους γυρίσεις την πλάτη (και στο δικό μου μυαλό ήταν κάτι σαν το στιλέτο του τίτο). Για να προσθέσει ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε τον καπιταλισμό, γιατί είναι μια χάρτινη τίγρης με πήλινα πόδια.

Ένας χαλυβουργός που ζήτησε ενότητα χωρίς συρματοπλέγματα και διάβασε ένα δικό του ποίημα για την περίσταση, με τον τίτλο άρμα, από το οποίο πρόλαβα να σημειώσω σκόρπια μερικούς στίχους. Σε γνώρισα εκεί που αντιστάθηκες, τη ζωή σου στα ζάρια την έπαιξαν, αντικρίζοντας την οδύνη, κλωναράκι η ελπίδα, καταθέτω ένα στίχο, το δάκρυ μου, μιας ελλάδας που άρμα να γίνει.

Μίλησαν επίσης εκπρόσωποι των αγωνιστικών κινήσεων και της της μαθητικής αντίστασης, όλα αυτά όμως ήταν απλώς το ορεκτικό μέχρι να φτάσει η σειρά του τσιριγώτη. Ανέβηκε στο βήμα ρώτησε πόσο χρόνο είχε, «τρία λεπτά» του είπαν από το προεδρείο. «Καλά, πήρα χρόνο κι από άλλους» απάντησε και συνέχισε με την ίδια μοναδική θεατρικότητα τη δεκάλεπτη τοποθέτησή του.

Το θέμα είπε είναι αν αυτός ο τόπος μπορεί να γεννήσει ξανά μπελογιάννηδες. Ο οποίος (μπελογιάννης) δεν ήταν ούτε πλατύς, ούτε στενός, ήτανε κομμουνιστής, δηλ πλατύς στο μέτωπο, αλλά στενός στο στρατηγικό περιεχόμενο. Γιατί ο κόσμος δεν ζητάει την ψήφο μας, την ψυχή μας ζητάει. Ενώ το σύστημα παίρνει τη σημαία, τη φανέλα της εργατικής τάξης και την κάνει άθυρμα... Θέλει να την αφήσει χωρίς τον βαθύ πυρήνα της, το κάπα –των κομμουνιστών.

Και το δεύτερο κάπα, του κόμματος; Το άλλο κάπα στην κίνα βρίσκεται.

Εκεί που ο σύντροφος μάο μιλούσε με σοφά αποφθέγματα, σαν αυτό του τσιριγώτη: η τάξη και η πατρίδα είναι τα δύο κοινωνικά πέδιλα (sic)! Γιατί η περήφανη πατρίδα είναι εδώ! (sic) Αυτό λέει το ρέμα μας (πάλι sic), αντίθετα με όσους λένε ότι η πατρίδα δε μας χρειάζεται και την εκχωρούνε ελαφρά τη καρδία.

Η παράσταση έκλεισε με την υπόμνηση μιας αντίστοιχης εκδήλωσης του –ενιαίου τότε- ΜΛ-ΚΚΕ, στο ίδιο θέατρο πριν από 37 χρόνια. "Μετά από αντιφάσεις και δολιχοδρομίες, εκείνο το εγχείρημα δεν ολοκληρώθηκε. Τι θα γινόταν όμως, αν λείπαμε εμείς τα τελευταία 30 χρόνια;" (Κανείς δε θα το καταλάβαινε, είπε χαιρέκακα η σφισσα δίπλα μου). -Δε θα υπήρχε αυθεντικό κομμουνιστικό κίνημα, απάντησε στην ερώτησή του ο τσιριγώτης.

Γιατί, ποιος μίλησε για ιμπεριαλισμό όλα αυτά τα χρόνια; Εμείς...

Ποιος έκανε αυτό και ποιος το άλλο; Πάλι "εμείς"...

Εμείς, εμείς οι μόνοι συνεπείς, που λέει και το σύνθημα.

Και κάπου εκεί το πήραμε απόφαση να φύγουμε. Γιατί αυτά σήμερα φαντάζουν κακόγουστοι μικρομεγαλισμοί.

Μπορεί να είχαν κάποιο νόημα 37 χρόνια πριν, ίσως και μέχρι το 08’. Γιατί αν τα δυο μουλού είχαν ενωθεί τότε, πριν από την ανταρσύα, θα ήταν πιθανότατα ηγεμονεύουσα δύναμη στο εξωκοινοβούλιο. Τώρα όμως η αυλαία φαίνεται να έχει πέσει. Σαν την κλειστή μπορντώ αυλαία του ακροπόλ, πίσω από το βήμα του τσιριγώτη.

Κρίμα ίσως από μία άποψη. Γιατί ο παραδοσιακός αριστερισμός ήταν μάλλον πιο συμπαθής πολιτικά από τον σύγχρονο, που έχει το πάνω χέρι –κι αυτό είναι μάλλον μη αναστρέψιμο. Μπορεί πάλι να μου είναι πιο συμπαθής, απλώς επειδή δεν τον έζησα στα ντουζένια του.

Ό,τι συμπαθώ εγώ πεθαίνει. Και ξαναρχίζει απ’ την αρχή...