Από τα στόμια βγαίνει η δύναμη

...και όχι από τα στόματα. Σύντροφοι γνωστό αυτό. Κι επιβεβαιώνεται συνεχώς κι από την εμπειρία. Αλλά βγάζουν κι αυτά τα στόματα κάποιες φορές κάτι απίθανα μαργαριτάρια, που τσακίζουν κόκαλα.

Πρώτα ήρθε το ακαταμάχητο σύνθημα του Ποταμιού για την Τουρκία: η δύναμη βρίσκεται στην παλάμη, όχι στην σκανδάλη. Αλλά δε μίλησα -εγκαίρως. Κι όταν ήρθε ο Κούλης να δηλώσει πως ήταν πολιτικός κρατούμενος έξι μηνών και (πολιτικός) εξόριστος μέχρι τα έξι του χρόνια -πιθανότατα για τα πολιτικά του φρονήματα που δεν έχουν αλλάξει δραματικά και παραμένουν νηπιακά- για να γκρεμίσει το τουίτερ, συνειδητοποίησα πως δεν μπορείς να αναφέρεις το ένα χωρίς να έχεις τρολάρει το άλλο, γιατί το αδικείς.

Η δύναμη βρίσκεται στην παλάμη. Που θα μπορούσε να είναι το σύνθημα το μαλάκα. Ή μάλλον το προεκλογικό σύνθημα του Ποταμιού και μότο ζωής για όποιον μαλάκα το ψηφίσει. Κι αυτο δεν είναι bullying (που θα έλεγε κι ο Ζαραλίκος) στους Ποταμίσιους, αλλά προειδοποίηση προς κάθε ψηφοφόρο, που νομίζει ότι η δύναμή του είναι η ψήφος του και νιώθει μαλάκας-κοψοχέρης (αλλά ευτυχώς του μένει το άλλο χέρι για την επόμενη μαλακία, στην επόμενη κάλπη). Ακόμα και για τους δικούς μας ψηφοφόρους. Γιατί αν διεκδικείς επαναστατικά την εξουσία και φαντασιώνεσαι την κυβέρνηση ως ένα είδος προκαταρκτικού κρίκου, που θα πυροδοτήσει εξελίξεις, την επαναστατική στύση του κινήματος, κτλ, είναι χοντρικά η διαφορά μεταξύ του έρωτα-σεξουαλικής επαφής και της (αγχωμένης) μαλακίας (Διδυμότειχο Blues). Η οποία μπορεί να γίνει ομαδική, αν έχεις στο ίδιο δωμάτιο μια παρέα λεβέντες και το γραφικό Λεβέντη (με την καλή έννοια όμως, του αγαθού μαλάκα και με αγάπη μόνο) για οικουμενική.

Η δύναμη δε βρίσκεται στη σκανδάλη, αλά στην παλάμη αυτού που την κρατά. Όποιος στοχοποιεί το όπλο και όχι το χράστη ή το χέρι που τον οπλίζει και τον χρησιμοποιεί, είναι τηρουμένων των αναλογιών σαν να κοιτά το δάχτυλο ενώ του δείχνουν το φεγγάρι -αυτό το ρητό είναι ιδιαίτερα αγαπητό και στο φιλελέ κοινό, που μπορεί να το καταλάβει καλύτερα.

Η δύναμη είναι στην παλάμη, όταν γίνεται σφιγμένη γροθιά και λειτουργεί έτσι κι ο κόσμος και όχι όταν εκτονώνεται με αγανακτισμένες μούντζες. Αλλά στο Ποτάμι, που διαφωνούν για τελείως διαφορετικούς λόγους με τις μούντζες, εκτός κι αν είναι για το μένουμε Ευρώπη, διεκδικούν με σοβαρές αξιώσεις το βραβείο της ανοιχτής παλάμης για τις αναλύσεις τους. Εκτός κι αν τους το πάρει (μέσα από την παλάμη) ο Κούλης.

Η δύναμη της συνήθειας της παλάμης ή η αδυναμία του ψηφοφόρου (που υπόσχεται στον εαυτό του μια τελευταία μαλακία, όπως ο κόκορας του Αρκά) φαίνεται κάθε φορά και στο επίπεδο της Βουλής.
Αριστερός ο ένας (Τσίπρας) που επιβιώνει ακόμα -και για πάντα- από τον ετεροπροσδιορισμό και τη σύγκριση με τους προηγούμενους, όσο πολιτικός κρατούμενος κι αγωνιστής ήταν ο άλλος, τον ίδιο καιρό που κι η Ντόρα ακόμα ήταν λέει αριστερή (στο Ρήγα Φεραίο, αν δεν κάνω λάθος).
Πέτρινα χρόνια, το κρασί παλιό, το χαβιάρι μαύρο, παντεσπάνι αντί για ψωμί κι ο Πύργος του Άιφελ σκουριασμένος να ρίχνει πένθιμα τη μολυβένια του σκιά στα κεφάλια των πολιτικών εξόριστων, και του πάτερ-φαμίλια, που αποστάτησε για το καλό της πατρίδας του και για να αποτρέψει μια πιθανή δικτατορία.

Κατά τα άλλα, η Φώφη βρίσκει ευκαιρία να αδειάσει το Βενιζέλο (που ονειρεύεται ξανά υπουργείο), ο Σκανδαλίδης το Λεβέντη (γιατί ως εκεί φτάνει το δικό του εκτόπισμα) και ο Λεβέντης το ΠαΣοΚ, γιατί εκεί έχει φτάσει το ΠαΣοΚ.

Αλλά την καλύτερη ατάκα την έδωσε -μαζί με την ουσία- η Αλέκα στην ομιλία της: και ο πιο δημοκρατικός εκλογικός νόμος σταματάει έξω από την πόρτα του εργοστασίου. Εκεί που επικρατεί η εργοδοτική αυθαιρεσία-τρομοκρατία και παραδίδει στη... δύναμη της παλάμης κάθε γλυκερή φράση για τα "δημοκρατικά ιδεώδη" της αστικής δικτατορίας.

Σύντροφοι, γνωστό αυτό, ήταν είναι και μένει αληθινό. Κι αυτή είναι η πικρή-πολύτιμη αλήθεια της Unidad Popular (ενός αγνού ιδεαλιστικού ρεφορμισμού, που έσβησε με το όπλο στο χέρι και δεν έχει παρά απλή συνωνυμία με διάφορες τοπικές ΛαΕ).

Τα διδάγματα της Χιλής

Το κείμενο αυτό δημοσιεύεται με αρκετή καθυστέρηση, εξαιτίας των γεγονότων και των εξελίξεων που μεσολάβησαν, με αφορμή τη συμπλήρωση 40 χρόνων από το πραξικόπημα του πινοσέτ στην χιλή

Η δύναμη βγαίνει από γροθιές κι όχι από πρόσωπα καλοσυνάτα

Από στόμια βγαίνει η δύναμη κι όχι από τα στόματα (…)

Κι αυτή είναι η πικρή/πολύτιμη αλήθεια της unidad popular

Ο βολφ μπίρμαν είχε καταλάβει πολύ καλά –πριν αποστατήσει από το μαρξισμό και θέσει τη δύναμη του δικού του στόματος και των στίχων του στην υπηρεσία των στομίων της άλλης πλευράς- αυτό που φαινόταν να αγνοεί και διδάχτηκε με τραγικό τρόπο ο σαλβαδόρ αγιέντε. Ο οποίος απέτυχε να σώσει την χώρα του από τα νύχια της χούντας του πινοσέτ και αρκέστηκε στη σωτηρία της δικής του ψυχής, που ήταν τόσο έντιμη –σε βαθμό αυτοχειρίας- ώστε να τον αποκαλέσει η αλέκα ηρωικό ιδεαλιστή πρόπερσι στην ομιλία της στο φεστιβάλ.

Αυτές τις αυταπάτες όμως δεν τις είχε μόνο ο αγιέντε. Τις μοιραζόταν μαζί του ως ένα βαθμό και το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, όπως δείχνει με ντοκουμέντα και τεκμήρια το άρθρο του σερετάκη σε έναν προηγούμενο κυριακάτικο ρίζο. Και η τραγική κατάληξη της διακυβέρνησής του ήταν η λογική συνέπεια και το ανώτερο όριο των περίφημων θεωριών περί ειρηνικού δρόμου για το πέρασμα στο σοσιαλισμό.

Κάθε φορά που το κομμουνιστικό κίνημα ξεχνούσε αυτή τη βασική αλήθεια κι έμπλεκε σε πασιφιστικές αυταπάτες, το πλήρωνε πολύ ακριβά με εκατόμβες αίματος, που θα τις είχε αποφύγει αν αναλάμβανε αποφασιστική δράση τη στιγμή που έπρεπε. Το ‘χουμε δει και στην ελλάδα εξάλλου το έργο και ξέρουμε πώς κατέληξε. Αυταπάτες υπάρχουν πολλές. Οι πασιφιστικές σκοτώνουν, αυτή είναι η διαφορά.

Από μια άποψη είναι λάθος να συγκρίνουμε διαφορετικές εποχές και καταστάσεις, για να μεταφέρουμε μηχανικά τα συμπεράσματά μας στο σήμερα. Ειδικά όταν η ύπαρξη της σοβιετικής ένωσης προσέφερε σε τέτοιες χώρες-κυβερνήσεις ένα πολύτιμο στήριγμα και τη δυνατότητα (όχι φυσικά για ομαλή σοσιαλιστική μετάβαση χωρίς συγκρούσεις αλλά) για κάποια πιο εύκολα, «ειρηνικά» ρήγματα και διαφοροποιήσεις. Ωστόσο η περίπτωση της χιλής δεν παύει να προσφέρεται και για πιο διαχρονικά συμπεράσματα, όπως αυτό που βγαίνει από την ποίηση του μπίρμαν.

-Ο πατέρας του αγιέντε λεγόταν κάστρο κι ήταν ένας ευκατάστατος μεσοαστός δικηγόρος, όπως ακριβώς κι ο συνεπώνυμός του φιντέλ. Η διαφορά είναι ότι ο φιντέλ δεν έμεινε ένας συνειδητοποιημένος μεσοαστός με πολιτικές ευαισθησίες και γενικά ριζοσπ-αστικές διαθέσεις, αλλά ωρίμασε πολιτικά και εξελίχθηκε σε κομμουνιστή ηγέτη. Ενώ ήταν εξαρχής προσανατολισμένος στο ένοπλο αντάρτικο ως βασικό στήριγμα και προϋπόθεση του πολιτικού αγώνα με στόχο την πτώση του δικτάτορα μπατίστα.

-Η ιμπεριαλιστική αντίδραση δολοφόνησε τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων που ήταν φίλα προσκείμενος στη λαϊκή ενότητα, ενώ ο ίδιος αγιέντε ήταν που διόρισε στη θέση του τον πινοσέτ. Φάνηκε λοιπόν πως οι αμερικάνοι γνώριζαν πολύ καλύτερα από τους δικούς μας τη δύναμη που έχουν τα στόμια των όπλων που περιγράφει και ο βολφ μπίρμαν. Και αυτή ήταν η ειδοποιός διαφορά του αγιέντε και της λαϊκής ενότητας από τη μπολιβαριανή διαδικασία στη βενεζουέλα, που αναδείχτηκε μεν μέσω εκλογών, αλλά ήξερε πώς να κινητοποιήσει το λαϊκό παράγοντα για να υπερασπίσει την εξουσία της. Και γι’ αυτό μπόρεσε να αποκρούσει την απόπειρα πραξικοπήματος που εκδηλώθηκε εκεί και να σώσει τον τσάβες από τα χέρια της αντίδρασης. Σε αυτό έπαιξε σπουδαίο ρόλο κι ότι ο τσάβες αναδείχτηκε ως ηγέτης μέσα από το στρατό και μπόρεσε να διατηρήσει τον έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων.

Στην χιλή αντιθέτως η λαϊκή ενότητα δεν ήταν καθόλου προετοιμασμένη για ένα τέτοιο ενδεχόμενο κι ο αγιέντε στον τελευταίο δραματικό του λόγο, δεν έκανε καν έκκληση προς το λαό να κατέβει στους δρόμους για να υπερασπιστεί την κυβέρνησή του. Σα να τηρούσε το ευ αγωνίζεσθαι (ή για την ακρίβεια το σαβουάρ βιβρ της αστικής δημοκρατίας) τη στιγμή που ο αντίπαλος χρησιμοποιούσε κάθε θεμιτό ή αθέμιτο μέσο για να γκρεμίσει την εξουσία του, από το λοκ άουτ στην οικονομία μέχρι το στρατιωτικό πραξικόπημα.

-Ο αγιέντε είχε μια εκνευριστική σχεδόν εμμονή στις νόμιμες διαδικασίες και σε όσα προβλέπονταν από το σύνταγμα και το υπάρχον νομικό πλαίσιο. Είχαμε σημειώσει σε μια παλιότερη ανάρτηση ένα παράδειγμα από το βιβλίο του ντεμπρέ «ο δρόμος της χιλής» που γράφτηκε πριν απ’ το πραξικόπημα της 11^ης σεπτέμβρη και προτού δούμε το αδιέξοδο στο οποίο κατέληγε αυτός ο δρόμος. Οι νόμοι της χιλής θεωρούσαν μικροαδίκημα την βίαια απαλλοτρίωση γης, αλλά τιμωρούσαν αυστηρά όσους επιχειρούσαν να την ανακαταλάβουν κι η αναδιανομή γης προς όφελος των αγροτών επί αγιέντε βασίστηκε σε αυτήν ακριβώς τη διάταξη κι έγινε καθόλα νόμιμα.

Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι η κυβέρνηση του αγιέντε δε διέκοψε καν τα κοινά γυμνάσια και τις στενές σχέσεις του στρατού των ηπα με κύκλους του χιλιάνικου κράτους και αυτό το βρήκε μπροστά της λίγους μήνες μετά, στην εκδήλωση του πραξικοπήματος από τον πινοσέτ.

Κι εδώ φαίνονται και τα όρια της λεγκαλιστικής λογικής που έχει διατυπωθεί και στα μέρη μας με το περίφημο «θα σας ταράξουμε στη νομιμότητα». Η διαφορά βέβαια είναι πως εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με κάποιους ‘τίμιους οπορτουνιστές’ όπως τους έλεγε στην εποχή του ο ένγκελς ή έστω τον ηρωικό ιδεαλιστή αγιέντε, όπως τον αποκάλεσε η αλέκα – εξάλλου οι κλασικοί οπορτουνιστές είναι εξ ορισμού καιροσκόποι και ανέντιμοι. Αλλά με χρεοκοπημένους πολιτικούς απατεώνες. Απατεώνες εκ της ‘απάτης’ χωρίς καν το πρώτο συνθετικό της αυταπάτης. Κι απάτη όπως λέμε κοινωνικός διάλογος, υγιής επιχειρηματικότητα, απεμπλοκή από το μνημόνιο, κτλ.

Ας συνοψίσουμε όσα είδαμε παραπάνω.

Η περίπτωση του αγιέντε είναι μια υπόμνηση πως στην εποχή μας και τον ανεπτυγμένο δυτικό κόσμο δεν υπάρχουν πλέον «τίμιοι» σοσιαλδημοκράτες, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν πιθανούς συμμάχους –αν υποθέσουμε πως υπήρχαν τέτοιοι πριν από σαράντα χρόνια.

Η περίπτωση του τσάβες, ενός από τους σύγχρονους τίμιους ρεφορμιστές ίσως, μαζί με την κυβέρνηση του αγιέντε είναι τα καλύτερα παραδείγματα για να καταλάβουν οι μάζες πως δεν αρκεί η εκλογική επικράτηση για την τελική νίκη. Ακόμα και μια φιλολαϊκή, αριστερή (ή ό,τι άλλο προσδιορισμό θέλουμε) κυβέρνηση δε θα έχει το ελεύθερο από τα μονοπώλια να προχωρήσει και σε αυτές ακόμα τις στοιχειώδεις μεταρρυθμίσεις για αναδιανομή πλούτου, αν δε συγκρουστεί αποφασιστικά μαζί τους. Με άλλα λόγια δεν μπορούμε να πάρουμε τον έτοιμο κρατικό μηχανισμό για να τσακίσουμε την αστική εξουσία. Πρέπει να τσακίσουμε το αστικό κράτος μαζί της.

Η περίπτωση της χιλής αποδεικνύει και το βάθος της κουβανικής επανάστασης. Ίσως κάποιος εξωτερικός παρατηρητής υποθέσει πως η κούβα έπρεπε να στραφεί εκ των πραγμάτων προς τη σοβιετική ένωση για να αποφύγει τον οικονομικό στραγγαλισμό από τις ηπα και για αυτό κήρυξε αναδρομικά το σοσιαλιστικό χαρακτήρα της επανάστασης που είχε νικήσει δυο χρόνια πριν. Κι ότι αν η βενεζουέλα του τσάβες πχ δρούσε κι αυτή στο ίδιο ιστορικό πλαίσιο, θα εξελισσόταν με παρόμοιο τρόπο –μόνο που τώρα λείπει η σοβιετία από την εξίσωση.

Αλλά το παράδειγμα της χιλής αποδεικνύει πως το βάθος εκείνης της στροφής δεν ήταν τόσο αυτονόητο κι αμελητέο, όπως πιστεύουν κάποιοι. Ασφαλώς η σοβιετία αποτελούσε ένα σπουδαίο οικονομικό και στρατιωτικό στήριγμα, αλλά ο δρόμος της χιλής δε συνέπεσε ποτέ με αυτόν των κουβανών και γι’ αυτό κατέληξε γρήγορα σε αδιέξοδο.

Υπάρχει μία ακόμα παράμετρος που μας συνδέει με το σήμερα και τη σύγχρονη, ελληνική πραγματικότητα. Η χούντα του πινοσέτ έφερε στην χιλή την πρώτη πρακτική εφαρμογή των συνταγών του δντ κι ήταν το προοίμιο της διεθνούς επικράτησης του νεοφιλελευθερισμού. Ο φιλελεύθερος καπιταλισμός είναι πρακτικός κι ακομπλεξάριστος όταν μιλάμε για μπίζνες και δεν προβληματίζεται από δικτατορικά καθεστώτα που συνεργάζονται μαζί του –αλλιώς μπαίνουν στον άξονα του κακού.

Κάποιοι ίσως κάνουν το συνειρμό με τη σημερινή χούντα του δντ και τη σημασία του αγώνα για δημοκρατία στην ελλάδα. Ξεχνάνε όμως πως η χούντα και η δημοκρατία τους μοιάζουν  πλέον σα δυο σταγόνες νερό κι οι μεταξύ τους διαφορές καθίστανται δυσδιάκριτες. Για να παραφράσουμε ένα κλασικό ρητό, η δικτατορία είναι η συνέχεια της αστικής δημοκρατίας με άλλα μέσα. Δε μας είναι αδιάφορο τι από τα δύο θα υπάρχει, αλλά δε χάνουμε από τα μάτια μας το βασικό στόχο.

Κλείνω την ανάρτηση με μια μικρή αναφορά στο άρθρο του τραβασάρου ‘το κκ στην κυβέρνηση της λαϊκής ενότητας, διδάγματα για το σήμερα’ που μπορεί να το βρει κανείς στην κομεπ που κυκλοφορεί. Όπως φαίνεται κι από τον τίτλο ο αρθογράφος εστιάζει την κριτική του στη στρατηγική του κκ χιλής και κατά δεύτερο λόγο στο πρόγραμμα της λαϊκής ενότητας και τις αντιφάσεις που παρουσιάζει. Παραθέτει επίσης ένα σύντομο χρονικό με τις πιο σημαντικές εξελίξεις και επιχειρεί να τις ερμηνεύσει στο ιστορικό τους πλαίσιο, ως αποτέλεσμα εσωτερικών κι εξωτερικών (ενδοαστικών) αντιθέσεων.

Αντί επιλόγου παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από την εισαγωγή του άρθρου.

Η ιστορία έχει δείξει ότι κυβερνήσεις που δρούσαν στο έδαφος του καπιταλισμού με τη στήριξη, συμμετοχή ή ανοχή των κομμουνιστικών κομμάτων δεν μπόρεσαν να λύσουν σε μόνιμη βάση ούτε τα οξυμένα καθημερινά προβλήματα της εργατικής τάξης (πχ ψωμί, στέγη, μόρφωση). Αντίθετα η ιστορία δείχνει ότι οι ονομαζόμενες παλιότερα ως «κατακτήσεις» του εργατικού κινήματος ήταν –όσον αφορά το γενικότερο χαρακτήρα τους- περισσότερο προϊόντα και ανάγκη της καπιταλιστικής ανάπτυξης, στοιχείο εκσυγχρονισμού της. Βεβαίως αυτό δεν αναιρεί την επίδραση της ταξικής πάλης στη διαμόρφωσή τους και κυρίως του διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων σε συνθήκες ύπαρξης της εσσδ. Σε κάθε περίπτωση δε βγήκαν ποτέ από τα όρια που επιβάλλει κάθε φορά η ανάγκη της διευρυμένης αναπαραγωγής του κοινωνικού κεφαλαίου.

Έτσι κι αλλιώς η γη θα γίνει κόκκινη

Αύριο συμπληρώνονται δύο χρόνια από το θάνατο της μαρίας δημητριάδη. Η οποία όσο ζούσε τραγούδησε απίστευτα πράγματα. Εμένα προσωπικά μου αρέσουν ακόμα και τα ερωτικά της, όπως το σ’ αναζητώ, σε μια εύπεπτη ταινία, αρχές 70’, με τη ναθαναήλ και τον αντωνόπουλο. Αλλά ο δίσκος που μου έμεινε περισσότερο είναι τα πολιτικά τραγούδια που έβγαλε μαζί με τον μικρούτσικο. Όχι τόσο η δεύτερη πλευρά με τα ποιήματα του χικμέτ, όσο η πρώτη, με τους μελοποιημένους στίχους του μπίρμαν, που είναι μικροί ύμνοι στο μαρξισμό και μπαίνουν κατευθείαν στην καρδιά σου.


Όπως στο έτσι πρέπει να γίνει, όπου η πρώτη στροφή είναι μακράν ο καλύτερος ορισμός που έχω βρει για τη νομοτέλεια. Έτσι κι αλλιώς η γη θα γίνει κόκκινη. Είτε από ζωή, είτε από θάνατο, κατά το γνωστό σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα. Αλλά θα φροντίσουμε εμείς γι’ αυτό. Τίποτα δεν θα έρθει από μόνο του.

Τι απέγινε όμως ο βολφ μπίρμαν; Κατά καιρούς άκουγα ότι είχε περιέλθει στους κόλπους ή τα πέριξ του spd του σρέντερ, ότι πήρε θέση υπέρ του πολέμου στο ιράκ κι άλλα διάφορα που μου φαίνονταν ράδιο-αρβύλα, κυρίως γιατί δεν ήθελα να τα πιστέψω. Μεγαλώνοντας, άρχισα να βλέπω κι ένα δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης σε κάποια τραγούδια του κι οι αμφιβολίες μεγάλωναν. Η μπαλάντα του ασφαλίτη μπορούσε να έχει γραφτεί για τη στάζι (συνεργάτες μου καλοί). Για να μην πούμε ποιους ακριβώς έχει βαρεθεί και θεωρεί ιδεώδεις υποτακτικούς, σε αυτή την πόλη που στα δυο έχει σκιστεί από το τείχος του βερολίνου. Εκτός κι αν τα έγραφε για τους απέναντι. Που δεν τα έγραφε γι’ αυτούς, αλλά μπορεί ο καθένας να το εννοήσει όπως θέλει.

Ήμασταν που λες σε κάποια φάση με το παπαγαλάκι του κρεμλίνου και την τότε κοπέλα του κι αρχίζει να τραγουδάει. Τις κρύες γυναίκες που με χαϊδεύουν, τους ψευτοφίλους που με κολακεύουν. Με ένα σμπάρο, δυο τρυγόνια. Τον κοιτάμε ξαφνιασμένοι κι αυτός γελάει με νόημα. Προφητικές καταστάσεις..

Κι είναι κι εκείνος ο στίχος που μια ζωή νόμιζα ότι λέει της νεολαίας νταντάδες και τελικά λέει γδαρτάδες, που είναι αδόκιμο στα ελληνικά και στέκει μονάχα ποιητική αδεία. Αλλά κανένας δεν το λέει έτσι. Στη συλλογική μνήμη έμειναν οι νταντάδες. Ξεφύγαμε όμως..

Όλα αυτά μέχρι που έπεσε στα χέρια μου σε ένα παλαιοπωλείο ένα τεύχος του πολίτη, παλιά επιθεώρηση των αναθεωρητών. Ο βολφ μπίρμαν, προσκεκλημένος στη γιορτή της εφημερίδας αυγή (ιούνιος του 77’) μίλησε με τους συνεργάτες του πολίτη για ορισμένες πλευρές της πολιτικής κατάστασης στην χώρα του, θίγοντας συνάμα και γενικότερα προβλήματα του σοσιαλισμού.
Το πήρα και κράτησα τα χειρότερα για το σπίτι.

Ο διαχωρισμός σε ουμανιστική και κομμουνιστική κριτική για τον οποίο μίλησα είναι σχηματικός. Πολλοί στη λδγ έχουν χάσει την πίστη ότι μπορεί να πραγματοποιηθεί μια σοσιαλιστική κοινωνία. Η άποψη αυτή τροφοδοτείται από τη σταλινική πρακτική που αυτοαποκαλείται σοσιαλισμός και που δεν είναι παρά ένα τέρας αδικίας και μια αντιγραφή της αστικής κοινωνίας (ως πολιτική πρακτική).

Από εδώ πολλοί συμπεραίνουν ότι δεν έχει νόημα μια σοσιαλιστική κριτική στις σοσιαλιστικές σχέσεις. Ασκούν την κριτική τους από τη σκοπιά ενός γενικού ανθρωπισμού κι όχι με το σφρίγος και την τόλμη των κομμουνιστικών θέσεων. Πρόκειται για μια μορφή παραίτησης. Μετράνε την κοινωνία με έναν γενικό και συχνά αφηρημένο ανθρωπισμό κι όχι με βάση τις επαγγελίες του κομμουνισμού γιατί πιστεύουν ότι δεν είναι παρά ουτοπικές φαντασιώσεις που στην πράξη καταπατούνται κυνικά.

Η ηττημένη μπουρζουαζία, όλοι όσοι επιδιώκουν την επιστροφή στον καπιταλισμό, χρησιμοποιεί αυτό το λεξιλόγιο. Δε λένε, θέλουμε να επιστρέψουμε στον καπιταλισμό, αλλά θέλουμε περισσότερο ανθρωπισμό. Και το αντιδραστικό χριστιανοδημοκρατικό κόμμα τον ανθρωπισμό επικαλείται.

Εγώ όταν άκουγα τη λέξη ανθρωπισμός, πάντα κάτι με ξένιζε, είχα πάντα την υποψία ότι από πίσω καραδοκεί το αστικό ή και το φασιστικό κνούτο. Δεν πρέπει να είμαστε σεχταριστές απέναντι στους ουμανιστές, δεν είναι α πριόρι αντιδραστικά, αστικά κινήματα. Έχουμε ιστορική αποστολή να προασπίσουμε και να κατοχυρώσουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα που η μπουρζουαζία έγραψε στη σημαία της αλλά δε μπορούσε φύσει και θέσει να τα πραγματοποιήσει κι ας είναι κομμουνιστές αυτοί που τα ποδοπάτησαν και το κάνουν ακόμη.

Μικρή διακοπή για να ακούσουμε τη μουσική που παίζει στο νου από μέσα μας. Η ελευθερία για εμάς είναι μια ωραία γυναίκα έχει υπεργάστριο και υπογάστριο. Δεν είναι κάνα χοντρογούρουνο αστικό. Βαθιά ανάσα και συνεχίζουμε.

Η ιστορία του κουκουέ αποτελεί ένα τερατώδες παράδειγμα. Κανένα άλλο κόμμα δε ρούφηξε το φαρμάκι του σταλινισμού ως τον πάτο όσο το ελληνικό, δεν ακολούθησε με τόση συνέπεια το δρόμο της εξάρτησης απ’ την εσσδ, δεν έπεσε τόσο ηρωικά ακολουθώντας το λάθος δρόμο. Ακόμα νοσεί κι υποφέρει.

Το μέγεθος του πόνου δεν είναι εγγύηση για τη συναγωγή σωστών συμπερασμάτων. Το αντίθετο μάλιστα. Όσο πιο μεγάλα είναι τα σφάλματα που έκανε κανείς, όσο πιο βαθιά τον βούλιαξαν στο βούρκο, τόσο πιο ισχυρή γίνεται η ψυχολογική τάση άμυνας. Φοβάται μήπως δει τη ζωή του άσκοπα φαγωμένη, χωρίς νόημα, δε θέλει να πιστέψει ότι χρησιμοποιήθηκε,ι ότι ο αγώνας του ήταν μάταιος κι αρπάζεται απεγνωσμένα από αδύναμες ιδεολογικές κατασκευές για να μην καταρρεύσει.

Στη συνέχεια ο μπίρμαν αναφέρει έναν διάλογο με τον ερνστ φίσερ, γνωστός και στην χώρα μας από κάποια μαρξιστικά βιβλία.
-Ξέρεις ερνστ, ήσουνστέλεχος της κομιντέρν, έζησες όλη την τρομοκρατία και τις διώξεις τη δεκαετία του 30’, σύντροφοι που τους ξέρατε από δεκαετίας αγώνων, καταγγέλλονταν ξαφνικά σαν ποδότες και πράκτορες της γκεστάπο, ζήσατε πώς τους συλλάμβαναν, τους εκτελούσαν για πράγματα που δεν έκαναν, δε σας έδωσε αυτό σήμα κινδύνου για να ξυπνήστε, να αντιδράσετε;
-Ξέρεις βολφ, φυσικά και τα βλέπαμε όλα αυτά. Σκεφτόμασταν όμως ότι αν αυτά είναι όντως τόσο κυνικά και εγκληματικά όσο δείχνουν, τότε θα είναι κάτι τόσο τρομερό που δε μπορεί να συμβαίνει. Και τότε είπαμε, όχι δε μπορεί να συμβαίνει.
Απάντηση που ηχεί παιδαριώδης, αλλά είναι τίμια.

Εξυμνεί το ηθικό και πολιτικό σθένος συντρόφων σαν τον καρίγιο και την απασιονάρια που βρήκαν το θάρρος να αναγνωρίσουν και να διορθώσουν τα σφάλματά τους. Εμείς θέλουμε να αλλάξουμε ολόκληρο τον κόσμο, όχι μόνο τον εαυτό μας. Κάποιοι φοβούνται ότι αν το κάνουν αυτό η προηγούμενη ζωή τους δε θα έχει κανένα νόημα. Αλλά αν πριν πεθάνουν, δεν αρχίζουν επιτέλους να ζουν, τότε είναι που θα έχει πάει άσκοπα η ζωή τους. Θα βυθιστούν στο μαζικό τάφο όλων εκείνων των θυμάτων της σταλινικής περιόδου που πήραν τυφλά το δρόμο του χαμού.

Το κουκουέ εσωτερικού που δεν είναι τόσο στενοκέφαλο, δεν πρέπει να μείνει στην κριτική στο αφυδατωμένο κκε, και να πει απλώς, εμείς δεν είμαστε σαν κι αυτούς, αλλά να αναζητήσει νέους δρόμους, να πει θετικά τι θέλει, να πιάσει το νήμα του χαμένου ανθρωπισμού, που έγινε αφηρημένος. Γιατί τους περισσότερους δεν τους ενδιαφέρει η ετυμηγορία για το σταλινισμό, δεν είναι αυτό το πρόβλημά τους. Ως τώρα τόσο το κουκουέ εσωτερικού όσο και το κκε εξ (sic) παραμένουν δυο σέχτες υπνωτισμένες κατά κύριο λόγο η μία εναντίον της άλλης. Κοιτάζονται κατάματα σαν κοκόρια σε κοκορομαχία, ενώ γύρω-γύρω κάθεται η μπουρζουαζία και ψοφάει στα γέλια.

Δεύτερο μέρος, αλλαγή θεματολογίας.
Τα δύο γερμανικά κράτη υλοποιούν τη γερμανική ενότητα με θλιβερό τρόπο. Είναι οι πιο πιστοί σύμμαχοι των υπερδυνάμεων, οι οικονομικά πιο πετυχημένοι και πολιτικά πιο καθυστερημένοι. Όταν το spd στην οδγ ακολουθεί δεξιά πολιτική, ενισχύονται οι σταλινικοί δογματικοί μέσα στη λδγ. Όταν ο βίλυ μπραντ εφάρμοζε μια εν μέρει τουλάχιστον σοσιαλδημοκρατική πολιτική, η σταλινική γραφειοκρατία της λδγ βρισκόταν σε τεράστια αναταραχή.

Η ανάπτυξη του ευρωκομμουνισμού –όπου η τσεχοσλοβακία έπαιξε βέβαια πρωτοποριακό ρόλο- παίζει πιο σημαντικό ρόλο στις εσωτερικές εξελίξεις της λδγ από όσα συμβαίνουν στην οδγ. Μεγάλη επίδραση άσκησε το γεγονός ότι η νόιες ντόιτσλαντ δημοσίευσε αναγκαστικά τις ομιλίες των συντρόφων μπερλιγκουέρ, μαρσαί και καρίγιο στο βερολίνο. Ξαφνικά οι πολίτες της λδγ και προπαντός οι σύντροφοι στο κόμμα, βρέθηκαν να διαβάζουν απόψεις κομμουνιστών που σκέφτονται διαφορετικά, απόψεις απαγορευμένες για τις οποίες ένας απλός πολίτης που δεν είναι διάσημος όπως εγώ, θα έτρωγε πέντε με δέκα χρόνια φυλακή.

Η δική μου απέλαση το νοέμβρη του 76 πρέπει να ενταχθεί σε αυτό το πλαίσιο. Αυτό που σκέφτομαι και λέω δημόσια με τα τραγούδια μου, το έλεγα ήδη και πριν από δέκα χρόνια. Αλλά με πετάνε έξω τώρα γιατί η κοινωνία ωρίμασε και στα τραγούδια μου εκφράζονται οι ιδέες και τα αισθήματα πολλών αντιφρονούντων κομμουνιστών. Όπως στον οιδίποδα οι σταλινικοί γραφειοκράτες πέτυχαν αυτό ακριβώς που ήθελαν να αποφύγουν. Ταρακούνησαν από τον ύπνο τους πολλούς ανθρώπους για πρώτη φορά. Ξεφορτώθηκαν έναν μπίρμαν και φορτώθηκαν για αντάλλαγμα πολλούς άλλους.

Το κάτωθι έχει πιο πολύ ζουμί. Θα αρέσει και στον κομάντο.
Το σύστημα της πολιτικής καταπίεσης στις λεγόμενες σοσιαλιστικές χώρες αποτελεί ολοένα κι εντονότερα τροχοπέδη στην οικονομική ανάπτυξη των χωρών αυτών. Τις κινητήριες δυνάμεις του καπιταλισμού, δηλ το κυνήγι του κέρδους για τους καπιταλιστές και το άγχος της επιβίωσης για τους εργάτες τις έχουμε εξαλείψει σε μεγάλο βαθμό στις σοσιαλιστικές χώρες. Έχουμε αφαιρέσει από το οικονομικό σύστημα τον καπιταλιστικό ρυθμό, αλλά ελάχιστα έχουμε αποδεσμεύσει τη δημιουργική πρωτοβουλία των λαϊκών μαζών, που είναι και η μοναδική πηγή σοσιαλιστικής ανάπτυξης. Έχουμε ξεμοντάρει θα ‘λεγε κανείς τον καπιταλιστικό κινητήρα αλλά δεν έχουμε μοντάρει ακόμη τον σοσιαλιστικό κινητήρα, που είναι η δημιουργική πρωτοβουλία των μαζών.

Και το λαό, που σε αυτόν πέφτει ο κλήρος να σπρώξει το κάρο, τον στέλνουν να τρέχει πίσω από τον καπιταλισμό, έτσι που να κάνουμε στην ίδια ευθεία έναν αγώνα δρόμου χωρίς νόημα, με εντελώς άνισες δυνάμεις, που ο καπιταλισμός μπορεί πάντα να τον κερδίζει κι εμείς απλώς να λαχανιάζουμε πίσω του. Ο φίλος μου ο χάβεμαν είπε κάποτε σχετικά: θα κερδίσουμε πανηγυρικά αυτόν τον αγώνα δρόμου, από τη στιγμή που θα πάψουμε επιτέλους να τρέχουμε προς την ίδια κατεύθυνση. Ο σοσιαλιστικός εκδημοκρατισμός των σχέσεων στις ανατολικές χώρες δεν είναι ζήτημα ουμανισμού ή φιλελευθερισμού, αλλά οικονομική αναγκαιότητα.

Δεν επιτρέπεται να συνεχίσουμε να καλπάζουμε προς την ίδια κατεύθυνση μιας καταναλωτικής κοινωνίας της αφθονίας, γιατί τραβάμε απευθείας στην καταστροφή. Μόνο όταν η ανθρωπότητα οικοδομήσει τη σοσιαλιστική κοινωνία θα καταφέρει να λύσει το ενεργειακό, το οικολογικό πρόβλημα, όλους τους μελλοντικούς κινδύνους της αποκάλυψης. Κι ακριβώς επειδή ο σοσιαλισμός, ακριβώς επειδή ο κομμουνισμός είναι η μοναδική δυνατότητα της ανθρωπότητας να επιζήσει μακροχρόνια σε αυτόν τον πλανήτη, είναι δυο φορές πιο βαρύ το έγκλημα των σταλινικών που ποδοπατούν την ευκαιρία της ανθρωπότητας.

Και γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο μας εξηγεί στο τελευταίο κομμάτι της συνέντευξής του ότι δεν υπάρχουν πολλά χρονικά περιθώρια για να είμαστε υπομονετικοί και να πούμε ότι οι δυνάστες έρχονται και παρέρχονται, αλλά οι λαοί ζουν αιώνια. Γι’ αυτό ακριβώς τάσσεται κατά της αστικής αρχής της μη επέμβασης και κριτικάρει τον τσαουσέσκου για τη θέση που πήρε στην τσεχοσλοβακία. Το έκανε λέει γιατί εφαρμόζει στην χώρα του το δικό του, βρώμικο, μικρό σταλινισμό. Προφανώς τα πάρε-δώσε του εσ. με τον τσαουσέσκου, ήδη ανήκαν στο παρελθόν το 77’.

Θέλω πάντα οι σύντροφοί μου να αναμειγνύονται στις υποθέσεις μου, δε θέλω όμως να είμαι ο σκλάβος κάποιων ισχυρών. Τα κκ πρέπει να ακολουθήσουν μια αυτόνομη πολιτική που να παίρνει υπόψη και τις συγκεκριμένες συνθήκες της χώρας τους. Κι αυτό εμπεριέχει μια αλληλεγγύη προς τις ανατολικές χώρες.

Τα παραπάνω είναι αποσπάσματα από τη συνέντευξη, με δική μου δημιουργική κοπτοραπτική και δεν παρατίθενται αυτολεξεί. Αλλά την ουσία την έχουν. Και πέρα από κάποια καλά αποσπάσματα, επιβεβαιώνουν τις υποψίες μας.

Όταν έβγαινε αυτός ο δίσκος (το 77 αν δεν κάνω λάθος) αποκλείεται να μην ήξερε ο μικρούτσικος τι νόημα είχαν οι στίχοι που μελοποιούσε, ή να μην ήξερε η δημητριάδη τι σήμαινε αυτό που τραγουδούσε. Πολύ πιθανόν ο πρώτος να εμπνεύστηκε τη μουσική για το δίσκο, ακριβώς με αφορμή αυτή την επίσκεψη.

Αλλά το συλλογικό θυμικό ξέρει να στρογγυλεύει τις αιχμές και να κρατάει μόνο τα καλά κι όσα έχουν μεγάλη σημασία. Και θυμάται την αξεπέραστη φωνή της δημητριάδη με νοσταλγία κάθε φορά που τραγουδάει: έτσι κι αλλιώς η γη θα γίνει κόκκινη. Θα φροντίσουμε εμείς γι’ αυτό. Σωποδήποτε.

Ακόμη κι αν χρειαστεί να κρατήσουμε όλοι την ανάσα μας, σαν τον μικρό πέπε από το αστερίξ, που γινόταν κατακόκκινος μέχρι να του κάνουν το χατίρι, για να μη σκάσει.

Η χιλή του σπαρίλα

Ο στάλιν ζει κάπου στην χιλή
Μαζί με τον σπαρίλα, τον έλβις, τον μπρους λι.

Λαϊκή θυμοσοφία των πληθυσμών της παταγονίας

Ο ρεζί ντεμπρέ ταξίδεψε στην χιλή του αλιέντε λίγους μήνες μετά την εκλογή του κι έγραψε το ομώνυμο βιβλίο (η χιλή του αλιέντε, στα ελληνικά από τις εκδόσεις μνήμη) με τις εντυπώσεις του και μια εκτενή συνέντευξη σε δύο μέρη με τον σύντροφο πρεζιντέντε που ήταν πρώτος μεταξύ ίσων κι ίσως λίγο πιο ίσος από τους υπόλοιπους.

Στο παράρτημα του βιβλίου με τις συμπληρωματικές σημειώσεις, διαβάζουμε στον αριθμό τέσσερα.

Στοές μασωνικές και λαουταρινικές

Οι λαουταρινικές στοές ονομάστηκαν έτσι σε ένδειξη τιμής για τον αρακουανό πρίγκηπα Λαουτάρο, αρχηγό του αγώνα ενάντια στη σπανιόλικη κατοχή τον 16ο αιώνα στην χιλή. Ιδρύθηκαν το 1812 στο μπουένος άιρες από μέλη των ελευθεροτεκτόνων, μεταξύ των οποίων εξέχουσα θέση είχαν ο στρατηγός χοσέ ντε σαν μαρτίν κι ο ντον μπερνάρντο ο χίγγινς για τη χιλή. Λεγόταν πως αν ο στρατός αποτελούσε το οπλισμένο χέρι της απελευθέρωσης, η λαουταρινική στοά ήταν το πολιτικό της χέρι.

Όμως τι είναι και τι θέλουν οι στοές;
Οι θεμελιώδεις αντικειμενικοί σκοποί της στοάς ήταν η κατήχηση των πολιτών κι η μελέτη των πολιτικών και κοινωνικών δυνατοτήτων του έθνους που δημιουργούνταν. Ο προσηλυτισμός στα μυστήρια της μασωνίας ζητούνταν από όλους τους εταίρους της λαουταρινικής στοάς. Αν οι σκοποί της στοάς ήταν φανερά πολιτικοί, τα μέλη της ήταν κατά συνέπεια μασώνοι.

Η πρώτη μασωνική στοά ιδρύθηκε στις 15 μάρτη του 1827 κι έχει τις ρίζες της στη στοά λαουτάρο. Ο πρώτος σεβάσμιος διδάσκαλός της, ντον μανουέλ μπλάνκο ενκαλάντα, ήταν επίσης μέλος της στοάς λαουτάρο. Οι δεσμοί ανάμεσα στις δυο στοές φαίνονταν καθαρά στην χρησιμοποίηση κοινών τελετουργιών και συμβόλων, όπως και στα έργα τους και τις δραστηριότητές τους.

Η παράγραφος που ακολουθεί παρμένη από τα καταστατικά της λαουταρινικής στοάς της χιλής, γραμμένη με το χέρι του μπερνάρντο ο χίγγινς το αποδείχνει.
Ένας από τους αδελφούς που έχει εκλεγεί απ’ την ανώτατη ιεραρχία, δε μπορεί να μιλήσει για κάτι που έχει μεγάλη σημασία χωρίς να συμβουλευτεί τη στοά. Μία από τις πρώτες υποχρεώσεις των αδελφών, σύμφωνα με το σκοπό του ιδρύματος θα είναι να προστατεύονται και να αλληλοβοηθούνται σε οποιαδήποτε σύγκρουση της πολιτικής ζωής και να υποστηρίζουν τη γνώμη, οι μεν των δε. Κάθε αδελφός που αποκαλύπτει το μυστικό της ύπαρξης της στοάς, είτε με λόγους είτε με έργα, θα τιμωρείται με θάνατο και με μέσα που η στοά θα κρίνει κατάλληλα.

Με τον καιρό κάποια χαρακτηριστικά ατόνησαν κι οι εν ελλάδι στοές έφτασαν δια του ετεροπροσδιορισμού στην οργανωτική χαλαρότητα πετώντας τον πατσά μαζί με τη σκατίλα.
Ευτυχώς από μια άποψη. Αλλιώς η κε του μπλοκ θα έπρεπε να ανησυχεί για τη ζωή της και να προσλάβει ερυθροφρουρούς.
Μπρέζνιεφ ετοιμάσου, έρχεται η σειρά σου.

Παραθέτω παρακάτω ένα απόσπασμα από τη συνέντευξη με τον αλιέντε -που θα ζήλευε ακόμη κι ο σπαρίλας- με στοιχεία που θα ζήλευε κι ο λιακό.

ΝΤΕΜΠΡΕ: Άκουσα πάντοτε να λέγεται ότι είχατε σχέσεις με τη μασωνία, ενώ είστε μαρξιστής. Ξέρετε ότι κάποτε έγινε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση στους κόλπους του διεθνούς εργατικού κινήματος. Κατά το 1920 πχ έδιωξαν στη γαλλία τους μασώνους από το κκ που τότε σχηματιζόταν. Βλέπετε καμία αντίφαση μεταξύ της νομιζόμενης σχέσης σας με τη μασωνία και της μαρξιστικής σας θέσης, που είναι θέση ταξική;

ΑΛΙΕΝΤΕ: Θέλω να σου θυμίσω ρεζί, ότι ο πρώτος γενικός γραμματέας του κκ γαλλίας ήταν μασώνος.
ΝΤ: Σωστό.
Α: Από την Τρίτη διεθνή κι έπειτα παραδεχόμαστε την ασυμφωνία.
ΝΤ: Ακριβώς.
Α: Ανήκω προσωπικά σε μασωνική παράδοση. Ο παππούς μου, ο γιατρός αλιέντε-παντίν, ήταν μέγας διδάσκαλος της μασωνικής ιεραρχίας τον περασμένο αιώνα σε μια εποχή που μασώνος σήμαινε αγωνιστής. Οι μασωνικές στοές ήταν οι στυλοβάτες της ανεξαρτησίας και του αγώνα κατά της ισπανίας.

ΝΤ: Ο μπολίβαρ κι ο σούκρε ήταν μασώνοι;
Α: Ακριβώς. Λοιπόν, καταλαβαίνεις πως με τέτοια οικογενειακή παράδοση κι ακόμα γιατί η μασωνία αγωνίστηκε για θεμελιώδεις αρχές, όπως της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφότητας, μπορεί να έχει κανείς αυτό το είδος των σχέσεων. Λέγοντας αυτό, υποστήριξα στους κόλπους της μασωνίας ότι δε μπορεί να υπάρξει ισότητα σε καπιταλιστικό καθεστώς και μάλιστα ούτε η παραμικρή ελπίδα ισότητας. Δε μπορεί να υπάρξει αδελφότητα (σύμπνοια) όταν υπάρχει η ταξική εκμετάλλευση κι η αυθεντική ελευθερία είναι κάτι απτό, όχι αφηρημένο. Δίνω λοιπόν στις μασωνικές αρχές το πραγματικό περιεχόμενο που πρέπει να έχουν.
Ξέρω πολύ καλά βέβαια πως υπάρχουν χώρες που η μασωνία δε θα μπορούσε να είναι σύμφωνη με αυτές τις αρχές.

Την επόμενη φορά που θα ακούσετε το σπαρίλα να αναλύει με πάθος τη μπολιβαριανή διαδικασία μπορείτε να σκεφτείτε και σε ένα δεύτερο επίπεδο τι πραγματικά εννοεί, αυτός κι η στοά της χαριλάου τρικούπη.

Τι άλλο μας λέει το βιβλίο του ντεμπρέ;
Για την unidad popular που είχε μέσα κομμουνιστές, σοσιαλιστές κι ένα κομμάτι λαϊκής χριστιανοδημοκρατίας. Και για τις αυταπάτες του κομπανιέρο πρεζιντέντε για αλλαγές με δημοκρατικές διαδικασίες και δημοψηφίσματα. Η βασική διαφορά με τη βενεζουέλα –όπως την καταλαβαίνω- είναι ότι ο τσάβες είχε το στρατό με το μέρος του και κράτησε την εξουσία. Κι η βασική διαφορά του αλιέντε με τους ρεφορμιστές που εξαπατούν το λαό είναι ότι αυτός ήταν έντιμος και πλήρωσε ο ίδιος θανάσιμα τις αυταπάτες του.

Μαθαίνουμε επίσης για την αφελή προσκόλληση της χιλής στην έννοια της νομιμότητας. Η χιλή είναι μια χώρα που όταν έχει προβλήματα φωνάζει το δικηγόρο, ενώ οι υπόλοιπες καλούν τον ταγματάρχη κι όπου η αστική τάξη τηρεί τους νόμους που θέσπισε ακόμα κι αν της γυρίζουν μπούμερανγκ. Όπως στην περίπτωση που διηγείται ο αλιέντε με τη βίαια απαλλοτρίωση γης.

Οι αστικοί νόμοι τη θεωρούσαν μικροαδίκημα και την άφηναν ουσιαστικά ατιμώρητη, αλλά τιμωρούσαν αυστηρά όσους επιχειρούσαν να την ανακαταλάβουν. Οι τσιφλικάδες οικειοποιούνταν βάσει νόμου τη γη των ιθαγενών χωρίς να φαντάζονται ότι θα έρθει η μέρα που ο λαός θα εφάρμοζε το δικό τους νόμο εναντίον τους.
Τώρα αυτοί που καταλαμβάνουν τη γη είναι οι mapuche κι οι απαλλοτριωμένοι ιδιοκτήτες είναι οι τσιφλικάδες.
Που λίγους μήνες αργότερα είπαν να φωνάξουν τον ταγματάρχη. Από στόμια βγαίνει η δύναμη κι όχι από τα στόματα. Κι αυτή είναι η πικρή αλήθεια της ουνιδάδ ποπουλάρ.

Σε άλλα σημεία της συνέντευξης ο αλιέντε δε φαίνεται να έχει αυταπάτες.
Αν δεν υπάρξει προδοσία θα υπάρξει σύγκρουση.
Συνήθως όμως ισχύει το αντίστροφο.
Άλλο αν κάποιοι το κάνουν φετίχ για κάθε χρήση και κάθε πορεία.

Ο αλιέντε λέει ότι στο μεταβατικό διάστημα η χώρα θα τρανταχτεί περισσότερο απ’ ό,τι μια μπάλα στα πόδια του πελέ. Αλλά ο ντεμπρέ απαντά με μια σπουδαία λογοτεχνική εικόνα. Η χιλή μπορεί να (μετα)κινείται, όχι ως ο πιο αδύναμος κρίκος, αλλά ως ο πιο ελαστικός. Κι αυτό σημαίνει ότι δε θα σπάσει, γιατί έχει περιθώρια ελιγμών.
Λες κι εμείς να την πατήσουμε έτσι;

Υγ: το πραγματικό δισκοπότηρο ωστόσο εξακολουθεί να είναι το βιβλίο του δελαστίκ για το αφγανιστάν. Η κε του μπλοκ εξασφάλισε πιστό αντίγραφο χάρη στον διατατικό αναγνώστη ττ και ίσως ετοιμάσει κάτι σχετικά μετά τις διακοπές που αρχίζουν μες στη βδομάδα.

Υγ2: και για όσους δεν το κατάλαβαν. Ο σπαρίλας είναι ο λ…

Χειροκρότα ρε τι σου ζητάνε;

Συνεχίζουμε το ρετρό αφιέρωμα στις εκδηλώσεις του ιουνίου με αναρχία, κρίση και τζινγκλ χολογουέι. Φτάσαμε στην υφανέτ έτοιμοι να ακούσουμε συνταγές απ’ τον τσελεμεντέ του αναρχικού για να αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να πάρουμε την εξουσία.

Περιμέναμε τα συνήθη τέσσερα ακαδημαϊκά τέταρτα, αλλά η έναρξη πήγε ακόμα πιο πίσω. Πουθενά δε συναντάς πια χρονοδιάγραμμα σαν τα δικά μας: άνοιγμα, μισή ώρα εισήγηση, δέκα λεπτά χειροκρότημα, μετά επτάλεπτες ομιλίες κοκ.

Γενικά, ο χρόνος κι η καταπίεση που συνεπάγεται είναι απ’ τα μεγάλα κολλήματα του χώρου. Αν πχ ο νόμος της αξίας βάζει ως κριτήριο τον κοινωνικά αναγκαίο χρόνο εργασίας, η λύση δεν είναι η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων για να γίνει η εργασία αυτοσκοπός και να ξεφύγει από τον καταναγκασμό, τις νόρμες και τα χρονικά όρια. Αλλά να σπάμε σαν λουδίτες τα ρολόγια, όπως έκαναν οι κομμουνάροι στο παρίσι. Κι αυτό, λέει, ήταν το βασικό δίδαγμα της κομμούνας. Αλλά ο μαρξ το έθαψε κανονικά.

Το πρόβλημα σήμερα δεν είναι ότι μας κλέβουν την υπεραξία, αλλά ότι δε μας αφήνουν να πάμε με το ρυθμό μας και να χαρούμε την εργασία ως αυτοσκοπό. Κι όταν λέμε εργασία μην το παίρνετε και τόσο τοις μετρητοίς. Η αφηρημένη εργασία αλλοτριώνει τον άνθρωπο. Στη συγκεκριμένη της μορφή δεν είναι –λέει- εργασία, αλλά συγκεκριμένη πράξη. Δραστηριότητα.
Η αντίθεση ανάμεσα σε αυτά τα δύο, τη θέληση του ανθρώπου για συγκεκριμένη δράση και την εργασία που είναι πάντα αφηρημένη, είναι ο βασικός νόμος κίνησης του καπιταλισμού.

Ας το δούμε και με ένα παράδειγμα. Είναι κάποιος που φτιάχνει νόστιμα κέικ για να ευχαριστήσει τους φίλους του. Αυτοί τον πείθουν να ανοίξει ένα μαγαζί για να τα πουλάει και στην αρχή πηγαίνει καλά. Μέχρι που έρχεται μια εταιρία με μηχανές και σύγχρονο εξοπλισμό και για να επιβιώσει στον ανταγωνισμό αναγκάζεται να φτιάχνει περισσότερα κέικ όλο και πιο γρήγορα. Οπότε αποφασίζει κάποια στιγμή πως δεν του αρέσει να φτιάχνει κέικ και το γυρίζει στα ποντικοφάρμακα.

Κι εδώ τελειώνει η ιστορία και νικά ο φουκουγιάμα.
Δε μας είπε βέβαια γιατί δεν έγινε το ίδιο μονοπώλιο και στα ποντικοφάρμακα, αλλά το ζουμί δεν ήταν εκεί. Το ηθικό δίδαγμα είναι ότι στον καπιταλισμό καταλήγεις να κάνει κάτι που δε σου είναι ευχάριστο.

Ναι, αλλά σε ένα επεισόδιο στα φιλαράκια, η μόνικα άρχισε να φτιάχνει κουλουράκια για τους γείτονες για να γνωριστούν καλύτερα και να γίνουνε φίλοι και τελικά της γύρισε μπούμερανγκ, γιατί έρχονταν διάφοροι τύποι να της ζητήσουν κουλουράκια σε διάφορες ώρες κι αυτή ήταν αναγκασμένη να φτιάχνει συνέχεια για να τους ικανοποιήσει όλους.
Δεν είναι σοβαρό επιχείρημα, το ξέρω. Αλλά αν συγκρίνουμε τις ιστορίες, το δικό μου παράδειγμα είναι καλύτερο.

Είχε και μια καλύτερη ιστορία για τον εξανθρωπισμένο καπιταλισμό.
Είναι σα να ‘χεις έναν άντρα που χτυπάει τη γυναίκα του κι εσύ να του λες να την χτυπάει λιγότερο και να είναι πιο ευγενικός. Χτύπα μας μαλάμη, είμαστε μαζοχιστές…

Ξέρετε λοιπόν ποιος είναι ο νόμος της αξίας; Όχι ο κοινωνικά αναγκαίος χρόνος εργασίας κι άλλα τέτοια παρωχημένα. Η ουσία του συνοψίζεται στο σύνθημα: φάστερ, φάστερ, φάστερ.
Που το έλεγε συνέχεια, σα διαφήμιση του φαστ σοφτ και μας έφερε ένα βήμα πριν το νευρικό γέλιο.

Οι καπιταλιστές φτιάχνουν τρένα, δρόμους κι αυτοκίνητα, αεροπλάνα και βαπόρια για να μεταφέρουν τα προϊόντα τους φάστερ, φάστερ, φάστερ. Αλλά το παπαγαλάκι του κρεμλίνου είναι εναλλακτικό και κινείται με το ποδήλατο. Η θεσσαλονίκη με τους χαλλαρούς ρυθμούς της και τους ποδηλατόδρομους που έφτιαξε ο εναλλακτικός μας δήμαρχος είναι ο αδύναμος κρίκος του συστήματος. Και ο αγγελόπουλος που μέχρι να αλλάξει πλάνο βλέπεις τη σκόνη του χρόνου να πέφτει πάνω στα έπιπλα που καθάρισες πριν, είναι η επιτομή του αντισυστημικού κινηματογράφου.
Αυτά τα τελευταία ήταν ιδέες του πρίσματος που ήρθε μαζί μας να προβοκάρει. Καλά τα λέει αλλά δεν τα γράφει.

Εν κατακλείδι λοιπόν δεν υπάρχει κρίση υπερπαραγωγής κι υπερσυσσώρευσης. Την κρίση την προκαλούν οι δικές μας αόρατες, μικρές αρνήσεις που παραμένουν χωρίς συγκρότηση. Οι καπιταλιστές υποκρίνονται ότι η παραγωγή συνεχίζεται κανονικά, μας δίνουν δάνεια για να συνεχίσουμε να καταναλώνουμε και μας ξεγελάνε. Οι αντιστάσεις μας παραμένουν αθέατες, αντικείμενο διερεύνησης του αθέατου κόσμου του χαρδαβέλα, μαζί με τα αίτια της κρίσης και την πραγματικότητα που μας κρύβουν.

Κατά συνέπεια έχουμε κρίση εκμεταλλευσιμότητας, γιατί δε μπορούν να μας εκμεταλλεύονται όπως πριν. Αλλά και κρίση ανυποταξίας, από τη στιγμή που αντιδρούμε με μικρά σαμποτάζ και παθητική αντίσταση.

Το άλλο μεγάλο κόλλημα –πέραν της χρονικότητας και της καταπίεσης που συνεπάγεται- του χώρου είναι οι ταυτότητες. Κατά πάσα πιθανότητα κι ο διαχωρισμός σε φύλα γιατί κατά βάθος όλα –πρέπει να- είναι επιλογή μας σε αυτή ζωή. Αυτό θα πει ελευθερία!
Κι άσε τον σεξιστή το μπίρμαν να λέει ότι η ελευθερία για εμάς είναι μια ωραία γυναίκα (έχει υπογάστριο και υπεργάστριο). Δεν είναι κάνα χοντρογούρουνο αστικό, αφηρημένο κι αναρχικό.
Καλός άνθρωπος ο μπίρμαν. Πριν από 40 χρόνια.

Έτσι λοιπόν μένει ακαθόριστο και χωρίς ταυτότητα το υποκείμενο της κρίσης και κατ’ επέκταση το επαναστατικό υποκείμενο και το πώς το ορίζουμε. Το υποκείμενο είμαστε όλοι εμείς που ασφυκτιούμε από την αφηρημένη εργασία.
Εμείς είμαστε η κρίση! όπως έλεγε κι η αφίσα της εκδήλωσης. Κι αυτή ήταν κι η βασική ιδέα της εισήγησης (εξουσιαστικό κατάλοιπο).

Αυτός ήταν κι ο λόγος που η πετρελαϊκή κρίση του 75 χτύπησε –λέει- πρώτα την ιταλία με την εργατική αυτονομία(!).
Η κρίση δεν είναι αντικειμενική. Ο καπιταλισμός βασικά είναι ένα σύστημα κυριαρχίας που το αναπαράγουμε καθημερινά κι είναι στο χέρι μας να σταματήσουμε να το κάνουμε.
Παύση πληρωμών και παύση αναπαραγωγής του συστήματος εδώ και τώρα. Δηλ εντός του συστήματος.

Όπως έχουν σταματήσει να το κάνουν οι ζαπατίστας. Που έχουν βάλει μια πινακίδα στα μέρη τους που λέει: BAD GOVERNMENT STAY OUT! Μεταφρασμένο στα ελληνικά ακούγεται ακόμη φαιδρότερο. Κακή κυβέρνηση μείνετε έξω.
Στην υφανέτ, λέει ο χολογουέι, δεν έχετε τέτοια ταμπέλα αλλά το μήνυμα προφανώς εννοείται.

Κι έτσι οι ταμπέλες, μπορεί να μην είναι καλές για τους ανθρώπους, αν θέλουμε να τους κλείσουμε σε κουτάκια και προκαθορισμένες ταυτότητες, αλλά αποδεικνύονται καθοριστικές για να κρατήσουμε μακριά τους κακούς και τον καπιταλισμό.
Κι ας έλεγε μόνος του ένας υφανετάς: μα δεν κάνουμε κάτι σπουδαίο, το θέμα είναι στον έξω κόσμο τι γίνεται.

Σε αυτά τα πλαίσια όλοι ζούμε σαν κένταυροι με δύο ζωές. Μισή κομμουνιστική, όταν είμαστε με φίλους και μοιραζόμαστε πράγματα. Κι άλλη μισή καπιταλιστική, όταν αναπαράγουμε στη δουλειά στο κεφάλαιο.
Με άλλα λόγια έχουμε αντιφάσεις κι είμαστε αυτο-ανταγωνιστικοί.
Στον καπιταλισμό ανταγωνιζόμαστε ακόμα και τον εαυτό μας.

Και τι μπορούμε να κάνουμε; Πάνω σε ποια υλική βάση θα καταφέρουμε να σταματήσουμε να αναπαράγουμε το κεφάλαιο;
Αντί για απάντησης είχαμε συνδικαλιά. Εμείς δεν είμαστε η απάντηση, αλλά η ερώτηση. Στην αγκαλιά της μεγάλης παράταξης του δεν ξέρω κι αυτός.
Αμέσως μετά παραδέχτηκε με αφοπλιστική ειλικρίνεια ότι ο ίδιος ως πανεπιστημιακός παίρνει κανονικά τα λεφτά που του δίνει το αστικό κράτος κι εφαρμόζει την πειθαρχία του στις εξετάσεις.

Σε αυτό το σημείο έχω μια σημείωση για το σολάνο και την κωλοτούμπα του, αλλά έχει περάσει καιρός από τότε και δε μπορώ να κάνω τη σύνδεση. Ο μόνος σολάνο που ξέρω είναι αυτός της λάρισας και της νιουκαστλ. Κι όσο για κωλοτούμπες, δύσκολα μπορώ να σκεφτώ πιο θεαματική από αυτήν του χολογουέι.

Πώς αντέδρασε ο κόσμος σε όλα αυτά; Οι μισοί και παραπάνω έφυγαν χωρίς να περιμένουν το τέλος. Ένας από αυτούς ήταν κι ο κομάντο που ζητούσε αφορμή να φύγει και να πάει στα πάρτι της παρακμής και να συνθέσει έναν ύμνο στη μελαγχολία παρέα με καμιά τσούπρα. Η κυρία πρίσμα νύσταξε, αλλά είχε προδιάθεση από πριν. Κι ο καθαυτό πρίσμας σπεκούλαρε στην αμηχανία μου και διασκεύασε μίσσιο: χειροκρότα ρε, τι σου ζητάνε;

Επίσης, ένας μεταμοντέρνος έστειλε μήνυμα στον κοντόχοντρο να του πει ότι φεύγει κι ότι αν του ξαναπεί κάποιος πως η τάση του είναι με τον χολογουέι, θα του σπάσει τα μούτρα.
Κι αν το πει ο χαριτάκης…;

Αφού σε αυτό το κείμενο σπάσαμε τα καλούπια της χρονικής αφήγησης μπορούμε στο τέλος να πούμε πώς ήταν κι ο ίδιος ο χολογουέι.
Τυπικός εγγλέζος κυριούλης, ξερακιανός, με άσπρο μαλλί τεόντοσιτς για τους μπασκετικούς. Κλασική αγγλόφατσα, με εξεζητημένη θεατρικότητα στις κινήσεις, σχεδόν χορευτικές φιγούρες που κατέληγαν σε φάσκελα όταν μας έδειχνε πώς συγκρούεται η βάση με το εποικοδόμημα. Αμετακίνητη η έκφραση του προσώπου όσο μετέφραζαν αυτά που είπε και μετά το ξεκινούσε από εκεί που είχε μείνει. Δυο-τρεις φορές στο μεσοδιάστημα της μετάφρασης έμεινε με στόμα ανοιχτό και το χέρι μπροστά, σαν τον πίκο απίκο στη φρουτοπία, σε στιλ: πω-πω, τι είπα πάλι.

Ο μεταφραστής ήταν μεγάλο παλικάρι γιατί είχε κοιλιά μεγαλύτερη κι απ’ τη δική μου κι ήθελε να κάνουμε τις ερωτήσεις στα αγγλικά, αλλιώς απειλούσε να μη μεταφράσει τίποτα. Τέτοιο παλικάρι διερμηνέα έχω δει μόνο στον αστερίξ λεγεωνάριο.
Τρίχες στα χέρια…

Ο χολογουέι πάντως ήξερε και λίγα ελληνικά (αυτό κι αν ήταν έκπληξη).
Αρκετά καλύτερα από το φκαριστούμε ελλάντα, αλλά όχι τόσο ώστε να μπορεί να μας κάνει στα ελληνικά την εισήγηση. Ήταν όμως αρκετά για να μας καταλάβει και να πει μισές-μισές κάποιες φράσεις σε στιλ come with me για να τη βρεις.
Nα make κομμουνισμό χωρίς power. Αυτό είναι..