Η γη της ανάστασης

Αυτές τις μέρες, η κε του μπλοκ διαβάζει (και βασικά τελειώνει οσονούπω, γιατί δεν είναι ιδιαίτερα ογκώδες βιβλίο) τη "γη της Ανάστασης" του Θέμου Κορνάρου, του κουμπάρου της εργατικής τάξης, που αφηγείται τις "ταξιδιωτικές" και όχι μόνο εντυπώσεις του από ένα ταξίδι του στη ΛΔ της Κίνας, στα τέλη της δεκαετίας του 50', ως επίσημος προσκεκλημένος των Κινέζων. Και είναι εντυπωσιακό πως εκεί τιμήθηκε πολύ περισσότερο απ' ό,τι στη δική του πατρίδα, όπου οι αρχές του επιφύλασσαν ως μοναδικό παράσημο φυλακίσεις κι εξορίες.

Ο Κορνάρος βαφτίζει την Κίνα "γη της ανάστασης", τονίζοντας τη μεταμόρφωσή της και κάνοντας τις απαραίτητες συγκρίσεις με το προηγούμενο ταξίδι του στην Ασία, στα χρόνια του μεσοπολέμου, όταν οι παιδικές-νεανικές του εικόνες για τη μαγεία της Ανατολής πνίγονται στη λάσπη και τις μύγες κι ο κόσμος του παραμυθιού συναντά τη σκληρή πραγματικότητα. Τότε που ένας συνταξιδιώτης του πετούσε ένα μισοτελειωμένο κύπελλο καφέ στο χώμα, μπροστά από μια παρέα παιδιά, που έσπευσαν να το διεκδικήσουν για να το γλείψουν και να το γευτούν, ξεγελώντας την πείνα τους.

Τότε που οι Κινέζοι ντρέπονταν ακόμα και να συστηθούν και ζητούσαν χίλιες συγνώμες για την ίδια τους την υπόσταση, που φέρει ένα κάποιο όνομα.

Για να σου αυτοσυστηθούνε έπρεπε πρώτα να σου γυρέψουνε χίλιες συγνώμες για την απρέπεια, επειδή κι αυτοί είχαν ένα κάποιο όνομα, όπως και συ, που ντρέπονταν να προσβάλουνε την ακοή σου, φέροντάς το!...

(Προσωπικά μου είναι αδύνατο να αποφύγω το συνεριμό με μια σκηνή από τους Απαράδεκτους και τη Δήμητρα να λέει, με προσποιητή σεμνότητα: "είμαι κι εγώ ένα κορίτσι, σαν όλα τα άλλα, μα ποια είμαι εγώ, μήπως είμαι κάποια...;")

Τότε που οι Κινέζοι λογίζονταν ακόμα ως κίτρινη φυλή, σαν τον ποταμό που τους έπνιγε κάθε τόσο και βρίσκονταν ανυπεράσπιστοι στο έλεός του. Τότε που οι γυναίκες είχαν κοντόχοντρα ποδαράκια, που τα στραμπουλούσαν στο χώμα και τις πέτρες, και οι Κινέζοι λογίζονταν ως φυλή νάνων, επειδή βασικά υποσιτίζονταν και δεν μπορούσαν να αναπτυχθούν ως οργανισμοί.

Ενώ οι δυτικοί τους λένε πως τώρα η χώρα χάνει τουριστικώς, φτωχαίνουν το ανθρώπινο κάλλος, την παραδοσιακή ομορφιά, τους πατροπαράδοτους κανόνες. Τους λένε πως γίνονται τυχοδιώκτες και πως κάνουν μεγάλα ιστορικά άλματα στο κενό, πηγαίνοντας κατευθείαν στη μορφή της αγροτικής κομμούνας, αντί να μείνουν κολλημένοι στο παρελθόν. Τότε που έβλεπαν τι θα κάνουν τα μυρμήγκια για να καταλάβουν αν έρχεται κάποια "θεομηνία" και που τα ζωντανά είχαν μεγαλύτερη αξία από τη ζωή του ανθρώπου, από τα παιδιά και τους γέρους.

Το ιστορικό πλαίσιο του βιβλίου καθορίζει τις αποχρώσεις της πολιτικής του ανάλυσης, όχι όμως και την ταξική του ένταξη ή το πολιτικό του στίγμα, που είναι δεδομένα. Έτσι ο κουμπάρος της φτωχολογιάς βγάζει μια εμφατική αγάπη για την πατρίδα, τη γη, που εμφανίζεται ως μάνα των λαών, την Κύπρο που είναι "σκλαβωμένη αδελφή μας". Πέρα όμως από τα λογοτεχνικά σχήματα, τους δεδομένους περιορισμούς της εποχής ή την αντανάκλαση μιας στρατηγικής με συγκεκριμένες προβληματικές πτυχές, η αναφορά έχει πρωτίστως ταξικό νόημα. Η Ελλάδα είναι βασικά ο εργαζόμενος λαός της, που ταυτίζεται με τον τόπο του, τη γη του, τις ρεματιές, τις καλύβες και τα πεζούλια του.

Από την άλλη, ο Κορνάρος εξυμνεί τα κατορθώματα των Κινέζων, καθώς ταξιδεύει πριν το σινοσοβιετικό σχίσμα και την επικράτηση της θεωρίας των τριών κόσμων. Δεν καταφεύγει όμως σε μια χυδαία εξιδανίκευση για την οποία θα μετάνιωνε αργότερα, στην αποσιώπηση των αδυναμιών και των προβλημάτων (πχ στο πολύ ιδιαίτερο γλωσσικό ζήτημα των Κινέζων με τους μανδαρίνους, που μυστικοποίησαν σε υπέρτατο βαθμό τη γραφή, τη γνώση και τη δυνατότητα μεταφοράς της, έτσι ώστε οι γραφές να εμφανίζονται ως κάτι δυσνόητο, σχεδόν θεϊκό, που δεν υπόκειται σε αμφισβήτηση κι έλεγχο).

Ίσα-ίσα, διακατέχεται αρχικά από την ανησυχία μήπως η ιδεολογική του συμφωνία με τις αρχές της χώρας που επισκέπτεται, του στερήσει το δικαίωμα και την απόλαυση της αμφισβήτησης, της αναζήτησης της αλήθειας. Η ίδια η ζωή όμως επιμένει στην πράξη να τον εντυπωσιάζει, να αφοπλίζει τις ανησυχίες του, να καταρρίπτει τους δυτικούς μύθους για όσα "τερατώδη" γίνονται στη χώρα, από τότε που ανέλαβαν τις τύχες της οι κομμουνιστές.

Η μόνη αντίφαση που του διαφεύγει ίσως μες στον ενθουσιασμό του για την ορμητική ανάπτυξη της Κίνας, που παρασέρνει κάθε κατάλοιπο στο διάβα της, για το πάθος με το οποίο χιμούν στη ζωή οι Κινέζοι κι ανυπομονούν να αδράξουν κάθε χυμό της, το ζήλο με τον οποίο εργάζονται, όχι μόνο για να καλύψουν τις δικές τους ελλείψεις, αλλά την πείνα σε όλο τον κόσμο, που τυραννά τόσες χώρες, είναι η ίδια η οικοδόμηση κι η αντιφατική της πορεία, η πιθανότητα ενός πισωγυρίσματος -όπως και συνέβη τελικά στην Κίνα. Αυτό όμως ήταν κάτι που λίγοι μπορούσαν να το δουν -ή να σταθούν σε αυτό- μες στην αισιοδοξία της εποχής.

Όπως και να έχει, αυτά δε μειώνουν στο παραμικρό την αξία της μαρτυρίας του Κορνάρου και τις συγκλονιστικές περιγραφές του, που γελοιοποιούν την αστική προπαγάνδα και τις κρυφές επιδιώξεις της, παίρνουν τον αγώνα των λαών, με μοναδική γραφή και φαντασία, και τον υψώνουν στο βάθρο που του αξίζει, στην έφοδό του προς τον ουρανό.

Ακολουθεί ένα μικρό, χαρακτηριστικό κι επίκαιρο δείγμα.

Κίτρινη φυλή δεν υπάρχει. Κι ακόμη: ο Κινέζος εψήλωσε! (...)
Τι κρίμα αλήθεια να μην υπάρχουν χαμηλοί Κινέζοι και κίτρινη φυλή στο μωσαϊκό των λαών! Κρίμα, η Κίνα χάνει "τουριστικώς"!

Βέβαια, γιατί τι Κίνα είναι αυτή, χωρίς κιτρινάδα, χωρίς νάνους, και χωρίς γυναίκες με ποδαράκια σα γροθιές;... Εδώ κι εκεί μονάχα μπορείς να δεις ακόμη κάποια κατάλοιπα από την αγριότητα των παλιών καιρών που στραμπουλούσε των μωρών τα πόδια, τα δίπλωνε απάνθρωπα, για να κατασκευάσει κινέζικες ανάπηρες "ωραιότητες" χαλασμένου γούστου.

Στη σπανιότητα περνάει κι αυτό το αποκρουστικό σακατιλίκι που οι εποχές ξεπεσμού το ανέχτηκαν για "ομορφιά"! Το ίδιο, σπάνιο έγινε και το κίτρινο χρώμα, και το πατηκωμένο ανάστημα.

(...)

Δε χρειάζεται τώρα τόλμη για ένα πολύ απλό συμπέρασμα: Φτάσανε εννιά χρόνια υποφερτής διατροφής για να γεμίσουν αίμα κι οι φλέβες ενός λαού 650 εκατομμυρίων. Καθάρισε πια το δέρμα, κοκκίνισε το πρόσωπο, θράφηκε το λιμασμένο κορμί που αιώνες είταν παραδομένο στον υποσιτισμό -κι ό,τι περίσσευε από τα δόντια της πείνας, το τρώγανε οι μύγες κι η ψείρα...

Ανατριχιάζω καθώς θυμάμαι την ελληνική ελονοσία και τους εγγλέζικους επαίνους για το λιτοδίαιτο του Έλληνα! Για τον εθελοντικό λιμό δηλαδή! Λίγο ακόμη και θα είχανε καταφέρει να μιλάει ο κόσμος για... κίτρινη ελληνική φυλή και για νάνους Έλληνες!...

Στην Κίνα τα καταφέρανε καλύτερα. Επαινέσανε πολύ -και με επιτελικό σύστημα- την υπομονή και τη σοφία του Κινέζου που τον κάνανε ικανό δέχεται ατάραχος τη μαύρη του μοίρα, και να πορεύεται στη Νιρβάνα μες από τους καπνούς και τις παραισθήσεις του ναρκωτικού.

Μπλοκάρανε με απάτη, ανάλγητα, προγραμματισμένα, ολάκαιρο Λαό και πέσανε απάνω του αυτές οι σιχαμερές βδέλλες της ιστορίας, και πιπιλίζανε αίματα, δύναμη, όνειρα, ελπίδες, για να δείχνουνε ύστερα το πτώμα και να λένε: "Κίνδυνος κίτρινου υπερπληθυσμού! Πρέπει να βρεθεί τρόπος περιορισμού της αύξησης των Κινέζων, γιατί θα έρθει εποχή που όλη η γη θα κατοικηθεί απ' αυτά τα σιχαμερά κίτρινα πλάσματα..."

Και βρήκανε πολλούς τρόπους: Αφήκανε αυτή τη χώρα να την πνίγουνε οι αλήτες ποταμοί και ταυτόχρονα συνηθίσανε όλη την ανθρωπότητα να ακούει με απάθεια -σα να είταν το φυσικότερο πράμα- πως σαράντα εκατομμύρια Κινέζοι πνιγήκανε από τις πλημμύρες του 1932!... Άλλοτε αναγγέλνανε, σαν ευεργεσία μάλιστα στην ανθρωπότητα, πως άλλα είκοσι πέντε εκατομμύρια κιτρινίσανε και σαπίσανε από αρρώστιες! Κι αυτός είταν, λέει, ο λόγος της εξαιρετικής... ευφορίας της γης μια χρονιάς!...

Δεν αφήκανε σ' αυτούς τους ευεργέτες της ανθρωπότητας όσο χρόνο χρειαζόντανε για να ολοκληρώσουνε το εκπολιτιστικό τους πρόγραμμα στην Κίνα. Τους ανακόψανε την ορμή! Και ορίστε τώρα τ' αποτελέσματα: Κίτρινοι Κινέζοι να μην υπάρχουνε! Χασισοπότες Κινέζοι, πού ακούστηκε να λείπουνε απ' το δειγματολόγιο της ζωής; Και στη θέση τους να βλέπεις μια νέα κινέζικη γενιά ροδοκόκκινη σαν κι όλους τους γερούς ανθρώπους, και με μπόι πιο πάνω από το μέτριο!...

Και σα να μη φτάνανε όλες αυτές οι συμφορές, μάθανε και... τρώνε και πληθύνονται, και προπάντων δουλεύουνε ανθρώπινα για να προβαδίζει, λέει, πάντα η αύξηση των αγαθών από την αύξηση του πληθυσμού!

Ο Μάο ήταν κομμουνισταράς;

Ώσπου έμπλεξε με Μπετελέμ
Μηλιό, Αραν και Αρας

Σκόρπιες, κωδικοποιημένες σημειώσεις με αφορμή τα 40 χρόνια από το θάνατο του προέδρου -sic- και ιδρυτή της σκέψης που πήρε το όνομά του.

-Αν υποθέσουμε ότι στην Κίνα υπήρχε μια επαναστατική πορεία, που ανατράπηκε μετά από το 76' και το θάνατο του Μάο, η αντίδραση των επαναστατικών δυνάμεων συμπυκνώθηκε σε επίπεδο κορυφής, με τη χήρα του Μάο (που έκανε πάντως πολλούς γάμους) και τη "συμμορία των 4".

Αυτό μας δίνει μερικές ουσιαστικές διαφοροποιήσεις συγκριτικά με την αντίστοιχη διαδικασία στην ΕΣΣΔ, μετά από το 20ό Συνέδριο. Στην ΕΣΣΔ δεν εκφράστηκε εγκαίρως κι ανοιχτά μια ολοκληρωμένη αντιπολιτευτική, εναλλακτική πρόταση ή μια σημαίνουσα αντίδραση από ηγετικά στελέχη (πχ από το Μολότοφ).

-Στον αντίποδα, η αντεπανάσταση ξεκίνησε μέσα στο κόμμα, καθοδηγήθηκε από την ηγεσία του, αλλά κατέληξε να το θέσει στο στόχαστρο, εκτός νόμου και να το διαλύσει, για να εξουδετερώσει τους συνεπείς, κομμουνιστικούς θύλακες που παρέμεναν στις γραμμές του. Στην Κίνα δεν κρίθηκε σκόπιμο κάτι τέτοιο. Το ΚΚ παρέμεινε ως το το τέλος όχημα της αντεπανάστασης, κράτησε τα ίδια σύμβολα και σήμερα προωθεί την καπιταλιστική ανάπτυξη της κινέζικης οικονομίας.
Άσπρος γάτος-μαύρος γάτος, το ζήτημα είναι να πιάνει πολλά ποντίκια, είχε πει ο Ντενγκ, και αν μη τι άλλο ο κινέζικος γάτος πιάνει πολλά και στριμώχνει τον κινέζικο λαό, σαν ποντίκι στη φάκα.

Στην ΕΣΣΔ, παρά τα όσα υπονοεί ο όρος "κατάρρευση", το βάθος της σοσιαλιστικής οικοδόμησης ήταν τέτοιο, που η παλινόρθωση εκδηλώθηκε σταδιακά κι εξελίχτηκε σε μια μακροχρόνια διαδικασία -με ορόσημο το 20ό συνέδριο. Η Σοβιετική Ένωση, μέχρι τα χρόνια της Περεστρόικα τουλάχιστον, ήταν το αντίπαλο δέος που τροφοδοτούσε τα εργατικά δικαιώματα και το κοινωνικό κράτος (ως μια κατάκτηση αλλά και αστική υποχώρηση συνάμα) στο δυτικό κόσμο. Και ο όρος "σοβιετοποίηση" χρησιμοποιείται, για να υποδηλώσει αυτές τις "αναχρονιστικές αγκυλώσεις του παρελθόντος", όπως η δωρεάν υγεία.

Από την άλλη, στην Κίνα, η αντεπανάσταση χρησιμοποίησε τις υπάρχουσες δομές, χωρίς να χρειαστεί να τις γκρεμίσει, κι επικράτησε σχετικά άμεσα, πιθανότατα γιατί δεν υπήρχαν και πολλά να ξηλώσει. Ενώ ο όρος "κινεζοποίηση" χρησιμοποιείται για να περιγράψει την καταβαράθρωση των μισθών και των μεροκάματων στο όριο της εξαθλίωσης.

-Είναι γνωστή μια φράση του Μάο, μετά το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ, που παρομοιάζει το δίδυμο Λένιν-Στάλιν με σπαθιά-όπλα, που οι σοβιετικοί εγκαταλείπουν (το ένα τουλάχιστον, αλλά μαζί με αυτό και το άλλο). Παράλληλα όμως υπάρχουν αρκετές αντιφατικές κι αλληλοαναιρούμενες τοποθετήσεις από τους Κινέζους -τόσο για το Στάλιν ως προσωπικότητα, όσο και το 20ό Συνέδριο, με κορυφαία την μπακαλίστικη (δεν ξέρω πώς αλλιώς μπορεί να τη χαρακτηρίσει κανείς) δοσολογία που δίνει κάπου ο Μάο: 70% σωστά, 30% λάθη, θυμίζοντας με σχήμα πρωθύστερο το Βαρουφάκη για το μνημόνιο.

-Αν το σφυροδρέπανο (ως σύμβολο γενικά κι ειδικά στη σημαία της ΕΣΣΔ) εκφράζει τη συμμαχία της εργατικής τάξης κι αγροτιάς, στην Κίνα δεν υπάρχει αυτό, αλλά ένας κόκκινος έναστρος ουρανός όπου το μεγαλύτερο αστέρι αντιστοιχεί στην εργατική τάξη και περιστοιχίζεται από άλλα σύμμαχα στρώματα (που συμβολίζονται με μικρότερα αστεράκια). Ένα εξ αυτών εκπροσωπεί και τη λεγόμενη εθνική αστική τάξη...

-Αν η κινέζικη επανάσταση είχε ως επίκεντρο την αγροτική κομμούνα στην ύπαιθρο (κι όχι την εργατική τάξη των πόλεων) αυτό δε σημαίνει ότι στράφηκε κατά των δικών της κουλάκων, που τους ενσωμάτωσε αρμονικά (σαν την αρμονική κοινωνία που ανέλυαν στις πρόσφατες θεωρητικές τους επεξεργασίες οι Κινέζοι "κομμουνιστές") στους κατά τόπους συνεταιρισμούς. Έτσι λοιπόν, το πεδίο της πράξης αποτελεί το πραγματικό μέτρο για την κριτική που κάνουν στους σοβιετικούς μετά από το 20ό συνέδριο (πχ για τη μεταφορά των ΜΤΣ στην κατοχή των κολχόζ), καθώς ακολουθούν ουσιαστικά την πολιτική που πρότεινε ο Μπουχάριν.

-Αν αυτή ήταν η κατάσταση στην ύπαιθρο, προκύπτει εύλογα το ερώτημα, γιατί να υπάρχει διαφορετική ταξική στόχευση στις πόλεις και κατά πόσο στράφηκε όντως ενάντια στη γραφειοκρατία και τα ανερχόμενα αστικά στρώματα η πολιτιστική επανάσταση (ή κατά πόσο συμβαδίζουν οι στόχοι της με τα ανοίγματα στις ΗΠΑ, το ίδιο χρονικό διάστημα).

-Ο απόηχος της πολιτιστικής επανάστασης και των υπερβολών της έφτασε στην Ελλάδα με τις συζητήσεις (και το καλαμπούρι) για το "αστικό και το κόκκινο ηλεκτρόνιο". Αποτυπώνεται (ακόμα και) σε αναρχικά συνθήματα του τύπου "οι μπάτσοι πουλάνε την επιστήμη", καθώς και στην πολιτική νοοτροπία διάφορων ευρωμαοϊκών οργανώσεων, που μαγεύονται από τον υποκειμενικό βολουνταρισμό και το σύνθημα "τα πάντα είναι ταξική πάλη", που στο (αρκετά αντιφατικό κατά τη δική μου αντίληψη) σκεπτικό τους συμπληρώνεται από τη δομή (στρουκτουραλισμός) που καθορίζει κι αυτή τα πάντα.

-Σαράντα χρόνια μετά το Μάο (και το τυπικό τέλος της πολιτιστικής επανάστασης), υπάρχουν πολλά καίρια κι ενδιαφέροντα ερωτήματα που προκύπτουν από την κινέζικη πείρα (όπως πχ το ζήτημα της θέσης της γραφειοκρατίας και της αντιμετώπισής της). Είναι ζήτημα όμως αν υπάρχει ένας θετικός δημιουργικός πυρήνας που μπορούμε να κρατήσουμε για να φωτίσει το δρόμο μας σήμερα.

Να υπηρετούμε το λαό

Περιμένοντας το απογευματινό πανηγύρι στο Σύνταγμα (το γέλιο είναι πολύτιμο σε τόσο δύσκολους καιρούς), η κε του μπλοκ χρωστάει μια αποτίμηση από τα δύο πρώτα μέρη για την πολιτιστική επανάσταση στην Κίνα και θα την επιχειρήσει σε δύο δόσεις. Μία για αυτό καθαυτό το θέμα και μία για κάποιες ενδιαφέρουσες προεκτάσεις του και παρεμφερείς πτυχές που συνδέονται άμεσα με αυτό. Ενώ παράλληλα εκκρεμεί μια αναφορά στην αντίληψη του μ-λ χώρου για το σοσιαλισμό κι ορισμένα προβληματικά σημεία που παρουσιάζει κατά τη γνώμη μου.

Αντιλαμβάνομαι πάντως ότι ο μ-λ χώρος (κι οι οργανώσεις που τον συναπαρτίζουν) δεν έχει ακριβώς ενιαία ή μάλλον ταυτόσημη αντίληψη σε όλα τα ζητήματα, κατά συνέπεια ενδέχεται να προβώ σε κάποιες άδικες γενικεύσεις, καθώς δεν έχω εντρυφήσει στις επιμέρους διαφοροποιήσεις που τυχόν υπάρχουν. Επιχειρώ ωστόσο μια όσο το δυνατόν καλόπιστη κι αντικειμενική κριτική προσέγγιση, με βάση μια μαοϊκή πηγή (που αν μη τι άλλο δεν μπορεί να κατηγορηθεί για αντικινέζικη προπαγάνδα): το βιβλιαράκι του Τσιριγώτη (από το ΜΛ-ΚΚΕ) "έφοδος", που κυκλοφόρησε φέτος και αποτελεί μια χρήσιμη, συνοπτική επισκόπηση της ιστορίας της Π.Ε. και των πολιτικών, θεωρητικών αναφορών της.

Προφανώς η μπροσούρα αυτή δεν αποτελεί πανάκεια. Έχω σημειώσει μάλιστα (και δε νομίζω να το μπερδεύω με κάτι άλλο, όσο ανάκατες κι αν είναι οι σημειώσεις μου) πως σε ένα σημείο αναφέρεται σε "σοσιαλιστικό τρόπο παραγωγής", που αν δεν πρόκειται για αβλεψία της στιγμής, νομίζω ότι είναι χοντρό θεωρητικό λάθος, που αποκόπτει το μεταβατικό σοσιαλιστικό στάδιο από τον κομμουνιστικό τρόπο παραγωγής (και δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από το γεγονός ότι η κομμουνιστική κοινωνία στην αρχική της εμφάνιση φέρει έντονα τα σημάδια της καπιταλιστικής, από τα σπλάχνα της οποίας ξεπήδησε).

(*μεταγενέστερη διόρθωση: το λάθος είναι δικό μου κι οφείλεται σε ένα μπέρδεμα στις σημειώσεις μου. Ο όρος αυτός απαντάται στο βιβλίο του Μπιτσάκη για το σοσιαλισμό [ένα φάντασμα πλανιέται] κι όχι στο βιβλιαράκι του Τσιριγώτη)

Σε κάθε περίπτωση, βρίσκω πολύ πιο γόνιμο κι ευχάριστο (ακόμα κι από τη σκοπιά του απλού αναγνώστη) να διαβάζω ελληνικά κείμενα και αναλύσεις για την Π.Ε. παρά δικές της, πρωτότυπες επεξεργασίες και κείμενα, που είναι μάλλον απλοϊκά και διαπνέονται από έντονη προσωπολατρία, σχεδόν θρησκευτικού τύπου.

Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα παράρτημα με μια εγκύκλιο και μια απόφαση της ΚΕ του ΚΚΚ, με πολυάριθμες αναφορές στον πρόεδρο της ΚΕ (!) Μάο, ή το σύντροφο Μάο, που "ξεκίνησε και καθοδηγεί προσωπικά την πολιτιστική επανάσταση" (!) και γενικά μας διδάσκει ένα σωρό πράγματα, που μπορεί να φαίνονται κοινότοπα κι αυτονόητα, αλλά αποκτούν μια ξεχωριστή σοφία από τα δικά του χείλη, στα πλαίσια της "σκέψης Μάο Τσε Τουνγκ", που δεν προϋπήρχε και καθιερώθηκε ακριβώς στα χρόνια της Π.Ε.

Επίσης υπάρχουν αρκετές απλοϊκές φράσεις, που μπορεί να είναι χαρακτηριστικό της κινέζικης γλώσσας (και των μεταφράσεων στα ελληνικά) ή συνειδητή επιλογή του κομμουνιστικού κόμματος, για να εκλαϊκεύσει το λόγο του και να απευθυνθεί πλατιά στις αγροτικές μάζες. Αυτό αποτυπώνεται και στον τίτλο διάφορων ντοκουμέντων, επεξεργασιών, συνθημάτων: το σχήμα των "τριών σε ένα" (που δεν είναι σαμπουάν, αλλά επιτροπή), οι δέκα σημαντικές σχέσεις, "να κυβερνά η πολιτική ή να κυβερνά η τεχνική", "να υπηρετούμε το λαό" (που ήταν και το όνομα ενός παλιού μ-λ εκδοτικού κι η αφορμή για τον τίτλο του κειμένου) "και την επανάσταση ή "να υπηρετούμε τους αντιδραστικούς και την αντεπανάσταση", κοκ.

Ακόμα κι όταν εκφράζουν κάποιες σημαντικές ιδέες, πχ το σχήμα της διπλής συμμετοχής (συμμετοχή των διευθυντικών στελεχών στην παραγωγή και των εργατών στη διεύθυνση) είναι τόσο απλοϊκά που θυμίζουν συνειρμικά τις οργουελικές εντολές απ' τη φάρμα των ζώων: τέσσερα πόδια καλό, δύο πόδια κακό. Αναρωτιέται λοιπόν κανείς αν το περιεχόμενο αυτών των συνθημάτων είναι το ίδιο απλοϊκό με τη μορφή τους, κι επομένως αποτυγχάνει να συλλάβει τη σύνθετη πραγματικότητα και τις αντιφάσεις της, για να οδηγήσει στην επίλυσή τους. Αντιθέτως, μοιάζει να οδηγεί σε επιφανειακή αντιμετώπισή τους και να δικαιολογεί τις υπερβολές, όπως το σύνθημα "κάτω οι ειδικοί" και τη μαζική αποστολή ακαδημαϊκών σε ορυζώνες, για να στρώσουν χαρακτήρα και ταξική συνείδηση (μια βουλησιαρχική λογική, που πλησιάζει την αφέλεια κάποιων αναρχικών προσεγγίσεων). Κι αυτά παρουσιάζονται ως θεωρητική ανάπτυξη του μαρξισμού και η τελευταία λέξη του για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση...

Υπάρχει ο αντίλογος πως η πολιτιστική επανάσταση δεν ήθελε να υποβιβάσει τους διανοούμενους, αλλά να εξυψώσει τους αγρότες και τους εργάτες στο επίπεδο των πρώτων, με άλλα λόγια δεν ήθελε να στείλει τους πανεπιστημιακούς στους ορυζώνες, αλλά τους ορυζώνες στο πανεπιστήμιο, και αυτή τη λογική εξέφρασαν και τα εργατικά πανεπιστήμια στη Σανγκάη. Από την άλλη όμως, διαβάζουμε στην απόφαση της ΚΕ του ΚΚΚ, στο κεφάλαιο για την εκπαίδευση πως "η διάρκεια της φοίτησης πρέπει να ελαττωθεί. Το πρόγραμμα σπουδών πρέπει να μειωθεί και να βελτιωθεί. Το εκπαιδευτικό υλικό πρέπει να αλλάξει ριζικά, ορισμένο μέρος πριν απ' όλα πρέπει να απλοποιηθεί...". Η υπερβολή ως προς τον ταξικό χαρακτήρα της γνώσης (που είναι κομβικής σημασίας ζήτημα) μπορεί να φτάσει στο σημείο της εγκληματικής απαξίωσης του επιστημονικού κεκτημένου, που θεωρείται ταξικό, άρα κι άχρηστο, σε πλήρη αντίθεση με την υπόδειξη του Λένιν για την αφομοίωση όλου του πνευματικού πλούτου των ταξικών κοινωνιών και την περαιτέρω, δημιουργική του ανάπτυξη.

Αντιλαμβάνομαι πως αυτό το κριτήριο, αν και δίνει το μέτρο για τη σοβαρότητα και το στρατηγικό ορίζοντα του εγχειρήματος, δεν επαρκεί για μια συνολική αποτίμησή του, η οποία πάντως υπερβαίνει τις δικές μου δυνατότητες κι απαιτεί πιο συστηματική μελέτη των γεγονότων και των ντοκουμέντων. Τα οποία, εφόσον ευσταθούν (και δεν αμφισβητούνται) τα αποσπάσματα που παραθέτει ο quinto σε προηγούμενη συζήτηση, μπορούν να οδηγήσουν σε εντυπωσιακά συμπεράσματα για την αξιοπιστία και την "αντιρεβιζιονιστική συνέπεια" της μαοϊκής Κίνας. Όπως από την άλλη, μπορεί να βρει κανείς εξίσου ενδιαφέροντα ντοκουμέντα και για την χοτζική Αλβανία (μερικά από τα οποία παρατίθενται και στο βιβλιαράκι του Τσιριγώτη).

Επίσης θα ήταν άδικο να μην αναγνωρίσουμε ότι η Π.Ε. χαρακτηρίζεται από τον ενθουσιασμό και τη μαζική συμμετοχή των μαζών, ενώ ξεσηκώνει μέχρι τις μέρες μας τις αντιδράσεις του σημερινού ΚΚ και της κινέζικης αστικής τάξης. Αυτό ωστόσο δεν απαντά στην εκδοχή που δίνει πχ ο Άναυδος στο δικό του κείμενο, ότι δηλ η Π.Ε. έγινε ή χρησιμοποιήθηκε για την εκκαθάριση των εσωκομματικών αντιπάλων του Μάο.

Κλείνω αυτό το πρώτο μέρος (που αφήνει βέβαια πολλά πράγματα ανοιχτά και δεν κλείνει απολύτως τίποτα) με ένα ενδιαφέρον απόσπασμα, που βρήκα και στο βιβλίο του Τσιριγώτη:

Από αυτό το κλίμα του λυσσαλέου αντιμαοϊσμού δεν ξεφεύγει ούτε ο Ν. Ζαχαριάδης. Ο τελευταίος, αφού καθαιρέθηκε από γενικός γραμματέας του ΚΚΕ στην 6η Ολομέλεια (;956) και εξορίστηκε αργότερα στο Σοργκού της Σιβηρίας, γράφει ανάμεσα σε άλλα το 1967: 

"Ο Μάο Τσε Τουνγκ με τη θεωρία του δεν έδωσε και δε δίνει μαρξιστική-λενινιστική απάντηση στα προβλήματα της εποχής μας γιατί ξεκινά κι εκφράζεται σε μικροαστική-σωβινιστική μεγαλοκινέζικη βάση. Η εσωτερική γραμμή του Μάο, τα τρία κήτη: το μεγάλο άλμα-λαϊκή κομμούνα-γενική γραμμή, αποτέλεσαν ανεδαφική, εξωπραγματική προσπάθεια να πιάσει πουλιά στον αέρα, να πραγματοποιήσει το "κομμουνιστικό όνειρο" χωρίς στήριγμα στις αντικειμενικές δυνατότητες και έκφρασε μικροαστική αδυναμία μπροστά στις δυσκολίες, ανικανότητα για επιστημονική σκέψη και πράξη. Αυτό έριξε την κινέζικη επανάσταση πίσω και είχε διαλυτική επίδραση στο ΚΚ Κίνας. Μέσα στις γραμμές του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος ο μαουτσετουνγκισμός είχε και έχει αποσυνθετική επιρροή. Ένα παράδειγμα από τα πολλά, η τραγική ήττα μας στην Ινδονησία. Και στο Βιετνάμ αντικειμενικά παίζει το παιχνίδι των αμερικάνων. Υπολογίζοντας την κρίση που η θεωρία και η πράξη του Μάο προκάλεσε στο παγκόσμιο κομμουνιστικό και προοδευτικό κίνημα ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός, όπου βασίζεται σ' όλον τον κόσμο ο μαουτσετουνγκισμός, αποτελεί αντιθεωρία στο μαρξ-λενινισμό, οι κουκουέδες δεν μπορούν να έχουν καμία σχέση μαζί του". 

Η τοποθέτηση του Ζαχαριάδη προκαλεί την οργισμένη αντίδραση των εξόριστων πολιτικών προσφύγων, που έχουν συγκροτήσει πολιτικές οργανώσεις αντιπαράθεσης με το ρεβιζιονισμό στην προσφυγιά, οι οποίοι γράφουν: 

Ο Νίκος Ζαχαριάδης με τις επινοήσεις, συκοφαντίες και βρισιές ενάντια στον Μάο Τσε Τουνγκ και το ΚΚ Κίνας δεν κάνει τίποτα το καινούριο παρά αυτά που κάνει ο κάθε αποστάτης του μαρξισμού-λενινισμού όταν, για να βολέψει τον εαυτό του, δίνει εξετάσεις υποταγής στο χρουτσωφικό ρεβιζιονισμό.

Ώστε αποστάτης λοιπόν...

Παρόλα αυτά, η Π.Ε. ασχολήθηκε (είτε στρεβλά είτε σωστά, είτε και τα δυο μαζί σε ένα βαθμό) με πολύ σοβαρά ζητήματα, που θα συναντήσει μπροστά της η σοσιαλιστική οικοδόμηση του μέλλοντος και με αυτή την έννοια θα ακολουθήσει εν καιρώ ένα ακόμα κείμενο, με σχετικούς προβληματισμούς

Στο έδαφος του σοσιαλισμού

Πιάνουμε το νήμα της πολιτιστικής επανάστασης από εκεί που το αφήσαμε χτες και συνεχίζουμε με το δεύτερο και πιο θεωρητικό μέρος. Υπόψη πως παρουσιάζω κάποια σημεία, όπως ακούστηκαν, σε (κατά κάποιον τρόπο, εννοούμενο) πλάγιο λόγο, χωρίς απαραίτητα να τα ασπάζομαι ή να εκφράζω τη δική μου άποψη (εκτός από τα σημεία που το αναφέρω ρητά). Τα σημεία αυτά εκτίθενται συνοπτικά με παυλίτσες (μετά από τελείες) και τυχόν αβαρία κατά τη μεταφορά, πιστώνεται στην κε του μπλοκ.

Για τους μαοϊκούς η Π.Ε. είναι το τρίτο βασικό αγκωνάρι από την ιστορία του επαναστατικού κινήματος, μετά από την Παρισινή Κομμούνα και τον Οκτώβρη του 17'. Κι αν μοιάζει καμιά φορά η αλήθεια τους πελώριο ψέμα, παγωμένη στο χρόνο κι εκτός εποχής, έχουν ωστόσο τη βεβαιότητα πως (όπως λέει κι ο Τσιριγώτης στους μαθητές του): πέντε και πέντε μας κάνουν δέκα και δε θα πάρουμε τη γνώμη του κοινού για αυτό.

Η Π.Ε. (ή ΜΠΠΕ για το μαοϊκό χώρο) απαντά στο ζητούμενο της επαναστατικής πολιτικής-στάσης σε συνθήκες σοσιαλισμού. Κάτι που θυμίζει πολύ τη δική μας φράση [πχ κυβέρνηση] στο έδαφος του καπιταλισμού και το αντίστοιχο πρόβλημα της επαναστατικής πολιτικής-στάσης σε μη επαναστατικές συνθήκες.

Το καινούριο που φέρνει (για αυτούς) ο Μάο δεν ήταν η ιδέα του ενδεχόμενου παλινόρθωσης (κάτι που είχε επισημάνει πχ κι ο Μαρξ στη 18η Μπρυμαίρ, σε ένα απόσπασμα για τις αντιφάσεις και τα πισωγυρίσματα της επανάστασης). Αλλά ο τρόπος που αποκρούεται αυτό κι η θεωρητική ανάλυση των αντιθέσεων, που μπορεί να οξυνθούν και να εξελιχθούν σε ανταγωνιστικές, ενώ δεν είχαν αρχικά τέτοιο χαρακτήρα.

-Η (κατ' αυτούς) νέα Αστική Τάξη (ΝΑΤ) γεννιέται σε τρία πεδία:
στην οικονομία και τη μικρή εμπορευματική παραγωγή, όπου εφαρμόζεται ο νόμος της αξίας κι αναγεννιέται αδιάκοπα ο καπιταλισμός.
Στο επίπεδο του εποικοδομήματος, των ιδεών, των θεσμών, ηθών κι εθίμων.
Στο κόμμα, που αντανακλά κάποιες κοινωνικές τάσεις και δε μένει "αδιάβροχο" απ' αυτές -κάτι που ισχύει ακόμα και στις δικές τους μικρές οργανώσεις, πόσο μάλλον σε ένα κόμμα που πρωτοπορεί στη διεύθυνση μιας κοινωνίας.

-Στη σχέση βάσης-εποικοδομήματος υπάρχουν δύο ειδών αποκλίσεις: ο οικονομισμός που δίνει μονόπλευρα βάρος στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, παραμελεί τις παραγωγικές σχέσεις και την αντίστροφη επενέργεια-αλληλεπίδραση των δύο πόλων, θεωρώντας επαρκείς συνθήκες για την εδραίωση κι ανάπτυξη του σοσιαλισμού τη σοσιαλιστική εξουσία και τη σοσιαλιστική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής.
Κι ο βολουνταρισμός που εκφράζεται πχ από τους αλτουσεριανούς και την κλασική αποθέωση του εποικοδομήματος (με τις "μαοϊκές" αναφορές), που θυμίζουν κάπως τον Κοέλιο: αν θέλεις κάτι πάρα πολύ, όλο το σύμπαν θα συνωμοτήσει για να το πετύχεις.
Το εποικοδόμημα μόνο σε ορισμένες συνθήκες μπορεί να γίνει υλική δύναμη, για να μετασχηματίσει τις παραγωγικές δυνάμεις και σχέσεις.

-Ένα παράδειγμα διαφορετικής έμπρακτης αντιμετώπισης, πχ στο ζήτημα της θρησκείας, ήταν η απόσταση μεταξύ της Αλβανίας που (αυτο)ανακηρύχθηκε σε αθεϊστικό κράτος και της κινέζικης πολιτιστικής επανάστασης, η οποία πάλεψε οργανωμένα ενάντια στις ριζωμένες για χιλιάδες χρόνια κομφουκιανές αντιλήψεις.

-Η περίοδος ως το 56' ήταν η ολοκλήρωση του αστικοδημοκρατικού μετασχηματισμού της Κίνας (που είχε όμως πεντάχρονα πλάνα από το 52'), για να ακολουθήσει το μεγάλο άλμα ως το 60' -χωρίς θεαματικά αποτελέσματα- και μια πενταετής περίοδος μεταβατικής ισορροπίας, μέχρι το ξέσπασμα της Π.Ε. το 66' -που κράτησε ως το 76' και δεν ολοκληρώθηκε το 69' όπως συχνά αναφέρεται.

Τελικά πέτυχε η Π.Ε;
Όχι! Ούτε το μεγάλο άλμα εξάλλου. Αλλά μέτρο της επιτυχίας τους είναι η παρακαταθήκη που άφησαν κι όχι μια κυνική, εμπειρική εκτίμηση εκ του αποτελέσματος, που είναι και το μόνο που ενδιαφέρει τους αστούς. Γιατί ποιος μπορεί να πει πχ ότι ο Μπελογιάννης όντως έχασε;
Υπήρξαν βεβαίως στα πλαίσιά της και κάποιες ακρότητες. Κι είναι γεγονός πως η ανθρώπινη, ταξική φύση δεν αλλάζει, στέλνοντας πχ ένα διανοούμενο να δουλέψει υποχρεωτικά στους ορυζώνες. Αλλά το βασικό ζητούμενο της διαδικασίας αυτής ήταν να έρθουν οι ορυζώνες στο έδρανο.
Η πολιτιστική επανάσταση δεν είναι μόνο ιδέα, οι μάζες χρειάζονται να φαν κιόλας. Σημαίνει όμως πως η πολιτική έχει προτεραιότητα και βρίσκεται στο τιμόνι. Γι' αυτό οι κομμουνιστές δεν κάνουν ποτέ λόγο για σκέτη... οικονομία, αλλά για πολιτική οικονομία.

-Μερικές σκόρπιες, ενδιαφέρουσες επισημάνσεις.
Παρά τις κατηγορίες περί οικονομισμού προς το Στάλιν, αυτός έριχνε το βάρος στον οικονομικό λογισμό κι όχι στη χρηματιστική ανταλλαγή για την ανταλλαγή προϊόντων.
Οι σοσιαλιστικές επαναστάσεις ήταν οι πρώτες που επιχείρησαν να ταυτίσουν-συνταιριάσουν τους δύο πόλους της αντίθεσης λογικού-ιστορικού, στην εξέλιξη της ανθρωπότητας.

-Οι Κινέζοι δεν αρκούνται στην κατάργηση-κοινωνικοποίηση της αστικής, μονοπωλιακής ιδιοκτησίας, αλλά δίνουν βάρος στον καταμερισμό εργασίας, τον τρόπο διοίκησης, κτλ. Όπως προκύπτει άλλωστε κι από το έργο των κλασικών (χειρόγραφο Μαρξ, πρώτη σημείωση για την αλλοτρίωση, αν το σημείωσα καλά), κατά την πρώτη εμφάνιση της ταξικής κοινωνίας, δεν είναι η ιδιοκτησία που προηγήθηκε του καταμερισμού εργασίας, αλλά η ύπαρξη του καταμερισμού είναι που επιβάλλει την ιδιοκτησία ως μορφή.

-Κάνουν λόγο για αντίθεση εκτελεστικής-διευθυντικής εργασίας, που έχει έναν ευρύτερο ορίζοντα από το δίπολο χειρωνακτική-πνευματική εργασία. Μια εργασία μπορεί να είναι κοπιώδης, μηχανική, επαναλαμβανόμενη, χωρίς να είναι απαραίτητα χειρωνακτική.

-Ο σοσιαλισμός δεν είναι απλά μια κομμουνιστική κοινωνία, όπως βγήκε από τα σπλάχνα της καπιταλιστικής, και με τα σημάδια του ταξικού παρελθόντος της ανθρωπότητας, που κουβαλάει για να το μετασχηματίσει, αλλά μια κοινωνία που είναι μάλλον πιο κοντά στον καπιταλισμό, παρά τον κομμουνισμό κι αυτό είναι που αιτιολογεί τη θέση του Στάλιν για όξυνση της ταξικής πάλης.

Αυτό σηκώνει προφανώς αρκετή συζήτηση, καθώς δείχνει αφενός να αντιλαμβάνεται πολύ καλά τις αντιθέσεις και τα προβλήματα που έχει να επιλύσει ο σοσιαλισμός, αφετέρου όμως τον αποσπά κατά κάποιον τρόπο από τον κομμουνισμό, ως κοινωνικό σύστημα (στο βιβλίο του Τσιριγώτη για την Π.Ε. μάλιστα ο σοσιαλισμός αναφέρεται λανθασμένα κι ως ξεχωριστός τρόπος παραγωγής!). Προκύπτει επίσης εύλογα το ερώτημα πώς συνδυάζεται η όξυνση της ταξικής πάλης με την απονέκρωση του κράτους για να φτάσουμε στην ώριμη κομμουνιστική κοινωνία.

-Οι Κινέζοι προσπάθησαν να πατήσουν στην πρακτική πείρα των σοβιετικών και να βελτιώσουν την εφαρμογή της με διάφορα μέσα, που ήταν όλα σχετικά με την παραγωγή και την οικονομία, απαντώντας έτσι στην κατηγορία του ρομαντικού ιδεαλισμού που αγνοούσε τον τεχνικό εκσυγχρονισμό.
Αντί της (κατά βάση αστικής) αμοιβής με το κομμάτι, εφάρμοσαν πειραματικά την αμοιβή με την ώρα και με βάση κριτήρια εξοικονόμησης πόρων, κοινωνικής κατανάλωσης, αλληλεγγύης (μακριά απ' τη λογική του κέρδους). Αντικατέστησαν την προσκοπική λογική (;) ένας για όλους κι όλοι για έναν, με το όλοι για όλους. Προβληματίστηκαν πάνω στη διοικητική απλοποίηση, που θα έφερνε στο επίκεντρο της πολιτικής το μουζίκο και τη μαγείρισσα, κατά τις φράσεις των κλασικών, καθώς και στο αντίστοιχο της κοινωνίας των πολιτών στο σοσιαλισμό, που θα στήριζε τη σοσιαλιστική εξουσία (και αυτή ήταν μια βασική πτυχή της συζήτησης για τα συνδικάτα στη σοβιετική Ρωσία, και της λενινιστικής θέσης, σε διάκριση με την αυτοδιαχειριστική λογική της Κολοντάι και τη στρατιωτικοποίηση που πρότεινε ο Τρότσκι.

Προώθησαν τέλος τα ηθικά αντί για τα υλικά κίνητρα και τα εργοστασιακά πανεπιστήμια στην εκπαίδευση -που για πρώτη φορά επιχειρείται να συνδεθεί πραγματικά με την παραγωγή, αντίθετα με όλες τις αστικές προσεγγίσεις.
Η εκπαίδευση συνιστά ένα ξεχωριστό (και προβληματικό κατά τη γνώμη μου) κεφάλαιο, με την επικράτηση λογικών ενάντια στα τρία συνήθη κέντρα αναφοράς (σχολείο, βιβλίο, καθηγητής) και την υπερβολή στην ταξικότητα της γνώσης, που προκαλούσε στα ελληνικά αμφιθέατρα την ειρωνεία των Κνιτών σφων για το αστικό και το προλεταριακό ηλεκτρόνιο.
Καταγράφω παρεμπιπτόντως και μια ξώφαλτση σπόντα ενός εισηγητή για την πρόταση του ΚΚΕ για το 12χρονο σχολείο και το ερώτημα: σε ποια κοινωνία θα εφαρμοστεί;

Σημειώνω τέλος την παραδοχή ενός εισηγητή ότι δεν είναι ξεκάθαρο ποια από τα κείμενα του Μάο είναι όντως δικά του και ποια ανήκουν στους ερυθροφρουρούς. Κι επιφυλάσσομαι για ένα δικό μου κείμενο που θα κάνει τη σούμα και θα κλείνει τη "μαοϊκή τριλογία".

Μια συζήτηση για την κινέζικη πολιτιστική επανάσταση

Προχτές η κε του μπλοκ βρέθηκε στην ΑΣΟΕΕ, στο διήμερο που συνδιοργάνωσαν τα δύο μ-λ για τα πενηντάχρονα της κινέζικης πολιτιστικής επανάστασης. Ήταν κατά σειρά η τρίτη συζήτηση, το πρωί (προς μεσημεράκι) της Κυριακής και θα 'ταν μάλλον πιο εύκολο να την ξεχωρίσεις από το πάνελ των ομιλητών, παρά από το θέμα της, που διαπλεκόταν οργανικά με αυτά της προηγούμενης μέρας κι όλα σκιαγραφούσαν διάφορες πτυχές της πολιτιστικής επανάστασης, της Π.Ε. ή μεγάλης προλεταριακής (μππε), γιατί τέθηκε μεταξύ άλλων και το ζήτημα αν ήταν κυρίως προλεταριακή ή πολιτιστική, κατά πόσο θα μπορούσε να συνδυάζει και τα δύο, κτλ.

Επηρεασμένος από τον όγκο των πληροφοριών που κρίνω σκόπιμο να μεταφέρω (σε δύο μέρη, ένα πιο ελαφρύ και ένα με πιο βαρύ, θεωρητικό πυρήνα) και από το άγχος των εισηγητών να χωρέσουν όσα ήθελαν να πουν στο προβλεπόμενο μισάωρο (το εντυπωσιακό είναι πως όντως οι πιο πολλοί το τήρησαν), θα ακολουθήσω παρόμοια τακτική και θα παραθέσω σε σημεία-βούλες κάποια στοιχεία (ενδιαφέροντα ή μη, θα το κρίνει ξεχωριστά κάθε σφος αναγνώστης).
Αν κάποιος σφος προτιμά να διαβάσει μια κριτική της Π.Ε. από δική μας, φιλοσοβιετική -σχηματικά μιλώντας- σκοπιά, μπορεί να θυμηθεί εδώ ένα παλιότερο κείμενο του Άναυδου.

Θα προηγηθεί το πιο ελαφρύ μέρος, εν είδει ανταπόκρισης.
Μια βασική μη ανταγωνιστική αντίθεση, που είναι ζήτημα όμως πώς επιλύεται, ήταν μεταξύ παλιού και νέου στοιχείου στο αμφιθέατρο Αντωνιάδου. Από τη μια πχ ένας ασπρομάλλης παππούς που το ρολόι του πήγαινε (αλήθεια τώρα) μία ώρα πίσω, γεμάτο πολιτικούς συμβολισμούς, ή ακολουθώντας τη γραμμή Σιάντου για τη θερινή ώρα -που είναι αστική επινόηση. Κι από την άλλη, μικρά παιδάκια, που χοροπηδούσαν στα πλατύσκαλα του αμφιθεάτρου, έτοιμα για το δικό τους Μεγάλο Άλμα, με μια δόση αριστερίστικης παρέκκλισης. Η νέα γενιά ήταν πλειοψηφία στο κοινό που γέμισε τις σειρές με τα καθίσματα, αλλά υστέρησε δραματικά στον αριθμό των παρεμβάσεων, στο τέλος.

Το δίπολο άρθηκε διαλεκτικά από την ωριαία καθυστέρηση στην έναρξη της συζήτησης, ένα τυπικό χαρακτηριστικό του αριστερισμού, που συνδύασε αρμονικά και τους δύο πόλους. Το κερασάκι στην τούρτα όμως ήταν μια φράση του συντονιστή για τα παραδείγματα από το πρόσφατο και το απώτερο μέλλον, που αν και εκ παραδρομής, κέρδισε το σεβασμό μου για το σουρεάλ και τους συμβολισμούς της. Θα μπορούσε να είναι ατάκα κι από το Inception...

Μία δεύτερη ενότητα (χωρίς πάλη) των αντιθέτων ήταν ο πάγκος με τα βιβλία, που ήταν φαινομενικά ενιαίος, μέχρι που έφτανες στη φάση της πληρωμής.
-Αυτό θα πάτε να το πληρώσετε στην άλλη πλευρά του πάγκου.
Γιατί προφανώς ήταν έκδοση του άλλου μ-λ, που δικαιούταν τα λεφτά από την πώλησή του.

Αλλά το πιο ωραίο ήταν η έλλειψη στις σακούλες, που τις αναπλήρωσαν με πλαστικές διάφανες από σούπερ μάρκετ.
Επαναστατική θεωρία από τα Lidl, θα ήταν ο εύκολος, σατιρικός συνειρμός.
Αλλά η δική μου ήταν από το Σκλαβενίτη -που είναι και "καλός εργοδότης".

Αν κάποιος ενδιαφέρεται πάντως, θα μπορούσε να διαβάσει πχ κάποιο από τα ιστορικά βιβλία του Σαμαρά ("1917-53, η Ιστορία διδάσκει κι εμπνέει", "Γιάλτα ή Πότσνταμ), ένα βιβλίο του Πετρίδη για ορισμένες πτυχές της καπιταλιστικής παλινόρθωσης, ένα αντίστοιχο του Α. Παπαδόπουλου από το άλλο μ-λ, ή τη συλλογή διάφορων επίσημων κειμένων διαλόγου και θεωρητικής διαπάλης των ΚΚ, κατά τις δεκαετίας του 50', του 60' και του 70'.

Δυστυχώς, δεν υπήρχε κανένα κινέζικο (δηλ κάθετο) πανό, τιμής ένεκεν, ούτε καν ένα τατζεμπάο (εφημερίδα τοίχου). Μόνο η Οακκε έχει μείνει συνεπής στην κλασική μορφή (για το περιεχόμενο ας μην το πιάσουμε καλύτερα). Και έτσι το μόνο που έχει μείνει σταθερό, είναι ότι τα περισσότερα από όσα λένε φαίνονται στον κόσμο κινέζικα (ου μην και ρώσικα), πολύ δύσκολα για να τα κατανοήσει και να τον αγγίξουν.

Ας σημειωθεί και η σύμπτωση στα όρια του τρολαρίσματος, με την επιλογή της ΕΡΤ να προβάλει τις μέρες των εκδηλώσεων την αμφιλεγόμενη ταινία του Καλογερόπουλου "όνειρο αριστερής νύχτας", με το μαοϊκό πρωταγωνιστή να αντιλαμβάνεται τις αντιφάσεις και τα αδιέξοδα του χώρου συνολικά (ημών συμπεριλαμβανομένων) και της προσωπικής του διαδρομής. Στη σημερινή συγκυρία βέβαια, το τρολάρισμα δε στοχεύει τόσο στα μ-λ (που δεν έχουν τη δυναμική του παρελθόντος), αλλά στο... όλον αριστεροχώρι, σαν ειρωνικό, κυβερνητικό σχόλιο για τις ιδεολογικές του αγκυλώσεις και για τις αυταπάτες του.

Όσο για το μ-λ χώρο, που δεν έμεινε ούτε αυτός ανεπηρέαστος από τη λαίλαπα του (παλιού και νέου) ΠαΣοΚ, όπως δείχνει πχ η πορεία της Κοε, φαίνεται να έχει χάσει το τρένο (όχι της ΕΤΕ) και να δίνει μάχη οπισθοφυλακών, σε σχέση με το υπόλοιπο αριστεροχώρι. Κι είναι κρίμα από μια άποψη, γιατί αν είχε παραμείνει αυτός η βασική έκφραση του αριστερισμού, μπορεί το επίπεδο της αντιπαράθεσης τουλάχιστον να ήταν υψηλότερο, και να μην περιοριζόταν στα διάφορα μεταβατικά προγράμματα.
Αλλά κάθε εποχή έχει και τον αριστερισμό που της αξίζει.

Κατά την παρουσίαση του πάνελ, είχαμε το συνηθισμένο αστείο με τους πολιτικούς-γεωγραφικούς όρους. Από τα αριστερά... από τα δεξιά μου... Στην άκρα αριστερά... Στην ακροδεξιά ήταν ο Μπίστης από το ΕΚΚΕ (τυχαίο;), αλλά η παρουσίαση ήταν πιο διπλωματική, και ας είναι με την Ανταρσύα. Εδώ ο Γαλάνης ήταν με το Σύριζα...

Ο Τσιριγώτης αθέτησε την κομματική εντολή να διαβάσει από μέσα την εισήγησή του κι όταν τελικά την άρχισε μετά από μια σύντομη εισαγωγή είκοσι λεπτών, αναλογίστηκε σαν τον Κροίσο πάνω στην πυρά το δίκιο της οργάνωσης: Το κόμμα έχει δίκιο, πρέπει να διαβάζουμε. (Κόμμα, κόμμα, πόσο δίκιο είχες...)
Το οποίο όμως έχει διττή έννοια, diplis, όπως το λέει και το βαθύ τουίτερ.

Ο Μανούσακας που τα διάβαζε από μέσα πάντως, νομίζω πως έχασε (για αυτόν ακριβώς το λόγο) το ενδιαφέρον του κοινού, περισσότερο από κάθε άλλον.
Ο Μπίστης ήταν εμφανώς καταβεβλημένος, κατέβηκε πριν το τέλος της εκδήλωσης από το βήμα, για να φύγει, αλλά είχε πολλούς να χαιρετήσει στην πορεία και καθυστέρησε. Παρεμπιπτόντως, κατά την εισήγησή του, συνειδητοποίησα τι σημασία μπορεί να παίρνει για έναν οπαδό της θεωρίας των τριών κόσμων η έννοια "ιμπεριαλιστική περικύκλωση" και ότι στην περίπτωση της Κίνας σημαίνει βασικά πως ήταν περικυκλωμένη από το... "σοβιετικό σοσιαλ-ιμπεριαλισμό"!!

Ο Γαλάνης μίλησε για μετωπικά υποκείμενα και τις αρχές της Π.Ε. που θα έπρεπε να εφαρμοστούν και στις μεταξύ τους σχέσεις, δηλ τις σχέσεις μεταξύ των μαοϊκών οργανώσεων με τις... ενδομαοϊκές αντιθέσεις. Κάτι που μπορεί να κατέληγε πάντως σε εκκαθαρίσεις ενάντια στους... καπιταλβαδιστές (δηλ αυτούς που βαδίζουν προς τον καπιταλισμό κι υπήρχε στα κινέζικα ως όρος).

Ενώ ο Μάνος (από τα μ-λ) τοποθετήθηκε (χαριτολογώντας) ως... "μη συνεπής σταλινικός", κάτι που ήταν εσωτερικό αστείο, για να διασκεδάσει κάτι που είχε ειπωθεί την προηγούμενη μέρα. Αλλά είχε το περισσότερο ζουμί, κατά τη γνώμη μου, που θα το δούμε -καλώς εχόντων των πραγμάτων- αύριο.

Ως τότε κρατάμε το σχόλιό του για την ενασχόληση των Κινέζων με την προληπτική ιατρική -που στις μέρες μας φτάνει με ανορθολογικές κυρίως μορφές: βελονισμός, τάι-τσι, κτλ. Και το 'ανέκδοτο' με τα "ευρήματα" κατά τη διάρκεια της κατασκευής ενός μεγάλου έργου στην Κίνα, όπου ήρθαν στο φως απολιθωμένες ακαθαρσίες από το 1600 πΧ και την περίοδο των Μινχ, αν το σημείωσα σωστά. Κάτι που δείχνει συμβολικά ότι οι Κινέζοι έπρεπε να ξεκινήσουν να χτίζουν στην κυριολεξία πάνω στα σκατά, και ξεκινούσαν την προσπάθειά τους από πολύ χαμηλά...

Κίνα – Επανάσταση και αντεπανάσταση

Άναυδος – Ιούνης 2013

Μπορεί να μην προλάβαμε την επίσκεψη σαμαρά στην κίνα, για να έχει και μια νότα επικαιρότητας το σημερινό κείμενο, αλλά διατηρεί την ξεχωριστή σημασία του. Η κε του μπλοκ φιλοξενεί στο ιστορικό κυριακάτικο ένθετο μία ακόμα πολύ καλή δουλειά του άναυδου, με την αποτίμηση των πεπραγμένων της κινέζικης επανάστασης κατά τον περασμένο αιώνα. Μπορεί να ξεφεύγει λίγο σε έκταση, αλλά αξίζει πραγματικά τον κόπο και την υπομονή σας, να τη διαβάσετε ως το τέλος.

1.      Πρόλογος

Η βελούδινη καπιταλιστική παλινόρθωση στην Κίνα αποτελεί ακόμη και σήμερα ένα ιστορικό αίνιγμα. Πως και γιατί σε αντίθεση με τις υπόλοιπες πρώην σοσιαλιστικές χώρες, όπου η καπιταλιστική αντεπανάσταση είτε διέλυσε είτε έθεσε στην παρανομία τα κομμουνιστικά και εργατικά κόμματα, στην Κίνα η καπιταλιστική παλινόρθωση αλλά και η μετέπειτα διαχείριση του καπιταλισμού γίνεται από το ίδιο το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (ΚΚΚ);

Στο παρόν κείμενο, και χωρίς να ισχυριζόμαστε ότι η εκδοχή που παρουσιάζουμε  είναι απαλλαγμένη από λάθη και ελλείψεις, θα προσπαθήσουμε να λύσουμε τον παραπάνω γρίφο. Πολύ συνοπτικά η θέση που θα αναπτύξουμε παρακάτω ισχυρίζεται ότι στην Κίνα παρά την αρχική προσπάθεια ο σοσιαλισμός δεν οικοδομήθηκε, οι σχέσεις παραγωγής δεν άλλαξαν ριζικά  και το ΚΚΚ δεν ήταν ποτέ ένα προλεταριακό κόμμα νέου τύπου.

2.      Η Κινέζικη Επανάσταση

Την 1^η Οκτωβρίου του 1949 από την Πύλη της Ουράνιας Γαλήνης στην καρδιά του Πεκίνου ο Μάο Τσετούγκ ανακήρυξε την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας (ΛΔΚ). Πρόεδρος της κυβέρνησης τέθηκε ο Μάο ενώ πρωθυπουργός ο Τσου Ενλάι. Η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τη νέα κυβέρνηση ήταν η ΕΣΣΔ την επόμενη μόλις μέρα. Η ίδρυση της ΛΔΚ σφράγισε  το τέλος του εμφύλιου πολέμου που ξεκίνησε αμέσως μετά από την ήττα της Ιαπωνίας στον Β’ΠΠ και την παράδοση της στρατιάς του Κβαγκτούγκ στον Κόκκινο Στρατό τον Αύγουστο του 1945. Στον εμφύλιο αυτό βρέθηκαν αντιμέτωποι από την μία μεριά το Κουομιτάγκ (ΚΜΤ) και ο ηγέτης του Τσαγκ Καισέκ, που είχε τη στήριξη των ΗΠΑ σε άνδρες και υλικό, και από την άλλη η συμμαχία του ΚΚΚ που είχε τη στήριξη της ΕΣΣΔ.

Το νέο καθεστώς ονομάστηκε ‘Νέα Δημοκρατία’ και βασιζόταν στη συμμαχία  τεσσάρων τάξεων –   εργάτες, αγρότες,  μικροαστοί και εθνική αστική τάξη. Τα τέσσερα αστέρια της κινέζικης σημαίας, ένα για κάθε τάξη, συμβολίζουν ακριβώς τη συμμαχία αυτή. Η συμμαχία είχε επικεφαλής το ΚΚΚ, που τη χρονιά εκείνη είχε περίπου 4,5 εκατομμύρια μέλη, εκ των οποίων το 80% περίπου ήταν αγρότες. Πρόεδρος του ΚΚΚ ήταν από το 1943 ο ίδιος ο Μάο ο οποίος σημείωνε ότι η διαφορά της ‘Νέας Δημοκρατίας’  από τη σοσιαλιστική επανάσταση είναι ότι η πρώτη δεν καταστρέφει τις μερίδες εκείνες του κεφαλαίου που συμμετέχουν στον αντι-ιμπεριαλιστικό αντι-φεουδαρχικό αγώνα[1].

Η κινέζικη επανάσταση δεν ήταν μια σοσιαλιστική επανάσταση αλλά μια αστικοδημοκρατική επανάσταση με εθνικο-απελευθερωτικά χαρακτηριστικά. Στρεφόταν ενάντια στον Ιαπωνικό ιμπεριαλισμό αλλά και στους φεουδάρχες και τη γραφειοκρατική αστική τάξη που συσπειρωνόταν πίσω από το ΚΜΤ. Στη συμμαχία που ήρθε στην εξουσία κυριαρχούσαν τα αγροτικά στρώματα. Είναι ενδεικτικό ότι στις πόλεις που ελευθέρωνε ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΛΑΣ) η διοίκηση δεν δινόταν στις παράνομες οργανώσεις  του ΚΚΚ αλλά σε στελέχη του ΛΑΣ από τις αγροτικές περιοχές. Στην Λαϊκή Πολιτική Συμβουλευτική Διάσκεψη συμμετείχαν όλα τα δημοκρατικά κόμματα των μικροαστικών στρωμάτων και της διανόησης. Στην αρχική κυβέρνηση 11 από τους 24 υπουργούς προέρχονταν από τα κόμματα αυτά[2]. Η θέση του Μάο ήταν ότι η γρήγορη μετάβαση στον σοσιαλισμό δεν συμβαδίζει με τις συνθήκες της Κίνας. Στο κοινό πρόγραμμα δινόταν μια στενή ερμηνεία του εχθρού: ιμπεριαλισμός, φεουδαρχία και γραφειοκρατικός καπιταλισμός, δηλ επιχειρήσεις που ανήκαν στους υποστηρικτές του ΚΜΤ και που κατασχέθηκαν άμεσα. Στον αγροτικό τομέα ο εχθρός περιορίστηκε στους γαιοκτήμονες, 3-5% του πληθυσμού, ενώ οι πλούσιοι αγρότες δεν βρίσκονταν στη λίστα των εχθρών.

3.      Ο Κινέζικος δρόμος για τον σοσιαλισμό.

3.1. Το ΚΚΚ

Το ΚΚΚ ιδρύθηκε το 1921 στη Σαγκάη. Στο τέλος του 1926 τα δύο τρίτα των μελών ήταν εργάτες αλλά μετά τις σφαγές του ΚΜΤ το 1927, όπου δολοφονήθηκαν πάνω από 50.000 εργάτες κι εξοντώθηκε μεγάλο μέρος της κομματικής βάσης, το ποσοστό αυτό έπεσε στο 10% το 1928, στο 2% το 1930 και ακόμη χαμηλότερα τα επόμενα χρόνια. Το ΚΚΚ υποχρεώθηκε  να αποσυρθεί από τις πόλεις και να καταφύγει στις πιο καθυστερημένες οικονομικά αγροτικές περιοχές της Κίνας. Σαν αποτέλεσμα το 1949 το ΚΚΚ ήταν ένα κόμμα που η βάση του ήταν αγροτική (80% των 4,5, εκ. μελών), το υπόλοιπο 20% αποτελούταν από μικροαστούς και διανοούμενους (18%) ενώ οι εργάτες αποτελούσαν κάτι λιγότερο από το 2%[3].

Η διεφθαρμένη και δωσιλογική πολιτική του ΚΜΤ, σε συνδυασμό με την για πάνω από 100 χρόνια ταπείνωση των κινέζων από τους ξένους ιμπεριαλιστές (πόλεμος του οπίου, εξέγερση των Μποξερς κλπ) είχαν ριζοσπαστικοποιήσει  την αναδυόμενη αστική τάξη και τα μεσαία στρώματα. Τα εκτός ΚΜΤ αστικά και μικροαστικά κόμματα αδυνατούσαν να εκφράσουν αυτή τη ριζοσπαστικοποίηση με αποτέλεσμα τα πιο ενεργά στοιχεία των τάξεων αυτών να ενταχθούν στο κατά βάση αγροτικό ΚΚΚ. Έτσι στην ουσία το ΚΚΚ αποτελούσε το ενιαίο μέτωπο των αντι-ιμπεριαλιστικών δυνάμεων στη Κίνα. Οι τάξεις αυτές είχαν φυσικά τους εκπροσώπους τους ή την επιρροή τους στην ηγεσία του ΚΚΚ. Ετσι ο Μάο Τσετουγκ  εκπροσωπούσε κατά βάση τα αγροτικά στρώματα, ο Λιου Σιαοκί και ο Τσου Ενλάι κατά βάση την εθνική αστική τάξη ενώ ο Κάο Καγκ το προλεταριάτο. Στην ηγεσία συμμετείχαν και οι στρατηγοί του ΛΑΣ Τσου Τεχ και Πενγκ Tεχουάι που στις κρίσιμες στιγμές της ταξικής πάλης μετά το 1949 έριξαν το βάρος τους αντίστοιχα στην πλευρά του Μάο ο πρώτος και στην πλευρά του Λιου ο δεύτερος. Όσο προχωρούσε η βιομηχανική ανάπτυξη της Κίνας το ποσοστό των αγροτών μειώθηκε σε 66% (1961) ενώ το ποσοστό των εργατών ανέβηκε στο 15% όσο και των διανοούμενων[4]. Το 1981 οι αγρότες αποτελούσαν το 45.5% των κομματικών μελών αν και αποτελούσαν το 75% του εργατικού δυναμικού ενώ το 1987 το ποσοστό έπεσε στο 39.5%[5].

Ενδεικτικό για τον χαρακτήρα του ΚΚΚ ήταν η προσθήκη στο 7^ο συνέδριο του (1945) της σκέψης του Μάο σαν καθοδηγητική ιδεολογία του κόμματος μαζί με τον μαρξισμό-λενινισμό! Στο 8^ο συνέδριο η σκέψη του Μάο αποσύρθηκε από το καταστατικό του ΚΚΚ  εξαιτίας της αλλαγής των εσωκομματικών συσχετισμών για να επανέλθει στο 9^ο συνέδριο και να παραμείνει έκτοτε μέχρι και σήμερα.

Σφυρί καλεί δρεπάνι

Σχολιασμός επικαιρότητας

Η νέα ελλάδα του σαμαρά είναι σαν το νέο πανιώνιο του μπέου και τις ποδοσφαιρικές ανώνυμες εταιρίες (παε), που όταν χρεοκοπούν αναβαπτίζονται, για να γλιτώσουν από τα χρέη τους με το πρόθεμα «νέο». Όπως δηλ οι νεοναζί, με τους οποίους θέλει να συνεργαστεί ο πολύδωρας. Αλλά δεν τολμάνε να βγουν στη νέα σμύρνη του νέου πανιώνιου, για να μην τους πάρουν χαμπάρι οι πάνθηρες και τους κάνουν τ’ αλατιού. Που πέρσι είχαν στην ομάδα προπονητή τον ελέ, που είναι σαν πρωταγωνιστής του παπακαλιάτη, και παραπέμπει ευθέως στην άλλη ελε, του καμμένου και του λαπαβίτσα, που διαγράφει το απεχθές χρέος. Αλλά η διαφορά είναι ότι δε σβήνουν αυτομάτως τα χρέη αν υποβιβαστείς σε τριτοκοσμική χώρα, όπως γίνεται στο ποδόσφαιρο.

Η νέα ελλάδα του σαμαρά λοιπόν είναι φτιαγμένη με παλιά υλικά από τον καιρό του καραμανλικού κράτους της αντιπαροχής. Και πήρε το όνομά της από το παλιό εκδοτικό των πολιτικών προσφύγων του δσε στην υπερορία, στη δεκαετία του 50’, πιθανότατα για να προκαλέσει τους απαραίτητους συνειρμούς με το μετεμφυλιακό κλίμα της εποχής και το νέο πολιτικό στιλ που φιλοδοξεί να εφαρμόσει ο αντώνης. Με υπουργούς σαν το βορίδη (πριν) και τον άδωνη (τώρα), βγαλμένους θαρρείς από εκείνα τα χρόνια, και με τον ίδιο κεντρικό ΙΔΕΑ ως προς το τι χρειάζεται ο τόπος σήμερα. Που τους λείπει μόνο το άσπρο κοστούμι του παγωτατζή –που ήταν η μόδα της εποχής και την τιμούσε ο καραμανλής ο πρεσβύτερος- και το τρίκυκλο.

Αν και στα δικά τους χρόνια ήταν της μόδας το τσεκούρι, για να προτρέξουμε λίγο στο ρου της ιστορίας και να πάμε στη δεκαετία με τις βάτες. Τότε που πέθανε ο τοσίτσας της νδ, έχοντας αναθρέψει γενιές νεοναζί με το βιβλίο του για τον εμφύλιο «φωτιά και τσεκούρι» κι αφήνοντας πολύτιμη παρακαταθήκη στους κενταύρους, τους ρέιντζερς και τις λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις, σαν την επεν του βορίδη. Που δεν ξέρω για τη φωτιά, αλλά τσεκούρι είχε σίγουρα κι υπάρχουν και φωτογραφικά ντοκουμέντα που μας το υπενθυμίζουν. Ενώ μοίραζαν και φυλλάδια με το σχετικό σύνθημα: «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους», πράσινους και βένετους (νδ-πασοκ).

Κι ο άδωνις έχεις το τσεκούρι του

Τώρα όμως έχουν αλλάξει οι καιροί κι ο βορίδης του εθνικού μετώπου κάνει εισοδισμό στο ενιαίο κυβερνητικό μέτωπο των προσκυνημένων, για να το διαβρώσει από μέσα και να το καταπολεμήσει με ένα σατανικό σχέδιο συμμαχίας ακόμα και με το διαβολικό πασόκ που με τον ανδρέα έριξε την χώρα στην ακολασία και την καταστροφή. Ευτυχώς όμως παραμένει το δόγμα «νόμος και τάξη» ως προμετωπίδα της δυομισικομματικής κυβέρνησης, που στρέφεται κατά πάντων, κηρύσσοντάς μας ανοιχτά τον πόλεμο. Κι έχεις την αίσθηση πως ζεις μέσα σε ταινία του δαλιανίδη και θα δεις πχ τους 35 συλληφθέντες συντρόφους του παμε να τους κουρεύουν με την ψιλή και να τους κυκλοφορούν στους δρόμους, κρατώντας πινακίδες, για να τους διαπομπεύσουν: είμαι τέντι μπόης, είμαι συνδικαλιστής, απεργός, είμαι δημόσιος υπάλληλος, είμαι κουκουές.

Ο βορίδης λοιπόν έχει άποψη για τα αίτια της κρίσης και μας λέει: είναι ο ανδρέας παπανδρέου, ανόητε. Αλλά ο άδωνης σπεύδει να διευκρινίσει πως το πρόβλημα είναι οι (όποιες) κατακτήσεις των πρώτων χρόνων της αλλαγής και πως ούτε ο ίδιος ο παπανδρέου δεν ακολούθησε αυτή την πολιτική, όταν επανήλθε στην κυβέρνηση –κι η αλήθεια είναι πως το είχε επισημάνει εγκαίρως στην κριτική του ο παναγιωτακόπουλος, ως φωνή της πασοκικής συνείδησης.

Το πρόβλημα συνεπώς «είναι η δεκαετία του ογδόντα ηλίθιε». Και ο χυδαίος αντικομμουνισμός έχει σα βασικό του όχημα τη βρώμικη προπαγάνδα για το βρώμικο 89’, που εμείς το ξεβρομίσαμε, κατά της χρυσής δεκαετίας και του πάρτι της μεταπολίτευσης, για να μεγαλώσει τις συλλογικές μας ενοχές για τις «σπάταλες κατακτήσεις που είχαμε». Αλλά την ίδια στιγμή προβλέπει και ως «εναλλακτική» και μια καρικατούρα επιστροφής στα 80’ς, που την ενσωματώνει μεταμοντέρνα, προβάλλοντας τον αλέξη ως το επόμενο παιδί της αλλαγής.

Έρχεται κι ο κινέζος παράγοντας της κόσκο με βαρυσήμαντες δηλώσεις, να μας πει πως η ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, όπου πρέπει να πάρει δύσκολες αποφάσεις για μεταρρυθμίσεις, όπως η λδ της κίνας, πριν από 30 χρόνια. Κι αν ο λαός μας συνεχίσει να εμπνέεται και να παλεύει κάτω από ξένες σημαίες, σαν τους.. αγανακτισμένους της τιεν αν μεν, που είχαν το άγαλμα της ελευθερίας στα χέρια τους, σε τρεις δεκαετίες περίπου η κινεζοποίηση των μισθών και της εργατικής τάξης θα είναι καθολική και τα 350 ευρώ που τόσο προκλητικά προτείνει σήμερα η τρόικα, θα φαίνονται μισθός πολυτελείας, όπως σε εμάς σήμερα φαίνεται προνομιούχος η γενιά των 700 ευρώ. Αλλά αν ο τσίπρας αντιστοιχεί στον δεξιό κομμουνιστή ντενγκ σιάο πινγκ, τότε ο λαφαζάνης είναι μάλλον κάτι σαν την χήρα του μαο και το ζήτημα είναι τι ρόλο ακριβώς παίζει ο αρθρογράφος του μαο, σπαρίλας.

Μα αν ο μισός μου μισθός βρίσκεται γιατρέ εδώ πέρα, ο άλλος μισός στην κόσκο βρίσκεται. Κι ύστερα γιατρέ, στην κάθε αυγή με τα χαράματα, πάντα με γκαλμπρέιθ και βαρουφάκη συγκλονίζομαι –ή συνετίζομαι.. ή μάλλον όχι, αυνανίζομαι. Γιατί εξηγούν πολύ πειστικά τους λόγους που δεν πρέπει να φοβούνται οι ηπα μια πιθανή κυβέρνηση σύριζα. Και δεν ξέρω για σένα γιατρέ, αλλά εμένα με έπεισαν απολύτως κι άρχισα να φοβάμαι για δικό μας λογαριασμό. Φοβού τους δαναούς και τσίπρα φέροντες.
Ο ομπάμα, το γιν και το γιαν, σκεφτήκαν και βρήκαν πως φταίει η πιονγκ γιανγκ

Με αυτά που λες θυμήθηκα και μια παλιά γελοιογραφία του στάθη για την κυβέρνηση του κινέζου σημίτη, που αντί για ελιές στο κούτελο είχε αριθμούς κι ένας παραδίπλα έλεγε: περνάει ο καθένας και γράφει πάνω του μια πιθανή ημερομηνία λήξης. Κάπως έτσι είναι και με την τωρινή κυβέρνηση, που άρχισε να φαγώνεται πριν καν κλείσει εβδομάδα με την καινούρια της μορφή. Μια κυβέρνηση υπό προθεσμία, που όσο παραμένει γίνεται επικίνδυνη, σαν τα ληγμένα χημικά που πετάνε οι ματάδες στους διαδηλωτές. Αλλά δεν πρόκειται να πέσει σαν ώριμο φρούτο, επειδή ο τσίπρας στην πλατεία συντάγματος φώναζε συλλαβιστά: τε-λει-ώ-σα-τε, λες και μιλούσε κινέζικα. Δεν πέφτουν αν δεν τους ρίξουμε, όπως έλεγε ένα πρόσφατο πρωτοσέλιδο του πριν.

Το οποίο είχε το ρεπορτάζ για την ερτ και την ανακοίνωση της ανταρσύα, για να ‘ρθουν οι εργαζόμενοι στο τιμόνι, αλλά όχι στη (λαϊκή) εξουσία. Άσπρος γάτος, μαύρος γάτος, το θέμα είναι να πιάνει ποντίκια και να ‘χουμε εργατικό έλεγχο, όπως θα έλεγε και ο ντενγκ. Τώρα σε αστική ή σε εργατική-λαϊκή εξουσία, αυτά είναι ψιλά γράμματα και δευτερεύοντα (εκ της δευτέρας παρουσίας του σοσιαλισμού).
Στο τελευταίο του φύλλο μάλιστα ο μαυροειδής αναλαμβάνει την πολεμική κατά του παμε, που δεν έκανε πολιτική συμμαχία για τις καρέκλες και προγραμματικό προεδρείο στο εκα με τις δυνάμεις της ανταρσύα (που μας σέρνει τα μύρια όσα) και με τους εργοδοτικούς του σκλαβενίτη και της αυτόνομης παρέμβασης. Ενότητα και κοινή δράση να υπάρχει και τα άλλα τα βρίσκουμε.

Αλλά ας επιστρέψουμε στο αρχικό θέμα της ανάρτησης, γιατί το 13’ είναι μια χρονιά συνεδριακού οργασμού, καθώς όλοι σχεδόν έχουν πραγματοποιήσει ή προγραμματίσει για φέτος το δικό τους συνέδριο –μέχρι και το ναρ πχ, που τηρούσε ως τώρα τον άγραφο εθιμικό κανόνα για «συνέδριο ανά οκταετία» αλλά φέτος μπορεί να κάνει την έκπληξη και να το βάλει στα επτά! Και μόνο το εεκ του σάββα μιχαήλ πραγματοποιεί σε ετήσια βάση τακτικό συνέδριο, στα χνάρια των καλύτερων παραδόσεων των μπολσεβίκων του λένιν. Αλλά αυτά τα αποσιωπά η κυρίαρχη προπαγάνδα, γιατί δεν τη συμφέρουν.

Στο συνέδριο της νδ λοιπόν συζήτησαν για το αν ο ταπ είναι καλός αγωγός της καπιταλιστικής ανάπτυξης και της κερδοφορίας του κεφαλαίου. Και ο σαμαράς ζορίστηκε και αδιαθέτησε, ενώ ανέπτυσσε το όραμά του για τη νέα ελλάδα του μέλλοντος. Φαντάσου δηλ να το λουζόταν στην πράξη, σαν εμάς, πώς θα.. δροσιζόταν.

Η νδ λοιπόν δεν πρωτοτύπησε με το λεκτικό δάνειο για η νέα ελλάδα. Ακόμα και το όνομά της από εμάς το πήρε. Από τις επεξεργασίες του 9ου συνεδρίου του κκε για το στάδιο της νέας δημοκρατίας, που θα διαδεχόταν το χουντικό καθεστώς μετά την πτώση του –κι όντως επιβεβαιώθηκαν από την ζωή, με τρόπο που δε φανταζόμασταν. Κι ύστερα λέμε για το πασοκ που κατάκλεψε τα δικά μας συνθήματα και λεηλάτησε την εκλογική βάση της αριστεράς. Το επόμενο βήμα θα είναι να μιλήσει ο σαμαράς και για το κόμμα νέου τύπου που θέλει να επανιδρύσει..

Ευτυχώς σε αυτό τον κόσμο με τόσες ραγδαίες ανατροπές, υπάρχουν και μερικές σταθερές που μας βοηθάνε να κρατάμε τον μπούσουλα. Όπως οι γραφικές αφίσες του παναγιωτακόπουλου με τον ανδρέα, κάθε χρόνο τέτοιο καιρό. Και τώρα που έφυγε η αριστερή παρέμβαση από το πασόκ, τι θα κάνουμε εμείς; Ήταν κι αυτή μια κάποια λύση για τη διασκέδασή μας…

Μάο-μάο και κινοφιλία

Μακριά από το σπιτικό φαγητό, σε μια πόλη που απλώς τρώει για να ζει και δεν ξέρει ότι το φαΐ είναι ζωή κι όχι επιβίωση, όλοι μου λεν πως αντικειμενικά κι ανεξάρτητα από τη θέλησή μου έχω ρέψει. Το οποίο όμως έχει κι αντίστροφη ανάγνωση δείχνοντας πόσο κακό μπορεί να κάνει μια υπερπροστατευτική μαμά-πατρίδα στα σοβιετικά της τέκνα.

Τα ερωτήματα ωστόσο παραμένουν. Το έρεψα είναι αόριστος του ρέπω; Προς τι άραγε; Τον αριστερό οπορτουνισμό; Ή μήπως προέρχεται από το ρεύω; Το οποίο είναι άραγε ελληνική λέξη; Ενεργητική του ρεύομαι πχ;

Ως προς την πνευματική τροφή, στην αρραβωνιαστικιά του αχιλλέα η άλκη ζέη διηγείται μια στιχομυθία από τα ρομαντικά χρόνια της σεξουαλικής απελευθέρωσης, όπου προσπαθούσαν να θυμηθούν πώς έλεγαν το κάνω έρωτα στα χρόνια της κατοχής, όπου ακόμα και το πλαγιάζω θεωρούνταν σόκιν.
Σήμερα ο κόσμος σπάει το κεφάλι του να θυμηθεί πώς έλεγε παλιότερα το πηδιόμαστε κι η επόμενη γενιά θα το ξεχάσει κι αυτό. Γάμησέ τα. Δεν κάνουμε έρωτα λέω εγώ…

Θα μου πεις, ρηχά υπαρξιακά που τονίζουν εγωιστικά την αυτοαναφορικότητα. Ας τα αφήσουμε κατά μέρους για να πιάσουμε αυτό που πραγματικά απασχολεί τον κόσμο στις μέρες μας. Υπάρχουν εμπορευματικές σχέσεις στο σοσιαλισμό; Ο μάο ήταν γνήσιος σταλινικός, ή έγινε για τις ανάγκες του σχίσματος με τον χρουτσώφ και τους σοβιετικούς; Έχει να προσφέρει κάτι γόνιμο στο σήμερα το μαοϊκό ρεύμα;

Στα ερωτήματα αυτά θα μας βοηθήσει να απαντήσουμε το βιβλίο του μάο πάνω στα οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην εσσδ από τις ιστορικές εκδόσεις. Έργο που γράφτηκε πριν μισό αιώνα, στην περίοδο του μεγάλου άλματος, μέχρι και τις παρυφές του σινοσοβιετικού σχίσματος, με κριτικές επισημάνσεις για το ομώνυμο έργο του στάλιν.

Μια πρώτη παρατήρηση είναι για τον τίτλο που είναι κάπως παραπλανητικός. Το βιβλίο αφιερώνει πολύ λίγες σελίδες στο έργο του στάλιν και στο μεγαλύτερο μέρος του ασχολείται με τα σοβιετικά εγχειρίδια πολιτικής οικονομίας και την ανασκευή των σημείων που θεωρεί ότι δεν ταιριάζουν στην κινέζικη πραγματικότητα.
Οι περισσότερες σημειώσεις είναι πρόχειρες, σαν αυτές που κρατάμε στο περιθώριο της σελίδας. Ακόμα κι οι σημειώσεις του λένιν πάνω στο βιβλίο του μπουχάριν για την οικονομία της μεταβατικής περιόδου έχουν πιο επίσημο χαρακτήρα μπροσούρας.

Το ενδιαφέρον είναι ότι σε αυτή τη βάση αναδεικνύονται οι διαφορές κινέζων και σοβιετικών που οδήγησαν στο μετέπειτα σχίσμα. Αυτό που δεν είναι και τόσο ενδιαφέρον είναι ότι όπου δε συμφωνεί με τις απόλυτες νομοτέλειες των σοβιετικών τις αντικαθιστά με δικές του φετφά και γενικεύσεις.

Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο είναι η άποψη του μάο για τον στάλιν. Όσοι έχουν υπόψη τους ντόπιους μάο-μάο (χαϊδευτικό του μι-λάμδα χώρου) και κρίνουν εξ ιδίων τους αλλότριους, λίγο-πολύ τους ταυτίζουν. Άντε να είχαν εθνικές ιδιαιτερότητες (ο στάλιν πχ δεν έχει σχιστά μάτια, αλλά έχει βαριά γεωργιανή προφορά και μουστάκι. Ενώ οι κινέζοι συνήθως ξυρίζονται κι έχουν λεπτές, παιδικές φωνές).
Στο βιβλίο του σαμαρά μάλιστα (1917-53, η ιστορία διδάσκει και εμπνέει) υπάρχει ειδικό κεφάλαιο που δείχνει ότι πολιτιστική επανάσταση έγινε και στη σοβιετία επί στάλιν. Μιλάμε για την ίδια περίοδο που γίνεται η κολεκτιβοποίηση κι αυτοκτονεί ο μαγιακόφσκι!

Το βιβλίο πάντως είναι πολύ καλό. Εκεί μπορεί να μάθει κανείς πχ σχετικά με την προσωπολατρία που είναι κι επίκαιρη –λόγω της ημέρας και της εορταστικής επετείου της μυστικής έκθεσης- ότι πρώτα δόθηκε το όνομα του τρότσκι σε μια πόλη της ρωσίας και μετά έγιναν τα βαφτίσια του στάλινγκραντ (πρώην και νυν βόλγογκραντ).
Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι η αρχική χρηστική αξία του βιβλίου ήταν εισηγητικό υλικό σε συνδιάσκεψη του κκε μ-λ, το –κάθε άλλο παρά σωτήριο- έτος 1992.

Ωστόσο η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική. Όπως θα ‘λεγε κι ο προοδευτικός καλλιτέχνης τζον λένον (το ο με γιώτα) life is what happens while you’re busy making five years plans.
Ας το δούμε με τα λόγια του ίδιου του μάο.

Ο στάλιν ήταν ένας σύντροφος που είχε λίγο πατριαρχικό ύφος, είχε σπουδάσει σε ιερατική σχολή, δεν είχε καταλάβει σε βάθος τη διαλεκτική (το κτ με χι) και καθόλου τον υλισμό.
Αλλά αν εξαιρέσουμε ότι ήταν πατερούλης, παπαδοπαίδι και ιδεαλιστής, ήταν σύντροφος διαμάντι.
Τα ίδια περίπου έλεγε κι ο τρότσκι που αναφερόταν στο στάλιν με το μειωτικό χαρακτηρισμό ασιάτης. Αλλά ο μάο είναι στην κυριολεξία τέτοιος και δε μπορεί να το διατυπώσει έτσι.

Λίγο πιο κάτω κάνει διορθωτική δήλωση.
Δε μπορούμε να πούμε πως ο στάλιν δεν ήταν διαλεκτικός, ήταν μονάχα εν μέρει. Είχε μύθους, ήταν μονόπλευρος, αλλά με τη μέθοδό του οικοδόμησαν σοσιαλισμό, νίκησαν τους εχθρούς, έφτασαν τα πενήντα εκατομμύρια τόνους χάλυβα κι αυτό τον χρόνο θα φτάσουν τα πενήντα πέντε, έχουν τρεις δορυφόρους στον ουρανό. Το τελευταίο προφανώς εν είδει εφόδου ή ως σημειολογία για την επουράνια έφοδο της εργατικής τάξης.
Πέρα από αυτό η εμμονή στον χάλυβα (ατσάλι) είναι τέτοια που ξεπερνά και τη λατρεία για τον ατσάλινο (στάλιν). Πρέπει να παράγονταν σε τέτοιες ποσότητες που έχω την υποψία πως μοίραζαν ό,τι περίσσευε στους μαθητές στα σχολεία, όπως έκαναν σε εμάς με τα πορτοκάλια.
Όχι άλλο χάλυβα…!

Ας δούμε όμως τη συνέχεια.
Είναι μια μέθοδος (κι αυτή, νιώθεται, που θα έλεγε κι ο καβάφης). Δε μπορούμε να βρούμε μια άλλη; Εμείς στην ταξική πάλη υιοθετήσαμε τη μέθοδο του λένιν, όχι του στάλιν. Ο στάλιν είχε πει για την οικονομία ότι οι μεταρρυθμίσεις γίνονται από τα πάνω προς τα κάτω. Ο στάλιν δεν οδηγούσε την ταξική πάλη από τα κάτω προς τα πάνω.
Κρατήστε το δίπολο πάνω-κάτω, θα μας χρειαστεί παρακάτω.

Από την αρχή μέχρι το τέλος του βιβλίου ο στάλιν δε μιλάει ποτέ για το εποικοδόμημα. Δεν παίρνει υπόψη του τον άνθρωπο. Βλέπει το πράγμα μα όχι τον άνθρωπο.
Κι ακόμα. Από συνολική άποψη ο στάλιν δεν έπαιρνε υπόψη το ρόλο του ανθρώπινου παράγοντα. Μιλάει μόνο για παραγωγικές σχέσεις όχι για εποικοδόμημα. Ο στάλιν δε μιλάει για εποικοδόμημα, μιλάει μονάχα για οικονομία, όχι για πολιτική.

Η γνωστή ρετσινιά περί οικονομισμού. Συνήθως δένει με το επιχείρημα ότι ο σύντροφος με το μουστάκι έδινε προτεραιότητα στις παραγωγικές δυνάμεις κι αγνοούσε τις παραγωγικές σχέσεις. Τώρα μπαίνει σε άλλη βάση. Μιλάει μόνο για παραγωγικές δυνάμεις κι όχι για το εποικοδόμημα. Έβλεπε το πράγμα, αλλά όχι τον άνθρωπο, την οικονομία κι όχι την πολιτική που αποκτά προτεραιότητα στη σοσιαλιστική οικοδόμηση.

Επιστρέφουμε στην κριτική ματιά του στάλιν και στο δίπολο πάνω-κάτω που στα γραπτά του μάο αναφέρεται ως αμοιβαίες σχέσεις.
Αποσπάστηκε από την πραγματικότητα και δεν έλυσε το πρόβλημα των αμοιβαίων σχέσεων, που είναι αρκετά άκαμπτες. Στο παρελθόν οι σχέσεις ανάμεσα στη σοβιετική ένωση και σε μας ήταν σχέσεις ανάμεσα σε πατέρα και γιο (το ι με υι), ανάμεσα σε γάτο και ποντικό, οι ιδέες ήταν λίγο απολιθωμένες, τώρα είναι λίγο καλύτερες.

Καταρχάς δεν καταλαβαίνω τι κακό έχουν οι απολιθωμένες ιδέες, αλλά το αντιπαρέρχομαι. Κατά δεύτερον η εκλαΐκευση των αμοιβαίων σχέσεων με το παράδειγμα γάτα-ποντίκι, πέρα από ορισμός του καλτ, προσεγγίζει τις απλοϊκές προσεγγίσεις των αναρχικών περί ιεραρχίας. Κάθε χώρος έχει τη δική του ορολογία για να εκφράσει τέτοιου είδους σχέσεις. Διευθυντές και χειρώνακτες, γάτες και ποντίκια, οι πάνω και οι κάτω, αφεντικά και δούλοι (στο κόμμα μπήκαμε ούλοι), αλλά ποτέ καπιταλιστές κι άλλα τέτοια οικονομίστικα.

Σε αυτή τη βάση μπορεί να ερμηνευτεί κι η προέλευση κάποιων συνθημάτων του χώρου, όπως το κλασικό: φόλα στα αφεντικά (που είναι οι γάτες). Στην ίδια βάση μπορεί να δοθεί εξήγηση για τα εξωνημένα τρωκτικά της εργατικής αριστοκρατίας που είναι αποστάτες της συνομοταξίας τους και για τους οπορτουνιστές που λυγίζουν κι εγκαταλείπουν πρώτοι σαν τα ποντίκια το καράβι στις δύσκολες στιγμές. Σε κάθε περίπτωση τα ποντίκια μπορούν να νικήσουν τη γάτα μόνο στο σκραμπλ και σε συνθήκες πολιτιστικής επανάστασης αλά μάο. Μέχρι να έρθει ο ντενγκ και να πει ότι δε μας νοιάζει αν ο γάτος είναι μαύρος ή άσπρος (και κατά άλλους κίτρινη) το σημαντικό είναι να πιάνει ποντίκια. Δηλ τους από κάτω.

Στην ίδια λογική το βασικό σύνθημα του κομματικού συνεδρίου της αντεπίθεσης θα ήταν το σκίζουμε τη γάτα. Παραμένει ωστόσο λεπτό κι επίμαχο το ζήτημα των συμμαχιών, καθώς η κάστα των αιλουροειδών είναι ανομοιογενής και παρουσιάζει στο εσωτερικό της αντιθέσεις που πρέπει να αξιοποιήσουμε προσεγγίζοντας την εθνική αστική τάξη και τις γάτες που τάσσονται ενάντια στα μονοπώλια της ουίσκας.
Επιπλέον πολλοί σύντροφοι εκφράζουν τη διαφωνία τους και με το σύμφωνο του τζέρρυ με το σκύλο της αυλής ενάντια στον τομ, συγκρίνοντας την κυνοφιλία με την προδοτική συμμαχία με τον νίξον.

Η μαοϊκή τέχνη της εκλαΐκευσης υπερβαίνει δημιουργικά το δημιουργικό μαρξισμό και τα σοβιετικά κείμενα της παλαιάς διαθήκης και δημιουργεί ένα όμορφο κλειστό σοσιαλιστικό σύστημα θρησκευτικών εντολών (ο αριθμός ποικίλλει) που είναι ευκολομνημόνευτες κι από τον τελευταίο ασιάτη. Είναι δύσκολο πχ να μην σου χαραχτούν στην καρδιά και στο νου τα τρία κακά στιλ και οι πέντε ανεπιθύμητοι τρόποι από τους οποίους πρέπει να απαλλαγούμε αποφασιστικά.
Τα τρία κακά στιλ είναι το γραφειοκρατικό, το υποκειμενικό και το δογματικό. Ενώ οι πέντε ανεπιθύμητοι τρόποι είναι: αλαζονεία, υπερηφάνεια (λεπτές οι διαφορές), αυτοϊκανοποίηση (αυτό δεν το κόβω και πολύ εύκολο να το κόψουμε), νωθρότητα και απάθεια. Λίγο-πολύ περιγράφει τον μπρέζνιεφ της εποχής του κι ας μην έχει γίνει ηγέτης ακόμα.

Παράλληλα υπάρχει κι η εκστρατεία ενάντια στα πέντε αντί και την αστική τάξη, που έγινε τη διετία 51-52 κι είχε στο στόχαστρο: τις ελλείψεις, την απάτη, τη φοροδιαφυγή, την υπεξαίρεση κρατικής περιουσίας και των κρατικών οικονομικών μυστικών. Εγώ θα έβαζα κι άλλο ένα αντί για τους αντιθεσμούς.

Κι ύστερα μας φταίει ο μηχανιστικός μαρξισμός του στάλιν. Μπροστά στις μαοϊκές φόρμουλες, ο σύντροφος με το μουστάκι είναι χεγκελιανός διαλεκτικός.
Όπως θα έλεγε κι ο τρότσκι, το στιλ είναι ο άνθρωπος κι αυτό του μάο είναι καθαρά ασιατικό, καρπός των ιδιαίτερων συνθηκών της κινέζικης επανάστασης και του κομφούκιου. Ας φρίξει μόνο όποιος επιτρέπει στον εαυτό του να σκέφτεται εξωιστορικά.

Έστω και με τον τρόπο του όμως ο μάο θίγει ένα πολύ σημαντικό ζήτημα που στην ουσία του έχει να κάνει με τη σχέση πολιτικής-οικονομίας στο σοσιαλισμό, ή με άλλα λόγια αντικειμενικού κι υποκειμενικού παράγοντα. Οι κινέζοι δίνουν βαρύτητα στο τελευταίο και προσπαθούν να λύσουν με αρκετή δόση βουλησιαρχίας το ζήτημα με μια γενικευμένη καχυποψία εναντίον της ειδικής πλευράς των στελεχών απέναντι στην οποία προτάσσουν την κόκκινη πλευρά της βάσης και σε τελική ανάλυση τους ερυθροφρουρούς και τη μεγάλη πολιτιστική επανάσταση.

Το βουλησιαρχικό στοιχείο φαίνεται να είναι κι αυτό που ενθουσίασε στον καιρό του ένα ετερόκλητο μίγμα αριστεριστών, τροτσκιστών κι ευρωκομμουνιστών που παράλληλα ήταν φανατικοί πολέμιοι του σοβιετικού μοντέλου και της βίαιας κολεκτιβοποίησης, με την οποία βασικά διαφωνούσε κι ο ίδιος ο μάο. Κάτι που θα δούμε σε επόμενο κείμενο γιατί αυτό ήδη άρχισε να ξεφεύγει σε έκταση.

Θα κλείσουμε με την άποψη του μάο για τον σύντροφο νικήτα σε αντιπαράθεση με το στάλιν ως προς το θέμα των πολιτικών εκτελέσεων.
Οφείλουμε να εφαρμόζουμε το βουδιστικό παράγγελμα (sic) να μην σκοτώνουμε. Μπορούμε να σκοτώνουμε κάποιον μόνο όταν είναι απαραίτητο για να κατευνάσουμε τη λαϊκή αγανάκτηση. Στη σοβιετική ένωση σκότωσαν κάπως πολλούς, δεν πρέπει να κάνουμε τα λάθη του στάλιν και δεν κάνουμε τα λάθη του χρουτσώφ: ο τελευταίος είναι πιο ευγενικός, περιορίζεται να διώχνει από την κεντρική επιτροπή.
Ο διαλεκτικός κεντρισμός είναι το μονοπάτι προς τη σοφία και το ζεν. Σε κάθε περίπτωση η ευγένεια ήταν βασικό χαρακτηριστικό του νικήτα. Όποιος έχει δει το βιντεάκι που χτυπάει το παπούτσι του στα έδρανα του οηε το ξέρει από πρώτο χέρι.

Και συμπληρώνει:
Ακόμα κι οι αντεπαναστάτες δεν πρέπει να σκοτώνονται σε μεγάλο αριθμό, για να σκοτώσουμε ένα άτομο πρέπει να το κάνουμε προσεκτικά (το κτ με χι). Όταν ένα μέλος της κεντρικής επιτροπής έχει κάνει λάθη, δεν έχει καμία σχέση με το πρόβλημα να εκτελεστεί ή όχι.
Είναι φορές που μας βάζουν τα γυαλιά οι κινέζοι και νιώθω τόσο ασιάτης…

Παράλληλα ο μάο χαρακτήριζε την διακήρυξη της μόσχας που υπέγραψε το 57 μαζί με τους σοβιετικούς ρεβιζιονιστές κι άλλα κομμουνιστικά κόμματα νέο κομμουνιστικό μανιφέστο που βγήκε εκατό χρόνια περίπου μετά το αυθεντικό. Του πήρε μόλις λίγα χρόνια για να αλλάξει ριζικά γνώμη. Μπορεί όμως να φανεί χρήσιμο στη σοβαρή συνιστώσα που έχει αντίστοιχη φιλοδοξία εν όψει του συνεδρίου της.
Η συνέχεια στο δεύτερο μέρος...

Αντί επιλόγου μια ηθικοπλαστική αφίσα λόγω της ημέρας.

Δεν υπάρχει κάστρο άπαρτος για τους μπολσεβίκους

Οι ρεβιζιονιστές δεν έχουμε πατρίδα και κομματικό πατριωτισμό.
Η οπορτουνιστική διεθνής προβάλλει ως ανάγκη των καιρών.
Οπορτουνιστές όλων των χώρων ενωθείτε.

Τα εμβλήματα του κομμουνισμού

Η νεοταξίτικη ορθογραφία αντικαθιστά το δίφθογγο μβ με δίψηφο φωνήεν (γκ) και μας ταυτίζει με το (όχι και τόσο) νόθο παιδί της, το φασισμό.
Η προπαγάνδα της μπορεί να πείσει μόνο πολιτικά αναλφάβητους, αλλά αυτοί όσο πάει και πληθαίνουν. Το απολιτίκ είναι η μάστιγα του αιώνα μας.

Το πλέον κλασικό έμβλημα είναι το σφυροδρέπανο, σύμβολο ενότητας της εργατικής τάξης με την αγροτιά. Βέβαια τα ράσα δεν κάνουν τον παπά, ούτε και τα σφυροδρέπανα τους κομμουνιστές (να τα ακούει κι η κε του μπλοκ). Αν αρνείσαι όμως εξ αρχής τα ‘κονίσματα, που ‘λεγε κι ο χαρίλαος, τι σόι παπάς θα γίνεις;

Πιο βέβηλοι βέβαια [παρήχηση] είναι οι ρασοφόροι που τα αποδέχονται στα λόγια και τα μαγαρίζουν με πράξεις. Οι άλλοι τουλάχιστον είναι ειλικρινείς άθεοι κι ας συγχέουν την καθοδήγηση με την κατήχηση (το κόμμα με μοναστήρι, τους συντρόφους με ποίμνιο κι άλλα πολλά που θα δούμε ξεχωριστά σε άλλο κείμενο).

Πέρα από την κλασική εκδοχή δύο είναι οι διασκευές που διεκδικούν τον τίτλο του απόλυτου red symbol.
Το διαβητόσφυρο της DDR που δίνει έμφαση στη συμμαχία με τη διανόηση πριν καν προκύψει το ζήτημα της ετε (πολύ μπροστά οι γερμανοί σύντροφοι).
Και το μπυροδρέπανο του κομπάσο από το γκράνμα που αντικαθιστά το σφυρί με το μπουκάλι της άμστελ και ανοίγει νέους ορίζοντες.

Άνοιγμα στο λούμπεν στοιχείο και τους μπεκρούλιακες, που θα ψηφίζουν το κόμμα, γιατί έτσι σας αρέσει. Άδειασμα των αναρχικών, αφού πλέον η μόνη λύση θα ‘ναι δρεπάνι και μπουκάλι. Μέτωπο κατά της περεστρόικα και της αντιαλκοολικής εκστρατείας επί γκόρμπι.

Η μόνη εκδοχή που διεκδικεί δάφνες μεγαλύτερης ορθοδοξίας από την πρώτη είναι το αστροσφυροδρέπανο που είχε στη σημαία της η σοβιετία και το έχουν κρατήσει και τα μουλού. Δεδομένης της ομοιότητας του δρεπανιού με ημισέληνο, το όλο σκηνικό φέρνει κάπως σε έναστρο ουρανό, ενδεικτικό του πόσο ρομαντικοί είναι οι κομμουνιστές, ενίοτε και με τη φιλοσοφική έννοια (αν μιλάμε για σοσιαλισμό και σοβιετία).

Έναστρο ουρανό θυμίζει κι η σημαία της λδ της κίνας (χωρίς φεγγάρια και σφυροδρέπανα). Το μεγάλο αστέρι συμβολίζει την εργατική τάξη και τα μικρά γύρω του τις υπόλοιπες κοινωνικές τάξεις που συμμετέχουν στη σοσιαλιστική οικοδόμηση. Ένα εξ αυτών αντιστοιχεί στην εθνική αστική τάξη (ένα λάθος που το κάναμε μαζί με τους κινέζους).

Ωστόσο μόνο οι θρυλικοί ποσαδίστας συνέλαβαν πλήρως το νόημα της σημειολογίας. Είδαν στο διάστημα το νέο επαναστατικό υποκείμενο και στον (ταξικό) πόλεμο των άστρων τη διαλεκτική συνέχεια της τριλογίας του μαρξ για την ταξική πάλη στη γαλλία.

Οι άλλοι τροτσκιστές αντί για αστέρι χρησιμοποιούν το τεσσάρι απ’ τη διεθνή τους κι από την κομιντέρν αναγνωρίζουν μόνο τα τέσσερα πρώτα συνέδρια, σαν φανατικοί της θύρας τέσσερα. Οι υπογραφές στους τοίχους Ζε -4- και Αμπαλαέα -4- έχουν κατά βάθος φλογερά διεθνιστικά κι αντισεξιστικά μηνύματα.

Στους παραδοσιακούς τριτοδιεθνιστές δε μένει παρά να συνταχθούμε με τον σούπερ τρία που είναι ό,τι πιο κοντινό υπάρχει στην κομμουνιστική πειθαρχία κι οργάνωση. Ένας οπαδικός σύνδεσμος νέου τύπου, απέναντι στα άναρχα κι αναρχίζοντα λεφούσια με τους μπαχαλάκηδες παοκτζήδες.

Επιστρέφοντας στο αστέρι, βλέπουμε ότι εκτός από τη λαϊκή δημοκρατία της κίνας παρουσιάζεται αυτόνομα και σε άλλες αδελφές χώρες (λδ βιετνάμ, πιο παλιά η γιουγκοσλαβία με τον ερυθρό αστέρα κ.ά.).
Ο επιθετικός προσδιορισμός αδελφές μπροστά απ’ τις χώρες μπορεί να νοηθεί και σεξιστικά για να υποδηλώσει το διττό χαρακτήρα αυτών των κοινωνιών. Καπιταλιστική φύση σε σοσιαλιστικό σώμα που ασφυκτιά και καταπιέζεται φορώντας κομματικούς μανδύες που τη σκεπάζουν (το κομμουνιστικό αντίστοιχο της μπούρκας).

Το αστεράκι βέβαια έγινε παγκοσμίως γνωστό από τον μπερέ του τσε, του γιατρού αγωνιστή που στην πορεία συνειδητοποίησής του συνάντησε τον μαρξισμό και πιο μετά τους σοβιετικούς.
Συνήθως στον αντι-ιμπεριαλιστικό τρίτο κόσμο συνέβαινε το ανάποδο. Πρώτα γίνονταν φίλοι της χώρας των σοβιέτ και μετά κομμουνιστές. Κι όταν εξέλειψε η πρώτη, δεν υπήρχε ανάγκη πια να δηλώνουν το δεύτερο.

Απ’ τον γκεβάρα τσίμπησε το αστέρι κι ο χώρος των εαακ.
Κράτησε το αστέρι και τους κινηματικούς αστέρες κι έχασε τα υπόλοιπα (μαζί με την κομμουνιστική προοπτική). Αποστασιοποιήθηκαν μπρεχτικά από τις σιδερένιες νομοτέλειες που κατέρρευσαν και κατέληξαν στον κύκλο με τον κεραυνό που δείχνει τα αστραπιαία χτυπήματα των κομάντο που καίγονται για να γίνουν τα σκοτάδια φως.
Άλλο αν δε φαίνεται φως στο τούνελ και μείναμε μόνο καμένοι σύντροφοι. Όχι άλλο κάρβουνο…

Σε ένα δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης, η αστραπή θα μπορούσε να συμβολίζει τη φόρμουλα του λένιν για εξηλεκτρισμό και εξουσία του κκ. Αλλά ο χώρος έχει αλεργία στα κάπα (κόμματα), ειδικά όταν είναι δύο στη σειρά (κκ).
Κι επειδή η αριστερά είναι κλειστός κύκλος και γνωριζόμαστε μεταξύ μας, όλοι ξέρουν πού παραπέμπει η αστραπή κλεισμένη σε κύκλο. Αυτά είναι αλφαβήτα (χωρίς το βήτα, κλεισμένη σε κύκλο).

Στο δεύτερο και τελευταίο μέρος του θα γίνει μια σύντομη εισαγωγή στην κομμουνιστική σημειολογία στον χώρο των κόμικ. Το κείμενο –αν και ανολοκλήρωτο- είναι αφιερωμένο στις πολιτιστικές ομάδες των εστιών του καποδιστριακού στην αθήνα και πιο ειδικά στην τάξη των ισπανικών.

Συνεχίζεται…

Ιδεογράμματα

Υπάρχουν ιδεογράμματα στο λατινικό αλφάβητο;
Ή μήπως είναι αποκλειστικό προνόμιο της γραφής των κινέζων με την αρμονική κοινωνία;
Όποιος βιάστηκε να πει ότι ισχύει το δεύτερο (εξαιρουμένης της αρμονικής κοινωνίας), τυπικά έχει δίκιο. Αλλά καλό είναι να το ξανασκεφτεί.
Η τυπική λογική δε μπορεί να εξηγήσει μια σειρά φαινόμενα.
Κι η διαλεκτική απαιτεί να υπερβούμε την τυπική λογική και να φτάσουμε στη διάνοια.

Μέχρι το μεσημέρι θα συμφωνούσα κι εγώ.
Δεν υπάρχουν ιδεογράμματα ούτε στο ελληνικό αλφάβητο, ούτε στο συγγενές του λατινικό (κι από όσο θυμάμαι ούτε στο αλφαβητάρι του μπουχάριν για τον κομμουνισμό).
Αλλά σήμερα βρέθηκα αυτήκοος μάρτυρας σε ένα σαρδάμ που με έκανε να αλλάξω γνώμη:
Τι σημαίνουν τα ιδεογράμματα CCCP;
Η κοπέλα ήθελε να πει τα αρχικά. Και πιο πολύ από γλωσσικό σαρδάμ ήταν σαρδάμ του μυαλού που μπερδεύτηκε.
Αλλά ακόμα κι έτσι, γλώσσα λανθάνουσα τα αληθή λέγει.

Πράγματι, τα αρχικά CCCP συμβολίζουν μια ιδέα τόσο φορτισμένη, που δεν αφήνουν κανέναν αδιάφορο.
Τρία σι και ένα πι, θρυλική CCCP.
Αυτά τα τέσσερα γράμματα στη σειρά, είναι ο απόλυτος ορισμός για τα ιδεογράμματα.

Αν γίνουμε σχολαστικοί ο πιο ακριβής όρος θα ήταν ιδεο-λέξη, ή ιδεο-αρκτικόλεξο.
Η ουσία όμως δεν αλλάζει. Η σοβιετική ένωση παραμένει ιδέα. Και βάση αυτού κινούμαστε όλοι.

Εμείς θέλουμε να κατοχυρώσουμε τα πνευματικά δικαιώματα και την ιδεοκτησία του οκτώβρη. Αλλά οι διεκδικητές του χρίσματος είναι πολλοί κι αυτόκλητοι.
Το ναρ κάνει λόγο για ιδεότροπο και ιδεόμορφο κοινωνικό σχηματισμό.
Πολλοί συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι η ιδέα και το όραμα ξεπουλήθηκαν. Όμως και πάλι είναι ζήτημα, πότε ακριβώς και από ποιον βγήκαν στο σφυρί (κι έχασαν το δρεπάνι και το αστέρι).

Βάση αυτού κινείται κι η αντιμετώπιση του αστικού μπλοκ εξουσίας (για να πιάσω και το ευρύτερο κοινό).
Μετεμφυλιακά -επί ανεπίσημης χούντας- φτιάξανε τον ιδεα για να σταματήσουνε την εξάπλωση της Ιδέας.
Κι οι πασόκοι στην κοσμάρα τους έμειναν να φωνάζουν πασπ ιδέα ενωμένη αριστερά.
Εξάλλου επί ρεβιζιονισμού η σοβιετία κι ο πανομαριόφ στήριζαν ανδρέα. Και το 82 που πέθανε ο μπρέζνιεφ η ελευθεροτυπία κυκλοφόρησε με πένθιμο πρωτοσέλιδο για τον ήλιο της ειρήνης και του σοσιαλισμού που έσβησε...

Ο κόσμος γενικά ήταν μες στον ιδεαλισμό και μπερδεμένος.
Κανείς δεν είχε ιδέα τι αλλαγές κυοφορούνταν στην ιδέα (τη σοβιετία) όταν πήρε το τιμόνι ο γκόρμπι στα στιβαρά του χέρια.
Κι η στάση απέναντι στη σοβιετία από πολιτική θέση κατέληξε ιδεοληψία. Που μόνο μια λεπτή γραμμή την χωρίζει από την ιδεολογία. Δυο γράμματα αλλάζουν μόνο.

Δύο γράμματα μόνο χωρίζουν τους σοβιετικούς απ' τους αστούς
κι έχει πρόγραμμα δημοκρατία, ζήτω-ζήτω, ζήτω ο γκορμπατσόφ (2).

Εύκολα μπορεί να υπάρξει σύγχυση και με το παράγωγο ιδεολόγημα.
Το οποίο στην κομμουνιστική διάλεκτο συντάσσεται απαραιτήτως με τον επιθετικό προσδιορισμό αστικό. Πηγαίνουν ασορτί.

Αντίστοιχα στην αστική διάλεκτο η λέξη στρατεύματα σχεδόν νομοτελειακά συνοδεύεται από τη λέξη σοβιετικά. Τα οποία εξίσου νομοτελειακά ή θα εισβάλλουν ή θα επεμβαίνουν.
Κόκκινος στρατός και απελευθέρωση είναι πολιτικά αδόκιμοι όροι.

Αντιθέτως τα υπόλοιπα στρατά αναφέρονται με τον πιο κομψό όρο δυνάμεις. Οι οποίες συνήθως είναι ειρηνευτικές (sic) και απελευθερώνουν.

Υγ: πείστηκα ότι μέρες που είναι πρέπει να αποκτήσω πιο γραμμωμένα αντανακλαστικά.
Έτσι, αποφάσισα να μεταφέρω το αγωνιστικό μήνυμα της αφίσας μας στη θεσσαλονίκη για την πορεία του πολυτεχνείου:
"Όλοι την δευτέρα στις 4.30, στην πορεία που θα καταλήξει στο αμερικάνικο προξενείο".

Για αυτό λοιπόν προσέξτε και κινηθείτε υπεύθυνα.
Ρωτήστε πριν ξεκινήσετε: πού θα καταλήξει η πορεία αυτή;
Είστε υπεύθυνοι καταναλωτές και έχετε δικαίωμα να ξέρετε.
Μην αφήσετε να σας εξαπατήσουν οι επιτήδειοι και να σας παρασύρουν ξανά πίσω στο πολυτεχνείο.

Άραγε έτσι γίνεται παντού, ή αυτό είναι τοπική ιδιαιτερότητα του προτσές της ταξικής πάλης στη θεσσαλονίκη;

Υγ: Έ λ ε ο ς . . .