Η κατάληψη της Νομικής

Αν ο Φλεβάρης του 17' προετοίμασε κι ήταν προϋπόθεση για τον κόκκινο Οχτώβρη την ίδια χρονιά, τότε τηρουμένων των αναλογιών -σε μια δυσθεώρητη κλίμακα χίλια προς ένα ή μάλλον 1917 προς 1- η κατάληψη της Νομικής το 73' ήταν η γενική δοκιμή για το Πολυτεχνείο. Και θα μπορούσε να βγει μια μπροσούρα "από το Φλεβάρη στο Νοέμβρη" που να εκθέτει τα βασικά συμπεράσματα για την εξέλιξη του φοιτητικού κινήματος κι αυτά που κατάφερε να πετύχει.

Η χτεσινή εκδήλωση της Σπουδάζουσας στο ιστορικό κτίριο της Σόλωνος είχε: ένα κατάμεστο αμφιθέατρο και κόσμο κάτω στο φουαγιέ να την παρακολουθεί ζωντανά από μια συνδεμένη οθόνη. Ένα υπόγειο κόχλασμα που γινόταν σε κάποιες στιγμές εκρηκτικός ενθουσιασμός και οφειλόταν εν μέρει στην ατμόσφαιρα που μύριζε Μεταπολίτευση κι εν μέρει στο προεκλογικό κλίμα, εν όψει των φοιτητικών εκλογών, στις 17 του μήνα. Μια αφίσα με ένα κλασικό στιγμιότυπο της κατάληψης και το σύνθημα "ελευθερία', που για εμάς είναι μια ωραία γυναίκα, για άλλους ένα ωραίο @ (παπάκι), αγνώστου φύλου και ταξικότητας, και για άλλους μια κοινή γυναίκα, ελεύθερη να εκδίδει το σώμα της και να το χρησιμοποιεί, όπως θέλει.

Είχε έναν ενθουσιώδη χαιρετισμό από το μικρό Κωτσαντή, που είπε σωστά πως δεν πρέπει να βλέπουμε μόνο τις μεγάλες ηρωικές στιγμές και τις κορυφώσεις της ταξικής πάλης, αλλά και τα μεσοδιαστήματα που τις προετοιμάζουν -αργά και βασανιστικά, αλλά μεθοδικά. Και μας θύμισε μια φράση του Ένγκελς, πως το μέλλον ανήκει στους καινοτόμους και τη νεολαία.

Κι είχε έναν ακόμα πιο ενθουσιώδη ομιλητή-ρήτορα, με θεατρική σχεδόν επαφή με το κοινό του, που παίρνει δύναμη απ' αυτό και την επιστρέφει πίσω πολλαπλάσια, ιδίως όταν μιλάει εκτός κειμένου -νομικός γαρ. Αν και δεν πρέπει να ήταν στην Αθήνα εκείνο τον καιρό, και δεν είπε πολλά πράγματα για αυτό καθαυτό το ιστορικό γεγονός της κατάληψης, αλλά κάποιες γενικές εκτιμήσεις για την περίοδο της χούντας και τη σύνδεση με το σήμερα.
(Μπορεί να φανεί παράδοξο, αλλά μια πολύ ενδιαφέρουσα μαρτυρία-ιστορικό για την κατάληψη της Νομικής το 73' μπορεί να διαβάσει κανείς στο βιβλίο "προχωρώντας κι αναθεωρώντας" του Νίκου Μπίστη, που τότε ήταν δικός μας).

Την ομιλία του Παφίλη, μπορείτε να τη δείτε ολόκληρη στο βίντεο που ακολουθεί. Εδώ στέκομαι επιλεκτικά σε κάποια σημεία και τα παρουσιάζω κωδικοποιημένα.



Το κόμμα μελετά αυτήν την περίοδο (1967-74) όχι μόνο για να φωτίσει τα γεγονότα που διαστρεβλώνουν διάφορα αστικά παπαγαλάκια, αλλά για να βγάλει πολύτιμα συμπεράσματα, όπως ότι η αστική τάξη δε διστάζει να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο (όπως τη χούντα) για να θωρακίσει την εξουσία της.
Δεύτερο και άκρως σημαντικό συμπέρασμα ότι οι λαϊκές μάζες μπορούν να αντιδρούν, παρά την ωμή βία και καταστολή. Κι αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις μέρες μας που στο όνομα κάποιων δυσκολιών και του αρνητικού συσχετισμού, καλλιεργείται η μοιρολατρία, η λογική "τίποτα δε γίνεται".
Αλλά η ιστορία δε σταματά, και το κόμμα καλείται να οργανώσει τις αντιστάσεις, όπως έκανε και τότε, παρά τα προβλήματα (η απουσία παράνομων οργανώσεων, τα προβλήματα στρατηγικής), πόσο μάλλον στις σημερινές -λιγότερο δυσμενείς- συνθήκες.

Στην ταξική της ουσία, η χούντα ήταν δικτατορία του κεφαλαίου, κι αυτό μόνο το κόμμα το σημειώνει σήμερα (οι όποιοι δισταγμοί μιας μερίδας της αστικής τάξης κάμφθηκαν μετά από τα οικονομικά μέτρα της δικτατορίας που μεγάλωναν την κερδοφορία τους). Η μεταπολίτευση ήταν μια εναλλαγή, κι αυτό δεν το λέμε γιατί αδιαφορούμε για τη μορφή του πολιτεύματος, τις δημοκρατικές ελευθερίες, κτλ, αλλά για να εστιάσουμε στο κύριο και την ουσία.

Η χούντα δεν έγινε γιατί υπήρχε σοβαρός κομμουνιστικός κίνδυνος (εξάλλου η στρατηγική του κόμματος, παρά τους ηρωικούς αγώνες και τους νεκρούς που έπεσαν στο πεδίο της μάχης, προσανατολιζόταν σε δημοκρατικές αλλαγές του καθεστώτος). Ούτε έγινε από μερικούς επίορκους αξιωματικούς, όπως ισχυρίζονται απλοϊκά οι δεξιοί, ξεχνώντας ότι ο ίδιος ο Καραμανμλής μιλούσε ανοιχτά το 66' για ένα πιθανό πραξικόπημα. Ούτε φυσικά για να αποτρέψει την επικείμενη εκλογική νίκη της Ένωσης Κέντρου, όπως έλεγε το ΠαΣοΚ.

Έγινε για να επιλύσει τις αντιθέσεις του αστικού κόσμου και ενός παρωχημένου πολιτικού συστήματος, που χρησιμοποιούσε πχ ως σύμβολο της "δημοκρατίας" κατά του κομμουνισμού τη Φρειδερίκη, που ήταν μέλος της ναζιστικής νεολαίας. Το πραξικόπημα ανέτρεψε πχ τον παραδοσιακό έλεγχο του παλατιού στο στρατό κι έθεσε ντε φάκτο στο χρονοντούλαπο της ιστορίας το βασιλιά και τα παλιά αστικά κόμματα.

Ο Παφίλης στηλίτευσε όσους προσπαθούν να βγάλουν έξω από το κάδρο των ευθυνών τις ΗΠΑ, που έδειξαν ανοχή αν όχι ενεργό στήριξη στο πραξικόπημα και είχαν έντονο γεωστρατηγικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα, που ήταν προκεχωρημένο φυλάκιό τους στα Βαλκάνια, ενάντια στις σοσιαλιστικές χώρες.

Ανέλυσε το σημαντικό, πρωτοπόρο ρόλο που έπαιξε το φοιτητικό κίνημα και τις αιτίες που τον καθόρισαν.
-Το φοιτητικό κίνημα είχε τις δικές του μαχητικές παραδόσεις, που δεν ήταν ξεκομμένες από τους μεγάλους λαϊκούς αγώνες των περασμένων δεκαετιών (Μάης 36', Αντίσταση, ΔΣΕ). Και είχε επίσης εξεγερσιακό πνεύμα και πείρα σκληρών αγώνων για ελευθερίες στα Πανεπιστήμια, που είναι από τη φύση τους χώρος διακίνησης και ζύμωσης ριζοσπαστικών ιδεών.
Η χούντα αντιμετώπισε τους φοιτητές με την τακτική του καρότου (φοιτητικά δάνεια, συγγράμματα και παροχές) και του μαστιγίου: υποχρεωτικές στρατεύσεις, αναβολή αρχαιρεσιών, απολύσεις καθηγητών (αν και η πλειοψηφία των τελευταίων σιωπούσε ή ανεχόταν το καθεστώς).
-Στα παραπάνω βάρυναν οι χιλιάδες συλλήψεις που άφησαν αποκεφαλισμένο το εργατικό κίνημα, αλλά και τα προβλήματα στρατηγικής του κόμματος.

Παρά τα προβλήματα αυτά, το ΚΚΕ ήταν η ψυχή της αντιδικτατορικής πάλης. Αντιτάχθηκε στο μασκάρεμα της δικτατορίας και το τυράκι της φιλελευθεροποίησης κι έβλεπε τον οργανωμένο λαϊκό παράγοντα ως καθοριστικό για να ανατραπεί η δικτατορία, χωρίς να περιμένει την πτώση της από το εξωτερικό ή από τις αστικές δυνάμεις. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επώδυνη ανασύνταξη και το συντονισμό του κινήματος (από εκείνη την εποχή έμεινε και το σύνθημα: "έρχονται οι οικοδόμοι"), αξιοποίησε κάθε μέσο, όπως τους τοπικούς συλλόγους (αφού οι άλλοι ήταν παράνομοι), καλώντας το λαό ακόμα και σε ένοπλη πάλη.

Έπαιξε σπουδαίο ρόλο, με τις δυνάμεις της ΚΝΕ, στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, παρά τις χυδαίες προβοκατόρικες επιθέσεις που δέχεται από συγκεκριμένους χώρους -τους ξέρετε εσείς καλύτερα, είπε- για τη στάση της. Το κόμμα έχει αποδείξει ότι δε διστάζει να κάνει αυτοκριτική, διαπιστώνοντας πως έπρεπε να είναι πολύ καλύτερα προετοιμασμένο, ανεξάρτητα από τις δυσκολίες, και βγάζοντας διαχρονικά συμπεράσματα:

-για τη σημασία της αυτοτελής του δράσης και της οργανωτικής του αυτοτέλειας σε οποιεσδήποτε συνθήκες
-για την καθυστέρηση στην αφομοίωση της επαναστατικής θεωρίας, που φέρνει αναπόφευκτα λάθη στρατηγικής, παρά τις καλές προθέσεις.
-να μην αιφνιδιάζεται από τις εξελίξεις, να αντέχει σε μη επαναστατικές συνθήκες, στον ανήφορο και τον κατήφορο, για να μπορεί να τρέξει στο ίσιωμα.
-χωρίς γερές οργανώσεις σε εργοστάσια, χώρους δουλειάς και βασικούς τομείς της παραγωγής, το κόμμα δεν μπορεί να επιτελέσει τον ιστορικό του ρόλο..

Το δεύτερο μέρος της ομιλίας ήταν κάτι μεταξύ πολιτικής εισήγησης και τοποθέτησης στη Βουλή -αλλά μπορεί να μείνει κάβα, για να αξιοποιηθεί σε επόμενη ανάρτηση.
Ως δικό μου επίλογο, βάζω τον προβληματισμό για το πόσο δύσκολη μπορεί να είναι η συγκεκριμένη ανάλυση κι ο χειρισμός μιας κατάστασης, η χάραξη επαναστατικής τακτικής στη δοσμένη συγκυρία της χούντας, όπου δεν αρκούσε προφανώς να μπουν συνθηματολογικά πιο προωθημένοι στόχοι, και όπου πολλές φορές, τα προωθημένα συνθήματα (πχ κάτω το κράτος) χρησιμοποιούνταν και από τους μηχανισμούς της ασφάλειας, για να φοβίσουν τον αμύητο κόσμο και να απομονώσουν τους φοιτητές που πάλευαν να μαζικοποιήσουν τον αγώνα τους.

Για τις ανατροπές στο Εργατικό Δίκαιο και την πάλη για τα εργατικά δικαιώματα

Μία από τις πιο αξιόλογες πρωτοβουλίες του τελευταίου διαστήματος είναι οι θεματικές ημερίδες που διοργανώνουν διάφορες κομματικές οργανώσεις. Μία τέτοια ημερίδα έγινε στις αρχές του μήνα που τελειώνει σε λίγο, μαζί με το 2016, απ' την ΤΟ Δικαιοσύνης της ΚΟΑ κι η κε του μπλοκ -που δεν μπορούσε δυστυχώς να την παρακολουθήσει- έχει τη χαρά να δημοσιεύει σήμερα τις ρεπορταζιακές σημειώσεις του @ψηρίς (τον οποίο ευχαριστώ θερμά με την ευκαιρία) από μια εκδήλωση, που κάθε άλλο παρά μπαγιάτικη είναι, καθώς πιάνει ένα διαχρονικό και επίκαιρο θέμα -που είναι και ο τίτλος της εκδήλωσης.

Μπορείτε επίσης να διαβάσετε σχετικά το σύντομο ρεπορτάζ του 902, την αναφορά του Ριζοσπάστη, καθώς κι εκτενή αποσπάσματα μιας εισήγησης, σε κατοπινό φύλλο. Καλή ανάγνωση.

Από την «Ημερίδα: για τις ανατροπές στο εργατικό Δίκαιο και την πάλη για τα εργατικά δικαιώματα»

Η Τ.Ο. Δικαιοσύνης του ΚΚΕ, τρεις ημέρες πριν την τελευταία πανεργατική απεργία, διοργάνωσε με επιτυχία μία ημερίδα με θέμα «Οι ανατροπές στο εργατικό δίκαιο και η πάλη για την υπεράσπιση των εργατικών δικαιωμάτων» την ίδια στιγμή που μεθοδεύεται από την Κυβέρνηση Σύριζα-Ανέλ το νέο αντιλαϊκό πακέτο με επίκεντρο τα Εργασιακά.

Η εκδήλωση ήταν μία αρκετά ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία, γεγονός που φάνηκε και από την παραπάνω από αυξημένη προσέλευση του κοινού, το οποίο αποτελούνταν κυρίως αλλά όχι μόνο, από δικηγόρους, κυρίως νέους δικηγόρους, ασκούμενους, μεταπτυχιακούς φοιτητές του εργατικού δικαίου, αλλά και φοιτητές νομικής. Το "παρών" έδωσε και αντιπροσωπεία του ΠΑΜΕ.

Είναι γεγονός ότι είχε καιρό να λάβει χώρα μία επιστημονική –περισσότερο από νομικής απόψεως- να το πούμε έτσι, εκδήλωση αναφορικά με τα ήδη ψηφισθέντα, αλλά και τα επερχόμενα αντεργατικά μέτρα. Η εκδήλωση αυτή απέδειξε ότι είναι αυξημένο το ενδιαφέρον και των νομικών επιστημόνων, αλλά και εργαζόμενου κόσμου, για να παρακολουθήσει τη σκοπιά του ΚΚΕ και από νομικής απόψεως, αλλά κυρίως γενικότερα την ανάλυση της παρούσας κατάστασης στο εργατικό δίκαιο, από την πλευρά της εργατικής τάξης, των συμφερόντων της και την προοπτική απελευθέρωσής της. Ενδιαφέρουσες ήταν και όλες οι αναλύσεις αναφορικά με το χαρακτήρα του Δικαίου, ως μέρους του εποικοδομήματος, συνεπώς δε και του εργατικού δικαίου, αλλά και γενικά για το χαρακτήρα των νομοθετημάτων των τελευταίων χρόνων, τη φύση, το σκοπό τους και τη «διαχρονικότητά» τους.
Μάλιστα, όπως ακούγεται, το υλικό των εισηγήσεων θα συγκεντρωθεί με σκοπό την έκδοση ειδικής μπροσούρας με το αντίστοιχο παραπάνω θέμα.

Όπως εισηγητικά υπογράμμισε η Κατερίνα Γεράκη, Γραμματέας της Τ.Ο. Δικαιοσύνης, «σκοπός της εκδήλωσης είναι όχι μόνο να αναδείξουμε το είδος και το χαρακτήρα των νέων μέτρων στα Εργασιακά, που ισοπεδώνουν δικαιώματα και κατακτήσεις κερδισμένα με αιματηρούς αγώνες της εργατικής τάξης και του λαού, αλλά κύρια να ανοίξουμε μια συζήτηση στον χώρο γύρω από τα ζητήματα αυτά, μια συζήτηση ανάμεσα σε δικηγόρους που ασχολούνται με το εργατικό Δίκαιο, στα προγράμματα μεταπτυχιακών του εργατικού Δικαίου, στους φοιτητές της Νομικής Σχολής σχετικά με το περιεχόμενο των σπουδών τους, με ανθρώπους που δεν συμφωνούν σε όλα μαζί μας, αλλά αντιλαμβάνονται την αναγκαιότητα υπεράσπισης των εργατικών κατακτήσεων και της πάλης ενάντια στην εφαρμοζόμενη αντιλαϊκή πολιτική».

Είναι ανάγκη, σημείωσε, «να πολλαπλασιάσουμε τις προσπάθειές μας σε αυτήν την κατεύθυνση, να βελτιώσουμε την ικανότητά μας στη μελέτη και την ιδεολογική παρέμβαση γύρω από το θέμα, για το ρόλο και το χαρακτήρα του εργατικού και του δικαίου γενικά, την αποστολή της αστικής Δικαιοσύνης, την αποκάλυψη του πραγματικού ταξικού περιεχομένου εννοιών, όπως δημοκρατία, κράτος Δικαίου, ισονομία, συνταγματική έννομη τάξη κ.λπ.».

«Θεωρούμε», πρόσθεσε, «ότι πρέπει να ανοίξει μια πλατιά συζήτηση στο χώρο για το ρόλο και τη στάση του κομμουνιστή και ριζοσπάστη νομικού επιστήμονα και εργαζόμενου στη Δικαιοσύνη στις σύγχρονες συνθήκες, με την αστική τάξη να έχει κηρύξει έναν ανελέητο ταξικό πόλεμο ενάντια στην εργατική τάξη, τα σύμμαχα στρώματά της και το κίνημά τους».

Στην «Πάλη για την προστασία της λειτουργίας και δράσης των σωματείων» αναφέρθηκε η δικηγόρος και στέλεχος του ΚΚΕ, Χαρά Μαρούλη, υπογραμμίζοντας ότι «οι όποιες αλλαγές δρομολογούνται με τον επερχόμενο συνδικαλιστικό νόμο, έχουν στόχο να ολοκληρωθεί η προσπάθεια περιορισμού της συνδικαλιστικής δράσης, η παραπέρα απαξίωση και υπονόμευση της λειτουργίας και δράσης των συνδικάτων. Οι βασικοί άξονες των αλλαγών θα αφορούν στο δικαίωμα στην απεργία, στις συνδικαλιστικές άδειες, στη χρηματοδότηση, στη δομή και λειτουργία των σωματείων, καθώς και στις ομαδικές απολύσεις. Λόγος γίνεται για δημιουργία ηλεκτρονικού μητρώου συνδικαλιστικών οργανώσεων, όπου θα καταγράφονται αναλυτικά όλες οι συνδικαλιστικές οργανώσεις και θ' αναφέρονται τα "προστατευόμενα" μέλη τους (διοικήσεις, ιδρυτικά μέλη κ.λπ.). Πρόκειται για αδιαμφισβήτητο "φακέλωμα" συνδικαλιστών και εργαζομένων, πρακτική που ελλοχεύει τον κίνδυνο να επεκταθεί περαιτέρω στην καταγραφή του μητρώου των μελών και όλων των οικονομικών -και όχι μόνο- στοιχείων των σωματείων».

Για «Το δικαίωμα στην απεργία και η ανταπεργία» μίλησε η Χαρά Μαρκατσέλη, δικηγόρος και στέλεχος του ΚΚΕ, σημειώνοντας ότι παρά τις όποιες βελτιώσεις επέφερε σε σχέση με το παρελθόν ο νόμος 1264/1982, εντούτοις, «τόσο αυτοτελώς όσο και σε συνδυασμό με άλλες διατάξεις του ελληνικού δικαιικού συστήματος, όχι απλά δεν διασφαλίζει την ανεμπόδιστη άσκηση του απεργιακού δικαιώματος, αλλά απεναντίας εισάγει σημαντικούς περιορισμούς και εμπόδια σχετικά με την άσκησή του. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι: Η συνταγματικά κατοχυρωμένη δυνατότητα πολιτικής επιστράτευσης των απεργών από το κράτος. Η υποχρέωση ενημέρωσης του εργοδότη προ 24 ωρών για τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα και προ 4 ημερών για τους εργαζόμενους στον ευρύτερο δημόσιο τομέα (...) Οι περιορισμοί στο πλαίσιο των αιτημάτων, οι περιορισμοί στην απεργία αλληλεγγύης, η κήρυξη της απεργίας μόνο από δευτεροβάθμιες ή τριτοβάθμιες οργανώσεις, προκειμένου για δημοσίους υπαλλήλους και υπαλλήλους ΟΤΑ, η κατ' εξαίρεση - ακόμη και αυθημερόν - συζήτηση των αγωγών της εργοδοσίας για να κηρυχθεί μία απεργία παράνομη και καταχρηστική, παρά την τυπική απαγόρευση της άσκησης ασφαλιστικών μέτρων κ.λπ.».

Τη σημασία της «Πάλης για Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας» ανέδειξε ο Βασίλης Διονυσόπουλος, δικηγόρος, μεταπτυχιακός Εργατικού Δικαίου ΕΚΠΑ. Αναφερόμενος στις σαρωτικές παρεμβάσεις στις ΣΣΕ την περίοδο της καπιταλιστικής κρίσης, τόνισε ότι αυτές αποδεικνύουν ότι «οι όποιες ευνοϊκές νομοθετικές ρυθμίσεις, αποσπάσεις και κατακτήσεις της εργατικής τάξης στον καπιταλισμό είναι προσωρινές, ενώ συνδέονταν πάντα με τον συσχετισμό δύναμης μεταξύ αστικής - εργατικής τάξης, με το επίπεδο ωρίμανσης του υποκειμενικού παράγοντα, με το βαθμό συγκρότησης - οργάνωσης και την κατεύθυνση του συνδικαλιστικού κινήματος, αλλά και με την ανάγκη των καπιταλιστών για διευρυμένη αναπαραγωγή του κεφαλαίου».

Τις «Αλλαγές στη συλλογική διαπραγμάτευση» ανέπτυξε στην παρέμβασή του ο Βασίλης Αρχιμανδρίτης, δικηγόρος, υποψήφιος διδάκτωρ Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, επικεντρώνοντας, μεταξύ άλλων, στο ρόλο των επιχειρησιακών συμβάσεων που υπογράφονται μέσω των «Ενώσεων Προσώπων».

Στις «Ελαστικές εργασιακές σχέσεις» αναφέρθηκε η Δώρα Σκουτέρη, δικηγόρος, μεταπτυχιακή Δημοσίου Δικαίου ΕΚΠΑ, υπογραμμίζοντας πως «οι ελαστικές μορφές εργασίας τις τελευταίες δεκαετίες, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις τείνουν να αντικαταστήσουν ή και να εξαλείψουν τη σχέση εργασίας με τη μορφή την οποία γνωρίζαμε, αποτελούν ξεκάθαρα πλέον ένα ισχυρό οπλοστάσιο στα χέρια του εργοδότη για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας όπως λέγεται, και στην ουσία για την εξυπηρέτηση των αναγκών του κεφαλαίου και μόνο».

Στο ερώτημα αν «Το σημερινό εργατικό Δίκαιο είναι δίκαιο "έκτακτης ανάγκης";» απάντησε με την παρέμβασή του ο Χρήστος Κρεμαστάς, δικηγόρος, μεταπτυχιακός Εργατικού δικαίου ΕΚΠΑ, τονίζοντας πως η μεταρρύθμιση - «απορρύθμιση» του εργατικού Δικαίου «δεν αποτελεί συγκυριακή αλλαγή ή έκτακτη ανάγκη, η οποία θα παρέλθει, μεταφέροντάς μας σε μία πρότερη δήθεν κανονικότητα. Η κανονικότητα είναι η αύξηση της εκμετάλλευσης, της αποδοτικότητας, η ελαχιστοποίηση του εργατικού κόστους και η μεγιστοποίηση καπιταλιστικού κέρδους».

Στην παρέμβασή του, με τίτλο «Νομολογιακή πρακτική στο εργατικό Δίκαιο», ο Γιώργος Μελισσάρης, νομικός σύμβουλος του Εργατικού Κέντρου Αθήνας, υπογράμμισε ότι οι προωθούμενες αντεργατικές ανατροπές αποτελούν «αλλαγές στο εργασιακό πεδίο που συντελούνται κατά την τελευταία 20ετία στην Ελλάδα με σταδιακές και συμπληρωματικές παρεμβάσεις με άξονα την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη μείωση του εργασιακού κόστους και με βασικό εργαλείο την εισαγωγή μιας μεγάλης ποικιλίας μέτρων για την ενθάρρυνση και την ανάπτυξη της ευελιξίας της εργασίας».

Στο «χυδαίο ψέμα της αστικής προπαγάνδας ότι η άγρια επίθεση στην εργατική τάξη υπαγορεύεται από τα δημοσιονομικά ελλείμματα και το δημόσιο χρέος κάποιων κρατών - μελών της Ευρωζώνης», απάντησε ο Βαγγέλης Κατσιάβας, δικηγόρος, μέλος της Ευρωκοινοβουλευτικής Ομάδας του ΚΚΕ στην εισήγησή του «ΕΕ και εργατικό Δίκαιο». Ολόκληρη η εισήγησή του δημοσιεύθηκε μάλιστα στο Ριζοσπάστη. Η προφορική του, όμως, παρέμβαση και ανάλυση ήταν πολύ ενδιαφέρουσα καθώς ήταν γεμάτη παραδείγματα και γλαφυρές παρουσιάσεις.

Συνοπτικά, υπογράμμισε ότι αυτή είναι η υλοποίηση της στρατηγικής επιδίωξης της ΕΕ και χρονολογείται τουλάχιστον από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, ενώ πρόσθεσε: «Σε όλα τα κράτη - μέλη της ΕΕ θεσπίζονται όλα τα είδη συμβάσεων "εναλλακτικής απασχόλησης", της πιο άγριας εκμετάλλευσης των εργατών, αυτές που ΕΕ αστικές κυβερνήσεις έχουν ανυψώσει σε "νόμο" κι επεκτείνουν ακόμα παραπέρα, με ονομασίες που προκαλούν ανατριχίλα: εργασία ορισμένου χρόνου, μερική απασχόληση, συμβάσεις περιστασιακής απασχόλησης, συμβάσεις "μηδενικών ωρών", συμβάσεις τηλεργασίας, δουλειά με το κομμάτι, νέες μορφές "μικρο-εργασίας", "εργατικό φραντσάιζ", "έκτακτης ανάγκης", συμβάσεις "ετοιμότητας", «λευκές συμβάσεις», με απαραίτητο εργαλείο το σκλαβοπάζαρο των δουλεμπορικών "γραφείων προσωρινής απασχόλησης". (...) Αυτές αποτελούν πλέον τον γενικό κανόνα της εργασιακής σχέσης και όχι την εξαίρεση. Σαν συνέπεια της επέκτασης αυτών των μορφών απασχόλησης τίθεται το ζήτημα της κατάργησης των διατάξεων του εργατικού Δικαίου που προστατεύουν την απασχόληση».

@ψηρίς

BRIQ-ια κολλάμε;

Ας προσπαθήσουμε, αντί εισαγωγής, να απαντήσουμε σε κάποια βασικά ερωτήματα της δημοσιογραφίας (θα έλεγα «δημοσιογραφικής επιστήμης», αλλά δεν είμαι πολύ σίγουρος πως είναι τέτοια, οπότε το αφήνουμε έτσι).

ΠΟΥ; Στο παμμακάριστο παμακ (πανεπιστήμιο μακεδονίας), που είναι σαν ιδιωτικό κολέγιο κι όσο περνούν τα χρόνια, αποστειρώνεται και χειροτερεύει. Σε εντελώς δαπίτικο περιβάλλον, με το σύλλογο φοιτητών (δηλ τη δαπ) να διαφημίζει την εκπτωτική κάρτα (!) που δικαιούνται τα μέλη του για επιλεγμένα καταστήματα και να διαφημίζει στο τραπεζάκι του/της μια εκδήλωση (δυστυχώς δε συγκράτησα το θέμα), όπου θα δίνονταν πιστοποιητικά παρακολούθησης (!) όπως στα σεμινάρια. Η μπλε μαυρίλα έσπαγε λίγο από το δικό μας κόκκινο και κάποιες άλλες αφίσες, που από μακριά έμοιαζαν όλες ίδιες: να ξηλώσουμε τα μνημόνια (η σσπ), το μέλλον το φτιάχνουμε εμείς (τα/ η εαακ) και εμείς χτίζουμε το μέλλον (η αρεν. Ή μήπως ανάποδα;). Υπήρχε και ένα γιγαντοπανό των/της εαακ με ένα πάντα-νίντζα, σε στάση καράτε και σύνθημα τους γκρέμισε ο λαός (σσ: ναι, αλλά ποιους ακριβώς;) που περίμενα να συνδεθεί με το κλασικό λογοπαίγνιο «κατάληψη για πάντα» (με το συμπαθές τετράποδο δίπλα), αλλά δυστυχώς όχι και έμεινε κάτι κενό μέσα μου. Και μια καταγγελία της δαπ (δηλ του συλλόγου) στα/την εαακ, για κάποιους βανδαλισμούς τη μέρα που έκαναν ένα πάρτι, αλλά δεν είναι και σίγουρο πως το έκαναν όντως οι δικοί τους, κι όλη η ιστορία γίνεται για ένα τρομερά πολιτικό σύνθημα που λέει: φαχίτας πότε θα φτιάξετε;

ΠΟΙΟΣ; Οι τομεακές οργανώσεις σπουδάζουσας του παμακ και της νοπε, με ομιλητή τον ευρωβουλευτή του κκε, σωτήρη ζαριανόπουλο –απ’ τους πιο ενδιαφέροντες ομιλητές που μπορεί να πετύχει κανείς.

ΤΙ;Εκδήλωση για το τρίγωνο της αστάθειας: ουκρανία, μέση ανατολή και βόρεια αφρική. Παράλληλα τρέχουν μια σειρά ακόμα εκδηλώσεις σε αει και τει αυτή τη βδομάδα, εκ των οποίων η μία έχει τον εμπνευσμένο (από ένα σουξέ του καλοκαιρού): σαράντα βαθμοί, λιώνει το κορμί, η λύση είναι μία και δεν έχει σχέση με τη δική τους κερδοφορία. Αναφέρω επίσης μια εκδήλωση με το ζιώγα, που πιάνει μεταξύ άλλων και το θέμα των σκουριών στη χαλκιδική κι άλλη μία με το μάκη παπαδόπουλο για τα βουβάλια που πλακώνονται στο βάλτο και τα βατράχια που την πληρώνουν (αλλά για κάποιο λόγο περιμένουν να γίνουν πρίγκιπες). Στις σέρρες ο εύγλωττος τίτλος μιας πρόσφατης εκδήλωσης για την ανεργία ήταν: πληγή στο μέλλον μας βούτυρο στο ψωμί τους.

ΠΟΤΕ; Την περασμένη παρασκευή. Συνήθως αυτή η κλιμάκωση παρατηρείται προεκλογικά, αλλά τώρα ακολουθεί το πάσχα και δεν ξέρω αν έχουν οριστεί καν ή πότε θα γίνουν χοντρικά.

ΓΙΑΤΙ; Γιατί όπως είπε εισαγωγικά ο ζαριανόπουλος, μπορεί κάποιοι να πιστεύουν πως οι σελίδες των διεθνών του ριζοσπάστη είναι για μερακλήδες –όπως έγραψε κάπου και ένα κομματικό στέλεχος- και για τον ελεύθερο χρόνο, αλλά είναι αναντικατάστατη ο ρόλος κι η σημασία τους, γιατί σε καμία χώρα η ταξική πάλη δε διεξάγεται ξεκομμένη από τις διεθνείς εξελίξεις. Η συστηματική παρακολούθησή τους βοηθάει την ανάλυσή μας να αποφεύγει διάφορες παγίδες και να απαντά σε ιδεολογήματα, πχ για έναν διαφορετικό διεθνή προσανατολισμό της ελλάδας, που θα λειτουργούσε προωθητικά τάχα προς τα λαϊκά συμφέροντα ή για το μνημόνιο και την εποπτεία, που δεν αφορούν στενά τη χώρα μας ή μία κυβέρνηση, αλλά εκφράζουν συγκεκριμένες αντιθέσεις σε ένα γενικό πλαίσιο.

Παρακάτω επιχειρώ να αναπαραγάγω σε δύο μέρη κάποια βασικά σημεία της εισηγητικής παρέμβασης και της συζήτησης που ακολούθησε, με βάση κάποιες πρόχειρες σημειώσεις που κράτησα (τυχόν αβαρίες κατά τη μεταφορά είναι αυτονόητο πως βαραίνουν αποκλειστικά την κε του μπλοκ).

Ο ζαριανόπουλος αναφέρθηκε μεταξύ άλλων:

-Στην προεκλογική δήλωση του τσίπρα για την αναμφισβήτητη ένταξη της ελλάδας σε εε και νατο, που δεν είχε απλώς χαρακτήρα καθησυχασμού των μονοπωλίων, αλλά της βεβαίωσης πως η δική του κυβέρνηση θα εξυπηρετήσει καλύτερα τα συμφέροντά τους. Αντίστοιχου περιεχομένου ήταν οι δηλώσεις κοτζιά για την κομβική θέση-σταυροδρόμι της χώρας και τη στρατηγική σημασία του χριστιανικού πληθυσμού στη συρία, που κατ’ ουσίαν αποτελεί ανοιχτό κάλεσμα στα μεγάλα ιμπεριαλιστικά κέντρα να αξιοποιήσουν πιο ενεργά την ελλάδα στους σχεδιασμούς τους με αντάλλαγμα μια ποσοτική χαλάρωση στο ζήτημα του προϋπολογισμού και του χρέους. Που με τη σειρά της δε σημαίνει τίποτα άλλο παρά ζεστό χρήμα για τα μονοπώλια κι όχι για το λαό, γιατί κανείς δε θα ερχόταν να «επενδύσει» σε μια χώρα με αυξημένους μισθούς και δικαιώματα.

-Στο κομβικό ζήτημα της ενέργειας και της μεταφοράς της, που απασχολεί σχεδόν κάθε συνεδρίαση του ευρωκοινοβουλίου για τη λήψη σχετικών μέτρων. Στις αναβαθμισμένες σχέσεις της ελλάδας με το ισραήλ· και στις εθνικές-θρησκευτικές διαμάχες που, αν και υπαρκτές, συνοδεύουν πάντα το κύριο, που είναι η οικονομική βάση και η εκμετάλλευση των λαών. Στους ασκούς του αιόλου που ανοίγουν με την περίπτωση της ουκρανίας και μπορεί να φτάσουν ως το αιγαίο με τα πετρελαϊκά κοιτάσματα.

Στην ενδοαστική αντίθεση για τη βαθύτερη (ή μη) πρόσδεση στην εε ή σε άλλα μεγάλα διεθνή κέντρα και για το σφιχτό, περιοριστικό ή πιο επεκτατικό δημοσιονομικό μείγμα. Δεν είναι τυχαία η σειρά των επισκέψεων του έλληνα πρωθυπουργού, που πήγε πρώτα σε γαλλία κι ιταλία (ενώ συνεννοήθηκε και με τις ηπα) πολύ πριν συναντήσει τη μέρκελ. Το ελληνικό χρέος αποτελεί μόλις ένα μικρό κλάσμα του τεράστιου χρέους της ιταλίας και της συμβασιλεύουσας στην εε γαλλίας, στην οποία επιβλήθηκε ωστόσο ένα «ελαφρύ μνημόνιο» για το έλλειμμά της.

Στις αντιθέσεις που προκύπτουν στη βάση της ανισόμετρης ανάπτυξης (που εκδηλώνεται ακόμα και στο εσωτερικό της ίδιας της χώρας). Στα κέρδη και τα οφέλη της αστικής τάξης κατά τη διάρκεια της κρίσης και τη συμμετοχή της στη διεθνή μοιρασιά, ανάλογα με τη δύναμή της και τη θέση του ελληνικού καπιταλισμού στην ιμπεριαλιστική πυραμίδα. Στα αβάσιμα ιδεολογήματα –που χρησιμοποιήθηκαν κατεξοχήν από το σύριζα- περί κατοχής και ελληνικής αποικίας (χρέους). Αλλά και στην αυταπάτη άλλων πιο «επαναστατικών» δυνάμεων, όπως ο αλαβάνος και η ανταρσυα, πως ο λαός μπορεί να πάρει μερικές ανάσες με μια πιθανή έξοδο από την ευρωζώνη –ή από την εε, στην πιο.. επαναστατική εκδοχή- χωρίς να χτυπηθεί η ρίζα του προβλήματος, των πολέμων και της εκμετάλλευσης.

Αναφέρθηκε παρεμπιπτόντως και στις αυταπάτες του ακελ, που υπολόγιζε σε ένα ρωσικό δάνειο για να αντιμετωπίσει τις τρέχουσες ανάγκες της κυπριακής οικονομίας, αλλά ο πούτιν δεν είχε κανένα λόγο να θυσιάσει τα ρωσικά συμφέροντα για το πιόνι της κύπρου. Όπως κι οι λαοί γενικώς δεν έχουν κανένα λόγο να υπολογίζουν πως οι θυσίες τους θα πιάσουν τόπο αν συμμαχήσουν με το ένα ή με το άλλο ιμπιεραλιστικό μπλοκ. (Εδώ έχω σημειώσει κωδικοποιημένα ένα στίχο του άσιμου που λέει «για κανέναν πούστη, δε θυσιάζομαι», αλλά οι καιροί είναι πονηροί και δεν ξέρεις ποτέ από πού θα σου έρθει η κατηγορία περί σεξισμού).

Σημείωσα επίσης ένα σχόλιο του ζαριανόπουλου για τις φοβερές επαγγελίες που συνόδευαν το τέλος της ιστορίας και τις αντεπαναστατικές ανατροπές στα βαλκάνια και γενικώς, για σταθερότητα, ειρήνη και μια ενωμένη ευρώπη χωρίς παραπετάσματα και τεχνητά σύνορα. Και θυμάται πως όταν είχαν ξεκινήσει οδικώς από τη θεσσαλονίκη για μια συνδικαλιστική δουλειά κάπου στην κεντρική ευρώπη, μέσω γιουγκοσλαβίας, είχανε τρελαθεί να περνάνε διόδια στα (κατά τα άλλα) ενωμένα και ειρηνικά βαλκάνια…

Στο δεύτερο μέρος θα μπούμε στο ψητό για το θέμα της εκδήλωσης και το τρίγωνο της φωτιάς. Ες αύριον τα σπουδαία..

Τα αγροτικά

Τι συμβαίνει με τη μέση πολιτική συνείδηση στην επαρχία και τις αγροτικές περιοχές; Πότε θα αλλάξει αυτός ο κόσμος κεμάλ; Τι είναι αυτό που τον κρατά κολλημένο χρόνια στα ίδια τα λάθη κι έχει τον έλεγχο των πιο κρυφών κυττάρων του, της μάρκας των τσιγάρων του και των κομμάτων που ψηφίζει; Με αυτά τα ερωτήματα καταπιάνεται το παρακάτω κείμενο, που έχει την χαρά να φιλοξενεί η κε του μπλοκ σήμερα. Το έγραψε και το παραχώρησε ευγενικά η Singularity, από το μπλογκ e-Νάντια στην ανία (της έκλεψε την ιδέα στο όνομα και ο χατζηνικολάου με τον e-νικο) και την ηρωική φθιώτιδα. Και έχει κάπως βιωματικό κι (αυτο)κριτικό χαρακτήρα. Καλή ανάγνωση και κάθε ταύτιση, προσθήκη, πολιτισμένη διαφωνία και γενικώς άποψη στα σχόλια, ευπρόσδεκτη.

Εκεί που στην Αθήνα φύεται το χτένισμα λάχανο στα κεφάλια υπέργηρων ψηφοφόρων, που καμαρωτές μέσα στη Μερσεντές κουπέ, δίπλα στον δικηγόρο γιο επιστρέφουν, περασμένο μεσημέρι πια, από την ψηφοφορία δημιουργώντας μια ελαφριά κίνηση στην Βασ. Σοφίας, στα χωριά της επαρχίας ξεσταχυάζει κουτόχορτο πρώτης ποιότητας. 

Ένας τόπος ευλογημένος. Με ελιές και αμπέλια και σιτάρια. Οι άνθρωποι απλοί και εργατικοί. Γραμμένο βαθιά στα γονίδιά τους να καλλιεργούν αυτή την ευλογημένη γη. Να την καλλιεργούν και να ψηφίζουν δεξιά! Από κύρη σε γιο και από μητέρα σε κόρη περνάει αυτό το πανάρχαιο και ισχυρό πρόσταγμα. Ο ιδρώτας είναι δικαίωμα και η υποταγή υποχρέωση. Μόχθος για μια μπουκιά και ένα ποτήρι, αρκεί να μην χρειάζεται να σκέφτονται. Στη σάλα, πάνω σε καλοσιδερωμένα δαντελένια σεμεδάκια, μέσα σε κρυστάλλινο βαζάκι υπάρχουν οι καραμέλες υγείας "Η πατρίς" και βουτύρου "Η θρησκεία" ληγμένες, πολυκαιρισμένες και ταγκές. Και όχι ότι δεν τους φτάνει το μυαλό. Τετραπέρατοι άνθρωποι. Αλλά σαν να έχουν λάβδανο αυτές οι πολυκαιρισμένες καραμέλες και να μην μπορούν να δουν ότι πατρίδα είναι αυτή η γης που βγάζει τα στάχυα και ο ιδρώτας τους κομμάτι της. Και ότι ο Θεός είναι μόνος και αδύναμος και περπατάει αργά πάνω στον κόσμο βοηθώντας τον καθένα να σηκωθεί και δεν έχει μεσίτες να σου λένε τί να σκέφτεσαι και τί να ψηφίζεις.

Είναι ωραίες οι μέρες των εκλογών στο χωριό μου. Βγαίνουμε λιγάκι από την αδράνεια. Ενεργοποιούμαστε. Με την χαρά και τον ενθουσιασμό εκείνο, όπως όταν έρχεται κάποιος περιοδεύων θίασος, ή κάποιο τσίρκο. Αλλάζεις παραστάσεις. Βλέπεις τον γορίλα, την γκαμήλα, γελάς και ξαναγυρνάς στην πραγματικότητα στο καφενείο και το χωράφι. Έτσι και στις εκλογές. Μας θυμούνται οι βουλευτές και οι πολιτευτές. Οι Μαυρογιαλούροι και οι Σκουταρέοι της περιφερείας. Θα σας κάνουμε γεφύρια. Θα σας εξαφανίσωμεν! Και ο υφυπουργός του νομού δίνει χρίσμα και ευλογία στον εκλεκτό του και σαν να οσμίζονται φερορμόνες τα κοπάδια στο βουνό, πάνε όλα μαζί προς εκεί που προστάζει το πανάρχαιο ένστικτο. Και εγώ, γέννημα θρέμμα ενός τέτοιου κοπαδιού. Με θολό, καλοσυνάτο μάτι. Για τα ιδανικά της πατρίδας και της οικογένειας. Όλα και όλα. Οι επαρχιώτες μπορεί να κλέψουμε μισό μέτρο χωράφι από τον γείτονα, αλλά για την πατρίδα θα χύσουμε και το αίμα μας. Τόσο πολύ, που όταν μας πάνε για σφαγή οι δικοί μας, νομίζουμε ότι το κάνουμε για την πατρίδα. Σφάξε με αγά μ', ν' αγιάσω!

Και έρχονται ευρωεκλογές και λες δεν μπορεί, ευκαιρία να δείξουμε δυσαρέσκεια βρε αδερφέ. Δεν βγαίνει έτσι η ζωή. Λιτότητα, ακρίβεια, ατιμωρησία, αδικίες. Η οργή βράζει, φουντώνει, πετάει το καπάκι, και μετά ακούγεται η φωνή του πανάρχαιου ενστίκτου: "Τί πα να κάνεις ωρέ?"  Και συγκλονίζεται ο αθώος και πιστός ψηφοφόρος. Δεν θα ψηφίσω εγώ το κόμμα μου;  Ακόμα και χωρίς προσωπικό όφελος είναι πολλοί αυτοί που αισθάνονται "υποχρέωση" να το στηρίξουν για να μην μας βρει αποσταθεροποίηση, μουχρίτσα, δάκος και μελίγκρα. Και όταν τους ρωτάς αν αυτό που έχουμε τώρα είναι σταθεροποίηση, καταπίνουν τη γλώσσα τους.  Και συνεχίζει μέσα τους η φωνή με echo "Οι κομμουνιστές είναι ενάντια στους έλληνες". Και όταν τους λες ότι ο Λάτσης που πήρε το Ελληνικό για 80€/τμ και ο Κόκκαλης που πήρε τον ΟΠΑΔ και ο επιχειρηματίας που πληρώνει τον εργάτη 400€/μήνα και αυτοί  Έλληνες είναι και Έλληνες εκμεταλλεύονται, κατεβάζουν το βλέμμα. Είναι πολλά πράγματα οι αγρότες. Αλλά δεν είναι υποκριτές. Την αλήθεια θα την παραδεχτούν. Άσχετο το τί θα ψηφίσουν.

Δεν μπορείς να περιμένεις από έναν αγρότη που είναι συνδεδεμένος με την τηλεόραση όπως ο ασθενής με τον ορό να συμπεριφερθεί διαφορετικά από αυτό που του επιβάλει το φάρμακο. Και ας άκουσε μια λογική φωνή. Όλο τον υπόλοιπο καιρό ακούει ψέματα.

"Μην είσαι κορίτσι μου και εσύ κουμουνίστρια;"

 "Τί να σας πω, δεν ξέρω. Δεν έχω διαβάσει Μαρξ. Την αδικία βλέπω. Και τον μόχθο του πατέρα μου και του μπάρμπα μου. Το συμφέρον μου είναι με τους αδύνατους, γιατί εγώ είμαι αδύνατη. Και θέλω τις αποφάσεις μας, να τις παίρνουμε για το χωριό μας και τα σπίτια μας, και όχι για τα συμφέροντα του κάθε λωποδύτη που θα πουλήσεις τις ψήφους μας, στον υφυπουργό και τον πρωθυπουργό, που θα τις πουλήσει σε αυτούς που έχουν τα λεφτά".

Δεν λες την λέξη καπιταλιστής στο χωριό. Το άκουσμα αυτής της λέξης παράγει κερί και βουλώνει παραχρήμα τα αυτιά του συνομιλητή σου. Και του κάνεις μερικές ερωτήσεις και τον αφήνεις να σκεφτεί. Είναι μεγάλο πράγμα για έναν τίμιο αγρότη, η πίστη του σε μια ιδέα. Αυτό που εκείνος θεωρεί ιδέα. Δεν είναι εύκολο να αρνηθεί τον ίδιο του τον εαυτό. Αν και από ότι θυμάμαι από τα δικά μου τα καζάντια, η πρώτη φορά που δεν ψήφισα ΝΔ με πείραξε λιγάκι ηθικά. Η μάνα μου έλεγε ότι εγώ έφταιγα που παραιτήθηκε ο Καραμανλής. Μην ψάχνεις λογική. Από όλη την Ελλάδα, έφταιγα εγώ. Τώρα αισθάνομαι υπέροχα. Τώρα δεν ψηφίζουν ΝΔ ούτε οι γονείς μου. Και είμαι πολύ περήφανη για αυτό. Είμαι περήφανη που κάποιοι άνθρωποι έχουν την γενναιότητα, το σθένος, και την καθαρότητα, να ψάξουν, να μάθουν, να παραδεχτούν τις λάθος επιλογές τους και να τις αλλάξουν.

Όλοι μας, δεξιοί, αριστεροί και κομμουνιστές χρειαζόμαστε μεγάλη δύναμη να σπάσουμε τα στεγανά μας και να βγούμε από αυτά. Ξέρει ο καθένας από ποια αλυσίδα είναι δεμένος. Να προσπαθήσουμε να συλλογιστούμε και να πράξουμε ελεύθερα.

Παντρέψαμε τα μαλακοπίτουρα με τη σύγχρονη τεχνολογία

"Βοσκήστε ήμερων λαών αγέλες. Εσάς φωνή τιμής δεν σας ξυπνάει. Της λεφτεριάς το δώρο τί το θέλουν τάχατες τ' άβουλα κοπάδια; Σ' αυτά το σφάξιμο ταιριάζει και η κουρά του τομαριού τους μόνο. Και από γενιά τους σε γενιά κληροδοτούνε σκλαβιάς ζυγό, κουδούνια και καμτσίκι"

Α. Πούσκιν

Στου Αποστόλη το κουτούκι

Η κε του μπλοκ έχει σήμερα την τιμή να φιλοξενεί μια πολύ ενδιαφέρουσα ανταπόκριση από το βόρειο άκρο της περιφέρειας της στερεάς και τον ηρωικό δήμο στυλίδας με το πάρκο του λαού και τον νταή –χριστό κι απόστολο- γκλέτσο για δήμαρχο. Καλή ανάγνωση και κάθε καλόπιστο σχόλιο, ευπρόσδεκτο.

Εάν -λέμε εάν- γινόταν η ζεύξη του Μαλιακού κόλπου (με 45 χιλιόμετρα κέρδος), δε θα είχατε θέμα να δείτε τη Στυλίδα γιατί η παράκαμψή της θα γινόταν έτσι και αλλιώς και θα έβγαινε πιο ανατολικά (της Εδέμ). Πολύ περισσότερο αν γινόταν η διπλή ζεύξη (Αγ. Κων/νος- Εύβοια- Φθιώτιδα, με 80 χιλ. κέρδος) που επιθυμούσαν και πάλευαν κάποτε οι Βολιώτες αλλά τελικά δεν τα κατάφεραν, ούτε αυτοί ούτε οι Λαμιώτες. Επικράτησαν άλλες λογικές και τα σουβλατζίδικα της εθνικής οδού. Έτσι συνεχίστηκαν τα θανατηφόρα δυστυχήματα στο γνωστό και μη εξαιρετέο πέταλο του Μαλιακού. Δεν ξέρω πώς λύνονται τέτοια προβλήματα σε συνθήκες επαναστατικής λαϊκής εξουσίας αλλά σίγουρα θα πρέπει να πάρουμε υπόψη όλα τα προηγούμενα. Anyway…

Τα οδικά έργα, η ΠΑΘΕ δηλαδή, θα παρακάμψουν οριστικά τη Στυλίδα, εφαρμόζοντας το νέο δόγμα καπιταλιστικής ανάπτυξης που αφήνει στην ησυχία τους όλες τις επαρχιακές πόλεις. Οπότε δε θα την βλέπετε αλλά μόνο θα την ακούτε ή θα τη γεύεστε, καθώς η πόλη παράγει πολύ καλή πράσινη ελιά (συνταγές σε άλλο σημείωμα) κι αλιεύει διάφορα ψάρια στο Μαλιακό κόλπο με κύρια τον γαύρο και τη σαρδέλα

Αυτό που δε θα βλέπετε είναι ένας τσιμεντένιος όγκος μιας καθ’ όλα επαρχιακής πόλης που έμοιασε τελικά στη «μητέρα» της, την Αθήνα, και βρίσκεται στο μέσον της χώρας με πολύ ωραία θέα στο Μαλιακό κόλπο. Αυτό που βλέπετε τώρα, όταν περνάτε από δω, είναι το «πάρκο του λαού» με τη μεγάλη ταμπέλα προς την εθνική. Το όνομα του οποίου αποτέλεσε όμως για λίγο πεδίο μικρής αντιπαράθεσης ανάμεσα σε πρώην δημάρχους και άλλους παράγοντες, καθώς κάποιοι ευφάνταστοι στυλιδιώτες το θεώρησαν σοβιετικού τύπου (γιατί τους θυμίζει το σπίτι του λαού στον περισσό), κάτι που ούτε καν οι κομμουνιστές δεν είχαν στο μυαλό τους.

Το πάρκο είναι ίσως ο καλύτερος χώρος στη Στυλίδα που καλύπτει ανάγκες αναψυχής. Ως τέτοιο φτιάχτηκε και τέτοιο παραμένει. Αρκετά φιλόδοξο, με μικρά γήπεδα τένις, όργανα γυμναστικής που τα έβαλε «ο.. Τόλιας ο Γκλέτσος», με μικρό υπαίθριο θεατράκι για μουσική τέρψη και το όνομα της μεγάλης ντίβας Μαρίας Κάλλας (τότε συνήθως στα θέατρα επαρχίας κι Αθηνών δίνονταν πασοκικά ονόματα με προτίμηση στο Μελίνα Μερκούρη), με χώρο κυκλοφοριακής αγωγής κι άλλα πολλά και καλά. Αν δεν ήταν το πάρκο ίσως το μόνο αξιοθέατο θα ‘ταν.. ο Γκλέτσος μετά συγχωρέσεως κιόλας.

Ο Καλλικράτης όπως κι ο συχωρεμένος Καποδίστριας έφτιαξαν ένα και μοναδικό δήμο για όλη την ανατολική Φθιώτιδα, από τη Στυλίδα μέχρι τα σύνορα με τη Μαγνησία. Έτσι δημιουργείται ζωτικός πληθυσμιακός χώρος για τους ιδιώτες, που θα αναλάβουν τομείς και δραστηριότητες του δήμου και κάθε δήμου σε όλη τη χώρα –εργολαβίες υπάρχουν ήδη στο δήμο. Σημαντικό στοιχείο είναι επίσης η μείωση του προϋπολογισμού σε ετήσια βάση, κατ’ εφαρμογή των μνημονιακών ντιρεκτίβων της κεντρικής διοίκησης. Έτσι λοιπόν για να καλύψει ο νυν δήμαρχος, γνωστός και μη εξαιρετέος Τόλιας Γκλέτσος, τις ανάγκες των σχολειών σε πετρέλαιο απευθύνθηκε (δηλαδή κατ’ ουσίαν ζητιάνεψε) στον εκπρόσωπο της διεθνούς τοκογλυφικής αλητείας, αυτόν που περιηγήθηκε στο Μαξίμου το 10’ απ’ το Γιωργάκη, το ίδρυμα Τζορτζ Σόρος. Και να πώς ανοίγει η κερκόπορτα της ιδιωτικοποίησης, χωρίς να το πάρουμε πρέφα.

Στη Στυλίδα διεκδικούν την ψήφο των κοντά 13 χιλιάδων ψηφοφόρων τρεις συνδυασμοί.

Λόγοι αντικειμενικότητας μου επιβάλλουν να ξεκινήσω πρώτα από το συνδυασμό της λαϊκής συσπείρωσης ο οποίος είχε μία έδρα στο προηγούμενο δ.σ.. Επικεφαλής βρίσκεται –και πριν και τώρα- ο Χρήστος Οικονόμου. Αξιόλογη παρουσία στην περιοχή και στο εργατικό κίνημα, καθώς ήταν ο πρόεδρος του σωματείου στην πρώτη μεγάλη μεταπολιτευτική απεργία στη Λάρκο το 1977, η οποία διήρκεσε 112 μέρες κι έληξε με νίκη των εργατών, αναγκάζοντας το μεγάλο αφεντικό της εταιρείας, τον Μποδοσάκη, να ικανοποιήσει το σύνολο σχεδόν των αιτημάτων των εργατών της μεγαλοβιομηχανίας. Ο ίδιος σε κουβέντες, δημόσιες και ιδιωτικές, επισημαίνει την σημασία της μεγάλης εκείνης απεργίας, θεωρώντας πως έδωσε μεγάλο αέρα στο εργατικό κίνημα της εποχής και μπόλιασε ό,τι έχουμε σήμερα. Η Λάρκο είναι βιομηχανία με δεσπόζουσα θέση στην ευρωπαϊκή αγορά και όχι μόνο, που παράγει χάλυβα. Έχουμε δίκιο όταν λέμε πως αυτές οι επιχειρήσεις πρέπει να γίνουν εργαλεία στην εξουσία της εργατικής τάξης. Αν δεν τάχεις, τότε πώς θα κάνεις πολιτική;

Χωρίς διάθεση κομπορρημοσύνης ο Οικονόμου έκανε τη Δευτέρα το βράδυ στην μοναδική πλατεία της πόλης την καλύτερη ομιλία που έχω ακούσει από κομμουνιστή υποψήφιο δήμαρχο κι έθεσε αυτά που οι άλλοι αποφεύγουν ή δε μπορούν να πουν, σε αντίθεση με πολλούς δικούς μας υποψήφιους που αρκούνται στον αυτόματο πιλότο των κομματικών θέσεων –είπα, απ’ όσους έχω ακούσει…

Ο έτερος συνδυασμός είναι αυτός του Τόλια, όπως τον λένε αυτοί που τον αγαπάνε ή τον επικρίνουν, του Γκλέτσου. Νυν δήμαρχος με… αγωνιστικές περγαμηνές στα θέατρα, στις τηλεοράσεις και στα δημοτικά συμβούλια, που αν κάποιος ήθελε να τα ιεραρχήσει, σίγουρα θα έπαιρνε την πρώτη θέση το τηλεοπτικό γυαλί, με σημείο καμπής την εκπομπή που έκανε ο Μπογδάνος για λογαριασμό του. Εκεί ήταν που ο Τόλιας ευχαρίστησε δημοσίως τον πρωθυπουργό Σαμαρά και αναρίγησαν όλοι οι νεοδημοκράτες -ένα μεγάλο μέρος τους μάλλον θα τον ψηφίσει. Ενώ ευχαρίστησε και το εργοστάσιο της Ανγκροϊνβεστ, στο Αχλάδι Στυλίδας, που έχει αναλάβει... εργολαβικά την υποστήριξη του Τόλια με υποψηφίους και άλλα τινά. Να μη μας διαφύγει και η προνομιακή υποστήριξη που παρέχει το συγκεκριμένο εργοστάσιο, μπουκώνοντας άπορους και μη προνομιούχους κατοίκους, με μακαρόνια και κοτόπουλα μη ελευθέρας βοσκής, καθώς λέγεται. Και ύστερα μου λες πώς κλείνουν στόματα και αλλοιώνεται η εκλογική συνείδηση.

Να μην ξεχάσουμε να αναφέρουμε και την αγωνιστική κινητοποίηση του Τόλια του Γκλέτσου για τα διόδια της Πελασγίας –πετυχημένη προσωρινά καθώς εξασφάλισε για τους κατοίκους της Πελασγίας κάρτες ελεύθερης διέλευσης για ένα χρόνο. Μια κινητοποίηση-ακτιβισμός, με… επαναστατικό άλμα πάνω από τις μπάρες που προκάλεσε μάλιστα και το ενδιαφέρον της ναυαρχίδας του συγκροτήματος Λαμπράκη. Τον εθνικό δρόμο που τον έχουμε χρυσοπληρώσει, τον έχει.. δανειστεί «προσωρινά» ο Μπόμπολας με τη γερμανική Χοχτιφ, σωρεύοντας χρήμα και δόξα· ενώ εμείς αναγκαζόμαστε να κυκλοφορούμε σε παράδρομους αμφίβολης κυκλοφοριακής ασφάλειας, για να γλιτώσουμε τα τρία κι ενενήντα ευρώ τη φορά. Η κατάργηση των διοδίων γενικώς ως αίτημα του κινήματος δεν ενδιαφέρει τον Γκλέτσο, γι’ αυτό και δεν το θέτει. Τον ενδιαφέρει όμως να ψαρεύει ψήφους από τη λαϊκή συσπείρωση προβάλλοντας το σούπα-προφίλ του, όλοι μαζί είμαστε, σε τέτοιο βαθμό που η ΛαΣυ τον ανάγκασε να ζητήσει συγνώμη από το κόμμα για καταχρηστική αναφορά στο όνομά του.

Τον Γκλέτσο τον στηρίζει ημιανεπίσημα και ο Σύριζας, αφού προβεβλημένο στέλεχός του βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο και δεν κατέβασε ξεχωριστό συνδυασμό παρά και ενάντια στις κεντρικές αποφάσεις του κόμματος –είναι και οι προσωπικές φιλοδοξίες στη μέση, βλέπεις. Στο συνδυασμό του Γκλέτσου συμμετέχουν ακόμα και μερικοί μη κραγμένοι χρυσαυγίτες, απλοί ψηφοφόροι της.

 Ο τρίτος συνδυασμός είναι αυτός του Πανουργιά Πανουργιά, που προέρχεται από μεγάλο τζάκι –ο παππούς του ήταν στρατηγός κι υπουργός της δεξιάς, για να μην ξεχνιόμαστε. Σχετικά νέος, ξοδεύει και αυτός τον χρόνο του και το χρήμα του για «το καλό του τόπου». Είναι η πρώτη φορά που κατεβαίνει και εκφράζει πολιτικά το κυβερνητικό μπλοκ, που το στηρίζουν μετ’ επιτάσεως κι όλοι οι αμετανόητοι πασοκτζήδες. Ας σημειώσουμε ότι είναι η πρώτη φορά που τα πασόκια δεν κατεβάζουν δικό τους υποψήφιο δήμαρχο και αφήνονται στη ζεστή αγκαλιά των νεοδημοκρατών.

Η ύπαρξη τριών μόλις συνδυασμών μπορεί –και μακάρι- να δώσει αρκετούς πόντους στη λασυ. Θα  φανεί, που λεν, στο χειροκρότημα και τον πρώτο γύρο. Κυριακή, κοντή γιορτή.

Πρώτοι στα άρματα, στα γρόσια και τα γράμματα

Σήμερα η κε του μπλοκ έχει την τιμή να φιλοξενεί μια πολύ καλή κι ιδιαίτερη ανταπόκριση εν όψει των δημοτικών-περιφερειακών εκλογών στην ήπειρο. Όσοι σφοι αναγνώστες δεν αποθαρρυνθούν από την έκταση και το προφορικό στιλ γραφής του κειμένου, πιστεύω ότι θα βγουν αποζημιωμένοι και με το παραπάνω. Καλή ανάγνωση και κάθε καλόπιστη παρατήρηση, προσθήκη, διόρθωση στα σχόλια, ευπρόσδεκτη.

(Ως ανάμνηση εκείνων των κεφαλιών που έσκυβαν στην υπόμνηση ότι ο μόνος σταθμός πανελλήνιας εμβέλειας όπου μπορούσαν να ακούν -και μάλιστα σε σταθερή βάση-τα τραγούδια του τόπου τους, ήταν ο σταθμός εκείνων που κυνήγαγαν στα νιάτα τους. Αλλά και ως μικρή υποσημείωση για την αξία ύπαρξης των μουσικών σχολείων που φαίνεται να αντιμετωπίζουν πολλές δυσκολίες.)  

 

Το να γράψεις κάτι για την (ευρύτερη) περιοχή καταγωγής σου έχει πολλές φορές τον κίνδυνο του να δώσεις στον αναγνώστη μια εικόνα περισσότερο αναξιόπιστη από αυτή που θα έδινε ένας «ξενομερίτης» αν τύχαινε να περάσει για λίγο από εκεί. Αυτό, γιατί είσαι φορέας των βιωμάτων των γονιών σου. Βιώματα όμως που έρχονται από μιαν άλλη εποχή και εν τω μεταξύ τα χρόνια πέρασαν κι ο τόπος που άφησαν κάποτε οι γονείς σου άλλαξε-κι άλλαξαν κι οι άνθρωποι μαζί του. Κι αν κάποτε τύχει και έρθεις (εννοώ για λίγο περισσότερο από τις συνήθεις μέρες στο χωριό τον Αύγουστο),  μπορεί από τη μια-το περισσότερο πιθανό-να βλέπεις πράγματα που ήθελες από τα πριν να δεις (κόντρα στη πραγματικότητα που μπορεί να μην είναι έτσι ακριβώς πια) κι από την άλλη να σηκώνεις το φρύδι σε όσα είχαν το «θράσος» να αλλάξουν από την εποχή των γονιών σου (έστω κι αν αυτά τα ίδια μπορεί να τα θεωρούσες φυσιολογικά εκεί που ήσουν πριν).

Αν είναι να γράψεις για τη περιοχή είναι κρίμα να μην αναφερθείς στo φυσικό περιβάλλον που το κάλεσμά του το ακούς ακόμα κι αν δεν έχεις διαβάσει Λόντον στα μικράτα σου. Στα βουνά που όπου και να γυρίσεις τη ματιά, σου ανοίγουν τη ψυχή, τα νερά, τα δέντρα, τα βράχια ή κάποιες πραγματικά όμορφες παραλίες για εκείνους τους ανάποδους που βρίσκουν ευχαρίστηση στο να πασαλείβονται με λάδια και αλοιφές με ντάλα ήλιο (όταν ούτως ή άλλως θα πασαλειφτούν με δαύτα μόλις μπουν στο νερό) αντί να πιάσουν τον ίσκιο ενός πλατανιού δίπλα σε κάνα ποταμό ο οποίος και θα τους ηρεμεί που θα τον ακούν και θα τους δροσίζει. Τοπία που στο φωνάζουν από μακριά το πόσο όμορφα είναι και άλλα που είναι σαν κάτι γυναίκες που περνάς από δίπλα τους στο δρόμο χωρίς να πολυδώσεις σημασία και μετά από πέντε βήματα κοντοστέκεσαι και συνειδητοποιείς τι μεγάλη βλακεία που έκανες και προσπέρασες έτσι-ελαφρά την καρδία-μια τέτοια ομορφιά. Ένα φυσικό περιβάλλον που αν σε πληγώνει μια όταν βρίσκεσαι μακριά του μέσα στη μυρμηγκοφωλιά της Αθήνας, σε πληγώνει δύο όταν βρίσκεσαι κοντά του, στα Γιάννενα, στη «φυλακή» κλεισμένος.

Τα πιο υπέροχα όμως πράγματα της περιοχής, κι ας τα βρίζουν διάφοροι αχάριστοι, είναι η βροχή και η αντάρα. Η βροχή που δίνει τον πιο πράσινο Μάιο και τον πιο πολύχρωμο Νοέμβρη της Ελλάδας, η βροχή που δροσίζει τον κόσμο κάποια αυγουστιάτικα απογεύματα με τις καταιγιδούλες που του χαρίζει απλόχερα και η αντάρα που κάνει οπτικά ενδιαφέρον και το πιο συνηθισμένο ή άσχημο πράγμα και σου τρυπά και τα κόκαλα για να σου υπενθυμίσει ότι ακόμα και στις πιο χάλια στιγμές, τα κύτταρά σου παραμένουν ζωντανά. Χώρια που αν θες να δεις ήλιο είναι η αντάρα πάλι που σε μαθαίνει-δίνοντάς σου το κατάλληλο ερέθισμα αγωνιστικότητας-ότι για να τον δεις μια ώρα αρχύτερα, πρέπει να πάρεις τα πόδια σου και να σκαρφαλώσεις λίγο ψηλότερα. Γιατί ο ήλιος, εκεί απάνω είναι, μη τα θες και όλα έτοιμα… Και χάρη σ’ αυτή μπορείς να πεις (κατά φαντασίαν έστω) ότι πασπαλίζει τους ντόπιους με λίγη από νουάρ αύρα για να ξεφύγεις από την κοινοτοπία που θέλει τον καθένα να διεκδικεί για τη περιοχή του τον τίτλο της «λεβεντογέννας» (ως γνωστόν δέκα εκατομμύρια οι έλληνες, τα έντεκα είμαστε λεβέντες και λεβέντισσες).

Πώς να μην αγαπήσει αυτόν το τόπο ο Αγγελόπουλος; Που ξεκίνησε το (μεγάλου μήκους) έργο του από αυτόν τον τόπο, που συνέχισε να χρησιμοποιεί φυσικά και αστικά τοπία του σε πολλές ταινίες του και που κατά ένα τρόπο ολοκλήρωσε το έργο του (αν η κηδεία του-που κινηματογραφήθηκε από την κόρη του-ειδωθεί ως τμήμα αυτού του έργου) «ακούγοντας» τα δυο ηπειρώτικα από την εισαγωγή της «Αναπαράστασης» https://www.youtube.com/watch?v=rEWwHaNDErY, που-εκτός των άλλων- έχει και  ντοκυμαντερίστικη αξία όσον αφορά τη μετανάστευση.

Μετανάστευση (εσωτερική και εξωτερική) που δεν έκανε βέβαια εξαίρεση σε άλλες περιοχές της χώρας αλλά που το εντονότερο αποτύπωμά της το άφησε σε τούτα δω τα μέρη σημαδεύοντας και αυτούς που έφευγαν και αυτούς που έμεναν πίσω (από την εποχή των μετακινήσεων της νομαδικής κτηνοτροφίας, του φευγιού των μπουλουκιών των μαστόρων που διαρκούσε και 10 μήνες το χρόνο, των εμπόρων από τα τέλη του 18^ου αιώνα και μετά, ως το μεγάλο μεταπολεμικό κύμα σε Αθήνα και Γερμανία). Τόσο έντονο που η λαϊκή μούσα να θεωρεί τα ξένα βαρύτερα από το θάνατο, την πίκρα ή την ορφάνια και να τα καταριέται κι αυτά και τα φλουριά τους (κι ας ήταν που χάρη σε αυτά επιβίωσε πολύς κόσμος στην «ανάπτυξη» της μεταπολεμικής Ελλάδας που έχουν το θράσος να διαφημίζουν σήμερα ορισμένοι).

Τόσο έντονο που τι να έλεγε κι ο καημένος ο Καζαντζίδης όσο συγκλονιστικά κι αν ερμήνευε το «στις φάμπρικες της Γερμανίας» όταν εδώ τραγουδούσαν το ανατριχιαστικό «Ξεχωρίσματα» (εδώ σε μια ιδιαίτερη ερμηνεία από τον Μεράντζα)

ή τόσο έντονο που κάθε σωστό γαμήλιο γλέντι ή πανηγύρι ακόμα ξεκινά (ως τιμή στους απόντες) με μοιρολόι που βέβαια εννιά στις δέκα έχει να κάνει με την ξενιτιά.

Εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση που ναι μεν έχουν διαφορά μεταξύ τους αλλά για τους ηπειρώτες που ήρθαν-παιδιά ακόμη-το ’50 και το ’60 (ακόμα και το ’70) να φάνε «ψωμί της Αθήνας», θεωρούνταν περίπου ένα και το αυτό μιας και οι συνθήκες που βίωσαν στον ερχομό τους δεν ήταν και οι καλύτερες. Κι ακόμα θεωρείται για πολλούς, παρά τα χρόνια που πέρασαν και την προσαρμογή που φαίνεται απάνω-απάνω. Μπορείς να το δεις αυτό στο πώς αρχίζει και πέφτει γραμμή στο σόι με τα τηλέφωνα (με τα οποία δεν έχουν την καλύτερη σχέση) όταν υπάρχει κάνα αφιέρωμα στην τηλεόραση ή το ραδιόφωνο, στη λαχτάρα τους να επιστρέψουν στον τόπο τους (κι ας έζησαν τα 5/6 της ζωής τους σε άλλον τόπο) μόλις συνταξιοδοτηθούν, στο πείσμα τους (μανία κάποιες φορές) να αφήσουν παραγγελιά να τους πάει η … «μερσεντές» στο χωριό κι ας μην έχουν πια κανέναν εκεί να του ανάψουν το καντήλι. Ή από κάτι περιστατικά όπως τότε, παραμονή Χριστουγέννων (του ’98 μάλλον) με εκείνον τον τύπο που χάζευε τις εφημερίδες σε ένα περίπτερο στη Θεμιστοκλέους. 55-60 χρονών θα ‘τανε τότε. Με ντύσιμο όμοιο με εκείνο των μπαρμπάδων σε κάτι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες στο οικογενειακό άλμπουμ  και ένα κεφάλι από εκείνα που τα βλέπεις και λες ότι δεν υπάρχει πιθανότητα να μην έχει ρίζα από τα μέρη εκείνα. Και πάνω που τα σκέφτεσαι αυτά με ένα κάπως ειρωνικό χαμόγελο, να σου και στρίβουν από μια κάθετο ένα ντέφι και ένα κλαρίνο (γύφτοι από Αλβανία) που παίζανε κάποια κάλαντα. Γυρνά το κεφάλι και αφού τους παρατηρεί προσεκτικά για λίγο, βγάζει από την κωλότσεπη ένα πεντοχίλιαρο (που μάλλον δε θα του περίσσευε) και τους το δίνει για να του παίξουν το «μαύρα μου χελιδόνια». Και βλέπεις μέσα στο κέντρο της Αθήνας, μέσα σε τόσους περαστικούς, ένα ντέφι και ένα κλαρίνο να παίζουν μόνο γι αυτόν και εκείνος να απολαμβάνει με κλειστά τα μάτια τη μουσική μη δίνοντας δεκάρα για το τι πιθανώς σκεφτόντουσαν όσοι περνούσαν δίπλα του. Τι μαλάκας που ένιωσες για κείνο το χαμόγελο που έσκασες στην αρχή και πόσο συγκίνηση  για το ότι οι «βλάχοι» είναι ακόμα ικανοί να μοιράζουν εγκεφαλικά στον κάθε Ζάχο μέσα στην «καρδιά του κτήνους»  μιας κάλπικης ομογενοποίησης…

Και ήρθαν έτσι τα πράγματα που εκεί που πολλοί ηπειρώτες νόμιζαν ότι είχαν ξεμπερδέψει με τη μετανάστευση, να αυτή που έρχεται ξανά στην επικαιρότητα. Δεν έχει βέβαια τις ίδιες διαστάσεις (για την ώρα τουλάχιστον) και γίνεται με διαφορετικούς  όρους, επανέρχεται όμως και κάνει κάποιους μεγαλύτερους που τη βίωσαν, να νιώθουν πως στη ζωή τους έκαναν μια τρύπα στο νερό. Τώρα η όποια ζήτηση αφορά πρώτα και κύρια προσωπικό με πτυχία. Όσοι πήγαν ως ανειδίκευτοι μάλλον απογοητεύτηκαν με ό,τι συνάντησαν-κάποιοι από αυτούς επέστρεψαν κιόλας. Και μπορεί κάποιοι να κοιτάζουν ότι ονομαστικά οι μισθοί είναι αρκετά υψηλότεροι, η αγοραστική τους δύναμη όμως είναι μικρότερη από ό,τι πιθανώς νομίζεις. Ούτε οι προοπτικές είναι και τόσο ευοίωνες. Γιατί η ζήτηση αφορά την αντικατάσταση παλιότερων και «ακριβότερων» εργαζομένων κάτι που σημαίνει ότι οι αντικαταστάτες θα βρεθούν κι αυτοί σχετικά σύντομα υπό αντικατάσταση με άλλους ακόμα «φτηνότερους». Αυτοί μάλλον θα νιώσουν γρηγορότερα από τους γονείς τους τα περί «τρύπας στο νερό».  

Γεωγραφία και μετανάστευση είναι λοιπόν αυτά που μάλλον καθόρισαν το συλλογικό υποσυνείδητο (ή πως διάολο το λένε). Το οποίο επιβιώνει ακόμα στις μέρες μας (αν και σε αρκετά μικρότερο βαθμό). Θα έλεγες λοιπόν ότι οι κάτοικοι της περιοχής είναι λίγο πιο κλειστοί και κάπως λιγότερο ομιλητικοί ως άνθρωποι (ειδικά αν τους συγκρίνεις με τους απέναντι γειτόνους τους, τους Κερκυραίους). To νιώθεις καμιά φορά όταν ενώ σε κάποιες άλλες περιοχές καταφέρνουν να σε πληροφορήσουν ως και για το ότι έκλασαν, εδώ ακόμα και σημαντικές εκδηλώσεις είναι δυνατό να περάσουν πιο διακριτικά από πλευράς πληροφόρησης ή «διαφήμισης» (όπως λόγου χάρη η συζήτηση που είχε γίνει για την ενέργεια με ομιλία του Βαγενά που αντί να γίνει στη κεντρική πλατεία για να ακούνε κάτι και οι περαστικοί, έγινε στα Λιθαρίτσια που είναι χώρος περισσότερο κατάλληλος για το φεστιβάλ. Ως και στο ρίζο λείπει τη στιγμή αυτή η αναφορά στη περιοχή). Δε μιλάνε πολύ και αν θες να κρατήσεις ένα α΄ επίπεδο συνωμοτικότητας σε μια χώρα που πολλοί λένε παραπάνω από όσα πρέπει, καλό είναι να έχεις κάνα ηπειρώτη μαζί σου ( με παραδείγματα από τη Φιλική Εταιρεία που οι δυο στους τρεις ιδρυτές ήταν ηπειρώτες, ως τα τομάρια τους δεκαεπτανοεμβρίτες όπου οι Θεσπρωτοί ανάμεσά τους δεν ήταν τόσο ξεφτίλες όσο εκείνοι που στο πρώτο σκαμπίλι άρχισαν να ρουφιανεύουν ως και τ΄ αδέρφια τους). Η σχετική έλλειψη ομιλητικότητας δε θα πρέπει να σε μπερδέψει και να τους νομίσεις για αφιλόξενους-υπάρχει ακόμα σοβαρή πιθανότητα να σταματήσεις άγνωστος σε ένα χωριό και να σου ανοίξουν να μπεις να σε κεράσουν κάτι ή να σου φτιάξουν να φας μια ζυμαρόπιτα. Κάνε όμως εσύ το πρώτο βήμα να χαιρετίσεις με χαμόγελο… Στους ανθρώπους διακρίνεις επίσης ένα καμάρι για τον τόπο τους. Δεν είναι ο φορτικός τοπικισμός που μπορείς να συναντήσεις σε κάποιες άλλες περιοχές, ούτε θα έλεγες πως έχουν καμιά ιδιαίτερη διάθεση να υποβιβάσουν τις άλλες περιοχές. Περιμένουν όμως να παινέψεις τη περιοχή τους κι αν δεν το κάνεις δε θα σου πουν τίποτα αλλά το σημειώνουν. Κι αν τυχόν κάνεις άλλο λάθος στη συνέχεια, μη περιμένεις ελαφρυντικά. Υπάρχει κι ένας εγωισμός στη περιοχή…

Οι «εχθροί» λένε καμιά φορά ότι οι ηπειρώτες είναι τσιγκούνηδες. Μην κάνεις το λάθος-ειδικά αν είσαι από Πελοπόννησο-να πεις κάτι τέτοιο. Για δυο λόγους, α) γιατί θα ακολουθήσει οργισμένη παράθεση ονομάτων ηπειρωτών «εθνικών ευεργετών» με εξίσου οργισμένο το ερώτημα «πες μας τώρα μερικούς χουβαρντάδες από τα μέρη σου» (όσο να ‘ναι, έναν πονοκέφαλο θα τον αποκτήσεις) και β) γιατί δεν είναι αλήθεια. Ή τουλάχιστον είναι η μισή αλήθεια (που ως γνωστό είναι καμιά φορά χειρότερη από το ψέμα). Η αλήθεια είναι ότι όντως υπήρχε μια προσοχή σε σχέση με το πώς διαχειριζόντουσαν το χρήμα. Αυτό το έκαναν όμως όχι ως άλλοι «γερο-Λαδάδες» αλλά επειδή είχαν λίγο από δαύτο και επειδή από αυτό το λίγο που ‘χαν, έπρεπε να στείλουν κάτι για τη μάνα και κάτι για να προικίσουν την αδερφή. Επειδή αυτό το λίγο που είχαν το έβγαζαν «φτύνοντας αίμα» κι «όχι σαν τους Πυργιώτες που παράτησαν χωράφια πλούσια για να ‘ρθουν να γίνουν μπάτσοι κι εφοριακοί στην Αθήνα» όπως θα ακούσεις αρκετούς να λένε. Βλέπεις τα δυο «αρχετυπικά» επαγγέλματα των ηπειρωτών -αν εξαιρέσουμε του κτηνοτρόφου- ήταν του οικοδόμου (δεν είναι τυχαίο που στο ευρωψηφοδέλτιο υπάρχουν δυο οικοδόμοι που και οι δυο τους είναι ηπειρώτες) και του αρτεργάτη (επάγγελμα στο οποίο μπορεί να έβρισκες να το εξασκούν στην Αθήνα ηπειρώτες σε ποσοστά άνω του 90%). Κι όσοι (όλοι δηλαδή) γνωρίζουν πόσο κοπιαστική δουλειά ήταν και είναι αυτή του οικοδόμου ας μην αγνοήσουν τους αρτεργάτες που κάποτε (όταν οι φούρνοι δεν έκαιγαν πετρέλαιο) έφτυναν κυριολεκτικά αίμα από τη φυματίωση που θέριζε ανάμεσά τους (και που το «εφτά νομά σε ένα δωμά» του Άκη Πάνου-τέτοιο επίθετο μόνο ηπειρώτικες ρίζες μαρτυρά-δεν ήταν καθόλου υπερβολή για τους ηπειρώτες στην Αθήνα της δεκαετίας του ‘60). Αρτεργάτες για τον κλάδο των οποίων θα άξιζε ίσως να γίνει κάποτε μια μελέτη για την ιστορία τους. Μιας και είχαν και ένα ιδιαίτερα αγωνιστικό και δυνατό συνδικάτο (προπολεμικά, στην κατοχή αλλά και στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια) και έχει αρκετά ενδιαφέροντα σημεία όπως πχ η  επιρροή σε όχι αμελητέο ποσοστό που νομίζω ότι είχαν προπολεμικά οι αρχειομαρξιστές ή η πορεία «αστικοποίησης» του κλάδου με την οποία οι αρτεργάτες γίναν στη πορεία (με το «άνοιγμα του επαγγέλματος») φουρναραίοι και την επίδραση που είχε αυτό στη συνείδησή πολλών από αυτούς (που έρχονται όμως στιγμές που θυμούνται τα παλιά). Υπάρχει μια λαϊκότητα στην ατμόσφαιρα, δίνεται μια παραπάνω αξία στην εργατικότητα, ακόμα και οι νεόπλουτοι μοιάζουν να είναι κάπως πιο μαζεμένοι. Και μια υπερηφάνεια όταν λένε για την πιο φτωχή περιφέρεια της Ευρώπης που είναι η Ήπειρος (που βέβαια δεν είναι πια, μάλλον δεν είναι πια ούτε καν η πιο φτωχή της Ελλάδας) που δεν αντέχεις να μην την αντιπαραβάλλεις με την αφόρητη κλάψα που ώρες-ώρες ακούς μέσα από την αναμετάδοση στα Γιάννινα της εκπομπής του Metropolis 14:00-16:00. Τέλος πάντων. Αρκετά με αυτά. Η «σφίξη» λοιπόν δεν ήταν από τσιγγουνιά αλλά επειδή οι άνθρωποι απλά δεν είχαν. Και θα διαπιστώσεις ότι δεν είναι τσιγκούνηδες παρατηρώντας πχ ότι τα σπίτια στα χωριά είναι περισσότερο φροντισμένα από σπίτια (που μάλιστα έχουν το ρόλο της κύριας κατοικίας) σε πολύ πλουσιότερες περιοχές της χώρας. Δίπλα σε αυτά βέβαια δε μπορείς να μην αναφερθείς στο ότι αυτή η «σφίξη» δεν απέκλειε καθόλου μια ροπή (μάλλον μεγαλύτερη από άλλες περιοχές της χώρας) προς το τζόγο, στη χαρτοπαιξία πιο συγκεκριμένα, και μάλιστα ως σχετικά πρόσφατα. Δεν είναι πολλές οι οικογένειες που δεν έχουν καθόλου ακουστά εκείνον το παλιό γνώριμο του παππού, του πατέρα, του θείου, το Θανάση από τη τράπουλα.  Ένα φαινόμενο του τζόγου που ακόμα υπάρχει πολύ μειωμένο μεν για τη χαρτοπαιξία αλλά που έχει διαχυθεί δε σε πολύ περισσότερες «διεξόδους» (στοίχημα, Kino, ξυστό, τζόκερ, χρηματιστήριο για τους πιο «εγκεφαλικούς» κτλ κτλ) ώστε κι αν ακόμα είχε κάποιος ορκιστεί να μη πιάσει στα χέρια του τράπουλα, και τον τηρεί τον όρκο του αυτόν, να μην έχει τελικά και μεγάλη πρακτική αξία για κάμποσους…   

Τα δυο πιο ισχυρά χαρακτηριστικά του συλλογικού υποσυνείδητου μοιάζουν πάντως να είναι η αξία που δίνεται στο να είσαι μορφωμένος (ή στο να μορφώσεις τα παιδιά σου) και η αγάπη προς τη μάνα και τη μανίτσα (τη γιαγιά) ειδικά όσον αφορά τον ανδρικό πληθυσμό. Ήταν (και ακόμα είναι σε ένα βαθμό) πραγματικά μεγάλη υπόθεση να είσαι μορφωμένος, να έχεις «χαρτιά», πτυχία. Μπορείς ακόμα να δεις ανθρώπους με μεγάλο πορτοφόλι να νιώθουν μεγάλο και ειλικρινή σεβασμό σε ανθρώπους που σπούδασαν. Και δεν είναι υπερβολή να πεις ότι σε πολλές περιπτώσεις μικρές περιουσίες σπαταλήθηκαν από γονείς που το είχαν βάλει πείσμα να μορφώσουν τέκνα που ήταν επιεικώς ανεπίδεκτα. Πείσμα μεγαλύτερο κι από το πείσμα της ηπειρώτισσας Βάνας να πείσει ότι είναι άνθρωπος της Τέχνης, προς φρίκη βέβαια της ίδιας της Τέχνης. Το πού οφείλεται αυτή η αξία που δίνονταν στη μόρφωση αυτό μάλλον ανάγεται στα προεπαναστατικά χρόνια, στα ταξίδια κάποιων ηπειρωτών εμπόρων ή στις σπουδές παιδιών τους στη Δ. Ευρώπη από όπου επέστρεφαν φέρνοντας τις ιδέες του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης (δεν είναι τυχαίο που το όνομα Ναπολέων απαντάται στην Ήπειρο σε πολύ μεγαλύτερη συχνότητα από κάθε άλλη περιοχή της χώρας) και στη δράση στη περιοχή -όσον αφορά την ίδρυση σχολείων- του Κοσμά του Αιτωλού. Και ήταν μεγάλη τιμή για κάποιο χωριό να θεωρείται ότι βγάζει δάσκαλους. Όλοι μίλαγαν με μεγάλο σεβασμό για τη Ζίτσα που έβγαζε δασκάλους, δασκάλους που με τη σειρά τους έβγαζαν καπετάνιους όπως ο Πετρίτης (ο Πολυχρόνης Βάης) κι όχι όπως σήμερα που η κατάσταση με τους δασκάλους δεν είναι καθόλου καλή...

Και η αγάπη στη μάνα-ειδικά από μέρους του ανδρικού πληθυσμού. Ναι φίλε, οι ηπειρώτες είναι μαμάκηδες (και γιαγιάκηδες). Όπως άλλωστε πρέπει να είναι και κάθε άντρας που σέβεται τον εαυτό του. Έχουν μεγάλη αδυναμία στις μάνες τους και τις γιαγιάδες τους. Και τέτοιες μανάδες και γιαγιάδες που είχαν πώς να μην το κάνουν. Γιατί αν η ζωή ήταν δύσκολη μια φορά για τους άντρες, ήταν δυο και τρεις φορές πιο δύσκολη για εκείνες τις γυναίκες. Τι δεν πέρασαν εκείνες οι γυναίκες και τι να πρωτοπείς για δαύτες.

Αυτό όμως δε σημαίνει καθόλου ότι είναι και οι καλύτεροι γιοί. Και άσχημα θα τους μιλήσουν και θα κάνουν καιρό να τις πάρουν ένα τηλέφωνο έστω ή κι αν τις πάρουν θα πουν κάτι σαν είμαι καλά και θα το κλείσουν. Κι όμως αυτό το «ωχ μάνα» πάει σύννεφο σε μικρούς και μεγάλους ενώ θα δεις ογδοντάχρονους να κλαίνε σα μικρά παιδιά στην κηδεία της αιωνόβιας μάνας τους. Δε θα ζητήσουν τη γνώμη των μανάδων τους αλλά από την άλλη θα έχει την πιο ανεκτίμητη γι’ αυτούς αξία το να δουν στα μάτια της μάνας τους το να τους καμαρώνει.  Κι ίσως αυτός που έπιασε καλύτερα από τον καθένα τη σχέση των ηπειρωτών με τη μάνα να είναι ο Γκανάς από τη Μουργκάνα.

Αυτή η σχέση βέβαια δημιουργεί κάποιες προστριβές στις μέρες μας μεταξύ των ζευγαριών κι είναι αρκετά τα ράμματα που έχεις για κάποιες σύγχρονες συμπεριφορές αλλά λες ας κάνεις λίγο κράτει, ας μην κακοκαρδίσεις την ΟΓΕ. Περιορίζεσαι μόνο να σημειώσεις τη παραφροσύνη του να θέλουν κάποιες το δέσιμο των γιων με τις μάνες για τους δικούς τους γιους αλλά όχι για τους άντρες τους λες και οι γιοι τους δε θα παντρευτούν ποτέ. Αρκετά όμως και με αυτά, το έδαφος είναι εξαιρετικά γλιστερό και ευτυχώς για κάποιους υπάρχει και η κόρη-στήριγμα.

Ανθρωπογεωγραφικά η περιοχή αποτελείται στο νομό Ιωαννίνων από τα Γιάννενα, το ευρύτερο πολεοδομικό συγκρότημα των οποίων (το Λεκανοπέδιο) πρέπει να συγκεντρώνει αρκετά πάνω από το 70%-ίσως και πάνω από 80%) του πληθυσμού όλου του νομού (στις απογραφές πληθυσμού πάντα ευνοούνται τα χωριά καθώς πέραν του πραγματικού, εμφανίζουν κι ένα πλασματικό αριθμό κατοίκων) και το 40-45% του πληθυσμού όλης της Ηπείρου. Ουσιαστικά ό,τι είναι η Αθήνα για την Ελλάδα, είναι τα Γιάννινα για την Ήπειρο. Υπάρχουν κάποια μικρά αστικά κέντρα, το Μέτσοβο που παρουσιάζει κάποια ευρωστία λόγω του τουρισμού, η Κόνιτσα που μάλλον δε θα περιέγραφες ευοίωνη την κατάσταση γι’ αυτήν και από εκεί και πέρα τα πράγματα είναι για να σου μαυρίζει η ψυχή. Κάποια λίγα χωριά που κάπως κρατούν ακόμη αν και σκιές του παρελθόντος και στη συνέχεια μια σχεδόν «έρημη χώρα» με χωριά σωστά φαντάσματα (με την εξαίρεση λίγων ημερών του Αυγούστου, των Χριστουγέννων, του Πάσχα, των εκλογών και των κηδειών) σε μια κατάσταση ουσιαστικά μη αναστρέψιμη εντός των πλαισίων του παρόντος πολιτικοοικονομικού συστήματος. Στη Θεσπρωτία η κατάσταση είναι κάπως καλύτερη με την Ηγουμενίτσα να μην έχει κυριαρχήσει όσο τα Γιάννενα έναντι των υπόλοιπων περιοχών του νομού αν και προς τα εκεί πάει το πράγμα. Υπάρχει η Παραμυθιά που στέκεται ακόμη αρκετά καλά, κι αυτή και κάμποσα χωριά της, υπάρχουν και οι Φιλιάτες αν και οι τελευταίοι διατηρούνται σε οριακή κατάσταση για κάποια χρόνια τώρα (με την εξαίρεση της, σε κάπως ικανοποιητική κατάσταση περιοχής Κεστρίνης-Ασπροκκλησίου-Σαγιάδας, τα περισσότερα χωριά της πρώην επαρχίας Φιλιατών είναι-σε μια έκταση 35-40 % όλου του νομού-σχεδόν έρημα). 

Πιο ειδικά τώρα.

Ο δικός μας ο δρόμος

Σήμερα, στο ιστορικό ένθετο, πιάνουμε το νήμα από εκεί που το είχαμε αφήσει την τελευταία φορά (δρόμοι του πουθενά) για να δούμε συνοπτικά το δεύτερο μέρος της εκδήλωσης με το μαργαρίτη και να σταθούμε σε κάποια σημεία της συζήτησης που ακολούθησε με το κοινό. Το οποίο δεν έκανε μόνο φιλικές ή αβανταδόρικες ερωτήσεις, αλλά έθεσε προβληματισμούς από διάφορες σκοπιές, που βοήθησαν να διευκρινίσουν κάποια ζητήματα και να γίνει ουσιαστική κουβέντα.

Στο πρώτο ερώτημα πχ κάποιος παρατήρησε ότι δεν αναλύθηκε εκτενώς και με τους ίδιους όρους ο ρόλος του ρώσικου ιμπεριαλισμού -αν και το αρχικό θέμα της εκδήλωσης ήταν ούτως ή άλλως ειδικά για τον χαρακτήρα της εε. Ο μαργαρίτης βρήκε την ευκαιρία να διευκρινίσει πως από ταξική σκοπιά η ουσία δεν αλλάζει, τόσο για τη ρωσία, όσο και για το προηγούμενο καθεστώς στην ουκρανία ( επί γιανουκόβιτς). Στην ουκρανία συγκρούονται δύο ιμπεριαλιστικοί πόλοι, που είναι κι οι δύο εχθρικοί κι όποιος κερδίσει θα προωθήσει τα δικά του συμφέροντα εις βάρος των λαών. Το γεγονός ότι στεκόμαστε στον πιο επιθετικό πόλο του ευρωνατοϊκού ιμπεριαλισμού κι αναδεικνύουμε τις ευθύνες του, δε σημαίνει καθόλου ότι αθωώνουμε την άλλη πλευρά. Έφερε μάλιστα ένα πιο ειδικό παράδειγμα από τη ναζιστική εισβολή στην πολωνία το 39’, που ήταν αυτονόητα καταδικαστέα, αν και το πολωνικό καθεστώς μπορεί να ήταν... «ο θεός να μας φυλάει», όπως είπε χαρακτηριστικά. Στο ερώτημα αν είμαστε με τη ρωσία ή με τη δύση, εμείς απαντάμε πως είμαστε με τους λαούς.

Ακολούθησε μια σχετικά αβανταδόρικη ερώτηση για τις εξόφθαλμες αντιφάσεις της αξιωματικής αντιπολίτευσης σχετικά με τη στάση της και τις αυταπάτες που καλλιεργεί για την εε, με το μαργαρίτη να απαντά πως θα ήταν ενδιαφέρον να τη θέσουμε στον ίδιο το σύριζα. Έδραξε ωστόσο την ευκαιρία για κάποιες φαρμακερές ατάκες για το νέο και ωραίο μεσσία-ηγέτη, που προβάλλει ως η ελπίδα της ευρώπης για την κρίση· και μπορεί να του ξεφεύγουν μερικές φράσεις (σε ντοκιμαντέρ), τουλάχιστον όμως τις λέει με αυτοπεποίθηση. Κι έχει στο οπλοστάσιό του φρέσκα εργαλεία, σαν το new deal και το σχέδιο μάρσαλ, που υπήρξαν εξόχως αντιλαϊκά. Αν δεν κάνω λάθος, σημείωσε ο μαργαρίτης, ο στάινμπεκ συνέγραψε τα σταφύλια της οργής κατά την περίοδο εφαρμογής του νιου ντιλ, που έσωσε τις τράπεζες, όχι όμως και το λαό. Σε ένα σημείο μάλιστα χρησιμοποίησε ως παράδειγμα τους δροσουλίτες πολεμιστές που πολέμησαν κάποτε ενάντια στον τούρκικο στόλο και τη μυθική οπτασία στο νότιο τμήμα της κρήτης, για να την παραλληλίσει με μια πτυχή του ουτοπικού πολιτικού λόγου του σύριζα.

Με αφορμή μια ερώτηση-τοποθέτηση που συμπεριελάμβανε έναν προβληματισμό για τον πολιτικό ορίζοντα και τη στόχευση κάποιων κινημάτων –πχ ενάντια στην εν πλω υδρόλυση των χημικών της συρίας στη μεσόγειο- ο μαργαρίτης έκανε μια γενικότερη κριτική στη νέα αριστερά και το μάη του 68’, όπου αναβαπτίστηκαν ως ιδεολογικά ινδάλματα της αριστεράς φιλόσοφοι όπως ο (θετικά διακείμενος προς τους ναζί) χάιντεγκερ. Και συνέχισε κριτικάροντας τα διάφορα παρδαλά κινήματα διαμαρτυρίας, που καθίστανται εύκολα ελεγχόμενα και καταλήγουν στην πολιτική τους ουσία σα μικρές, πορτοκαλί επαναστάσεις.

Όταν τέθηκε πιο ειδικά το ζήτημα αν πρέπει ή όχι να συμμετέχουν οι κομμουνιστές σε αυτά τα κινήματα, για να επιδράσουν στην ωρίμανση και την πολιτική τους κατεύθυνση, ο μαργαρίτης διευκρίνισε αρχικά ότι χρειάζεται συγκεκριμένη κάθε φορά αντιμετώπιση και πως δε θα μπορούσε να μιλήσει ειδικά για την περίπτωση των χημικών στη συρία και των κινητοποιήσεων στην κρήτη –για τις σκουριές ρωτήστε με ό,τι θέλετε, πρόσθεσε. Για να καταλήξει πολύ εύστοχα στο ότι οι κομμουνιστές δεν πρέπει να είναι ο φτωχός συγγενής και διακοσμητικό συμπλήρωμα σε τέτοιες κινήσεις, όταν αποφασίζουν να συμμετέχουν, ούτε να παρασύρονται από το ποτάμι (του θεοδωράκη και γενικώς).

Η επόμενη ερώτηση έθιγε ένα πολύ ενδιαφέρον ζήτημα σχετικά με τους λόγους που επιλέχθηκε τώρα η χρησιμοποίηση των ναζί (που απαιτεί θεωρητικά μεγαλύτερη κάλυψη-δικαιολόγηση για να το αποδεχτεί η κοινή γνώμη) κι αν υπάρχει ως ενδεχόμενο για την ελλάδα ένα αντίστοιχο πραξικόπημα, με άξονα τους νεοναζί της χρυσής αυγής.

Ο μαργαρίτης απάντησε πως αυτό που διαφοροποιεί σχετικά το ναζισμό από τον κλασικό φασισμό είναι ότι δεν περιορίζεται σε εθνική κλίμακα, αλλά είχε ένα συνολικό σχέδιο για την αποκατάσταση της θέσης της ευρώπης στο διεθνή κεφαλαιοκρατικό καταμερισμό και την ανάκτηση των πρωτείων απ’ τις ηπα, με μοχλό ένα μοντέλο δουλικής εκμετάλλευσης των λαών μέχρι θανάτου, που δε θα μπορούσαν να το ακολουθήσουν οι ανταγωνιστές της. Σε αυτά τα πλαίσια δημιουργήθηκε πχ το 43’ στο κολαστήριο του άουσβιτς κι η περίφημη βιομηχανία ελαστικών continental.

Αυτός είναι ο λόγος που όλες σχεδόν οι άρχουσες τάξεις της ευρώπης συμμάχησαν πρόθυμα με το ναζισμό και γοητεύονται ως και σήμερα από τις ιδέες του, γιατί έχει κάτι να πει για την εποχή μας –σε αντίθεση με τη σοσιαλδημοκρατία πχ που ψελλίζει πως «λεφτά υπάρχουν» ως αντανάκλαση του ιστορικού χαρακτήρα της ήδη από το 19^ο αιώνα και του αιτήματος για μια πιο δίκαιη διανομή των αποικιακών λάφυρων. Αυτό δε σημαίνει βέβαια πως επιστρέφουμε στα ίδια –προπαντός γιατί δεν υπάρχει τόσο ισχυρό αντίπαλο δέος, όπως η σοβιετική ένωση και οι λαοί που θα συνασπίζονταν γύρω της σε περίπτωση μιας εναντίον της επίθεσης. Έτσι προς το παρόν οι ιμπεριαλιστές τρώγονται μεταξύ τους.

Ακολούθως αναφέρθηκε στο ελληνικό παράδειγμα, στην πολυτέλεια της εγχώριας αστικής τάξης να βασίζεται στον αγγλικό παράγοντα και στην αξιοποίηση των φασιστικών οργανώσεων –πχ τη στρατολόγηση των μελών της τρία έψιλον ως ελεύθερων σκοπευτών στα γεγονότα του μάη του 36’. Όταν όμως ρωτήθηκε πιο ειδικά αν αισιοδοξεί τελικά πως στην ελλάδα δεν έχει τόσο βαθιές ρίζες ο φασισμός, για να παίξει αντίστοιχο ρόλο, δεν το απέκλεισε κατηγορηματικά, προσθέτοντας: πολύ θα το ‘θελαν οι έλληνες φασίστες, αλλά δεν έχουν στο ενεργητικό τους τη «δόξα» και τα κατορθώματα των ναζί με τις εκατόμβες θυμάτων σε αυτές τις χώρες.

Στην επόμενη απάντησή του ο μαργαρίτης έδωσε κάποια στοιχεία για την περίοδο του χολομοντόρ και την αμέσως επόμενη περίοδο, όπου η δράση του ουκρανικού αντάρτικου κατά των ναζί απέδειξε τη δημοφιλία της σοβιετικής εξουσίας. Παρέθεσε την εκπληκτική εκτίμηση του πολύ μαζάουερ ότι ο χίτλερ έκανε απλώς σε κάποιες μειονότητες, ό,τι έκανε ο στάλιν εις βάρος όλου του αγροτικού πληθυσμού της ρωσίας! Και τη συνέκρινε με την ευαισθησία των αστών ιστορικών στην περίπτωση της ιρλανδίας και της εξόντωσης πολυάριθμων αντιστασιακών ιρλανδών από τους βρετανούς. Αναφέρθηκε στους εκτοπισμούς πληθυσμών που συνεργάστηκαν με τους ναζί από στρατηγικές περιοχές της εσσδ αλλά συνεχίζουν προφανώς να υπάρχουν μέχρι σήμερα, καθώς τιμωρήθηκαν μόνο οι ηγέτες τους (πχ οι αταμάνοι των τσετσένων). Και μίλησε για την ψυχολογία του φασισμού που σε κάνει να μισείς τους πάντες και τον ίδιο τον εαυτό σου σε τελική ανάλυση, και για τη στρατιά του μπαντέρα που διακρίθηκε κυρίως στις σφαγές άμαχων πληθυσμών, όχι όμως και στις μάχες κατά του κόκκινου στρατού.

Οι σημειώσεις δε με βοηθάν ιδιαίτερα στη σύνδεση με το επόμενο σημείο, πάντως έγινε κάποια ερώτηση σχετικά με την ικανότητα να προβλέπουμε τις εξελίξεις, όπου ο μαργαρίτης ανέφερε ένα σπαρταριστό περιστατικό με τον πασίγνωστο αναλυτή φρόιντ. Που το 14’ είχε γράψει μια εκτενή 25σέλιδη ανάλυση, όπου εξηγούσε τα κοινά συμφέροντα και τους λόγους που θα απέτρεπαν το ενδεχόμενο πολέμου μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων της εποχής. Τελικά το ξέσπασμά του τον βρήκε στις διακοπές του κι η οικογένειά του δεινοπάθησε μέχρι να καταφέρει να επιστρέψει πίσω.

Στη συνέχεια ο μαργαρίτης σκιαγράφησε με πολύ γλαφυρό τρόπο την ψυχολογία του μικροαστού που νιώθει να χάνει το έδαφος κάτω απ’ τα πόδια του, τον τρόπο με τον οποίο η επίπλαστη καταναλωτική ευημερία μεταφράζεται πολιτικά σε ρατσισμό και φασισμό, και την καταγγελτική μανία των συναδέλφων του ακαδημαϊκών που θέλουν να περάσουν από πειθαρχικό όποιον και ό,τι δεν τους αρέσει (από φοιτητικά πάρτι μέχρι κινητοποιήσεις ενάντια στην αξιολόγηση). Από αυτή την άποψη, είπε, ευτυχώς που η ακαδημαϊκή κοινότητα δεν πείθει ευρύτερα τον κόσμο. Για να το φέρει σε αντιδιαστολή με ένα σχόλιο από κάποιον στο κοινό για το κκε που δεν μπορεί να πείσει τις μάζες.

Κι αφού εξήρε το κόμμα, γιατί αυτό τουλάχιστον έχει επιστημονική πρόταση και ταξική σκοπιά στο εργατικό κίνημα, είπε ότι το κκε δεν είναι ζορό να πάρει την εξουσία για λογαριασμό κάποιου άλλου, παρά μόνο όταν το αποφασίσουν οι ίδιοι εργαζόμενοι. Και ανέτρεξε σε ιστορικά παραδείγματα, για να πει πως το 44’ η ελλάδα είχε πολύ περισσότερους κομμουνιστές απ’ ό,τι το 39’, που είχαν μείνει μόλις δύο χιλιάδες κομματικά μέλη σε φυλακές κι εξορίες –όπως αντιστοίχως και στην ισπανία του 39’ σε σχέση με το 36’. Οι μάζες δηλ συναντάνε την κρίσιμη ιστορικά στιγμή τους κομμουνιστές· δεν τις στρατολογεί, έναν προς έναν, το κόμμα –κάτι τέτοιο εξάλλου θα ήταν πολύ κουραστικό και πρακτικά αδύνατο σε συνθήκες σαν κι αυτές στις οποίες έδρασε το κκε στην κατοχή.

Όταν επέμεινε ο ερωτών κι έβαλε το θέμα άλλες περιχαράκωσης, ο μάργκαρετ είπε πολύ εύστοχα πως όταν εμφανιστεί άλλες κομμουνιστής σε κάποιο συλλογικό χώρο, οι άλλες δυνάμεις είναι αυτές που περιχαρακώνονται, για να τον αντιμετωπίσουν κι όχι το αντίστροφο.

Για το τέλος άφησε ένα δύσκολο ερώτημα –που δε συνδεόταν άμεσα με το θέμα της εκδήλωσης- σχετικά με τη γιουγκοσλαβία. Η οποία ενώθηκε ιστορικά δύο φορές, τη μία για να αντιμετωπίσει τον «κομμουνιστικό κίνδυνο» και τη δεύτερη με κομμουνιστικά λάβαρα για να αντιμετωπίσει τους ιμπεριαλιστές. Παρόλα αυτά αποδέχτηκε τη «βοήθεια» του σχεδίου μάρσαλ, που χρησιμοποιήθηκε μαεστρικά για να δυναμώσει τις αποσχιστικές τάσεις μεταξύ των λαών της (εστιάζοντας στη σλοβενία πχ κι όχι στο νότο ή το κοσυφοπέδιο). Προφανώς όμως σήμερα πρέπει να έχουν αλλάξει με κάποιο θαυματουργό τρόπο οι στόχοι κι ο χαρακτήρας του σχεδίου μάρσαλ, γι’ αυτό και το συναντάμε στη ρητορική της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Πρόσθεσε μάλιστα ότι έχει και μια διδακτορική διατριβή που ασχολείται με αυτά τα θέματα, από την οποία έχει μάθει κι ο ίδιος αρκετά πράγματα. Κι ίσως να κάνω λάθος αλλά νομίζω ότι πρόκειται για τη διατριβή της –πάλαι ποτέ red blogger- παρτιζάνας για τη γιουγκοσλαβία.

Άντε και καλή δημοσίευση.

Εντυπώσεις από μια προεκλογική εκδήλωση

Την περασμένη παρασκευή ήταν να έρθει να μιλήσει σε μια συνάντηση εργατικών σωματείων στα χανιά ο πέρρος, αλλά του έτυχε κάτι απρόσμενο και αναγκάστηκε να φύγει εσπευσμένα, αφήνοντάς μας με την όρεξη. Χτες όμως ο παπαδάκης, μέλος της κετουκε, παρέστη κανονικά στην εκδήλωση της τοπικής κομματικής οργάνωσης για την επικείμενη εκλογική μάχη, στην αίθουσα του εμπορο-βιομηχανικού επιμελητηρίου, που αποδείχτηκε αρκετά μικρή για να χωρέσει τους σφους και φίλους που ήρθαν να την παρακολουθήσουν. Όσα ακολουθούν είναι μια σύντομη παρουσίαση, με τη μορφή ρεπορτάζ, κάποιων βασικών σημείων, χωρίς πολλές συνειρμικές παρεμβολές και παρενθέσεις.

Η εκδήλωση άνοιξε με σύντομους χαιρετισμούς από τον ορφανό και τον παπαντωνάκη, υποψηφίους μας στην περιφέρεια κρήτης και το δήμο χανίων, αντίστοιχα. Ο ορφανός μίλησε κοντά στα άλλα για τους συσχετισμούς και το μόνιμο μοτίβο στο περιφερειακό συμβούλιο, όπου όλες οι αποφάσεις παίρνονται σχεδόν ομόφωνα, με 44 ψήφους υπέρ και μία δική μας κατά (στο δήμο θεσσαλονίκης που ξέρω, έχουμε σαφώς καλύτερους συσχετισμούς: μόλις 47-2). Κι εκεί φαίνονται οι πραγματικές διαφορές των άλλων δυνάμεων –συμπολιτευόμενων και μη- καθώς και των διάφορων υποψήφιων που το παίζουν ανεξάρτητοι, αδέσμευτοι, αδιάφθοροι, ατίθασοι και δε συμμαζεύεται. Να βλέπεις δηλ στα χανιά τον πασόκο δήμαρχο (σκουλάκης) να το παίζει υπεράνω κομμάτων και κομματικής στήριξης και να σε πιάνουν τα γέλια.

Στο δικό του χαιρετισμό ο παπαντωνάκης πρόσθεσε ένα παράδειγμα σπατάλης των χρημάτων του δήμου όχι σε κάποιο έργο αλλά στη μελέτη επισκευών στην πλατεία αγοράς· και συμπλήρωσε πως η ψήφος στο κουκουέ και τη λαϊκή συσπείρωση είναι ο καλύτερος τρόπος για να τους πεις «σας πήραμε χαμπάρι…».

Ο παπαδάκης ήταν αρκετά καλός ομιλητής, πατούσε σε σημειώσεις αλλά δεν τις διάβαζε από μέσα και κούμπωσε με το χανιώτικο κοινό. Η ομιλία του έπιασε πολλά θέματα, μοιάζοντας με ένα πλήρες ενημερωτικό μαγκαζίνο ή μάλλον με ένα καλό ξεφύλλισμα του ρίζου.

Μεταξύ πολλών άλλων μίλησε: για τα μεγάλα κέρδη του τουριστικού τομέα και τα ελάχιστα οφέλη που γύρισαν στο λαό και τους εργαζόμενους του κλάδου. Για το μεγάλο θέμα της ιδιωτικοποίησης των αεροδρομίων –ανάμεσά τους και των χανίων. Για την αναφορά της αυγής στις 28 γενάρη πως η εναλλακτική πρόταση του σύριζα δεν αποκλείει τα προγράμματα ενεργητικής απασχόλησης! Για τα ναυπηγεία στο σκαραμαγκά και άλλες επιχειρήσεις που φυτοζωούν και κλείνουν, χωρίς να έχει γίνει ούτε μισό δεύτερο απεργιακών κινητοποιήσεων. Για τη συμφωνία του μάαστριχτ που είναι κάτι σαν το μνημόνιο των μνημονίων και η βάση κάθε αντιλαϊκής πολιτικής. Για τη λογική του μικρότερου κακού, που όσο πάει και θεριεύει και γίνεται πάντα σκαλοπάτι για τα χειρότερα.

Είπε ακόμα για το μείζον ζήτημα των χημικών της συρίας και την υδρόλυσή τους στο θαλάσσιο χώρο μεταξύ κρήτης και ιταλίας. Για τις κολοβές ανησυχίες του σύριζα που καλούσε δια στόματος δούρου τη διεθνή κοινότητα να επέμβει και να απαλλάξει το συριακό λαό από την τυραννία του άσαντ, ενώ τώρα κλαψουρίζει για τα αποτελέσματα των δικών του εκκλήσεων. Για τον ουκρανικό λαό, που σφάζεται για να μπει στο σφαγείο της εε και για τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα. Και για τους φασίστες που γκρεμίζουν και καταστρέφουν αντιφασιστικά μνημεία και αγάλματα του λένιν σε όλη την χώρα. Για τη διελκυστίνδα συμφερόντων γύρω από το φυσικό αέριο και τους αγωγούς του. Για τη διχοτομική λύση που προωθείται στο κυπριακό με δύο συνιστώτα κράτη και τη ρωσία που κοίταξε να υπερασπίσει τα δικά της ιμπεριαλιστικά συμφέροντα στην περίπτωση της χρεοκοπίας της κύπρου και των τραπεζών της.

Μίλησε για τους «αδοκίμαστους» κι άφθαρτους υποψήφιους του σύριζα και για τον πρωτοπόρο δήμαρχο σαρωνικού (με στήριξη της κουμουνδούρου) που είχε ανοίξει πρώτος το ζήτημα της κυριακάτικης αργίας και της κατάργησής της. Για το λαφαζάνη που καταγράφει τις διαφωνίες στο μπλογκ (την ίσκρα εννοεί) για να είναι εντάξει με τη συνείδησή του. Για το νόθο αντικαπιταλισμό του αλαβάνου, που κατηγορούσε κάποτε το κόμμα για εθνική περιχαράκωση στο θέμα της εοκ και τώρα εκφράζει τον ‘αριστερό ευρωσκεπτικισμό’. Για την εργατική αντιπολίτευση του κκε (χωρίς αλεξάνδρα κολοντάι) και για το λαό που βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι και πρέπει να συστρατευτεί με το κόμμα, ακόμα κι αν δε συμφωνεί μαζί μας για το τέλος αυτής της διαδρομής.

Το ωραίο είναι πως μετά από αυτά τα ολίγα, στο γύρο των ερωτοαπαντήσεων που ακολούθησε ένας ηλικιωμένος σφος από το κοινό παρατήρησε στον παπαδάκη πως ξέχασε να πει για τα γεγονότα της βενεζουέλας και για τους νέους επιστήμονες που ξενιτεύονται μαζικά για να βρουν καλύτερη τύχη.

Στο πρώτο θέμα ο παπαδάκης απάντησε –μεταξύ άλλων- πως στη βενεζουέλα κυριαρχούν ακόμα τα μονοπώλια και δεν έχει προφανώς σοσιαλισμό, υπάρχει όμως ένας οργανωμένος λαός που αγωνίζεται και το ζητούμενο είναι να δυναμώσει η πάλη του κι η αλληλεγγύη μας σε αυτόν τον αγώνα.

Στο δεύτερο ζήτημα μετέφερε την εμπειρία από τις κομματικές οργανώσεις του εξωτερικού, όπου πολλοί νέοι βρίσκουν κάποια δουλειά με σχετικά υψηλές απολαβές, αλλά τους πετάνε έξω από την αγορά εργασίας, μόλις υπερβούν κάποιο ηλικιακό όριο (40-45 χρονών) για να πάρουν άλλους πιο νέους στη θέση τους. Ενώ σε αρκετές χώρες, τα εργοδοτικά συνδικάτα υπογράφουν κατάπτυστες συμφωνίες, πχ για συγκεκριμένη ποσόστωση προσλήψεων από γραφεία ενοικίασης εργαζομένων –μια σύγχρονη μορφή σκλαβοπάζαρου.

Το εντυπωσιακό πάντως είναι ότι πλέον, όταν μιλάμε για το μεγάλο θέμα των μεταναστών, πρέπει να διευκρινίζουμε αν εννοούμε τους φτωχοδιάβολους που έρχονται στην ελλάδα ή τους έλληνες που την εγκαταλείπουν για να βρουν καλύτερη τύχη στο εξωτερικό.

Ο παπαδάκης απάντησε επίσης για τους καλλικρατικούς δήμους που έχουν γίνει το μακρύ χέρι του κράτους και των θεσμών της εε, γι’ αυτό εδώ και κάποιο καιρό στις αναλύσεις μας κάνουμε λόγο για τοπική διοίκηση κι όχι «αυτοδιοίκηση». Εξήγησε πως αν το κουκουέ πάρει κάποιο δήμο δε θα γίνει κάποιο είδος τοπικής κυβέρνησης, αλλά θα συνεχίσει να είναι αντιπολίτευση στην κυρίαρχη πολιτική. Κι ότι κόκκινος δήμος –όπως είχαμε συνηθίσει να αποκαλούμε στη μεταπολίτευση κάποιους δήμους προπύργια του κουκουέ- είναι αυτός στον οποίο αναπτύσσονται αγώνες και προχωρά η ταξική πάλη.

Ακολούθησε ένας γύρος τοποθετήσεων, όπου μίλησε ένας συνεργαζόμενος φαρμακοποιός με το κκε και τη λασυ κι είπε πολύ εύστοχα πως οι κομμουνιστές έχουν γνήσια αυτοδιοικητικό, πολιτικό λόγο, γιατί συνδέουν το ειδικό με το γενικό, το απλό και καθημερινό με τις πολιτικές του διαστάσεις· και μιλάνε με κατανοητά, ταξικά σχήματα και όχι με νεφελώδεις, αντιδραστικές θεωρίες περί κοινωνίας των πολιτών.

{Γιατί; Δεν έχει πολιτικό, αυτοδιοικητικό λόγο ο αντάρτης τζιτζικώστας που έθεσε ως στόχο να γίνει η κεντρική μακεδονία η πρώτη περιφέρεια της ελλάδας που θα βγει από την κρίση; Και αν όχι τον πολιτικό λόγο, δεν οφείλουμε να του αναγνωρίσουμε τουλάχιστον την καλή αίσθηση χιούμορ με όσα λέει;}

Στο κλείσιμο ο παπαδάκης μίλησε για τις σημερινές.. ανεργουπόλεις, όπου δεν υπάρχει πιο φλέγον ζήτημα απ’ αυτό για τους δημότες τους και είπε να αναμετρηθούμε με αυτοπεποίθηση με όλα τα ζητήματα, γιατί ο αντίπαλός μας δεν αφήνει τίποτα στην τύχη.

Είναι ένα ζήτημα βέβαια κατά πόσο και ποιους έχουν αγγίξει η ανεργία και η κρίση στην κρήτη με την κρατούσα μικροαστική νοοτροπία. Αλλά αυτό θα το δούμε αναλυτικά σε κάποια επόμενη ανάρτηση.

Λόγια της πλώρης

Ενώ η κοε βρήκε το δικό της ξέφωτο –sic- στην αποχαιρετιστήρια εκδήλωσή της ως τέτοια και η συζήτηση περί ενοποίησης του σύριζα θυμίζει πολύ την αντίστοιχη για την ολοκλήρωση της εε και των (αντιδραστικών) ενωμένων πολιτειών της ευρώπης –όπως έλεγε ο βλαδίμηρος στον καιρό του...

..η κε του μπλοκ έκανε το λάθος να βρεθεί στην εκδήλωση που πραγματοποίησε η πρωτοβουλία των χιλίων στο τιτάνια (για το χατίρι ενός αναγνώστη που το ζήτησε), η οποία μου πρόεκυψε πιο... σύριζα απ’ ό,τι την περίμενα.

Πώς να είσαι σύριζα, χωρίς να έχεις κάρτα μέλους, θα μπορούσε να είναι εναλλακτικά ο τίτλος της εκδήλωσης. Κι η αλήθεια είναι πως τον τελευταίο καιρό φαίνεται να υπάρχει ένας ιδιότυπος ανταγωνισμός στο κυνήγι του καλού σύριζα, ο οποίος θυμίζει αρκετά το κυνήγι της χαμένης αλλαγής, ή τον πρόσφατο προεκλογικό πλειστηριασμό για το εναλλακτικό πασόκ, που κατοχυρώθηκε τελικά στην κουμουνδούρου.

Η εκδήλωση ξεκίνησε μόλις με μισή ώρα καθυστέρηση, γιατί η αίθουσα ήταν νοικιασμένη κι ο χρόνος περιορισμένος. Το άνοιγμα έγινε από έναν καθηγητή της παντείου –αν δεν κάνω λάθος- που επιτέλεσε στη συνέχεια χρέη συντονιστή. Μας μίλησε για τα ψέματα που ειπώθηκαν στο πρόσφατο γιούρογκρουπ και τις κρίσεις που δεν αντιμετωπίζονται πλέον στα πλαίσια του συστήματος, καθιστώντας τα ψεύδη συστημική αναγκαιότητα. Αναφέρθηκε στη διεθνή κρίση και τον παγκόσμιο χαρακτήρα της, και την κατάρρευση του πολιτικού συστήματος στην ελλάδα, που καθιστά σχεδόν βέβαιη την επικράτηση της αριστεράς στο κοντινό μέλλον. Μια αριστερά που σημειώνει άνοδο, αλλά διατηρεί τις ανεπάρκειές της, γι’ αυτό και δεν έχει καταφέρει ακόμα να συγκροτήσει ένα ενιαίο μέτωπο. Η πρωτοβουλία των χιλίων δεν τραγουδά για να ξεχωρίσει από την αριστερά, αλλά για να την ενώσει. Προτάσσει ως στόχο την αριστερή κυβέρνηση, αλλά ταυτόχρονα προειδοποιεί για τις καταστροφικές συνέπειες μιας πιθανής αποτυχίας της, που θα άνοιγε το δρόμο στην ενίσχυση του φασισμού.

Η σκυτάλη πέρασε στο βάσκο οικονομολόγο χοακίν αριόλα που έκανε μια πολύ καλή οικονομική ανάλυση, η οποία όμως έχασε αρκετά στη μετάφραση. Μίλησε για την περίπτωση της ισπανίας, με τον πολύ ισχυρό ρόλο των τραπεζών και τα δάνεια που πήγαν στις κατασκευαστικές, αλλά καλείται να τα πληρώσει ο ισπανικός λαός, που του λένε ότι έζησε καλύτερα απ’ ό,τι μπορούσε, ενώ στην πραγματικότητα πλήρωσε τα τριπλάσια για τις ίδιες αγορές σπιτιών. Είπε ότι η γαλλία και η γερμανία (αντίθετα με την ισπανία και τις χώρες της περιφέρειας) πληρώνουν κάθε φορά λιγότερο για ένα χρέος που αυξάνεται διαρκώς και θα συνεχίσει να αυξάνεται στα πλαίσια της ευρωζώνης. Και παραλλήλισε τη σημερινή κατάσταση με την επανένωση της γερμανίας το 90’, παρομοιάζοντας την περιφέρεια της εε με την τότε ανατολική γερμανία. Η διαφορά είναι ότι η γερμανία ήταν υποχρεωμένη τότε να προβεί σε μεταφορές κεφαλαίων στην επικράτεια της λδγ για την ανόρθωση της οικονομίας κι είδε να κάμπτεται προσωρινά η βιομηχανική της ανάπτυξη. Ενώ σήμερα είναι πλήρως απαλλαγμένη από τέτοιες δεσμεύσεις, έχοντας εξασφαλίσει παράλληλα προνομιακές αγορές για τις εξαγωγές της.

Στη συνέχεια μίλησε ο ευρωβουλευτής των σοσιαλιστών της ιρλανίδας πολ μέρφι, που ζήτησε συγνώμη εκ των προτέρων που δε μιλάει ελληνικά και που έφερε τη βροχή από το νησί του... Τόνισε τη σημασία της απεργίας στις 14 νοέμβρη, ως ένα πρώτο βήμα πανευρωπαϊκού συντονισμού –που έγινε ενάντια στη θέληση των γραφειοκρατικών, συνδικαλιστικών ηγεσιών- και των κινητοποιήσεων στην πορτοηαλία που ήταν οι μεγαλύτερες από την επανάσταση των γαριφάλων, το 74’. Περιέγραψε την κατάσταση στην ιρλανδία, όπου οι μόνοι δείκτες που ανεβαίνουν είναι της ανεργίας και της μετανάστευσης, που αν συνεχίσει με τέτοιους ρυθμούς, σε πενήντα χρόνια δε θα μείνει κανείς στο νησί. Ανέλυσε τον αγώνα ενάντια στη λιτότητα και τον οικιακό φόρο που επέβαλε η κυβέρνηση (που τον έχουν πληρώσει μόλις τα μισά νοικοκυριά περίπου, παρά την κυβερνητική προπαγάνδα). Για να συμπεράνει ότι χρειάζεται αγώνας ενάντια στον καπιταλισμό συνολικά κι ότι η μόνη λύση είναι η σοσιαλιστική αλλαγή. Εκτίμησε ότι η ελλάδα είναι το πειραματόζωο της ευρώπης, αλλά κι ο αδύναμος κρίκος, όπου μπορεί να σπάσει η αλυσίδα, για να μεταδώσει την επαναστατική φλόγα στις υπόλοιπες χώρες. Κι ότι αν αναδειχτεί μια αριστερή κυβέρνηση τυ σύριζα, θα υπάρξουν ισχυρές τρομοκρατικές πιέσεις για να τη ρίξουν, ενώ η ελλάδα μπορεί να εξωθηθεί εκτός ευρώ. Το ζητούμενο επομένως είναι αυτή η κυβέρνηση να πάρει ριζοσπαστικά, αντικαπιταλιστικά μέτρα, για να πυροδοτήσεις τις εξελίξεις σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Πριν από την επόμενη ομιλία έγινε μια ανακοίνωση εκ μέρους της πρωτοβουλίας, που ευχαριστούσε για την παρουσία τους, τέσσερις βουλευτές του σύριζα (στρατούλη, φωτίου, λαφαζάνη κι άλλον ένα που δε συγκράτησα) κι άλλα στελέχη του (σαπουνάς από την  απο, νταβανέλος από τη δεα, σταυρόπουλος από το δίκτυο), συνδικαλιστές και πανεπιστημιακούς (ρήγος, τόλιος, πρωτονοτάριος, προμπονάς). Ενώ ακολούθησε ένα υστερόγραφο με παρευρισκόμενους, φορείς και προσωπικότητες, όπως η κομμουνιστική ανανέωση κι ένα μπλοκ με τη συμμετοχή μελών της αραν, όπου ξεχώριζε το όνομα-έκπληξη του θόδωρου κατσανέβα –ω ναι...

Στη συνέχεια πήρε το λόγο ο λαπαβίτσας ή καρκαβίτσας όπως τον είπε χαριτολογώντας κάποιος από το κοινό –εξ ου και ο τίτλος της σημερινής ανάρτησης- ο οποίος φορούσε κάτι μαύρο, που από μακριά έμοιαζε με ζιβάγκο.

Το πρώτο σημείο στην ομιλία του ήταν η υπενθύμιση κάποιων βασικών χαρακτηριστικών της τρέχουσας οικονομικής κρίσης. Η κρίση αυτή είναι ι. παγκόσμια και ιι. ειδικά ευρωπαϊκή, που εκδηλώνεται μέσω της νομισματικής ένωσης, δηλ του ευρώ. Ένα τρίτο χαρακτηριστικό είναι η επανεμφάνιση με ιδιαίτερη οξύτητα της διάκρισης κέντρου-περιφέρειας, την οποία κάποιοι είχαν σπεύσει να θεωρήσουν ξεπερασμένη.

Η πολιτική της εε για την αντιμετώπιση της κρίσης περιλαμβάνει την επιβολή σκληρών μέτρων στην περιφέρεια και την εργατική τάξη των χωρών του κέντρου –επομένως έχει εθνική αλλά και ταξική διάσταση. Στον πυρήνα της βρίσκεται η λεγόμενη «αγία τριάδα» της λιτότητας, των ιδιωτικοποιήσεων και της απελευθέρωσης της αγοράς εργασίας, που επιχειρεί να μετακυλίσει το κόστος στους εργαζόμενους κι οδηγεί στη συρρίκνωση της οικονομίας και του αεπ και τη μαζική ανεργία, δηλ την κατασπατάληση του πιο βασικού πόρου, της εργατικής δύναμης. Ένα επιπλέον τέταρτο χαρακτηριστικό είναι η συνέχιση του δανεισμού κι η διόγκωση του χρέους. Το 2008 ο δανεισμός αυτός ήταν ιδιωτικός, από μεγάλες ιδιωτικές τράπεζες. Τώρα ωστόσο είναι δημόσιος, διακρατικός και γίνεται μέσω της εκτ. Ο στόχος είναι η επιβίωση των τραπεζών και συνεπώς να μην κηρύξουν στάση πληρωμών του χρέους τα κράτη-μέλη.

Μπορεί να πει κανείς πως αυτή η πολιτική είναι παράδοξη και αδιέξοδη. Στην πραγματικότητα όμως έχει μια λογική που παράγει ένα πολύ συγκεκριμένο αποτέλεσμα: την απόλυτη κυριαρχία της γερμανίας στα πλαίσια της εε, η οποία διαθέτει την ιστροικά μεγαλύτερη ισχύ που είχε ποτέ –με εξαίρεση μόνο την περίοδο 1940-43- κι έχει φτάσει στο σημείο να δίνει απευθείας εντολές στις κυβερνήσεις των χωρών της περιφέρειας της εε. Μια περιφέρεια που –όπως είχε πει και ο βάσκος συνάδελφός του- μοιάζει με τη λδγ στα πρώτα χρόνια της επανένωσης, με τη διαφορά ότι η γερμανία δεν χρειάζεται τώρα να μεταβιβάσει πακέτα οικονομικής ενίσχυσης.

Σε αυτήν την αλυσίδα η ελλάδα είναι ο αδύναμος κρίκος και βρίσκεται στην αιχμή του δόρατος. Το πρόβλημα της ελλάδας ωστόσο δεν είναι δημοσιονομικό, αλλά η κρίση ανταγωνιστικότητας που αντιμετωπίζει συνολικά το ελληνικό κεφάλαιο (και όχι κάποιες μεμονωμένες κερδοφόρες επιχειρήσεις). Αυτό αποτυπώνεται στο εξαγωγικό έλλειμμα, ατην αύξηση του χρέους και στην έκρηξη του δημόσιου (αλλά και του ιδιωτικού) δανεισμού.

Η πολιτική της εε οδηγεί στην καταβαράθρωση μισθών και συντάξεων, τη συρρίκνωση του αεπ σε πολεμικά επίπεδα –η στο επίπεδο της μεγάλης κρίσης του 29’-, στην αύξηση της ανεργίας, την εκποίηση της δημόσιας περιουσίας, τη μετατροπή της αγοράς εργασίας σε φαρ ουεστ.. Ενώ το χρέος γιαγαντώνεται και τίθεται εκτός ελέγχου, καθώς αυξάνεται τόσο σε απόλυτες τιμές όσο και σε σχέση με το αεπ. Και παράλληλα υπάρχει τεράστιο πρόβλημα ιδιωτικού χρέους.

Ποια είναι η ελληνική πολιτική για την αντιμετώπιση της κρίσης;

Η κυβέρνηση σαμαρά είναι παλαιοκομματική και πλήρως αναξιόπιστη, γιατί προεκλογικά είπε ψέματα για την αναδιαπραγμάτευση και τώρα εφαρμόζει ένα τελείως διαφορετικό κυβερνητικό πρόγραμμα, το οποίο υπηρετεί φανατικά την παραμονή στο ευρώ με κάθε κόστος, τους τραπεζίτες και το λόμπι του ευρώ –το λόμπι της δραχμής είναι μια ανοησία, μια φαντασίωση που δεν υπάρχει, σύμφωνα με το λαπαβίτσα. Που δήλωσε εντυπωσιασμένος με τη θαυμαστή στοχοπροσήλωση της κυβέρνησης σε αυτήν την αδιέξοδη κατεύθυνση. Για να ολοκληρώσει το συλλογισμό του με το εξίσου εντυπωσιακό συμπέρασμα ότι η αδυναμία του αστικού μπλοκ να χαράξει εναλλακτική πολιτική, οδηγεί στην απώλεια του ιστορικού της δικαιώματος να κυβερνά, γιατί δεν έχει νέες ιδέες και αντιλήψεις!

Η αντίδραση του σαμαρά μετά το γιούρογκρουπ του θύμιζε τους πανηγυρισμούς του βενιζέλου μετά το πι ες άι, που δεν καταλάβαινε τι έλεγε. Η απόφαση αυτή συνιστά παράταση κι όχι λύση του μαρτυρίου. Είναι ένας προσωρινός συμβιβασμός μεταξύ γερμανίας (που δε θέλει παρεμβάσεις στα εσωτερικά της ευρωζώνης) και του δντ (που είναι υποχρεωμένο να εξετάζει αν ένα χρέος είναι βιώσιμο). Οι τράπεζες θα σωθούν, αλλά δεν πρόκειται να υπάρξουν νέες πιστώσεις –όπως λένε κάποιοι, χωρίς να καταλαβαίνουν ότι οι τράπεζες έχουν εισέλθει σε φάση απομόχλευσης, μείωσης του ενεργητικού τους. Δε θα υπάρξει ούτε κάποια πιστωτική έκρηξη και οι αποπληρωμές του δημοσίου προς τους ιδιώτες (το οποίο έχει κηρύξει στάση πληρωμών).

Αντιθέτως οι περικοπές θα ισοπεδώσουν τη ζήτηση. Η περικοπή της δημόσιας δαπάνης, με σκοπό να επέλθει οικονομική εξυγίανση, ισοδυναμεί με το να κόβαμε το πόδι κάποιου, για να τον κάνουμε να τρέξει σαν τον γιουσέιν μπολτ –ή έστω τον πιστόριους, θα πρόσθετα εγώ. Μες στο 13’ θα υπάρξει βαθιά ύφεση, με συντριβή των επενδύσεων κι εξαγωγές χωρίς δυναμισμό, ενώ η έκθεση του οοσα κάνει παρόμοιες προβλέψεις και για το 14’ –και μάλλον έχει δίκιο.

Δεν υπάρχει καμία απολύτως εγγύηση ότι θα επιτευχθούν οι στόχοι της συμφωνίας, ενώ ακόμα και η μείωση του πρωτογενούς ελλείμματος είναι ασταθής. Εν όψει των εκλογών στη γερμανία, το φθινόπωρο του 13’, θα ασκηθούν τρομακτικές πιέσεις και η ελλάδα δύσκολα θα παραμείνει στην ευρωζώνη.

Ποια είναι λοιπόν η εναλλακτική πολιτική πρόταση σε όλα αυτά;

Καταρχάς πρέπει να είναι καθαρό ότι δεν υπάρχει καμία λύση χωρίς κόστος. Το ζήτημα είναι πώς θα ελαχιστοποιηθεί και θα κατανεμηθεί, κι αν θα οδηγήσει κάπου, σε μια ευημερούσα κοινωνία που θα μπει σε σοσιαλιστικό δρόμο σε βάθος χρόνου.

Το πρώτο που πρέπει να εξετάσουμε είναι το κοινωνικό μέτωπο και τις δυνάμεις που πρέπει να περιλαμβάνει –η κοινωνική διαστρωμάτωση είναι ουσιώδους σημασίας, καθώς δεν έχουν πληγεί όλοι στον ίδιο βαθμό. Στην καρδιά του μετώπου βρίσκεται η μισθωτή εργασία, που θα είναι ο άξονας για κάθε κοινωνική αλλαγή –αν και δεν είναι το κυρίαρχο αριθμητικά στρώμα στην ελληνική κοινωνία(!). Αυτή η τάξη αντιμετωπίζει πρωτίστως το πρόβλημα της απασχόλησης, των μισθών και των συντάξεων και κάποια άλλα που έιναι κοινά για όλους (περίθαλψη, υγεία, φορολογία, κτλ).

Υπάρχει επίσης η τάξη των μικρομεσαίων αυτοαπασχολούμενων –που δεν πρέπει να την υποτιμήσουμε και να την χαρίσουμε στην χρυσή αυγή- η οποία αντιμετωπίζει το πρόβλημα των λουκέτων, την έλλειψη πιστώσεων, τον κίνδυνο των καταθέσεων, φορολογία, περίθαλψη, κτλ. Κι ο κλάδος των αγροτών (που ούτε αυτός έχει πληγεί με ενιαίο τρόπο) ο οποίος αντιμετωπίζει παρόμοια προβλήματα με την περίπτωση της ατε (πιστώσεις, καταθέσεις, κτλ).

Χρειαζόμαστε λοιπόν ένα μέτωπο που να διατυπώνει στόχους κι αιτήματα που να συσπειρώνουν αυτά τα κοινωνικά στρώματα. Και να προτάξει το ζήτημα της προστασίας της απασχόλησης -sic-, της ανάκαμψης μισθών και συντάξεων, της ανάκαμψης των πιστώσεων, δίκαια φορολογία και σταθερούς όρους για τους μικρομεσαίους αυτοαπασχολούμενους που είναι η σπονδυλική στήλη της ελληνικής οικονομίας. Πρέπει επίσης να μπουν όχι μόνο οικονομικά, αλλά πολιτικά κι εθνικά αιτήματα. Να προταχθεί το ζήτημα της δημοκρατίας και της εθνικής ανεξαρτησίας, τα οποία δεν τίθονταν με τον ίδιο τρόπο προ τριετίας.

Πιο συγκεκριμένα χρειάζεται. Άρση της λιτότητας. Άμεση ακύρωση των μνημονίων. Παύση πληρωμών –για να σταματήσει να κυνηγά η ελλάδα την ουρά της στο θέμα του χρέους- με προοπτική διαγραφής του μεγαλύτερου μέρους του. Κάτι που πρέπει να γίνει με δημοκρατικούς όρους κυρίαρχου κράτος και λογιστικό έλεγχο (ελε) από τα κάτω. Επαναφορά του δημόσιου ρόλου των τραπεζών και των δημόσιων επενδύσεων –χωρίς τις οποίες δε θα γινόταν καμία επένδυση συνολικά, σε παγκόσμιο επίπεδο. Κάθαρση του κράτους -sic- για να χτυπηθούν τα τρωκτικά και η διαφθορά, που ο κόσμος συνήθισε να τα συνδέει με το σημερινό δημόσιο. Δίκαια φορολογία, απαγκίστρωση από τις διεθνείς αγορές κι έλεγχος κεφαλαιακών ροών.

Όλα αυτά φυσικά δεν είναι εφικτά στα πλαίσια της ευρωζώνης, για αυτό θα τεθεί εκ των πραγμάτων, ως φυσικός όρος, η σύγκρουση με την ευρωπαϊκή ένωση.

Ποιος θα τα κάνει όλα αυτά;

Αυτό το ερώτημα του το θέτουν από το 10’, όταν η αριστερά είχε αθροιστικά λίγο παραπάνω από 10%. Οι συσχετισμοί όμως είναι απόρροια του προγράμματος και της θέλησης να κυβερνήσεις (θυελλώδικα χειροκροτήματα, ουρά, επιδοκιμασίες από το συριζαίικο κοινό). Σήμερα οι συνθήκες είναι εντελώς διαφορετικές.

Το κκε κι η ανταρσύα δεν ανταπεξήλθαν στις απαιτήσεις των καιρών εξαιτίας του αριστερίστικου σεχταρισμού τους και της έλλειψης κατανόησης του χαρακτήρα της κρίσης. Ο σύριζα (αν και δε θα ήθελαν ίσως κάποιοι από τους παρευρισκόμενους να επαναλάβω την κριτική μου) διατελεί κι αυτός σε πλήρη σύγχυση. Ένα συνονθύλευμα τάσεων, που παρουσιάζει έντονο ευρωπαϊσμό και αρχηγικά χαρακτηριστικά –που είναι λογικό εφόσον δεν έχει παραδοσιακές κομματικές δομές. Θέλει ριζοσπαστική λύση, αλλά εντός της ευρωζώνης. Δε φοβάται όμως την εξουσία και την κυβέρνηση (σσ: εννοεί δε φοβάται να τις καταλάβει). Αυτά που λέει θα τα κάνει σήμερα και όχι σε τρία τέρμινα, όταν ωριμάσουν οι συνθήκες για τη λαϊκή εξουσία. Έχει υγιείες δυνάμεις, σοσιαλιστικές ριζοσπαστικές τάσεις, γι’ αυτό κι ο κόσμος ακούμπησε πάνω του. Ο λαός θέλει μια αριστερή κυβέρνηση για να δώσει άμεσες λύσεις. Δεν εμπιστεύεται όμως πλήρως το σύριζα και καλά κάνει.

Σε αυτό το πλαίσιο η υπόλοιπη αριστερά μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο. Όχι να απορρίψει και να καταγγέλλει το σύριζα, ποντάροντας στη διάλυσή του –αυτό θα ήταν τραγικό λάθος. Αλλά να συμπαραταχθεί σε κριτική βάση, απαιτώντας από το σύριζα να μη φοβηθεί και να υλοποιήσει ι. την ακύρωση των μνημονίων και ιι. την παύση πληρωμών. Τότε, σας διαβεβαιώ, η σύγκρουση με την εε θα είναι στη λογική των πραγμάτων, και γι’ αυτό πρέπει να ετοιμάζουμε τα λαϊκά στρώματα, σε ενωτική αγωνιστική βάση.

Θα μπορούσε να σταθεί κανείς κριτικά σε αρκετά σημεία. Στις πολύ δηλωτικές απαντήσεις στο καίριο ερώτημα: ποιος θα εφαρμόσει αυτό το πρόγραμμα; Στη σύγχυση μεταξύ κυβέρνησης και εξουσίας. Στις αυταπάτες για το δημόσιο ρόλο των τραπεζών και την κάθαρση του κράτους, που αντιμετωπίζεται εξωταξικά. Κι αυτά θεωρούνται η (γόνιμη) αριστερή κριτική προς το σύριζα...

Η ρίζα της διαφωνίας ωστόσο βρίσκεται αλλού: στο οικονομικό κομμάτι. Μπορεί εκ πρώτης όψεως να φαίνεται μια αξιόλογη ανάλυση με θετικά στοιχεία (που πράγματι υπάρχουν), που το χάνει απλώς στο πολιτικό. Αλλά το θεμελιακό της λάθος βρίσκεται στην εκτίμηση του χαρακτήρα της κρίσης.

Ο λαπαβίτσας δε μίλησε για κρίση υπερσυσσώρευσης, αλλά για κρίση ανταγωνιστικότητας του ελληνικού κεφαλαίου. Κατά συνέπεια η πρότασή του αποσκοπεί συνολικά στην τόνωση αυτής της ανταγωνιστικότητας, την αύξηση του αεπ και μια «ευημερούσα κοινωνία» με τα δικά του λόγια. Διαφωνεί με τις περικοπές, γιατί επιφέρουν μείωση της ζήτησης κι οδηγούν στην ύφεση με μαθηματική ακρίβεια. Ξεχνά όμως ότι η απαξίωση της εργατικής δύναμης είναι η πρώτη και αναπόφευκτη επιλογή της αστικής τάξης για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας –την οποία εντοπίζει κι ο ίδιος ως το βασικό πρόβλημα στην ανάλυσή του. Με άλλα λόγια, οι μισθοί πρέπει να πέσουν σε επίπεδα κίνας και βουλγαρίας για να μπορέσει να γίνει ανταγωνιστικό το ελληνικό κεφάλαιο.

Φεύγοντας από το τιτάνια πήρα να διαβάσω το φυλλάδιο που μοίραζε στην είσοδο ο συμπαθής μοναχικός ποσαδίστας, που εσχάτως έχει κάνει δεξιά στροφή και στηρίζει εκλογικά το σύριζα. Και διαβάσαμε ως συνήθως ένα περιβόλι: για το ενιαίο κόμμα του επιστημονικού σοσιαλισμού και της σοσιαλιστικής επανάστασης που μπορεί και πρέπει να γίνει ο σύριζα. Για τις καταβολές του από τη μεγάλη οκτωβριανή επανάσταση και την κυβέρνηση του βουνού του εαμ. Και για τις μάζες που δοκιμάζουν τη δική τους προοδευτική πουτίγκα τη στιγμή που την τρώνε (ένγκελς). Και δεν αναθέτουν τις τύχες του στο σύριζα, αλλά είναι ο σύριζα που θα μπει στη διάθεσή τους για να αναθέσει σε αυτές την πορεία της χώρας.

(Καθώς επίσης, εκτός θέματος, για το κκε που ή θα είναι κόμμα τροτσκιστικό-ποσαδιστικό, ή δε θα είναι τίποτα. Και για τον ενιαίο συνασπισμό του 88’, που με τη μετέπειτα πορεία του και τη μετεξέλιξή του σε ενιαίο κόμμα, απέκλεισε στην ουσία τις κομμουνιστικές συνιστώσες, δηλ το κκε και τους ποσαδικούς, που ήταν λέει συνιδριτική συνιστώσα και συμμετείχαν στην πρώτη πολιτική του επιτροπή. Τα καλύτερα χρόνια χάσαμε...)

Εν πάση περιπτώσει, ο συμπαθής ποσαδίστας έχει το ακαταλόγιστο, κι όποιος τον πειράξει θα το βρει από εμάς. Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι οι δικές του γραφικές μουσμουλιές. Αλλά ότι αρχίζουν να τις λένε και –το χειρότερο- να τις πιστεύουν κι άτομα που (θέλουν να) περνιούνται για σοβαρά, λες κι έχουν υποστεί λοβοτομή.

Κι αυτό είναι επί της ουσίας το σχόλιο της κε του μπλοκ για την εκδήλωση των χιλίων (που ήταν διακόσια άτομα) και τη συνδιάσκεψη του σύριζα, που ολοκληρώνεται σήμερα με την ενοποίησή του.