Του όχι τα τριήμερα -το έπος του σαράντα...

Ένα όχι είναι πάντα ηρωικό. Ενίοτε και γι’ αυτόν που το εισπράττει, αν πρόκειται για χυλόπιτα. Όπως στην πρόταση για βιογραφικό. Που δεν είναι ποτέ ακριβώς όχι. Ούτε του μεταξά ήταν άλλωστε.

Κοίτα να δεις, είμαι σε μια φάση στη ζωή μου που δε θέλω να βλέπω καμία οργάνωση. Και στο καπάκι τη βλέπεις (την επιρροή) με άλλον (χώρο). Τόσο ψηστήρι για να πέσει και τελικά το τείχος το ρίχνει άλλος (οι δυτικοί).

Και μείναμε μόνοι να γιορτάσουμε το όχι, σε πάρτι πριβέ, χωρίς καλεσμένους (παρά το παλλαϊκό κάλεσμα).
Συνειδήσεις που είναι πιο πίσω κι από τον μεταξά.
Αυτός τουλάχιστον έκανε πόλεμο, έστω και με το ζόρι.
Εμείς σήμερα αρνούμαστε να τον δούμε, πόσο μάλλον να τον διεξάγουμε ως τάξη απέναντι στην τάξη που μας εκμεταλλεύεται.

Η ζωή φέρνει κάθε μέρα τελεσίγραφα με αποστολέα το κεφάλαιο. Αλλά σε χρωματιστούς φακέλους, για να χρυσώνουν το χάπι και να το καταπίνουμε αμάσητο (στην αντι-ουτοπία του χάξλεϊ το έλεγαν σόμα). Χεσμένος, νέος κόσμος, που δε λέει ποτέ όχι, ούτε καν μεσοβέζικα.

Ναι, αλλά ποιοι γιορτάζουν;
Είναι η διπλή γιορτή της (κομμουνιστικής) ορθοδοξίας και της διαλεκτικής. Η μέρα της άρνησης της άρνησης και του όχι-όχι. Που στη διαλεκτική δεν ισοδυναμεί με κατάφαση. Μας φέρνει σπειροειδώς στο αρχικό σημείο, αλλά σε ένα ανώτερο επίπεδο.

Γιορτάζει η σοβαρή συνιστώσα την ανταρσία της κνε και το όχι του γράψα που αρνήθηκε να υπακούσει. Που όπως του μεταξά, δεν ήταν ακριβώς όχι. Πιο πολύ κάτι σαν ώστε έχουμε πόλεμο λοιπόν, όταν έφτασε το τελεσίγραφο της καθαίρεσης.

Γιορτάζει η αρνητική διαλεκτική του αντόρνο και το μεταμοντέρνο του χολογουέι που δίνουν βαρύτητα στο κομμάτι της άρνησης. Μαζί τους το ασόβαρο κομμάτι της σοβαρής συνιστώσας, οι αντι-θεσμοί του χαριτάκη και το όχι τα νέα του αντ-1 με τον ντάνο λυγίζο και τη ράντου.

Αλλάζοντας ένα πρόσημο γλιτώνουμε από ενοχλητικές έννοιες, όχι όμως κι απ’ τον ετεροπροσδιορισμό –και σε τελική ανάλυση από το περιεχόμενό τους.
Οι αντι-θεσμοί μπορεί να αφήνουν ήσυχη την αντιεξουσιαστική μας συνείδηση, αλλά δεν αλλάζουν ούτε γιώτα από την πραγματικότητα που γέννησε (ή στην καλύτερη υπαγόρευσε) τους εξουσιαστικούς θεσμούς.

Γιορτάζουμε τέλος κι εμείς, οι ορθόδοξοι.
Όχι στο νατο, στο σχέδιο ανάν, σε σκληρά και μαλακά.
Όχι σε όλα που κουρέλια κάνουν τα όνειρά μου
τα έχω γραμμένα κι έχω βρει τον κρυφό έρωτά μου (τη σοβιετία).
Ως και το σκέτο ΟΧΙ, που σατιρίζει η ελληνοφρένεια.
Που δεν είναι στείρα αντίθεση. Είναι διαλεκτική και μες στις αντιφάσεις.

Ο καθένας προβάλλει αντιστάσεις και λέει τα δικά του μικρά όχι. Αλλά πολλές μικρές αντιστάσεις δε φέρνουν απαραίτητα μια αντίσταση. Απελευθερώνουν ιδεατά τη συνείδηση κι αφήνουν υπό κατοχή την καθημερινότητα σε όλες της τις πτυχές.

Η αντίσταση απαιτεί κάτι περισσότερο. Φορέα να την ενσαρκώνει κι όραμα να την εμπνέει.
Αν ο καπιταλισμός είναι σύστημα που σαπίζει, πάει να πει ότι οι αντικειμενικές συνθήκες υπερωρίμασαν και πρέπει να κάνουμε κάτι πριν μας πάρει από κάτω η σαπίλα.

Εκτός κι αν περιμένουμε να μας πέσει στο κεφάλι σαν ώριμο φρούτο και να ανακαλύψουμε το νόμο της αξίας.
Προς το παρόν περιμένουμε πιστοί σε αυτόν της αδράνειας και της μπρεζνιεφικής στασιμότητας που λέει ότι όταν η σοσιαλιστική κοινωνία παραμένει στάσιμη, επιταχύνονται σταθερά ο ρεβιζιονισμός κι οι τάσεις παλινόρθωσης.

Τον ίδιο κίνδυνο περιέχει κι η τακτική του ώριμου φρούτου.
Μαζί με το μήλο κληρονομούμε πακέτο και τα σκουλήκια του.
Όσο κι αν τα εξοντώνεις, αυτά αφήνουν το σπέρμα και τα αυγά τους, απ’ όπου θα βγουν οι γκόρμπι της νέας εποχής, όμορφες χρυσαλίδες στην αρχή, μέχρι να σπάσει το κουκούλι και να φανεί πραγματικά τι είναι.

Η προσφορά των κομμουνιστών

(Ή αλλιώς εντυπώσεις από μια εκδήλωση στο πολυτεχνείο για την προσφορά των κομμουνιστών στον αντιδικτατορικό αγώνα).

Οι σύντροφοι που μίλησαν ήταν τρεις.
Ο ένας ήταν παλαίμαχος αγωνιστής, ο άλλος κομματικό στέλεχος κι ο τρίτος ήταν ο σαχίνης, που όταν έγινε η χούντα ήταν μόλις 19 χρονών και ήταν ο βενιαμίν της αντίστασης.
Άπαντες έζησαν τα βασανιστήρια της ασφάλειας, κάποιοι από αυτούς και ξερονήσια.
Εδώ δεν επιχειρώ συνολική κριτική. Πιάνομαι απλώς από κάποιες αποστροφές των όσων είπαν και καταγράφω δικές μου σκέψεις και συνειρμούς.

Στο επίκεντρο βρέθηκε φυσιολογικά η 12η ολομέλεια που έγινε εν μέσω δικτατορίας και οδήγησε στη διάσπαση.
Υπήρχαν διαμορφωμένες δύο ομάδες στην κεντρική επιτροπή, λέει ο ένας σύντροφος. Όχι από το 68. Από το 58 ήδη (που διαλύθηκαν οι παράνομες κομματικές οργανώσεις) και πιο πριν ακόμα.
Έχει δίκιο, πρέπει να πάμε και πριν από το 58.
Αλλά αν πάμε πιο πριν πρέπει να μιλησουμε και για την τασκένδη. Να πούμε και για την καθαίρεση του ζαχαριάδη. Αλλιώς λέμε μισές αλήθειες.
Έτσι δεν είναι σύντροφε;

Ακολούθησε μια αντικειμενική περιγραφή των δύο ομάδων.
Από τη μια ήταν η συνεπής πλευρά που έμενε πιστή στην μαρξιστική-λενινιστική ιδεολογία, που ήθελε δυνατό κι αυτοτελές κομμουνιστικό κόμμα και πάλευε για την ανατροπή του καπιταλισμού.
Ενώ από την άλλη ήταν οι οπορτουνιστές που ήθελαν υποταγή στα κελεύσματα της αστικής τάξης και της σοσιαλδημοκρατίας.
Για ομάδες μιλούσε, οπαδική περιγραφή έκανε...

Βαριές κουβέντες για οργανωμένα κέντρα, συνειδητούς αντεπαναστάτες κτλ τα αποφεύγω εξισου συνειδητά.
Ούτε ως υλιστική ιστορική εξήγηση στέκουν, ούτε μου αρέσει να φορτώνω ελαφρά τη καρδία τέτοιες κατηγορίες σε άτομα που αγωνίστηκαν σε συνθήκες πολύ πιο δύσκολες από όσο εμείς τώρα.
Εξάλλου, αυτές ακριβώς οι δύσκολες συνθήκες εξηγούν πολλά πράγματα.
Πρωτόγνωρες οι συνθήκες, πρωτόγνωρα και τα προβλήματα.
Λογικό ως ένα βαθμό να υπάρξουν διαφορετικές εκτιμήσεις πάνω στο τι να κάνουμε. Λογικό να είναι και κάποιες πολιτικά λάθος.
Αλλά όλες έχουν μια βάση.
Κι αυτή η βάση δεν είναι η προδοσία.

Πολιτικά βέβαια μπορεί να σταθεί κριτική και μάλιστα σκληρή.
Κανείς όμως δεν θα 'ρθει να σου πει "γεια σας, είμαστε η οπορτουνιστική πτέρυγα που ήθελε υποταγή στα κελεύσματα των αστών". Ούτε θα συστηθεί ως "υποστηρικτής των οπορτουνιστών σοσιαλδημοκρατικής απόχρωσης που ήθελαν τη διάλυση του κόμματος, την καλημέρα μου" για να τον αναγνωρίσεις.
Όποιος πάει με αυτά τα μυαλά θα σκοντάψει στο πρώτο κιόλας βήμα που θα κάνει έξω από τον μικρόκοσμό του. Και σε μια πολιτική αντιπαράθεση μπορεί να εκτεθεί.
Αν η εκδήλωση σήμερα έγινε για να μάθουμε κάτι, αυτό που χρειάζεται είναι να εξοπλιστούμε με γνώση κι επιχειρήματα, όχι με χαρακτηρισμούς.

Λίγο αργότερα ο σαχίνης έκανε μια ειρωνεία για το σύνθημα σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο:
Λες κι εμείς εδώ πέρα έχουμε δυο κεφάλια, είκοσι μάτια, επτά χέρια κτλ.
Κι ένα μουστάκι θα πρόσθετα εγώ.
Που ο σαχίνης μια φορά το έχει.

Ο δεύτερος σύντροφος θυμήθηκε τους πάλαι ποτέ συντρόφους του από το γραφείο εσωτερικού κι άρχισε να τους απαριθμεί έναν-έναν:
κύρκος, παρτσαλίδης, ηλίου (κι όχι ηλιού), τσίπρας...
Το τι "γέλια" κάναμε...

Θα μπορούσε να πει κι αλαβάνο και δραγασάκη.
Αλλά αυτοί δεν έφυγαν το 68, ήταν μαζί μας.
Συνήθως αναρωτιέμαι με ποιους είμαστε (λατρεμένη εσωτερική αναζήτηση). Αν και κατά βάθος ξέρω.
Εδώ όμως σηκώνω τα χέρια ψηλά.
Αυτοί με ποιους είναι;
Με εμάς τους δογματικούς ή με τους αναθεωρητές;
Τι ακριβώς λένε για το 68 και τη 12η ολομέλεια;
Ανοίγουν κουβέντες για αυτή την περίοδο;
Ή το αποφεύγουν όπως ο στάλιν το νόμο της αξίας;

Αν οι αστοί τύπου ανδριανόπουλου είναι σε σύγχυση μετά την κρίση και τον σωτήριο για τις τράπεζες κρατισμό, εμείς τι να πούμε;
Έχουμε παραδοσιακά τον πιο συνειδητοποιημένο, αλλά και τον πιο μπερδεμένο κόσμο. Μακράν του δεύτερου...

Ο παλαίμαχος σύντροφος είπε πολλά από μνήμης, χωρίς σκονάκι με σημειώσεις. Αλλά σε κάποια φάση η μνήμη του τον πρόδωσε. Και σταμάτησε.
Είχα κι άλλα να πω, μπορεί να ξαναπάρω το λόγο αργότερα.
Ευτυχώς που δεν ήμασταν σε όργανο να του την πει κανείς για τις διαδικασίες.

Συγκίνηση για τον σύντροφο.
Και στο καπάκι για να καλυφτεί το κενό ούτε σε ξερονήσια, ούτε σε φυλακές, ποτέ τους δε λυγίσαν οι κομμουνιστές.
Ναι αλλά ξεχνάν καμιά φορά.

Η εύκολη κακία είναι να πεις ου γαρ έρχεται μόνον.
Το κενό μνήμης όμως παίζει να μην οφείλεται μόνο στο γήρας. Αλλά και στο ξύλο που έφαγε από τους χουντικούς.
Κι αυτό είναι το τραγικό της υπόθεσης.

Αυτό το λυγίζω πάντως έχει σημαδέψει γενιές και γενιές.
Δεν βγήκε τυχαία ο τίτλος Ο αλύγιστος στο μυθιστόρημα του κοτζιά.
Ούτε είναι τυχαία η κλισέ επίσημη απάντηση για όσους αποχωρούν ή διαγράφονται: δεν άντεξαν στις απαιτήσεις της ταξικής πάλης και λύγισαν.
Λύγισα κι εγώ με τη σειρά μου. Κι έγινα ένας από αυτούς.
Στατιστικό στοιχείο. Και ντάνος λυγίζος...

Στο τέλος ο δεύτερος σύντροφος έκλεισε με μια ωραία φράση, συμβουλή και δίδαγμα για τους νεότερους.
Όσοι μπαίνετε στο κόμμα πρέπει να φιλοδοξείτε να μείνετε σε αυτό μέχρι τέλους.
Σωστά τα λες σύντροφε. Δεν γίνεσαι από καπρίτσιο κομμουνιστής. Να κοιμηθείς τέτοιος κάποια νύχτα και να ξυπνήσεις κάτι άλλο το επόμενο πρωί. Είναι επιλογή και στάση ζωής.
Καλά τα λες σύντροφε.
Μια προσθήκη μόνο.
Πρέπει και το κόμμα να φιλοδοξεί να σε κρατήσει μέχρι τέλους.

Στην τελική, μιας και μιλάμε για την προσφορά των κομμουνιστών στον αντιδικτατορικό αγώνα ας θυμηθούμε τον κώστα κάππο.
Που κι εκτός κόμματος όταν ήταν έλεγε: από το κκε δεν έφυγα ποτέ.
Τι τραγική ειρωνεία θα ήταν για αυτόν η συμβουλή στο τέλος, ε;

Οι συνειρμοί σκεπάστηκαν από το χειροκρότημα. Οι ομιλητές είχαν τελειώσει.
Ωραία, τώρα θα πάμε και στα ερωτήματα, σκέφτηκα.
"Σύντροφοι και φίλοι, ακολουθεί συναυλία στο φουαγιέ με το συγκρότημα της κνε... (...)".
Έτσι μπράβο ρε παιδιά, να γίνει και λίγος διάλογος.

Και του χρόνου σύντροφοι...