Η Πολωνία και εμείς

Τις προάλλες ένας σφος μου ζήτησε να του δώσω, αν γνωρίζω, μια λίστα σχετικά με την Πολωνία, από την εποχή του Πιλσούδσκι ως τις ανατροπές του 89' και κατά προτίμηση (όχι απαραίτητα) από τη δική μας σκοπιά, αφού την άλλη (που είναι βασικά μία μες στην πολλαπλότητά της) μπορείς να τη βρεις παντού, εύκολα. Κι επειδή η συλλογική δουλειά φέρνει σχεδόν πάντα καλύτερα αποτελέσματα από έναν κόκορα που λαλεί να ξημερώσει, προέκυψε αυτή η ανάρτηση. Η κε του μπλοκ σημειώνει ενδεικτικά μια πρόχειρη λίστα από την ελληνική βιβλιογραφία (αυτήν ξέρω, αυτήν εμπιστεύομαι που λέει το σλόγκαν) κι οι σφοι αναγνώστες μπορούν να τη συμπληρώσουν με ό,τι παραπάνω γνωρίζουν.

Αφορμή για τη σημερινή ανάρτηση, θα μπορούσε να είναι κι αυτή η είδηση για την πολωνική κυβέρνηση που δεν περιορίζεται στην απαγόρευση των κομμουνιστικών συμβόλων, αλλά σκοπεύει να ποινικοποιήσει ακόμα και την ιστορική μνήμη.

Έχουμε και λέμε λοιπόν, καταρχάς για το στρατιωτικό νόμο του 81'.
Η επίσημη θέση του κόμματος εκφράστηκε τότε από τον εκκολαπτόμενο θεωρητικό και ιδεολογικό στέλεχος της ΚΕ, Νίκο Κοτζιά. Δεν έχω πρόχειρο το βιβλιαράκι, για να παραθέσω κάνα μαργαριτάρι-απόσπασμα, αλλά είναι σίγουρο πως ο ίδιος θα αποκήρυσσε τα γραφόμενά του και τα συμπεράσματα στα οποία κατέληγε τότε, ενώ κι εμείς τα διαβάζουμε κριτικά και μάλλον δε θα τα προσυπογράφαμε πλήρως, καθώς έχουμε διαφορετική θεωρητική οπτική σε κάποια ζητήματα σοσιαλισμού και πτυχές της πείρας της οικοδόμησης.

Αξίζει να σημειωθεί τότε πως κατά τα Πολωνικά, ο κομματικός μηχανισμός δέχτηκε ένα σημαντικό πλήγμα, καθώς σύμφωνα με τα απομνημονεύματά του, στο "προχωρώντας και αναθεωρώντας" (ίσως ο μοναδικός που φέρει με τόση περηφάνια τον τίτλο του αναθεωρητή -μαζί με το Ραφαηλίδη, αλλά από τελείως διαφορετική σκοπιά), ο Νίκος Μπίστης αποχώρησε από το κόμμα, αμέσως μετά από τα γεγονότα στην Πολωνία, που δε θα μπορούσε να σταθεί και να τα δικαιολογήσει στο Δικηγορικό Σύλλογο. Να πώς κατέληξε στα 31 προς 32 του στο εσωτερικού, αρχίζοντας τη μεγάλη καριέρα του πολιτικού γυρολόγου.
Ο Κοτζιάς θα ακολουθούσε μια επταετία (και μια Αλλαγή) αργότερα, αλλά δε θα έφτανε ούτε τις μισές ομάδες, μέχρι να πάρει κάποιον (υπουργικό) τίτλο.

Ο Μπιτσάκης που έκανε παρόμοια διαδρομή, σε διαφορετικούς χρόνους βέβαια, από το ΚΚΕ στο Ναρ και από εκεί στην αγκαλιά του (νέου) ΠαΣοΚ και τις αυταπάτες της ΠΦΑ, έγραψε το 91' το βιβλίο "ένα φάντασμα πλανάται", που έμοιαζε περισσότερο με αλμανάκ-χρονικό και συλλογή άρθρων ή ως μια εσπευσμένη (και μάλλον εμπορική) αγωνία να τοποθετηθεί στα γεγονότα όσο αυτά εξελίσσονταν (έχοντας σαφώς κριθεί), με συνέπεια να αναπαραγάγει αρκετά αστικά κλισέ του συρμού, παρά να προχωρήσει σε μια θεωρητική ερμηνεία της πραγματικότητας.

Ένα από τα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου είναι αφιερωμένο στις εξελίξεις στην Πολωνία και τις υπόλοιπες ΛΔ/ΣΔ, που έχει τουλάχιστον χρήσιμα ιστορικά στοιχεία κι ενδιαφέρουσες παραθέσεις από τον Τύπο. Το εντυπωσιακό είναι πως είκοσι χρόνια μετά, προχώρησε στην επανέκδοση του βιβλίου, χωρίς να νιώσει την ανάγκη να προσθέσει ή να αλλάξει τίποτα (παρά μόνο να αφαιρέσει το κεφάλαιο της κριτικής στο ΚΚΕ, που σήμερα θα εξέθετε μάλλον τον ίδιο). Θα μου πεις βέβαια, τι πιο εντυπωσιακό από τη δική του οβιδιακή μεταμόρφωση και μετακίνηση προς το Σύριζα -αν και μετά το δημοψήφισμα αγνοούνται τα ίχνη του. Ή μήπως όχι...;

Πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία δίνει και το βιβλίο "η νίκη" του Πίτερ Σβαρτς που εντάσσει την Πολωνία και την αδρή χρηματοδότηση της Αλληλεγγύης από τη Δύση, στα πλαίσια της συνολικής στρατηγικής των ΗΠΑ, κατά τη δεκαετία με τις βάτες, να πετύχουν καίρια, αποφασιστικά ρήγματα στο σοσιαλιστικό συνασπισμό.

Υπάρχει επίσης το "κουβεντιάζοντας στην Πολωνία" (ένα χρόνο μετά από το "κουβεντιάζοντας στο Κρεμλίνο) του Γιάννη Καψή, διευθυντή των Νέων τότε και πατέρα των δύο γνωστών, σύγχρονων Καψήδων. Μόνο που κάθε εποχή έχει το ΠαΣοΚ και τον Καψή που της αξίζει κι εκείνη την εποχή το φρεσκοεκλεγμένο ΠαΣοΚ έπαιζε περίτεχνα το φιλοσοβιετικό χαρτί κι ήταν η μόνη δυτική χώρα, αν δεν κάνω λάθος, που δεν είχε καταδικάσει την επιβολή στρατιωτικού νόμου και την κυβέρνηση του Γιαρουζέλσκι.

Αν ο Καψής κουβεντιάζει με τα υψηλόβαθμα στελέχη της κάθε πλευράς (εκτός από τους βασικούς πρωταγωνιστές, δηλ το Γιαρουζέλσκι και το Βαλέσα) το βιβλίο του Γ. Γάτου (Πολωνία από την αρχή) θυμάμαι να εστιάζει στην καθημερινότητα του πολωνικού λαού, που δε φαίνεται να επηρεάστηκε δραματικά από τον (κάπως ιδιότυπο και διαφορετικό από τα δικά μας δεδομένα) στρατιωτικό νόμο.

Στη σχετική βιβλιογραφία, μπορούμε να συμπεριλάβουμε και το κεφάλαιο για το Κατίν, από την μπροσούρα του Β. Σαμαρά -που δημοσιεύτηκε εδώ πριν από λίγες μέρες- καθώς και την πλούσια, σχετική αρθρογραφία (σε κομματικά έντυπα κι όχι μόνο).

Υπάρχει επίσης μια συλλογή λόγων κι ομιλιών του Γιαρουζέλσκι, που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Ειρήνη και σίγουρα δεν είναι το πιο συναρπαστικό ανάγνωσμα που υπάρχει, αλλά μπορεί να βρει κανείς πολλά κι ενδιαφέροντα πίσω από τις γραμμές και τις επίσημες διατυπώσεις. Υπόψη πως το συγκεκριμένο εκδοτικό είχε κι άλλες αντίστοιχες εκδόσεις, πχ για το Χόνεκερ, τον Ζίβκοφ, κτλ, και μάλιστα μία από αυτές (νομίζω του Χόνεκερ) είχε και πρόλογο από τον Ανδρέα -που ήξερε, όπως είπαμε, να παίζει πολύ καλά το φιλοσοβιετικό χαρτί.

Στα ελληνικά κυκλοφορεί και μια αυτοβιογραφία του Βαλέσα με τον τίτλο "ένας δρόμος ελπίδας" (η ελπίδα έρχεται, λέμε) που κυκλοφόρησε πριν από τις ανατροπές του 89', αλλά δεν έχει ενδιαφέρον και ζουμερά στοιχεία. Καθώς και (τουλάχιστον) μία συλλογή κειμένων, άρθρων και συνεντεύξεών του, όπως αυτή στην οποία παρουσιάζεται ένθερμος υπερασπιστής του σοσιαλισμού και της ανανέωσής του (σε ένα σχεδόν καλτ διαμαντάκι).

Στην ευρύτερη κατηγορία Πολωνία (χωρίς άμεση σχέση με το θέμα μας) θα έβαζα και το βιβλίο του θρυλικού σαγόνια Γιάτσεκ Γκμοχ, του μοναδικού προπονητή που οδήγησε στον τίτλο επαρχιακή ομάδα, "έξι χρόνια στο Ελλάντα", που σατιρίζει τη δική του αδυναμία να μάθε καλά ελληνικά, όσα χρόνια κι αν παρέμεινε στο Ελλάντα. Και το οποίο το είχα σταμπάρει κάποτε στο παλαιοπωλείο στη Βικτώρια, αλλά τσιγκουνεύτηκα τότε τα δύο ευρώ (λες να μην αξίζει, κτλ) και την επόμενη μέρα το είχε πάρει κάποιος άλλος.

Αυτή είναι μια πρώτη ενδεικτική λίστα, όπως είπαμε, που μπορεί να εμπλουτιστεί με τη δική σας συμβολή και τις προτάσεις σας, που μπορούν να συμπληρώσουν και το δικό μου κενό στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία. Κάθε βοήθεια ευπρόσδεκτη.

Πολωνία – τα αντικομμουνιστικά

Στην Πολωνία, ο πρόεδρος Αντρέι Ντούντα (καμία σχέση με τον μπασκετικό σοφό) αποφάσισε να απαγορεύσει κάθε δημόσια αναφορά στον κομμουνισμό, που στοιχειώνει την αστική τάξη ως έννοια και ως ιστορική μνήμη, και να δώσει προθεσμία ενός χρόνου στις τοπικές αρχές, για να γκρεμίσουν ή να μετονομάσουν μνημεία, οδούς κι ό,τι άλλο έχει μείνει να θυμίζει τη σοσιαλιστική εποχή και τον «ολοκληρωτισμό». Το οποίο μπαίνει για ξεκάρφωμα, αλλά μόνο ο κομμουνισμός αναφέρεται σαφώς, που είναι και το βασικό που τους ενδιαφέρει άλλωστε. Και όσοι τον πολέμησαν στο πλευρό των ναζί (τυχαίο παράδειγμα), μπορούν να βαφτιστούν «μαχητές της ελευθερίας», και να έχουν την υστεροφημία τους και τα μνημεία τους ήσυχα. Η μάχη ενάντια στον «κομμουνιστικό ολοκληρωτισμό» δεν μπορεί να νοείται ολοκληρωτική για τους αστούς, με τον ίδιο τρόπο που για εμάς ο πραγματικός ουμανισμός προϋποθέτει την πάλη ενάντια στους εχθρούς της ανθρωπότητας.

Φαντάσου τώρα να ψηφιζόταν και εδώ ένας παρόμοιος νόμος. Εμάς θα μας έθεταν εκτός νόμου από την πρώτη μέρα (με ένα νόμο, σε ένα άρθρο), ενώ κάποιοι άλλοι ντούροι επαναστάτες ούτε το όνομά τους δε θα ήταν υποχρεωμένοι να αλλάξουν. Ενώ κάποιοι εξ αυτών θα έκαναν ευχαρίστως δημόσιες αποκηρύξεις του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε, γιατί δυσφήμησε τον πραγματικό κομμουνισμό και το ιδεώδες που περιέγραψε ο Μαρξ.

Φαντάσου επίσης, τελείως αντιδιαλεκτικά, να ήταν τελείως αντεστραμμένοι οι ιστορικοί ρόλοι στην Πολωνία, πχ με ένα ναζιστικό καθεστώς, πόσο διαφορετικά θα ήταν τα σταθμά και η αντιμετώπιση του παρελθόντος. Μπορεί να βρισκόταν πχ ένας Πολωνός Χατζηνικολάου να πει ότι δε φοβάται τη δημόσια αντιπαράθεση με τους ναζί και ότι δεν τους δίνει βήμα για να τους διαφημίσει, αλλά για να τους αποδομήσει και να τους απομυθοποιήσει, αφαιρώντας τους τη γοητεία του απαγορευμένου. Και να έβγαινε ένα πολωνικό φόρουμ ελεύθερης σκέψης, να οργανώσει έναν πρωτότυπο ιστορικό περίπατο στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, με το μενού που σερβιριζόταν στους κρατούμενους. Για το Βαλέσα πχ από την άλλη, δε θα γινόταν ποτέ κάτι αντίστοιχο, γιατί δε νομίζω να κακοπέρασε και να πείνασε ποτέ στη σοσιαλιστική Πολωνία.

Χώρια η προπαγάνδα των ΜΜΕ για τις απεργίες της αντίστοιχης Αλληλεγγύης που παραλύουν το κράτος και την οικονομία. Κι η πλάκα είναι πως στην περίπτωση μιας σοσιαλιστικής οικονομίας, με κοινωνική, λαϊκή ιδιοκτησία, αυτό έχει κυριολεκτική ισχύ. Δεν καταλαβαίνω όμως τι μπορεί να εννοεί ο ποιητής στο στίχο «οι απεργοί παραλύουν το κράτος», σε μια «ελεύθερη», ιδιωτική οικονομία.

Στην πραγματική ζωή πάλι, μπορεί να βρεθεί κάποιος να αναλύσει το ιστορικό υπόβαθρο και να μας εξηγήσει ότι οι Πολωνοί στην πραγματικότητα δε μισούν τον κομμουνισμό ή τους σοβιετικούς, αλλά διαχρονικά τους Ρώσους, γενικά και αόριστα, και θέλουν να καταστρέψουν οτιδήποτε τους θυμίζει το πέρασμά τους απ’ την πατρίδα τους. Μπορεί επίσης του χρόνου στην Ουκρανία, στο διαγωνισμό της Γιουροβίζιον, να ζήσουμε ένα θρίαμβο για τους Πολωνούς που δε νίκησαν το 14’, όταν παρουσίασαν κάτι στα όρια του σοφτ-πορνό, αλλά θα έχουν τη νίκη στο τσεπάκι, εάν στείλουν ένα μοιρολόι για το Κατίν και τη σφαγή των αξιωματικών τους, με την ιστορική εκδοχή του Γκέμπελς. Η Ρωσία θα έχει πραγματικές ελπίδες μόνο αν στείλει ένα αντίστοιχο μοιρολόι για το δράμα και το πισωγύρισμα του 17’, που την κράτησε τόσες δεκαετίες απομονωμένη από το πανηγύρι της καπιταλιστική προόδου.

Στην πραγματική ζωή επίσης, περιμένω από στιγμή σε στιγμή μια αυστηρή νότα διαμαρτυρίας από το ελληνικό υπουργείο εξωτερικών. Δεν είναι μόνο ότι έχουμε μια αριστερή κυβέρνηση, η οποία δεν ανέχεται τον αντικομμουνισμό κι αντιδρά άμεσα σε οποιοδήποτε κρούσμα πέσει στην αντίληψή της. Είναι κι ο αριστερός ΥπΕξ που έχουμε, που είχε γράψει πριν από τρεισήμισι δεκαετίες κι ένα βιβλίο για τα πραγματικά γεγονότα στην Πολωνία, και χαρακτηρίζεται από συνέπεια κι αμετακίνητη στάση ως προς τις αρχές του.

Στην πραγματική ζωή πάντα, το επόμενο βήμα της δημοκρατικής ΕΕ που ολοκληρώνεται πολιτικά κι οικονομικά με θαυμαστό, αντιολοκληρωτικό τρόπο, μπορεί να είναι ο λιθοβολισμός κι η δημόσια καύση κομμουνιστών και λοιπών αντιφρονούντων, που παραμένουν προσκολλημένοι στο παρελθόν.

Ενώ σε ένα μέσο της ελεύθερης, πολυφωνικής ενημέρωσης (όχι όπως στον κομμουνισμό, όπου όλα τα έσκιαζε η φοβέρα της λογοκρισίας και της κρατικής προπαγάνδας), η Πολωνία αναφέρθηκε (για να το διορθώσουν εκ των υστέρων και να μη φαίνεται πια) ως μέλος της ΕΣΣΔ! Μιλάμε, γκαραντί κι εξακριβωμένο… Αντίο ζωή.

Ο Ρεντ-Φλάι λέει ότι δεν είναι μακριά η μέρα που θα ανακαλύψουμε ότι οι ειδησειογραφικές σελίδες του διαδικτύου δε λειτουργούν με συντάκτες, αρθρογράφους, λαντζιέρηδες έστω (με μισθό ή χωρίς, μικρή σημασία έχει), αλλά με λογισμικά «αντιγραφής-επικόλλησης» που αναπαράγουν οτιδήποτε και δεν έχουν κριτική ικανότητα να το ελέγξουν. Εγώ πάλι βλέπω ότι η πραγματικότητα ξεπερνάει κάθε επιστημονική φαντασία και αρχίζει να μοιάζει με δυστοπία, όπου τα ρομπότ αρχίζουν να φοβούνται ότι θα αντικατασταθούν σύντομα από ανθρώπους χωρίς κριτική ικανότητα, που θα τα καταστήσουν περιττά και αναχρονιστικά, ενώ θα εξυμνούν την ελεύθερη έκφραση κι ενημέρωση, τη δημοκρατική πολυφωνία των ΜΜΕ, και την εποχή της πληροφόρησης και της κοινωνίας της γνώσης.

Η αλήθεια είναι πως στις μέρες μας ο αστικός, μεταμοντέρνος μεσαίωνας έχει απλώς μεγαλύτερες, υπερσύγχρονες δυνατότητες να επιβάλει το σκοταδισμό του. Κι αν πολλές φορές βάζει το μεσαίωνα στο στόχαστρο της κριτικής του (με μονόπλευρες και στρεβλωτικές προσεγγίσεις), είναι γιατί μόνο αυτή η σύγκριση του εξασφαλίζει τεκμήρια προοδευτικότητας. Στην πραγματικότητα όμως, έχει προ πολλού εξαντλήσει τον όποιο θετικό ρόλο μπορούσε να παίξει ιστορικά στο κοινωνικό προτσές και δεν έχει κανένα κώλυμα να υιοθετήσει τις πιο καθυστερημένες κι αναχρονιστικές μεθόδους επιβολής (όπως έκανε πχ με τον φονταμενταλισμό και τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν) που πηγαίνουν πίσω κι από τον αστικό διαφωτισμό του 18ου αιώνα.

Αντί επιλόγου, αξίζει να σταθούμε στην ετυμολογική προέλευση του γνωστού μας ρομπότ, από το ρώσικο ρήμα «εργάζομαι» (ραμπότατς), και την κοινή του ρίζα με διάφορους γνωστούς μας όρους από την ιστορία του ΣΔΕΚΡ και του ρώσικου επαναστατικού κινήματος (πχ Ραμπότσεγιε Ντιέλο, κοκ). Το πρόβλημα ασφαλώς δεν είναι ότι οι μηχανές αντικαθιστούν τον άνθρωπο, όπως νόμιζαν οι Λουδίτες, αλλά ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται στον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής, για να τον πετάξουν στον κάδο της ανεργίας και του «πλεονάζοντος» εργατικού δυναμικού. Σε αυτά τα πλαίσια, επίσης, η μηχανή δεν απαλλάσσει τον άνθρωπο απ’ τον καταναγκαστικό χαρακτήρα της εργασίας, και το απεχθές, κοπιαστικό κομμάτι της, αλλά τον υποτάσσει και τον καθιστά γρανάζι της, με τον πολύ γλαφυρό τρόπο που το έδειξε στους «μοντέρνους καιρούς» ο Τσάρλι Τσάπλιν.

Μόνο σε μια κοινωνία με κοινωνική ιδιοκτησία και κεντρικό σχεδιασμό, ο άνθρωπος θα υποτάξει τις μηχανές για να υπηρετούν τις ανάγκες του και να μειώνουν τον απαιτούμενο χρόνο παραγωγής των αγαθών, συνεπώς και το μέσο εργάσιμο χρόνο. Ως τότε, το πρόβλημα δε θα είναι οι μηχανές, αλλά οι ιδιοκτήτες τους. Δεν κινδυνεύουμε να αποκτήσουν τα ρομπότ  συνείδηση κι ανθρώπινη υπόσταση, αλλά να γίνουν οι άνθρωποι σαν ρομπότ, αλλοτριωμένοι, χωρίς καμία δημιουργική συμμετοχή στην παραγωγή, και υποταγμένοι στα αφεντικά που μεταχειρίζονται την εργατική τους δύναμη. Και δε θα πάψουν να το κάνουν, γιατί αυτή είναι η μόνη πηγή υπεραξίας και πλούτου.

Φάε ένα μαλάκα

Ας δούμε μερικές αξιωματικές φράσεις για το μαλάκα της εβδομάδας, το Νίκο Κοτζιά.

Το να είσαι Κοτζιάς, προϋποθέτει βασικά να είσαι μαλάκας, αλλά είναι χειρότερη βρισιά, μετεξέλιξη της συγκεκριμένης έννοιας και της ποιότητάς της.

Όποιος το λέει πρώτος είναι, ειδικά αν είναι ταυτόχρονα και Κοτζιάς. Αλλά έχει ανάγκη να αποδείξει στον εαυτό του ότι δεν είναι. Σαν το Σπύρο στους Απαράδεκτους που μπλόκαρε άσχημα και δεν μπορούσε να ξεκολλήσει μόλις τον έλεγαν έτσι.
Δεν είμαι μαλάκααααας...



Υπαρξιακή αγωνία, όχι αστεία..

Ο Κοτζιάς είναι ο μαλάκας από το ηλίθιο ανέκδοτο με τον τύπο που πηγαίνει στο τσίρκο ανυποψίαστος, πέφτει ο προβολέας πάνω του, τον παρουσιάζουν, "κυρίες και κύριοι, ο μαλάκας", θέλει να ανοίξει η γη να τον καταπιεί, δεν ξέρει τι να απαντήσει, αλλά πηγαίνει, σπουδάζει κάτι, για να είναι ετοιμόλογος, και μετά από όλα αυτά το βασικό του επιχείρημα είναι κάτι σαν:
-Μαλάκας είσαι και φαίνεσαι...
Η πλάκα είναι πως τον Κοτζιά δεν τον έβρισε κανείς για να κλειδώσει, οπότε είναι απλώς μαλάκας, χωρίς ελαφρυντικό, από άποψη. Κι εξίσου μαλακίες είναι ο πολιτικός του λόγος και τα επιχειρήματά του.

Ο χοντρομαλάκας. Ο σοφιστικέ μαλάκας. Πολλά κιλά μαλάκας
Ή αλλιώς Νίκος Κοτζιάς. Τρεις μαλάκες σε έναν.

Ο Κοτζιάς είναι τόσο μαλάκας που τραγουδάει επί σκηνής με τους υπουργούς του ΝΑΤΟ we are the world. Ναι αλλά ποιος κόσμος; Ο παλιός κόσμος της εκμετάλλευσης που σαπίζει.
Μάλλον όχι. Ο Κοτζιάς είναι τόσο μαλάκας που έφυγε το 89' από το κόμμα, ντεμέκ από τα αριστερά, για να πάει μέσω Ναρ στο ΠαΣοΚ, και την ίδια στιγμή εξυμνούσε το πνεύμα της Περεστρόικα ενάντια στις σταλινικές μεθόδους της ηγεσίας.
Ή μάλλον όχι. Είναι τόσο μαλάκας που ως μυστικοσύμβουλος του ΓΑΠ έγραφε πως το πρόβλημα ανταγωνιστικότητας του ελληνικού καπιταλισμού μπορεί να λυθεί με άλλους τρόπους, πέρα από τη μείωση των μισθών και του εργατικού κόστους. Την ίδια μαλακία δηλ με την οποία μας πρήζει ακόμα και σήμερα το πολιτικό προσωπικό της αστικής τάξης, ανεξαρτήτως απόχρωσης, νεοφιλελέρες και σοσιαλδημοκράτες.

Ο Κοτζιάς παίρνει την πιο γνωστή ελληνική λέξη με τρία άλφα και την εξυψώνει για να γίνει μαλάκας πρώτης (ΑΑΑ) ποιότητας.
Ο Κοτζιάς είναι απλά και (κάθε άλλο παρά) ταπεινά μαλάκας. Κι αν είχε χιούμορ ο φοιτητής που τον αποστόμωσε, θα έπρεπε να του απαντήσει: είναι ο ιμπεριαλισμός ηλίθιε. Και να χωριστεί στα δύο το αμφιθέατρο και να φωνάζει η μία πτέρυγα στην άλλη.
-Είναι μαλάκας; -Ναι. -Είναι μαλάκας; -Ναι.
Είναι μαλάκας οέο είναι μαλάκας, είναι μαλάκας...

Ο Κοτζιάς είναι το είδος του μαλάκα, που αφού εξαργύρωσε το όποιο αγωνιστικό παρελθόν του, το επικαλείται για να βγει λάδι και μεγάλος αγωνιστής: η πορεία μου στο κίνημα ως αγωνιστής δε μου αφήνει περιθώρια παρά να σας πω: σκάσε μαλάκα...
Σώπα δάσκαλε, σώπα μαλάκα να ακούσουμε το παιδί.

Το μόνο πρόβλημα είναι πως ο Κοτζιάς δεν είναι απλός χειρώνακτας μαλάκας που αυτοϊκανοποιείται αλλά κυκλοφορεί με παλλόμενα πέη, αυτός κι οι συνάδελφοί του στην κυβέρνηση, για να μας τα χώσουν σε ανύποπτο χρόνο. Κι είναι σαν την κρίση, που είναι ένα τεράστιο παλούκι που οι αστοί το έχουν χωμένο στα πισινά τους και θέλουν να το βάλουν στα δικά μας.

Το ερώτημα είναι αν θα τους αφήσουμε να το κάνουν, διεκδικώντας απλά λίγη βαζελίνη για πιο ήπια προσαρμογή, ή θα αντιδράσουμε και θα πάψουμε να κάνουμε το μαλάκα, και να κλειδώνουμε σαν το Σπύρο Παπαδόπουλο. Που ήταν παλιά στο Πολυτεχνείο αλλά μετά τα ξεπούλησε όλα κι έγινε πολλά κιλά μαλάκας κι αυτός. Αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία

Ο τρίτος δρόμος του Κοτζιά

Η περίπτωση του νίκου κοτζιά μέσα από τα βιβλία του

Την πολιτική διαδρομή του νίκου κοτζιά (πέντε κόμματα, δύο πολιτικές) μπορείτε να τη θυμηθείτε σε αυτό το κείμενο της ρένας δουρου-τι, μαζί με την εύστοχη εκτίμησή της ότι προαλείφεται για υπουργός εξωτερικών. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου πως η πρώτη δημόσια εμφάνισή του στο πλευρό του πρωθυπουργού αλέξη ήταν στο ταξίδι του τελευταίου στη μόσχα, πριν από μερικούς μήνες.

Αλλά η χάρη αυτών των πολιτικών του μετακινήσεων του διανοητή, πότε με ελαφρά πηδηματάκια, πότε με μεγάλα «μαοϊκά» άλματα, μπορεί να γίνει σε βάθος κατανοητή, μόνο αν παρακολουθήσουμε την πορεία της σκέψης του, μέσα από τα γραπτά κειμήλια που μας έχει αφήσει. Κι επειδή καθένα από αυτά τα μαργαριτάρια θα απαιτούσε ειδική ανάρτηση, θα περιοριστούμε εδώ στα απολύτως απαραίτητα, εισαγωγικά στοιχεία.

Εφόσον μιλάμε για συγγραφικό έργο πάντως, το όνομα «κοτζιάς» δεν είναι συνδεμένο με το νυν υπουργικό εξωτερικών, αλλά με τον (αν δεν απατώμαι οικτρά) πατέρα του, τον κώστα κοτζιά, που (ευτυχώς από μια άποψη) δε βρίσκεται εν ζωή για να καμαρώσει την εξέλιξη του γιου του, νίκου, τα τελευταία χρόνια. Ο πρεσβύτερος κοτζιάς είναι από τους σπουδαιότερους κομμουνιστές λογοτέχνες της μεταπολεμικής ελλάδας, που δυστυχώς έφυγε αρκετά νέος, αλλά πρόλαβε να αφήσει αξιόλογο έργο πίσω του:

-Τον αλύγιστο, όπου αποδίδει μοναδικά το μεγαλείο και το εσωτερικό δράμα του ήρωα νίκου πλουμπίδη, από την κρατούσα αντιζαχαριαδική σκοπιά της εποχής βέβαια, αλλά με γνήσια κομματική αφοσίωση, χωρίς κορόνες κι υπερβολές.

-Τον παράνομο, όπου αναδεικνύεται μεταξύ άλλων ο χαμηλός βαθμός ετοιμότητας του κόμματος για να αντιμετωπίσει την επιβολή της χούντας και τις ευθύνες της ομάδας των αναθεωρητών για αυτή την εξέλιξη.

-Τον καπνισμένο ουρανό, όπου δίνει λογοτεχνικά την ιστορία των παιδιών που έδωσαν τη ζωή τους στο κάστρο του υμμητού ενάντια στους ναζί και τους συνεργάτες τους.

-Και τη γαλαρία νο 7, που μπορείτε να τη βρείτε, όπως και τα άλλα έργα, στα ράφια της σύγχρονης εποχής με τις προσφορές, σε πολύ προσιτές τιμές.

Οι.. «γονιδιακές» προϋποθέσεις λοιπόν έμοιαζαν άριστες για το νίκο κοτζιά (κι αν τελικά πρόκειται για απλή συνωνυμία, παίρνω πάνω μου την πολιτική ευθύνη, αλλά κρατήστε τις πληροφορίες για τα βιβλία). Αλλά ο τελευταίος καθοριστικός λόγος ανήκει πάντα στο περιβάλλον. Κι ο κοτζιάς δεν ξέφυγε τελικά από τον κανόνα αρκετών στελεχών εκείνης της γενιάς, που ανελίχθηκε σχετικά γρήγορα στην κομματική ιεραρχία, για να καλύψει το στρατολογικό κενό που άφησε η χαμένη (άνοιξη) δεκαετία 58’-68’ (με τη διάλυση των παράνομων κομματικών οργανώσεων) και αργότερα η χούντα.

Ο νίκος κοτζιάς εμφανίζεται στο συγγραφικό προσκήνιο, αν δεν κάνω λάθος, με την μπροσούρα «η πολωνία κι εμείς» (που δεν εμφανίζεται σε όλα τα βιογραφικά του), όπου αναπτύσσει αρκετά πειστικά τη δική μας σκοπιά υπεράσπισης του σοσιαλισμού. Την ίδια στιγμή ένας άλλος νικόλας, ο νίκος μπίστης, αποσπόταν από το κόμμα που τον ανέδειξε και ξεκινούσε ένα μεγάλο ταξίδι περιπλάνησης από κόμμα σε κόμμα, ξεπερνώντας κάθε φαντασία, σοβιετικό κοσμοναύτη και πολιτικό πλανήτη. Ο νίκος κοτζιάς άργησε μερικά χρόνια να καταλάβει πού βρίσκεται το συμφέρον του και να μπει κι αυτός σε τροχιά. Θα είχε πάντως ενδιαφέρον να απαντούσε πώς βλέπει σήμερα όσα έγραφε τότε και πώς θα υπερασπιζόταν την εσωτερική συνέπεια της διαδρομής του. Από μία άποψη είναι κάπως περίεργο που δεν έχει ασχοληθεί ακόμα με αυτό η μονταζιέρα της νδ, που αφενός όμως δεν έχει τόσο κύρος στην αντιπολίτευση, αφετέρου προτιμά να αναδεικνύει φανταστικά γεγονότα και απλοϊκά στοιχεία που απευθύνονται κατευθείαν στο θυμικό και δε θέλουν σύνθετη σκέψη.

Λίγα χρόνια μετά, στον απόηχο του 11^ου συνεδρίου του κόμματος, που επικεντρώνει στο φαινόμενο πασόκ και τον πολιτικό χαρακτήρα του κινήματος, που είναι ήδη κυβέρνηση, ο νίκος κοτζιάς αναλύει θεωρητικά τον «τρίτο δρόμο του πασοκ» και δίνει το στίγμα με τον χαρακτηρισμό του ως σοσιαλρεφορμιστικού κόμματος. Δεν κατέτασσε ακριβώς δηλ το πασόκ στην παραδοσιακή σοσιαλδημοκρατία, δίνοντας (μεγαλύτερη απ’ όση έπρεπε) αξία σε κάποιες δευτερεύουσες επιμέρους διαφοροποιήσεις του από τη σοσιαλιστική διεθνή (στην οποία εντάχτηκε τελικά αργότερα, με τον γαπ να διατελεί πρόεδρός της). Εμείς διυλίζαμε δηλ, κατά μία έννοια, τον κώνωπα για το πολιτικό φύλο των αγγέλων πρασινοφρουρών, ενώ η πασοκάρα αλώνιζε και άλωνε συνειδήσεις, εδραιώνοντας την κυριαρχία της, που κρατάει ως τις μέρες μας, σε διάφορες παραλλαγές. Κι έτσι ο κοτζιάς είχε τις θεωρητικές βάσεις για τον τρίτο δρόμο, που καλείται να εφαρμόσει σήμερα στην πράξη, από τη θέση του υπουργού εξωτερικών.

Τα επόμενα χρόνια ο κοτζιάς καταπιάστηκε με τη σχέση συνειδητού αυθόρμητου, σε μια μικρή μπροσούρα του κμε, που παρά το μέγεθός της δεν ήταν ακριβώς εκλαϊκευτική και προσιτή για το ευρύ κοινό –εδώ είναι ζήτημα πόσα κράτησε ο ίδιος από όσα έγραφε τότε.

Για να φτάσουμε στο 12^ο συνέδριο, με την προγραμματική επεξεργασία για το συνασπισμό της αριστεράς και την αριστερή, προοδευτική κυβέρνηση –που στην πράξη μετατοπίστηκε ακόμα πιο δεξιά. Ο κοτζιάς εκθέτει εν έτει 1987, ένα χρόνο δηλ πριν από την υπογραφή του κοινού πορίσματος με την εαρ, το περιεχόμενο και τους πολιτικούς στόχους αυτού του συνασπισμού, σε μια μπροσούρα που παραμένει επίκαιρη, διαχρονικό μνημείο αριστερού κυβερνητισμού και των παθογενειών που ταλάνιζαν τότε το διεθνές, κομμουνιστικό κίνημα (η κε του μπλοκ επιφυλάσσεται για μια σύντομη παρουσίασή της στο προσεχές μέλλον).

Υπό το φως των παραπάνω, ο αναγνώστης μπορεί σίγουρα να εκτιμήσει καλύτερα την αποχώρηση του κοτζιά από το κόμμα το 89’, με αφορμή την κυβέρνηση τζανετάκη, και τα όσα λέει στην καλτ μπροσούρα «μια συζήτηση που δεν έγινε», που περιλαμβάνει και την απάντηση της κε, όπως και τις σχετικές τοποθετήσεις του κώστα μπατίκα, που πριν την αποχώρησή του ήταν αναπληρωματικό μέλος της κετουκε. Η τραγική ειρωνεία είναι πως παρά τις διαμετρικά αντίθετες πορείες που ακολούθησαν τότε ο κοτζιάς και η κίνηση του μπατίκα, σήμερα ο κοτζιάς και η κο ανασύνταξη (μετά το θάνατο του μπατίκα, αλλά και την αποχώρηση όσων μελών διαφωνούσαν με τις τελευταίες επιλογές της) βρέθηκαν και πάλι στα ίδια μέρη, δηλ την κυβερνώσα αριστερά του σύριζα.

Ως προς το περιεχόμενο εκείνης της μπροσούρας, αναφέρω ενδεικτικά δύο σημεία που καταδεικνύουν το «αριστερό, ριζοσπαστικό» στίγμα των συγγραφέων της. Αφενός ο ΝΚ αποχωρεί δηλώνοντας πίστη στην πολιτική του γκορμπατσόφ και της περεστρόικα, που θα εξαλείψει τέτοιες γραφειοκρατικές, αντιδημοκρατικές συμπεριφορές· αφετέρου δεν απορρίπτει εξ αριστερών κι από θέση αρχής το σχηματισμό κυβέρνησης συνεργασίας με τα αστικά κόμματα, αλλά την κυβέρνηση τζανετάκη, ως συγκεκριμένη επιλογή.

Στο ενδιάμεσο (1988) κυκλοφορεί μια μπροσούρα από τις εκδόσεις οδηγητή, με τα πρακτικά μιας συζήτησης από το φεστιβάλ της ίδιας χρονιάς, κάποια άρθρα του κοτζιά και μια ραδιοφωνική, δημόσια συζήτηση-αντιπαράθεσή του με τον ανδριανόπουλο, που ήταν καλεσμένος και στη φεστιβαλική εκδήλωση. Για περισσότερες λεπτομέρειες, δείτε εδώ μια παλιότερη ανάρτηση, όπου είχαν παρουσιαστεί εκτεταμένα αποσπάσματα του βιβλίου.

Κι έτσι φτάνουμε στο σήμερα, που κάνει όλα όσα διηγηθήκαμε πριν να μοιάζουν με τα χρόνια της αθωότητας… Ο κοτζιάς παίζει πλέον σε πολύ υψηλότερα παιχνίδια και με πολύ διαφορετικούς όρους. Κατά συνέπεια, τα παραπάνω στοιχεία δε θα μας δώσουν το κλειδί για να ερμηνεύσουμε τα σημερινά λόγια κι έργα του, είναι όμως ενδεικτικά για τη συνέπεια και το πολιτικό ποιόν του ανδρός, όπως αυτό καταγράφεται και στην αμίμητη δήλωσή του, σε μια πρόσφατη συνέντευξή του, όπου μιλάει για το τελευταίο βιβλίο του, πατριωτισμός και αριστερά (που μπορεί σίγουρα να μας δώσει περισσότερα στοιχεία για μια πιο επίκαιρη πολεμική).

Όπως γνωρίζετε ουδέποτε με ενδιέφεραν οι καρέκλες και για αυτό αρνήθηκα μέχρι σήμερα να δεχτώ μέχρι σήμερα τις προτάσεις που μου έγιναν να είμαι υποψήφιος βουλευτής ή ευρωβουλευτής

Ε μα προφανώς και το γνωρίζουμε, νίκο. Αλίμονο…

Ημερολόγια σοσιαλισμού

Σας ανακοινώνουμε τη σύνθεση του νέου υπουργικού συμβουλίου.

Επικεφαλής: βλαντίμιρ ιλίτς λένιν

Λαϊκός επίτροπος εθνοτήτων: ιωσήφ βισαριόνοβιτς τζουγκασβίλι

Λαϊκός επίτροπος προ-πο (προστασίας του ταβάριτς): φέλιξ τζερζίνσκι

Λαϊκός επίτροπος παιδείας κι ανεξιθρησκίας: ανατόλι λουνατσάρσκι

Αναπληρωτές επίτροποί: ναντιέζντα κρούπσκαγια, αντόν μακάρενκο

Λαϊκό επίτροπος αγροτικής ανάπτυξης: τροφίμ λυσένκο

Λαϊκός επίτροπος νέας οικονομικής πολιτικής: νικολάι μπουχάριν

Λαϊκός επίτροπος σε θέματα εκβιομηχάνισης και κολεκτιβοποίησης: παναγιώτης λαφαζάνης…

-Τι έκανε λέει;

-Ε, ναι. Παντού πρέπει να υπάρχει ένας κόκκινος πάνος.

-Και το πρώτο διάταγμα για τι θα είναι; Για τη γη και την ειρήνη;

-Όχι. Για την επαναφορά της 13^ης σύνταξης.

Και μετά ξύπνησες. Σε μια ελεύθερη, διαφορετική ελλάδα, που αλλάζει με οργασμό μικρών σοσιαλιστικών μεταρρυθμίσεων και σταδιακών μετασχηματισμών. Πρώτη φορά αριστερά! Κι ο κόσμος άλλαξε πλευρό στις εκλογές. Μα αν ξυπνήσει μονομιάς…

Κάθεσαι στο γραφείο και παίρνεις το ημερολόγιο, για να το ενημερώσεις με τα πρώτα κατορθώματα της αριστερής κυβέρνησης.

Ο κυρίαρχος ελληνικός λαός χάρηκε αρχικά (στην πλειοψηφία του) γιατί κατάφερε μετά από εννιά δεκαετίες (αγώνας και θυσία) να βγάλει μια βουλή χωρίς κανένα παπανδρέου, απ’ όπου και αν προέρχεται. Και γιατί μπόρεσε να εκλέξει για πρώτη φορά στα χρονικά της μεταπολίτευσης μια κυβέρνηση που να μην περιέχει κάποιο από τα δύο κόμματα (νδ-πασόκ) που κυριαρχούσαν και (συγ)κυβερνούσαν σαράντα χρόνια τώρα, αποκλείοντας όλους τους γαλαζοβένετους από το νέο κυβερνητικό σχήμα. Όλους; Όχι. Γιατί κάποιοι πολιτικοί γυμνοσάλιαγκες εξακολουθούν να αντιστέκονται στη φθορά του χρόνου και να επιβιώνουν στα κυβερνητικά πόστα. Πρώτη φορά αριστερά!

Όρεξη να έχεις να διαβάζεις ονόματα και να ξεσκαλίζεις το παρελθόν τους. Εξετάζεις σύνθεση του νέου υπουργικού συμβουλίου και δεν προλαβαίνεις να μετράς πασόκους εκσυγχρονιστές και βαμμένους δεξιούς. Και δεν εννοώ απλούς, τυχαίους πασόκους που ακολούθησαν φυσιολογικά το ρεύμα και εντάχθηκαν ομαλά στο σύριζα, για να χτίσουν καριέρες. Αλλά αμετανόητους πρασινοφρουρούς, όπως ο πράσινος πρόεδρος του τεε, που κράτησε όμως για προσωπικούς λόγους κάποιες αντιμνημονιακές πισινές –βάζοντας πχ πρώτος και καλύτερος την υπογραφή του στη λίστα όσων συμφωνούσαν με την πρόταση νόμου του κουκουέ για την κατάργηση των μνημονίων. Το λέγαμε και προεκλογικά στην παρέα μεταξύ σοβαρού και τρολαρίσματος. Να βγούμε δηλ το βράδυ των εκλογών στους δρόμους, με πλαστικά σημαιάκια πασόκ ανά χείρας και να πανηγυρίζουμε. Τόσα πασόκ κυκλοφορούν τη σήμερον, δεν μπορεί, όλο και κάποιο θα είχε πάει καλά, για να είμαστε στους κερδισμένους.

Διάβαζα εν τω μεταξύ προεκλογικά μια «ανάλυση» του κάρπετ, (που εκτός από τα αθλητικά είναι γενικός μπαρουφολόγους, αλλά έχει πλάκα), όπου έγραφε: δεν ξέρω ποιος θα στενοχωρηθεί περισσότερο: οι αρειανοί αν πάρει φέτος πρωτάθλημα ο παοκ, ή οι κουκουέδες αν βγει κυβέρνηση ο σύριζα;

Έχοντας δύο στα δύο στις παραπάνω ιδιότητες, πρέπει να πω στον αντώνη πως δεν του τα ‘παν καλά. Αφενός στο πρωτάθλημα δεν μας αφορούν οι ενδοαστικοί ανταγωνισμοί μεταξύ μαρινάκη, σαββίδη και σια. Αφετέρου, δεν ξέρω κανέναν κουκουέ, οργανωμένο μέλος ή οπαδό, που να μην ευχόταν από μέσα του το βράδυ της κυριακής να πιάσει την αυτοδυναμία ο σύριζα. Όχι γιατί έτρεφε κάποια ψευδαίσθηση –από αυτές που είναι πολύ της μόδας αυτές τις μέρες, εδώ και κάτι χρόνια- αλλά για να βγει ακομπλεξάριστα από την ντουλάπα και να αποκαλυφθεί χωρίς ελαφρυντικά και άλλοθι για τους συνεργάτες του. Για την οποία συνεργασία με τους ανελ, δεν ξέρω αν ξέρετε, αλλά και πάλι το κκε φταίει, γιατί αν είχε δώσει έστω ανοχή στο σύριζα, δε θα υπήρχε κάποια αναγκαιότητα να γίνει. Μονά-ζυγά, δικά τους.

Πού αλλού θα βρίσκαμε όμως, χωρίς κυβέρνηση σύριζα, τόσα μαργαριτάρια μαζεμένα κατά την παραλαβή-παράδοση των υπουργείων;

Ο πανούσης πχ είπε στο προ-πο πως η αστυνομία είναι θεσμός της δημοκρατίας (και έχει απόλυτο δίκιο, εφόσον μιλάμε για το αστικό κράτος και την αστική δημοκρατία) και πως η αποστολή της είναι να προστατεύει τους φτωχούς που την έχουν ανάγκη και όχι τους πλούσιους. Ε ναι, άμα είσαι πλούσιος, τι έχεις να χάσεις, σιγά την περιουσία δηλ. Ο λαός είναι που θέλει να προστατεύσει τα καγιέν που δεν έχει.

Βγήκαν όμως τα κάγκελα από το μνημείο του άγνωστου στρατιώτη! Αυτό που το πας… Πρώτη φορά αριστερά. Και τα μυαλά στα κάγκελα…

Ο βαρουφάκης μας εξήγησε σε άπταιστα παπανδρεϊκά τη διαφορά μεταξύ λιτότητας και λιτού βίου. Που πρέπει να ‘ναι κάτι σαν τη διαφορά μεταξύ του ανασχηματισμού και της αναδόμησης, όπως λεγόταν επί αλλαγής. Μην ανησυχείτε όμως απλώς δε θα έχουμε τις καγιέν και τις πόρσε που (δεν) είχαμε προ κρίσης. Κι αν δεν έχουν λεφτά για το εισιτήριο του λεωφορείου, ας πάρουν να οδηγήσουν την μπεμβέ τους, που θα ‘λεγε και μια ψυχή…

Ο κοτζιάς –που διαβάσατε πρώτοι εδώ, από το ρεπορτάζ της ρένας δουρου-τι ότι θα γίνει υπουργός εξωτερικών- διαφοροποιήθηκε απ’ το ανακοινωθέν της εε για τις κυρώσεις στη ρωσία, βαδίζοντας στα χνάρια των περιβόητων αστερίσκων του τρίτου δρόμου του πασόκ και πήρε και τα συχαρίκια των χρυσαυγιτών για τη στάση του.

Οι οακκίτες τώρα δικαιώνονται!

Η πλάκα είναι πως η ελληνική πλευρά δεν είπε «όχι» σε κάτι, απλά σημείωσε ότι έπρεπε να ερωτηθεί κι η ίδια –πριν πει ίσως κάποιο περήφανο «ναι». Στην ουσία δηλ μηδέν εις το πηλίκο, αλλά σε επίπεδο συμβολισμών, σκίζουμε. Γι’ αυτό σου λέω, σφε αναγνώστη, πού αλλού θα βρίσκαμε τέτοια ωραία αριστερά πράγματα, για να περνάει ευχάριστα η ώρα.. Αλλά στον κοτζιά θα χρειαστεί πιθανότατα να επανέλθουμε σύντομα..

Εκτός κι αν ο κάρπετ είναι της γραμμής δελαστίκ, ότι δηλ η κυβέρνηση σύριζα είναι ο χειρότερος εφιάλτης του κουκουέ –που είναι πάντως διαφορετικό από το ότι περιέχει κάποιους Εφιάλτες, που πήδηξαν από το καράβι το 91’, όταν δεν κατάφεραν να το βυθίσουν αύτανδρο, όπως σκόπευαν.

Ο οποίος δελαστίκ, σταθερός στις απόψεις του, έλεγε πως το 89’ ήταν επαίσχυντη προδοσία, άλλαξε όμως σταθμά και κριτήρια για την κυβερνητική συνεργασία σανέλ, θεωρώντας την γνήσια αντιμνημονιακή. Πρώτη φορά αριστερά.

Και συνέχισε με μια ανάλυση περί γερμανοτσολιάδων πολιτικών, που δεν ήταν όμως τέτοιοι μέχρι να υπογράψουν τα μνημόνια και προφανώς έγιναν τέτοιοι στη συνέχεια. Και τώρα εσύ με τι να καραφλιάσεις πρώτα (πρώτη φορά αριστερά); Με την ατόφια, ταξική του ανάλυση ή με το ακαταμάχητο σκεπτικό του για το διαχωρισμό προ και μετά μνημονίου; Και επίσης, τι κόμμα είπαμε πως είναι ο δελαστίκ; Ο ίδιος το ξέρει; Οι σφοι του;

Μια συζήτηση που έγινε

Αυτές τις μέρες το πόρταλ του 902 κάνει ένα πολύ ενδιαφέρον αφιέρωμα στη σαραντάχρονη σχεδόν ιστορία των φεστιβάλ της οργάνωσης, που συνεχώς εμπλουτίζεται (κι ο θεσμός και το αφιέρωμα αυτό καθαυτό). Μία από τις πιο ιδιαίτερες στιγμές αυτής της διαδρομής, με κάπως προλεκάλτ χαρακτήρα, που δε θα είχε πάντως θέση σε ένα τέτοιο αφιέρωμα, ήταν η πολιτική συζήτηση με θέμα «νεολαία και κοινωνική εξέλιξη», που είχε γίνει στα πλαίσια του 14^ου φεστιβάλ, εν έτει 1988, όπου πήραν μέρος: ο ανδρέας ανδριανόπουλος της νέας δημοκρατίας, ο γ. παπαδάτος του πασοκ, και ο νίκος κοτζιάς από την κετουκε, στο τελευταίο του φεστιβάλ ως κομματικό μέλος. Συμμετείχαν δηλ οι δύο ιδεολογικοί υπεύθυνοι της νδ και του κκε αντιστοίχως, που σε ένα βάθος χρόνου βρέθηκαν στο κόμμα του τρίτου ομιλητή, αποδεικνύοντας πως σχεδόν όλη η χώρα ήταν (και είναι) κατά κάποιον τρόπο πασοκ, άλλο αν κανείς δεν το αποδεχόταν ιδεολογικά, όπως φάνηκε και από μια παρέμβαση του ανδριανόπουλου στη συζήτηση.

Εδώ βέβαια υπάρχει ένα πρόβλημα. Η μεν Αριστερά θέλει να χρεώσει το ΠΑΣΟΚ στη Δεξιά, η δε Δεξιά απεταξάτω το ΠΑΣΟΚ. Συνεπώς το θέμα είναι τι είναι το ΠΑΣΟΚ. Εμείς λέμε ότι δεν είναι Δεξιά. Η Αριστερά λέει ότι είναι Δεξιά, το ΠΑΣΟΚ λέει ότι είναι Αριστερά. Προφανώς το ΠΑΣΟΚ είναι μαγική εικόνα. Κανείς δεν το θέλει.

Τα πρακτικά εκείνης της συζήτησης, μαζί με κάποια κείμενα του κοτζιά για το σοσιαλισμό και μία ακόμα συζήτηση με τον ανδριανόπουλο στο ραδιόφωνο, κυκλοφόρησαν σε μια μικρή μπροσούρα από τις εκδόσεις οδηγητής, που πρόλαβαν να εκδώσουν μερικά διαμαντάκια στη σχετικά σύντομη πορεία τους. Το πολιτικό κλίμα, οι πληρωμένες ατάκες και η (χάρη στη στερνή μας γνώση) τραγική ειρωνεία της ιστορίας –που κυκλοφορούσε πηχτή στην ατμόσφαιρα της συζήτησης και ένιωθες πως μπορείς να απλώσεις το χέρι και να την αγγίξεις- δεν μπορούν να χωρέσουν σε μία μόνο ανάρτηση. Έτσι, η κε του μπλοκ προχωρά σε μια δύσκολη επιλογή και παρουσιάζει ένα μικρό δείγμα από τα καλύτερα στιγμιότυπα της εκδήλωσης.

Ο παπαδάτος κι ο ανδριανόπουλος δίνουν, με πνεύμα κνίτικης άμιλλας, αγώνα για την πιο γραφική φράση-άποψη.

Ο πρώτος πχ, αφού αναπαράγει τα γνωστά και τετριμμένα τριτοδρομικά σχήματα με «περισσότερη αυτοδιαχείριση», αποφαίνεται πως οι αναλύσεις του Μαρξ θα λέγαμε ότι ήταν ισχυρές μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα. Από εκεί και πέρα μια καινούρια κοινωνία έχει αναπτυχθεί μια καινούρια κοινωνία, στη θέση των μέσων παραγωγής, των υλικών αγαθών, που ήταν το κύριο πεδίο παρέμβασης για άντληση εξουσίας έχουν μπει οι επικοινωνίες και οι υπηρεσίες. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις ΗΠΑ σήμερα μόνο 22,5% έχουν σχέση με την επικοινωνία, την πληροφορική και τις υπηρεσίες. Έτσι, υπάρχουν καινούρια υποκείμενα, αυτό που λέμε κοινωνική αλλαγή ή κοινωνική επανάσταση ή απλώς αλλαγή.

Και φτάνει στο κερασάκι: η κυρίαρχη αντίφαση της σημερινής κοινωνίας; Ένας κλασικός μαρξιστής θα έλεγε, οι σχέσεις μεταξύ του βιομηχανικού προλεταριάτου, των χειρωνακτών, των εργαζομένων και του κεφάλαιου. Πολύ φοβόμαστε ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει.

Η κυρίαρχη αντίφαση της σημερινής κοινωνίας σε μια αναπτυγμένη χώρα της Δύσης, της Δ.Ευρώπης –και κει σταδιακά βαδίζει και η ελληνική- είναι η κυρίαρχη αντίφαση μεταξύ αυτών που έχουν τις γνώσεις και κάποιων άλλων που δεν τις έχουν. Μεταξύ αυτών που παίρνουν τις αποφάσεις και κάποιων άλλων που δεν τις παίρνουν.

Ενώ παρακάτω προσθέτει τα εξής εκπληκτικά: δεν υπάρχει σκάνδαλο που το ΠΑΣΟΚ πρώτο δε θα χτυπήσει, δε θα καταγγείλει και δε θα θέσει τα πράγματα όπως πρέπει. Όμως τα υποτιθέμενα σκάνδαλα δεν μπορεί να είναι η βάση της πολιτικής αντιπαράθεσης (…) δημιουργούνται πιο πολύ από το κοινωνικό σύστημα παρά από τις υποτιθέμενες κοινωνικές ή πολιτικές δυνάμεις που είναι στον κρατικό μηχανισμό. Για να αλλάξουν πρέπει να είναι και καινούριες παραγωγικές σχέσεις, καινούρια ιδεολογία. Θέλει να περάσουν πάρα πολλά χρόνια για να μπορέσουν όλοι οι κρατικοί υπάλληλοι, όλοι αυτοί που αγωνίζονται για το λαό να προχωρήσουν.

Υπ’ όψιν πως είμαστε ήδη στο φθινόπωρο του 88’, με τις δημοσιογραφικές αποκαλύψεις για το σκάνδαλο κοσκωτά να παίρνουν μορφή χιονοστιβάδας.

Ο ανδριανόπουλος αποκηρύσσει εκ μέρους του φιλελευθερισμού την χούντα του πινοσέτ στην χιλή. Η εφαρμογή μιας μηχανικής οικονομικής τεχνικής, όπως ο μονεταρισμός δε σημαίνει τίποτα από μόνη της γιατί «δε νομίζω ένα σύστημα ιδεών και μια πολιτική τοποθέτηση να έχει ευθύνες για την εφαρμογή μιας μερίδας ενός συγκεκριμένου πολιτικού πακέτου από οποιοδήποτε καθεστώς». «Ούτε μπορεί να πιστεύει κάποιος σοβαρά ότι λειτουργούσαν σωστά οι μηχανισμοί της ελεύθερης οικονομίας της αγοράς, όταν για παράδειγμα απαγορευόταν η δημιουργία συνδικάτων, απαγορευόταν η απεργία, απαγορευόταν το διεκδικητικό κίνημα, δεν ήταν δυνατή η διακίνηση ιδεών, θέσεων και προϊόντων ακόμα στο εμπόριο».

Στη συνέχεια προτάσσει το κλασικό επιχείρημα των ελλήνων νεοφιλελεύθερων.

Εγώ δεν πιστεύω πως υπάρχει καπιταλιστικό σύστημα στην Ελλάδα. Τι είναι επιτέλους αυτός ο περίφημος καπιταλισμός; Το ότι δηλαδή υπάρχει ένας διαστρεβλωμένος καπιταλισμός, με ένα διογκωμένο δημόσιο τομέα, που κατά τη γνώμη μου είναι υπεύθυνος για όλα τα προβλήματα; Όπως εσείς αγωνίζεστε για το σωστό κομμουνισμό, έτσι κι εμείς, επιτρέψτε μου να σας πω, πως αγωνιζόμαστε για το σωστό και ορθόδοξο καπιταλισμό, που αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει στην Ελλάδα. Στη μεταπολεμική Ελλάδα δεν εβιάσθη η ελεύθερη οικονομία. Γεννήθηκε διακορευμένη.

Κι όταν παρακάτω προβάλλει την ένσταση ότι «κριτικάρετε ένα σύστημα που ούτε κι εγώ θέλω», ο κοτζιάς δηλώνει συγκινημένος, γιατί υπάρχει ένα ορφανό χωρίς ορφανοτροφείο: ο καπιταλισμός.

Στη συνέχεια ο παπαδάτος αναφέρεται στα λαϊκά στρώματα που στηρίζουν την αλλαγή, σε αντίθεση με τις κοινωνικές δυνάμεις που στηρίζουν το πρόγραμμα της νδ, για να πάρει τη σκυτάλη ο αα και να ζωγραφίσει.

Όσον αφορά στην τοποθέτηση του κ. Παπαδάτου ότι «ξέρουμε σε ποιες δυνάμεις στηρίζεται η ΝΔ». Ακούω το ΚΚΕ στηρίζεται στους εργαζόμενους, το ΠΑΣΟΚ το ίδιο, εμείς δηλαδή πού στηριζόμαστε; Στους άνεργους;

-Στα μονοπώλια και στο κεφάλαιο –του λέει ο παπαδάτος.

-Μα, κ. Παπαδάτε, το κεφάλαιο περνάει πολύ ωραία επί σοσιαλισμού στην Ελλάδα, απαντά ο ανδριανόπουλος. Δεν είναι ανάγκη να θέλει να ρισάρει με τη ΝΔ. Ακούσατε τις ομιλίες τους ΣΕΒ; Ο σοσιαλισμός, τουλάχιστον στην Ελλάδα, θυμίζει τον Άγιο Βασίλη, μόνο που ο λαός κουβαλάει το έλκηθρο.

Τόμπολα.

Το γαλαζοπράσινο δίδυμο αναπαράγει ασφαλώς και το ιδεολόγημα του χάσματος των γενεών, που τείνει να αντικαταστήσει την πάλη των τάξεων. Πάνω σε αυτό δε ο ανδριανόπουλος ξεσπαθώνει κατά του ξεπερασμένου διαχωρισμού «αριστεράς-δεξιάς»:

Ακριβώς αυτό είναι που προκαλεί το φαινόμενο σήμερα στη συζήτηση να έχετε τόσο λίγα κεφάλια με σγουρά μαλλιά και να ‘χετε περισσότερα κεφάλια με φαλάκρα. Αυτού του είδους η αντιπαράθεση, από δω ο αριστερός, από δω ο δεξιός, δεν υπάρχει, έχει ξεπεραστεί. Μου δίνετε την εντύπωση, από την άλλη μεριά, ανθρώπων που αντιμετωπίζω κι εγώ από το δικό μου τον χώρο: ανθρώπων που ξημερώνονται και κοιμούνται βλέποντας τα χέρια των κομμουνιστών γεμάτα αίματα. Αυτά είναι σημάδια ξεπερασμένα για την ελληνική κοινωνία. Ο φίλος μου ο Μ. Θεοδωράκης κάνει μια συναυλία και δεν πολυπηγαίνει η νεολαία. Μα όταν βγάζει ένα τραγούδι τελευταία και μιλάει για τα κουτούκια της Καισαριανής και η Καισαριανή είναι όλο φαστφουντάδικα σήμερα, ποιος νεολαίος των 18, των 20, των 22 θα συγκινηθεί από ένα τέτοιο τραγούδι;

Εντυπωσιακές είναι κι οι αναφορές, που γίνονται σχετικά με το κράτος και την κυβέρνηση, θέμα που ήρθε και σχετικά πρόσφατα στο προσκήνιο της πολιτικής επικαιρότητας.

Ο παπαδάτος λέει σε ένα σημείο πως ακόμα στην Ελλάδα το σύστημα είναι καπιταλιστικό. Υπάρχει απλά μια σοσιαλιστική κυβέρνηση που προσπαθεί, αλλά δεν μπορεί να αλλάξει το σύστημα έτσι εύκολα.

Ενώ ο κοτζιάς, σύμφωνα και με την πολιτική γραμμή εκείνης της εποχής, απαντάει: αυτή τη στιγμή έχω την αίσθηση ότι δίπλα μου κάθεται η πρώην κυβέρνηση (ΝΔ), η νυν κυβέρνηση (ΠΑΣΟΚ), ενώ από εδώ κάθεται η μέλλουσα κυβέρνηση, της αριστεράς βέβαια (αν και θα χρειαστεί να περιμένει λίγο ακόμα για να δει να υλοποιείται αυτό το σενάριο). Σε ένα άλλο σημείο αναφέρεται στην πείρα της κυβέρνησης του βουνού και συμπληρώνει: το ΚΚΕ υπήρξε κάποτε κυβέρνηση, έδωσε εξετάσεις στην κυβέρνηση των βουνών. Κι αν είμαστε η μόνη κυβέρνηση, που πήρε άριστα στην ιστορία αυτού του τόπου, δεν αξίζει τον κόπο να ξαναδοκιμάσουμε έστω και με 19 στα 20 αυτή τη φορά;

Στη συζήτηση για το κράτος όμως οι τοξίνες της γραφικότητας χτυπάνε κόκκινο. Είδαμε πριν τον ανδριανόπουλο να μην αναγνωρίζει την πατρότητα του εν ελλάδι συστήματος. Ο παπαδάτος ρίχνει τις ευθύνες στην καμένη γη και τα κατάλοιπα της δεξιάς: δεν μπορεί το ΠΑΣΟΚ να έχει τις ευθύνες για οποιαδήποτε πράξη 500.000 κρατικών λειτουργών. Δεν τους προσέλαβε το ΠΑΣΟΚ, δεν τους εκπαίδευσε το ΠΑΣΟΚ, δεν τους στηρίζει το ΠΑΣΟΚ, αλλά εκείνες οι δυνάμεις που τους βάλανε και οι κοινωνικές δυνάμεις που δεν τους περιορίζουν με την κοινωνική τους δράση. Ενώ ο κοτζιάς σημειώνει: το κράτος έχει τα μαύρα του τα χάλια που ακούσαμε κι ακόμα χειρότερα, αλλά σας το χαρίζουμε. Ούτε το φτιάξαμε, ούτε το διεκδικήσαμε, ούτε το θέλουμε.

Λίγο πριν είχε αναφερθεί στην κλασική νεοφιλελεύθερη άποψη για «λιγότερο κράτος» και τις θεωρίες του πασόκ για «λιγότερο συγκεντρωτικό κράτος», στα πλαίσια της αυτοδιαχείρισης. Και λέει σχετικά: πριν συζητήσουμε για το μικρό ή μεγάλο, για το αποτελεσματικό ή όχι, το συγκεντρωτικό ή όχι κράτος, το κύριο καθήκον που πρέπει να έχει η πρακτική μας, άρα και η θεωρητική μας σκέψη, είναι –και λες: τώρα ο δικός μας θα τα βάλει στη θέση τους τα πράγματα για την ταξική φύση του κράτους- …το κύριο καθήκον λοιπόν είναι… πώς θα εκδημοκρατιστεί αυτό το κράτος και σε μια πορεία θα μετασχηματιστεί ριζοσπαστικά ώστε να εκφράζει τα συμφέροντα της πλειοψηφίας του λαού και όχι των λίγων. Γιατί τι να το κάνουμε ένα κράτος που είναι μεγάλο ή μικρό, αλλά εξυπηρετεί τους λίγους;

Κατάλαβες λοιπόν σφε αναγνώστη ποιο είναι το κύριο καθήκον;

Αρκετή πλάκα έχουν κι οι προσπάθειες των ομιλητών να διαπιστώσουν συγκλίσεις του τραπεζιού –σε σημεία που τους συμφέρει- και να πειράξουν-στριμώξουν το συνομιλητή τους ότι ασπάζεται τη δική τους ιδεολογία. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διελκυστίνδα μεταξύ κοτζιά-ανδριανόπουλου που έχει και (προλε)καλτ τέλος.

ΑΑ: ακούγοντας τον κ. Κοτζιά απορούσα. Έλεγα ότι θα μπορούσε να ήταν και φιλελεύθερος και να μην ήταν κομμουνιστής.

Ν.Κ: ο κ. Ανδριανόπουλος μιλάει για κρίση της αριστεράς, και δεν ξέει, λέει, τελικά ποιος είναι φιλελεύθερος, ποιος είναι κομμουνιστής. Φοβάμαι ότι η δεξιά έχει κρίση ταυτότητας, γιατί υπάρχουν δυνάμεις των μεγαλοβιομηχάνων που δε θέλουν αυτή τη στιγμή τη ΝΔ. Και το πρόβλημα της ΝΔ είναι να μιλήσει φιλολαϊκά για πρώτη φορά στην ιστορία της, για να αποκτήσει κοινωνική βάση απέναντι στα τμήματα εκείνα του μεγάλου κεφαλαίου που σήμερα δεν τη γλυκοκοιτάζουν. Είναι απατημένη σύζυγος αυτό είναι το πρόβλημά της.

Α.Α: κατ’ αρχήν θέλω να πω ότι έχω μπερδευτεί. Τη μια φορά ο Κοτζιάς βγαίνει φιλελεύθερος, τώρα εγώ κομμουνιστής. Φαίνεται ότι κάπου είτε τα θέματα συγκλίνουν, και το πρόβλημά μας, νομίζω ότι ακριβώς είναι το «δια ταύτα».

Ας σημειωθεί πως ο ανδριανόπουλος στηλιτεύει πολλές φορές τους δικούς του, γιατί με όσα αιρετικά (και μη εμφυλιοπολεμικά) υποστηρίζει, τον περνάνε, λέει, για κομμουνιστή.

Πάμε όμως και στο πιο ζουμερό σημείο.

Ν.Κ: εδώ άκουσα έναν καλοπροαίρετο συνομιλητή σε αυτό το τραπέζι, τον κ. Ανδριανόπουλο, να μας κλαίγεται να μας καταγγέλλει τα χάλια του καπιταλισμού. Κι αντί να βγάλει το συμπέρασμα που περίμενα εγώ, ότι «εσείς οι κομμουνιστές έχετε δίκιο (…) πάμε λοιπόν για την αλλαγή με κατεύθυνση το σοσιαλισμό», μας είπε «σας ταλαιπωρούμε 150 χρόνια, δώστε μας το δικαίωμα να σας ταλαιπωρήσουμε άλλη μια τετραετία». Γιατί; Δοκιμασμένη λύση –συμφωνούμε ότι απέτυχε;

Α.Α: Λες να πηγαίνουμε για ιστορικό συμβιβασμό, δηλαδή;

Ν.Κ: Όχι, αλλά αναγνώρισες τον πρωτοπόρο ρόλο μας –αν κατάλαβα καλά- και δέχεσαι την ανάγκη να τελειώνουμε με αυτή την ιστορία, που λέγεται καπιταλισμός, αν το πιστεύεις είναι ένα άλλο ερώτημα.

Κι όλα αυτά λίγους μήνες πριν από την κυβέρνηση τζανετάκη, που θεωρήθηκε ο ιστορικός συμβιβασμός αλά ελληνικά, και στάθηκε αφορμή ή αιτία για να φύγει από το κόμμα ο κοτζιάς, κριτικάροντας εξ αριστερών την επιλογή του, να περάσει για ένα φεγγάρι από το ναρ και να γίνει σύμβουλος του γαπ και τώρα του αλέξη τσίπρα. Μεγάλες στιγμές..

Ας δούμε όμως τι απαντούσε τότε για τις συστημικές συγκλίσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ της περεστρόικα και του διεθνούς ιμπεριαλιστικού συστήματος.

Κατ’ αρχήν εμείς πιστεύουμε πως ήταν καλή αυτή η συμφωνία που έγινε ανάμεσα στο Ρήγκαν και στον Γκορμπατσόφ και εκφράζει τη βαθιά πίστη μας για ένα φιλειρηνικό κόσμο, τη βαθιά υποστήριξή μας σε ένα νέο τρόπο σκέψης, που κατανοεί ότι ο πλανήτης μας είναι ένας πλανήτης ταξικής πάλης, αλλά και ένας πλανήτης αλληλοεξαρτώμενων χωρών. Αυτό όμως δεν είναι αποτέλεσμα μιας σύγκλισης του ιδεολογικού και του κοινωνικού περιεχόμενου των συστημάτων, αλλά αποτέλεσμα και του ρεαλισμού, που αναγκάστηκαν να επιδείξουν χάρη στην πολιτική της περεστρόικα οι νεοσυντηρητικοί κύκλοι του Ρηγκανισμού.

Και σε ένα άλλο σημείο: όμως η ουσία είναι ότι δεν μπορεί να εμπνεύσει ούτε εμένα, ούτε εσένα, ούτε κανένα ο Ρήγκαν. Ενώ ο Γκορμπατσόφ εμπνέει. Και εμπνέει τους πάντες, μόνο που ταυτόχρονα θέλουν αυτοί οι πάντες να τον οικειοποιηθούν τώρα.

(…) Το ζήτημα της περεστρόικα δεν είναι φιλολογικό. Χρειάζεται εσωτερικοποίηση. Τι σημαίνει περεστρόικα; Σημαίνει ειρήνη στον κόσμο. Ότι δεν μπορεί να γίνονται επεμβάσεις απ’ έξω. Άρα σημαίνει ότι σήμερα η Ελλάδα μπορεί να απαλλαγεί πιο εύκολα από τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, από τις ξένες βάσεις, από το ΝΑΤΟ, κοκ. Ελάτε λοιπόν να παλέψουμε, αν είστε υπέρ της περεστρόικα, για μια πιο ρεαλιστική, πιο εύκολη πορεία απαλλαγής από τις βάσεις, τα πυρηνικά και το ΝΑΤΟ. Περεστρόικα για την Ελλάδα σημαίνει ότι συμφωνείτε, ότι θέλετε σοσιαλισμό. Διότι η περεστρόικα δε δημιουργήθηκε από τον Γκορμπατσόφ, που πήγε δανεικός στο ΚΚΣΕ. Το ΚΚΣΕ δεν τον πήρε ούτε από τους ρεπουμπλικάνους των ΗΠΑ, ούτε από τη γερμανική σοσιαλδημοκρατία, ούτε «προπονητή από καμιά ιταλική ομάδα». Είναι γέννημα-θρέμμα του σοβιετικού συστήματος και του σοσιαλισμού κι είναι ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει η διεθνής πολιτική σήμερα.

Αφήνω με πόνο καρδιάς κάποια σημεία έξω, για να κάνουμε εντυπωσιακό φινάλε και έξοδο με –ποιον άλλο;- τον πρεσβευτή της «καθαρής φιλελεύθερης ορθοδοξίας», ανδρέα ανδριανόπουλο.

Εγώ πιστεύω στο λιγότερο κράτος, που σημαίνει λιγότερος κρατικός έλεγχος. Αυτό στην οικονομία μπορεί να ηχεί δεξιό, αλλά στην πολιτική ηχεί σαφώς αριστερό. Νομίζετε πως θεωρώ επικίνδυνο πράγμα να διαβάζουν τον Ριζοσπάστη; Να τον μοιράσω εγώ ο ίδιος, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Πιο επικίνδυνο είναι να μην τον διαβάζουν. Σας πληροφορώ ότι πιο επικίνδυνο είναι εάν τους κυνηγάς όταν τον διαβάζουν. Είναι όπως η ιστορία του Καποδίστρια με τις πατάτες...

(…) Θα μου πείτε, εντάξει, είστε φιλελεύθεροι, σας αρέσει ο καπιταλισμός, δε θα χρησιμοποιείτε την αστυνομία εναντίον της εργατικής τάξης στους διεκδικητικούς της αγώνες; Όχι. Τόπα αυτό στο Ε.Κ. Πειραιά και με κοίταγαν έτσι. Εγώ πιστεύω ότι η απεργία είναι μηχανισμός διαμόρφωσης τιμών. Πρέπει να γίνονται απεργίες. Είμαι εναντίον των κρατικών μέτρων που περιορίζουν, που καθορίζουν εισοδηματική πολιτική και δημιουργούν προβλήματα στη δυνατότητα των διεκδικητικών κινημάτων. Βεβαίως να υπάρχουν ελεύθερες διαπραγματεύσεις. Αλλά… πρέπει να αποκτήσουμε όλοι ευθύνη των πράξεών μας. Εάν δηλ μια επιχείρηση έχει κέρδος, το θεωρώ αδιανόητο να μην μπορούν οι εργαζόμενοι, κινητοποιούμενοι να διεκδικήσουν ένα κομμάτι από αυτό το έδος. Αλλά την ίδια ώρα αν μια άλλη επιχείρηση δεν έχει κέρδος κι έχει έλλειμμα ή ζημιά, το θεωρώ πάλι ανόητο να διεκδικήσεις μια αύξηση που δεν μπορεί να στη δώσει η επιχείρηση. Δε θα σου απαγορεύσω να τη διεκδικήσεις. Αλλά αν τη διεκδικήσεις και κλείσει η επιχείρηση, δε θα μου ‘ρθεις στην Πλατεία Συντάγματος κάνοντας πορεία και ζητώντας να ‘ρθει το Δημόσιο να πληρώσει για να κρατήσει στη ζωή την επιχείρηση. Η συμμετοχή στην ευημερία, αλλά και το πρόβλημα της ανεργίας, θα το δημιουργήσεις μόνος σου. Δεν μπαίνει θέμα να ‘ρθουν τα ΜΑΤ να σε απαγορεύσουν. Κάνε όσες απεργίες θες, δεν έχω πρόβλημα.

Το ότι η κυβέρνηση του μητσοτάκη χρησιμοποίησε τελικά αφειδώς τα ματ εναντίον κάθε κλάδου που βρισκόταν σε απεργιακές κινητοποιήσεις, θα πρέπει μάλλον να το αποδώσουμε στον στρεβλό, μη καθαρό καπιταλισμό που έχουμε στην ελλάδα.

Ε μετά από αυτό τι άλλο να περιγράψεις… Δε γίνονται πια τέτοιες συζητήσεις στις μέρες μας.

Υγ: γίνονται όμως και σήμερα σπουδαία φεστιβάλ. Χτες βγήκε στη δημοσιότητα το πρόγραμμα του φεστιβάλ της αθήνας, με αρκετά σπουδαία ονόματα. Κι από τις καινούριες συμμετοχές, αυτή που μου έκανε προσωπικά μεγαλύτερη εντύπωση είναι το πρόγραμμα (stand-up comedy) του ζαραλίκου στη μαθητική σκηνή. Αλλά αυτά έχουμε καιρό μπροστά μας να τα σχολιάσουμε.

Ο παράνομος

Σήμερα που η συμβασιλεύουσα γιορτάζει την εθνοσωτήριο, η κε του μπλοκ παραθέτει ένα κεφάλαιο από τον παράνομο του κώστα κότζια που νομίζω ότι πάει κουτί με την επέτειο.

Ο σωτήρης μπήκε και κάθισε στο τραπεζάκι του δίπλα στην είσοδο των γραφείων. Η Πέμπτη ήτανε δύσκολη μέρα. Ως τα ξημερώματα κουβαλούσε ύλη στο τυπογραφείο. Η δημοκρατική νοίκιαζε τα τυπογραφεία μιας καθημερινής εφημερίδας και τις πέμπτες οι λινοτύπες δουλεύανε υπερωρία όλη νύχτα για να στοιχειοθετηθεί η τελευταία ύλη του φύλλου.

Πώς πιπιλάνε μερικοί στη γλώσσα τους τα ορόσημα! Ως τις εκλογές! Μετά τις εκλογές! Θέλουν να ξεφορτωθούνε κάποιον, του λένε: «Μετά τις εκλογές σωτήρη», που πάει να πει: «Παράτα με τώρα ήσυχο!» Τους πιάνει κωλοπιλάλα για κάτι, σε φωνάζουν: «Σωτήρη, μέχρι τις εκλογές πρέπει να κόψεις το λαιμό σου να γίνει!»
Κάθε πέντε λεπτά, καταφτάνει στην εφημερίδα κάποια επιτροπή από τις συνοικίες. Οι περισσότερες έρχονται να καταγγείλουν επιθέσεις τραμπούκων ή αστυνομικών. Ο σωτήρης σημειώνει τις καταγγελίες χωριστά και παραδίνει τα χαρτάκια στον ειδικό συντάκτη. Σαν κλητήρας, παραλαβαίνει κι όλα τα έντυπα, τα γράμματα, τα χειρόγραφα. Τα σημειώματα για τις κινητοποιήσεις και τη συνδικαλιστική κίνηση της εβδομάδας τα μαζεύει ο ίδιος σε ένα φάκελο και γράφει μια μικρή στήλη για την πέμπτη σελίδα.

Άνοιξε το φάκελό του. Την ίδια στιγμή μπήκε σα σίφουνας ο πανάγος και προχώρησε να κλειστεί στο γραφείο του διευθυντή. Σε τούτες τις εκλογές ο πανάγος ήταν ανάμεσα στους υποψήφιους βουλευτές της δημοκρατικής αριστεράς. Ο σωτήρης τον γνώριζε παλιά από την ποντική, ο πατέρας του είχε γαλακτοπωλείο. Μάλιστα θυμάται που ρωτούσανε ξεπίτηδες τον γαλακτοπώλη για να τον πειράξουνε πόσα παιδιά έχει κι εκείνος απαντούσε: ένα παιδί μόνο και πέντε θηλυκά!
Στην κατοχή ο πανάγος ήταν στέλεχος του φοιτητικού κινήματος, πιάστηκε στον εμφύλιο κι έμεινε λίγα χρόνια εξορία. Γύρισε σε μια περίοδο που τα περσότερα στελέχη βρίσκονταν στις φυλακές ή έξω από την ελλάδα. Είχε χάσει τα μαλλιά του και σαν αντίβαρο, όπως συνηθίζουν μερικοί φαλακροί, έτρεφε ένα πελώριο μουστάκι. Ερχότανε στην εφημερίδα βιαστικός, να συνεργαστεί λίγη ώρα με το διευθυντή και ξανάφευγε τρέχοντας.

Ένα γεια σου σώτο, δε μπορούσε να πει μπαίνοντας; Ούτε θα μεγάλωναν οι σκοτούρες του, ούτε θα λιγόστευαν. Πάνω-πάνω στο φάκελό του ο σωτήρης είχε ακουμπήσει ένα σημείωμα που έλαβε το πρωί από μερικούς εργάτες μιας βιομηχανίας. Το σημείωμα ανάμεσα σε άλλα έγραφε: το πλάνο δουλειάς και κινητοποίησης των εργατών βιομηχανίας το καταρτίσανε μερικοί μέσα από τα γραφεία τους. Εννοούμε τα περιβόητα τριάντα δύο αιτήματα που καταντήσανε πλάνο ακινητοποίησης. Γιατί ο υπεύθυνος συντάκτης της συνδικαλιστικής κίνησης δε βλέπει τις αιτίες που πέφτει η αγωνιστικότητα σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή;

Απ’ το πρωί τον βασανίζει η τελευταία φράση του σημειώματος. Μα αυτός μαζεύει το υλικό που στέλνουν στην εφημερίδα και γράφει απλώς μια στήλη με την κίνηση. Γιατί του ζητάνε ευθύνες; Στο γραφείο πόλης της δημοκρατικής αριστεράς δεν υπάρχει πια ούτε ένας εργάτης! Τα εργατικά στελέχη που βγήκαν από τις φυλακές αποφεύγουνε να τα χρησιμοποιήσουνε σε δουλειά. Τώρα πια μπερδεύονται στο κεφάλι του κι οι δοσάδες. Πού θα βρει να δανειστεί δυο τρία κατοστάρικα;

Μπήκε μια επιτροπή. Δυο άντρες και μια γυναίκα. Στου δεύτερου άντρα τα μαλλιά και στο αριστερό μάγουλο ήταν κολλημένα ξερά αίματα. Η γυναίκα άρχισε να μιλάει λαχανιασμένη. Ο σωτήρης ρωτούσε κι έγραφε. Ήταν εργάτες ενός λατομείου, η ασφάλεια πίεσε τον ιδιοκτήτη κι απέλυσε δυο που είχανε φάκελο. Ξανάρχισε με άλλα λόγια η συνηθισμένη τακτική. Αμέσως σταματήσανε όλοι στη μέση τη δουλειά τους, εμποδίσανε και τα φορτηγά που είχαν ήδη φορτώσει χαλίκι να ξεκινήσουνε. Οι χωροφύλακες τους επιτεθήκανε χωρίς καμία προειδοποίηση. Πέντε σοβαρά τραυματίες. Τι έχεις γιάννη, τι είχα πάντα! Την παροιμία την πέταξε η γυναίκα. Τους τραυματίες τους είχαν μεταφέρει στο νοσοκομείο.

Έβδομη επίθεση από το πρωί. Εδώ τραμπούκοι εκεί χωροφύλακες! Η επιτροπή έφυγε. Άρπαξε το χαρτί με τα στοιχεία που έγραψε. Το απλώνει σχεδόν στη μύτη του συντάκτη που μασάει καραμελίτσες. Έβδομη, του ξανατονίζει. Δώσε μου ένα τσιγάρο σώτο. Για να κόψει το τσιγάρο εκείνος ο συντάκτης είχε βαλθεί να πιπιλάει καραμελίτσες. Τώρα πάλι κάπνιζε σα φουγάρο, τούμεινε και το πιπίλισμα. Τον φωνάζει ο αρχισυντάκτης.
-Να πας σωτήρη τούτα τα χειρόγραφα στο τυπογραφείο.

Πότε-πότε τον πιάνει η διάθεση να διηγηθεί κανένα παλιό περιστατικό. Πήρε τα χειρόγραφα και στρογγυλοκάθισε απέναντι στον αρχισυντάκτη. Στο εργοστάσιο που έφτιαχνε σούστες αυτοκινήτων δούλευε οξυγονοκολλητής πριν από τον πόλεμο. Δηλ βοηθός. Πόσος ήταν τότε; Παιδί! Δηλ όχι και παιδί. Νέος να πούμε. Στο κόμμα δούλευε από τότε. Δηλ στη νεολαία. Δικτατορία να σκεφτείς. Δηλ, τι υπήρχανε σε όλη την πόλη; Κάτι λίγες παράνομες οργανωσούλες. Για να μοιράσεις μερικές προκηρύξεις έπρεπε να τρέχεις από τον ένα συνοικισμό... σαν την άδικη κατάρα δηλαδή...

Ο αρχσυντάκτης τον έκοψε στη μέση με το αιώνιο κοροϊδευτικό γέλιο του.
-Τότε μόνο πόδια χρειάζονταν, σωτήρη!
Πώς του αρέσουνε του ευλογημένου τα κρύα πειράγματα! Υπάρχουνε μερικοί μωρόχαυνοι που πιστεύουν πως το κίνημα στον τόπο μας ωρίμασε μόνο αφού παρουσιάστηκαν αυτοί στο προσκήνιο. Ο αρχισυντάκτης ήταν άλλοτε σεμνός. Γιατί τον έπιασε τελευταία ο οίστρος για τέτοιου είδους άνοστα αστεία με αιχμές; Το νέο κλίμα τον χάλασε κι αυτόν;

Ο σωτήρης βγήκε από το γραφείο του αρχισυντάκτη πικραμένος. Πήγε την ύλη στο τυπογραφείο και ξαναγύρισε. Κάθισε στο τραπεζάκι του δίπλα στην είσοδο. Ο πανάγος πέρασε σα βολίδα κι έφυγε. Σε λίγο εμφανίστηκε στο διάδρομο ο διευθυντής. Είπε του σωτήρη να τηλεφωνήσει στα κεντρικά γραφεία της δημοκρατικής αριστεράς στην πρωτεύουσα. Υποσχεθήκανε να τους στείλουν ένα από τα παλιά τους αυτοκίνητα και πρέπει να το παραλάβουν πριν από τις εκλογές. Άθελά του ο σωτήρης γέλασε.

-Βλέπεις τίποτα το αστείο; Τον ρώτησε ο διευθυντής.
-Πριν από τις εκλογές πάει να πει κωλοπιλάλα!
Όταν ο διευθυντής εκνευρίζεται ή κι όταν είναι ευχαριστημένος πλαταγίζει τη γλώσσα του χωρίς να ανοίγει το στόμα του έτσι που νομίζεις πως κάτι μασουλάει, ενώ δε μασουλάει τίποτα.

Εμφανίστηκε άλλη επιτροπή. Είχε γίνει μια συγκέντρωση κάποιου δημοκρατικού συλλόγου στον κινηματογράφο μιας συνοικίας. Η συγκέντρωση τελείωσε. Ο κόσμος διαλύθηκε να πάει στις δουλειές του. Στη στάση του λεωφορείου στεκότανε ένας δικηγόρος από το προεδρείο. Ξαφνικά, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα πέντ’ έξη γεροδεμένοι άντρες του κατάφεραν επιδέξια χτυπήματα καράτε κι εξαφανίστηκαν. Ο δικηγόρος μεταφέρθηκε αναίσθητος, η κατάστασή του είναι κρίσιμη. Το ίδιο έτυχε και σε δεύτερο από τη συγκέντρωση τη στιγμή που έμπαινε σε ένα ταξί. Κι αυτός αναίσθητος χάμω. Τούτη η μέθοδος επιθέσεων με γορίλες ήταν καινούρια, μα τα κρούσματα πληθαίνανε.

Η επιτροπή έφυγε. Μα ο διευθυντής τόση ώρα δεν τους άκουγε, αλλά σκάλιζε το απογευματινό ταχυδρομείο. Ο σωτήρης σημείωσε τις λεπτομέρειες της επίθεσης. Τι πρέπει να κάνει τώρα; Απλώς να δώσει το σημείωμα στον ειδικό συντάκτη. Χωρίς να ειπωθεί μια λέξη; Είναι δυνατόν να καταντήσουν όλα ρουτίνα, ακόμα κι οι τρομοκρατικές επιθέσεις; Από πού αυτός ο εφησυχασμός;

-Ετοιμάζουν πραξικόπημα, μουρμούρισε.
Αμέσως ο διευθυντής ενοχλήθηκε και πέταξε την αλληλογραφία από τα χέρια του. Μα γιατί ενοχλήθηκε τόσο πολύ;
-Το αντίθετο, έκανε πεισματωμένος. Η ένταση της τρομοκρατίας σημαίνει ότι πάμε για εκλογές. Προσπαθούνε ακριβώς να τις κάνουν μέσα σε τέτοιο κλίμα που να τις κερδίσουν.

Είναι κι αυτή μια άποψη, συλλογίστηκε. Αλλά του σωτήρη δεν του αρέσει ο ξεροκέφαλος τρόπος που ο διευθυντής της εφημερίδας παρασταίνει τα στάδια της κοινοβουλευτικής εξέλιξης και των μετασχηματισμών προς το σοσιαλισμό. Για το κομμουνιστικό κόμμα, μιλιά. Για περίπτωση δικτατορίας, μιλιά. Μάλιστα του αρέσει να δείχνει παραστατικά όλο το σχήμα της ειρηνικής πορείας διαγράφοντας με τα απλωμένα χέρια του κάτι κυματιστές κινήσεις. Τον προηγούμενο διευθυντή, παλιό στέλεχος, λένε πως ο πανάγος κατάφερε να τον βγάλουνε.

Ο διευθυντής τούκοψε την κουβέντα στη μέση. Του γύρισε τις πλάτες. Ο σωτήρης πρόλαβε μόνο να δει το μασούλημα της γλώσσας του. Μπερδεύτηκε τώρα. Το ανέβασμα της τρομοκρατίας τον κάνει να μασουλάει τη γλώσσα του από ικανοποίηση ή από εκνευρισμό; Μήπως άραγε χωρίς τρομοκρατία ο διευθυντής θα ανησυχούσε περισσότερο για ενδεχόμενο πραξικόπημα της στρατοκρατίας;

Πήγε κι άλλα χειρόγραφα στο τυπογραφείο. Άρχισε να νυχτώνει. Μέχρι τώρα δε μπορούσε να σκεφτεί από ποιον να ζητήσει τα τρία κατοστάρικα για το Σάββατο. Κατά τις εννιά του τηλεφώνησε η έλλη. Ο μικρός έφαγε κάτι χαλασμένο κι είχε λίγο πυρετό.
-Μήπως κρύωσε;
-Όχι, έφαγε κάτι χαλασμένο, τον διέκοψε η έλλη. Το φαΐ του παιδιού πρέπει άναι πάντα φρέσκο.
Από καιρό η γυναίκα του τον πιλατεύει να αγοράσουν ηλεκτρικό ψυγείο. Δίκιο έχει. Πού να βάλει το γάλα του παιδιού, το κρέας του; Είναι καθημερινό πρόβλημα.
-Ίσως είναι γριπούλα έλλη, φώναξε στο τηλέφωνο ο σωτήρης.
-Δεν είναι γρίπη, μην επιμένεις. Είναι το κρέας που άφησα έξω από το παράθυρο. Ο καιρός ζέστανε... Παντού πουλάνε ηλεκτρικά ψυγεία με πολύ μικρές δόσεις. Πότε επιτέλους θα τα αποφασίσεις σώτο;
-Μετά τις εκλογές. Και της έκλεισε το τηλέφωνο.

Κατέφτασε κι ο νευρικός πολιτικός συντάκτης. Δουλεύει σε άλλες δύο εφημερίδες. Στη μία γράφει ένα ηλίθιο ιστορικό μυθιστόρημα σε συνέχειες, στην άλλη είναι βοηθός αρχισυντάκτη. Δουλεύει κοντά δεκαπέντε ώρες την ημέρα για να ξοφλάει δόσεις αυτοκινήτου όπελ. Όσα λεφτά βγάζει πηγαίνουνε στο όπελ, μαζί με τη συντήρηση και τα τρακαρίσματα.

Ο πανάγος εμφανίστηκε για δεύτερη φορά εκείνο το βράδυ στην εφημερίδα. Κλειστήκανε με το διευθυντή και τον αρχισυντάκτη κάπου μία ώρα. Μόλις τον είδε να ξαναβγαίνει, ο σωτήρης πετάχτηκε από το τραπεζάκι του.
-Μια στιγμή πανάγο.
-Βιάζομαι τρομερά...
-Αυτό το σημείωμα το στείλανε από ένα εργοστάσιο, όσα γράφει είναι πολύ σοβαρά. Μα στο θεό σας, τι χρειάζονται όλα αυτά τα τριανταδύο αιτήματα; Είναι τροχοπέδη... Δύο τρία τα πιο ουσιαστικά...
Δεν του μιλούσε τώρα σαν κλητήρας. Ούτε κοιτούσε πια τον άλλο σαν κλητήρας. Διέκρινε κάποιον εκνευρισμό στη φάτσα του πανάγου.
-Μετά τις εκλογές θα δούμε το ζήτημα, τον διέκοψε. Τον χτύπησε φιλικά στον ώμο, όπως συνήθιζε κι εξαφανίστηκε.

Μετά τις εκλογές, πάει να πει: παράτα με ήσυχο! Τούτη τη φορά δε γέλασε. Βημάτιζε αργά στο διάδρομο με το σημείωμα στο χέρι. Όταν ο σωτήρης είχε βγει από τη φυλακή τον είχε καλέσει ο πανάγος να κουβεντιάσουνε. Πέρασαν βέβαια τέσσερα χρόνια από τότε. Ο σωτήρης τον θυμότανε από την ποντιακή μα μέχρι την ημέρα εκείνη, οι δυο τους δεν είχαν ποτέ ανταλλάξει ούτε λέξη. Η αναπόληση αυτής της συνάντησης τον έκανε να κλοτσήσει με δύναμη ένα κομματάκι σοβά πούχε πέσει από τον τοίχο.
Όλα τα άρθρα και τα σημειώματα που έστελνε ο σωτήρης μέσα από τη φυλακή φτάνανε στα χέρια του πανάγου. Για πρώτη φορά ο σωτήρης άκουγε πως ο πανάγος είχε τέτοια εξουσιοδότηση και ξαφνιάστηκε. Τα διάβαζα σώτο, του είχε πει. Όλα τα υλικά που μας στέλνουν οι φυλακισμένοι μυρίζουνε λίγο δογματισμό, πρόστεσε με εκείνο το ελαφρά σαρκαστικό γέλιο του. Εννοείται και τότε του χτύπησε φιλικά τον ώμο καταλήγοντας πως η έξω πραγματικότητα θα τον στρώσει κι αυτόν όπως έγινε με πολλούς.

-Σωτήρη γρήγορα στο τυπογραφείο, ακούστηκε από μέσα η φωνή του αρχισυντάκτη.
Κρατούσε στα χέρια του κάτι χειρόγραφα. Του εξηγεί σχολαστικά. Το άρθρο που έχουν έτοιμο δε θα μπει στο φύλλο. Να στοιχειοθετηθεί αμέσως αυτό που του δίνει. Το κατάλαβε; Αυτό που του δίνει θα μπει στη θέση του άλλου. Το παλιό δε θα μπει, το κατάλαβε; Μα γιατί του το λέει δέκα φορές; Για χοντροκέφαλο τον πέρασε; Ο νευρικός πολιτικός συντάκτης καθισμένος στο απέναντι τραπέζι περιμένει να συνεχίσει την κουβέντα του.
-Άμα έχσεις καλά ρυθμισμένο το καρμπυρατέρ δεν καίει πολλή βενζίνη...

Ο αρχισυντάκτης συνεχίζει.
Τον τίτλο του άρθρου, σε δύο γραμμές. Τον βλέπει; Γιατί δε θα γίνει πραξικόπημα. Μία αράδα γιατί δε θα γίνει, δεύτερη αράδα το πραξικόπημα, το κατάλαβε; Με κεφαλαία των 72 στιγμών. Θα πιάσουν όλο το φάρδος της εφημερίδας. Ο αρχισυντάκτης πρόσεξε τον τρόπο που ο σωτήρης κοιτούσε εκείνα τα χειρόγραφα. Πάει φιρί-φιρί για το αστειάκι του. Να το χωνέψουν μερικοί-μερικοί ότι στην ευρώπη δε γίνονται πραξικοπήματα! Για να δουλέψει τον κλητήρα πρόστεσε ειρωνικά, πως η εποχή των ποδαριών και των παρανόμων πέρασε για πάντα.

Ο σωτήρης πήρε τα χειρόγραφα χωρίς να πει λέξη. Ώστε το άρθρο γράφτηκε για να χτυπήσει τη γραμμή του κόμματος! Γι’ αυτό έπιασε τέτοια βιασύνη τον πανάγο και το διευθυντή; Δεν παύει επιτέλους και τούτος, μας ζάλισε με το διπλό καρμπυρατέρ που τοποθέτησε στην όπελ του! Ο αρχισυντάκτης γελάει, τον δουλεύει από πάνω. Μήπως πραγματικά έφαγε κάτι χαλασμένο ο μικρός; Κρύα δουλέματα! Τον κίνδυνο δεν τον βλέπουνε; Μόνο η θηλειά του ηλεκτρικού ψυγείου έλειψε τώρα! Σιχτίρ, πού να βρει τα τρία κατοστάρικα μέχρι το Σάββατο;

-Μόλις στοιχειοθετηθεί, τηλεφώνησέ μου να έρθω, είπε ο αρχισυντάκτης.

Κι ένα ακόμα απόσπασμα από ένα επόμενο κεφάλαιο, όπου έχει κηρυχθεί δικτατορία και ο παράνομος βρίσκει καταφύγιο σε ένα σπίτι που δεν είναι πολύ ασφαλές. Ο παππούς αρχίζει το μονόλογο.

Βλέπω τούτον εδώ και με ζώνουνε τα φίδια. Λέω μέσα μου από την ώρα που τον είδα. Γιατί ο σώτος ήρθε νυχτιάτικα να χτυπήσει το κουδούνι μας; Σουτ, μη με διακόπτει κανείς. Θαρρείς ότι δεν έβαλε με το νου του ότι στο σπίτι μας μπορούσε να φανεί η ασφάλεια; Άρα δεν υπήρχε κανένα μέρος να πάει. Σωστά δε λέω; στράφηκε απότομα στο σωτήρη.
Δεν του απάντησε ο άλλος. Κοιτούσε συνέχεια το τραπεζομάντηλο αποφεύγοντας να σηκώσει τα μάτια του να αντικρίσει το γέρο.

-Δε θέλεις να μου απαντήσεις; Στράφηκε ξανά στο γαμπρό του.
Τον βλέπεις που κατάλαβε πολύ καλά τι θέλω να πω; Όλη μέρα σήμερα γύριζε σαν την άδικη κατάρα στους δρόμους μήπως συναντήσει κανένα δικό μας. Και να συνάντησε κάποιο στέλεχος από αυτά που δεν πιάστηκαν, θάτρεχε κι εκείνος χωρίς να ξέρει πού πάνε τα τέσσερα! Δίκιο δεν έχω σώτο; Δε μιλάς, μα αν αυτό που μου πέρασε από το νου είναι αλήθεια... φοβερό, μουρμούρισε στον γαμπρό. Τι με κοιτάς, έτσι σα να μη με καταλαβαίνεις; Δεν υπάρχει λοιπόν ούτε μια γιάφκα να πάρει επαφή, ούτε μέρος να κρυφτεί. Δεν υπάρχει τίποτα! Αντί να βρίσκεται απόψε κιόλας κάπου, να τυπώνει προκηρύξεις σε κάποιο πολύγραφο ή ό,τι στο διάβολο άλλο, μα κάτι να κάνει. Τον βλέπεις κάθεται με σκυφτό κεφάλι, λες και τάχει χαμένα. Κι άυριο τα ίδια!
Τι έκανες εκεί; Φώναξε του σωτήρη.

Κι ο σωτήρης έσπασε από τα νεύρα μες στη φούχτα του, το ποτήρι που κρατούσε..

Μια συζήτηση που δεν έγινε

Ξεκινάμε με την ενθουσιώδη ανταπόκριση από το ιδρυτικό συνέδριο του νακ στη γαλλία που έγινε πέντε μέρες μετά το σπόρτιγκ.
Συνήθως το ωστικό κίνημα έκανε την αντίθετη διαδρομή κι έφτανε στην ελλάδα με καθυστέρηση (μάης του 68 και πολυτεχνείο, ο δεκέμβρης μετά την εξέγερση των γκέτο). Με το μερέντα όμως η ελλάδα έγινε πρωτοπορία και καθορίζει τις εξελίξεις διεθνώς.

Το κομμάτι δεν το υπογράφει ο τακτικός ανταποκριτής της εφημερίδας στο παρίσι. Αλλά στέλεχος του ναρ που ταξίδεψε στη γαλλία και βρέθηκε στις εργασίες του συνεδρίου.
Στην κατακλείδα του κειμένου του μας λέει ότι παρά τις όποιες αδυναμίες κι αντιφάσεις γεννήθηκε μια καινούρια ελπίδα για τον κόσμο της εργασίας.
Πάμε λοιπόν να δούμε τι το ελπιδοφόρο είχαν αυτά τα γεννητούρια.

Οι σύνεδροι χωρίστηκαν σε επιτροπές κατά θεματικές.
Ο συντάκτης μας βεβαιώνει ότι η συζήτηση στις θεματικές ήταν ουσιαστική, με μεγάλη συμμετοχή των συνέδρων κι έντονη αντιπαράθεση μέσα στα όρια του πολιτικού πολιτισμού.
Αλλά για τα αποτελέσματα των ψηφοφοριών δεν έχει να κάνει κάποιο σχόλιο. Απλώς τα παρουσιάζει.

Για τον χαρακτήρα της νέας κοινωνίας επικράτησε ο τσαβικός όρος σοσιαλισμός του 21ου αιώνα έναντι της πρότασης σοσιαλιστική. Η τρίτη πρόταση ήταν οικο-σοσιαλισμός και δεν πέρασε στο δεύτερο γύρο για μία ψήφο. Πάλι καλά δηλ γιατί μάλλον θα εκλεγόταν.

Για το όνομα του νέου κόμματος επικράτησε η πρόταση νέο αντικαπιταλιστικό κόμμα (νακ) έναντι του αντικαπιταλιστικού επαναστατικού κόμματος.
Ο χαρακτηρισμός νέος κρίθηκε πιο σημαντικός από το επαναστατικός.
Ο συντάκτης το περνάει στα ψιλά κι ασχολίαστο.
Πιθανότατα εξαιτίας της εγχώριας εγκατάλειψης του όρου επαναστατικός για να χωρέσει το σεκ στη μεγάλη αντικαπιταλιστική αγκαλιά.

Έγινε επίσης μια ψηφοφορία για τις ευρωεκλογές, όπου η πρόταση για κοινή κάθοδο όλης της αριστεράς με το κκγ και τη διάσπαση των σοσιαλιστών συγκέντρωσε κοντά στο 18% των συνέδρων.
Ενδιαφέρον!

Ποιο είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο συντάκτης μετά από όλα αυτά;
Δε μας το λέει ο ίδιος για να μην εκτεθεί. Επιλέγει να το πει μέσα από τα λόγια ενός συνέδρου: κάναμε πλατύ άνοιγμα στην κοινωνία ξεπερνώντας αγκυλώσεις του παρελθόντος (...) τριπλασιάσαμε την απήχησή μας, χωρίς να κάνουμε χιλιοστό προς τα δεξιά, παρά τη μεγάλη πίεση από τα μμε.
Μα τι λες τώρα; Ούτε νανόμετρο δεξιά.

Προς επίρρωση της μιντιακής πίεσης ο συντάκτης σπεύδει να προσθέσει ότι μετά το πέρας του συνεδρίου τα μμε έκαναν μπαράζ ερωτήσεων στον μπεζανσενό σε εκπομπές της τιβί με αιχμή τη θέση του για κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας.
Για τέτοια πίεση μιλάμε. Τον καλούν στις εκπομπές τους και τον κολλάνε στον τοίχο.
Δε μας εξήγησε βέβαια για ποιον ακριβώς λόγο μπορεί να ένιωθε ευεπίφορος σε αυτή την πίεση ο μπεζανσενό και το νακ.

Ωστόσο, στο επόμενο ακριβώς φύλλο το ιδρυτικό στέλεχος του νακ ιβάν λεμέτρ, σε συνέντευξή του στον ίδιο συντάκτη μας λέει ότι απόδειξη της επιτυχίας του συνεδρίου είναι η απήχηση που είχε στα μμε.

Μπροστά σε αυτή τη συντριπιτική κριτική του πριν για τις όποιες αδυναμίες κι αντιφάσεις ακόμα και το δικό μας λάθη κι υπερβολές για τη σοβιετία είναι χάδι.
Τόση ελπίδα μαζεμένη είχε πολύ καιρό να δει ο κόσμος της εργασίας.

Στο ίδιο κείμενο μαθαίνουμε ότι το σύνολο των κειμένων εγκρίθηκε με 90% και το πρόγραμμα του κόμματος με ψήφους 540 υπέρ, 49 λευκά και 5 αποχές.

Δύο φύλλα μετά η ίδια εφημερίδα σχολιάζει τα ποσοστά συμφωνίας των μελών του κκε με τις θέσεις του συνεδρίου με τον τίτλο ποσοστά υπαρκτού σοσιαλισμού.

Τα ποσοστά συμφωνίας κυμάνθηκαν μεταξύ 70 και 75% τοις εκατό κι ό,τι περισσεύει είναι βασικά άτομα που δεν προσήλθαν.
Αλλά επειδή το 70 σαν αριθμός δεν είναι πολύ εντυπωσιακός, το πριν κάνει την αλχημεία να αναφέρει μόνο τα ποσοστά των διαφωνούντων που είναι δεκαδικοί αριθμοί μικρότεροι της μονάδας.

Η πρώτη σκέψη είναι ότι για το πριν αν ένα συνέδριο δεν έχει δύο τουλάχιστον φράξιες που να βρίζονται και να σκοτώνονται πνίγεται η δημοκρατία κι η πλάκα στην οποία όλοι έχουμε δικαίωμα.

Η αμέσως επόμενη σκέψη είναι πως αν εφαρμόσουμε το ίδιο κριτήριο για το πρόγραμμα του νακ το ποσοστό των διαφωνούντων είναι το εντυπωσιακό 0% (κι ολογράφως μηδέν)! Αλλά δε φάνηκε να ενοχλείται κανείς.
Κι ούτε θα έπρεπε, λέω εγώ. Το περιεχόμενο του προγράμματος προσφέρεται για ανησυχίες, όχι πόσοι το ψήφισαν.

Μαθαίνουμε επίσης για τον ηγετικό ρόλο της νέας γενιάς στελεχών.
Είναι χαρακτηριστικό,μας λέει ο συντάκτης, πως η ιστορική ηγεσία κι ο ολιβιέ μπεζανσενό δεν έπαιρναν μέρος στις συζητήσεις και τις ψηφοφορίες.
Ομολογώ πως δεν κατάλαβα γιατί ακριβώς είναι θετικό αυτό το τελευταίο. Αλλά στην αμέσως επόμενη παράγραφο βρήκα κι εγώ λόγους να αισιοδοξώ.

Άλλο στοιχείο της πολιτικής κουλτούρας του συνεδρίου ήταν ότι στο συνέδριο υπήρχαν όλες οι γαλλικές εφημερίδες ενώ ειδικά η ουμανιτέ μοιραζόταν δωρεάν.
Λοιπόν εγώ θα πάω στο ιδρυτικό τους συνέδριο (όταν γίνει) να μοιράζω δωρεάν το ριζοσπάστη. Κι άμα δεν τους δω ενθουσιασμένους και με κοιτάνε περίεργα θα τους καταγγείλω για έλλειψη κουλτούρας.

Μαζί μου θα 'χω και την κοε που στο σπόρτιγκ έφαγε πόρτα κι έμεινε με μια παρέμβαση που δεν έγινε. Την απέκλεισαν με τις γνωστές τροτσκιστικές μεθόδους.

Οι ιστοριοδίφες της ελληνικής κομμουνιστικής ιστορίας θα αφήσουν ένα δάκρυ να κυλήσει στο μάγουλό τους για τον συνειρμό με το προ εικοσαετίας βιβλίο των κοτζιά-μπατίκα μια συζήτηση που δεν έγινε για το 89 και τον τζανετάκη.
Ωστόσο, οι λιγότερο ευσυγκίνητοι υπενθυμίζουν με νόημα πού βρίσκεται σήμερα ο κοτζιάς αφήνοντας γλαφυρά υπονοούμενα για αντίστοιχη κατάληξη του συριζα και της κοε.

Σε κάθε περίπτωση το πριν, πιστό στην κουλτούρα του δημοσίευσε στο ίδιο φύλλο τα βασικά σημεία της παρέμβασης της κοε σε ένα μονόστηλο με τον τίτλο απολογία υπέρ του σύριζα και με την υπενθύμιση ότι η κοε δεν είχε προσκληθεί από τους διοργανωτές.
Για αυτό μ' αρέσουν αυτές οι ανοιχτές διαδικασίες, γιατί χρειάζεσαι πρόσκληση.

Στο επόμενο φύλλο ο ιβάν λεμέτρ, αφού μας πει ότι η κομμουνιστική απελευθέρωση είναι μια έννοια που χρήζει διασαφηνίσεων (να συνδέσουμε τους όρους κομμουνισμός κι ελευθερία σε αντίθεση με το νόημα που τους προσέδωσε η σταλινική αντεπανάσταση) δίνει ξακάθαρες απαντήσεις για τις σχέσεις του νακ με την 4η διεθνή:

"Το νακ δεν θα είναι μέλος της 4ης διεθνούς αλλά θα διατηρήσει τους δεσμούς που είχε η λίγκα με αυτήν, τουτέστιν, συμμετοχή στα όργανα της ηγεσίας, οικονομική συμμετοχή, προετοιμασία του επόμενου διεθνούς συνεδρίου του 2010.

Πέρα όμως από αυτή την τυπική έκφανση των πραγμάτων, η ίδρυυση του νακ εγγράφεται σε μια νέα περίοδο της ιστορίας του εργατικού και επαναστατικού κινήματος, η οποία επιβάλλει νέες απαντήσεις".

Αγαπητέ αναγνώστη σε αυτό το σημείο σε καλώ να σκεφτούμε μαζί τι ακριβώς μπορεί να υπάρχει πέρα από αυτή την τυπική έκφανση των πραγμάτων γιατί δυο βδομάδες τώρα σπάω το κεφάλι μου κι άκρη δε βρίσκω.

Τώρα σύντροφε, μέσα-έξω, αυτό είναι ψευτοδίλημμα. Εντός εκτός κι επί τ' αυτά και καθαρίζουμε.
Εξάλλου, όλοι τροτσκιστές είμαστε, τι έχουμε να χωρίσουμε;

Όλοι; Και το ναρ; Και το ναρ.
Κρατά κι αυτό τη σημαία ψηλά, της δέλτα διεθνούς του τρότσκι-πάμπλο. Χρόνια τώρα.
Μετά από κάτι εφήμερες περιπέτειες με σταλινικούς κι αλτουσεριανούς είδε το φως το αληθινό.
Κι από πίσω η βία λύση να τραγουδά φόλοου γιορ σεκ.

Μόνο η δεα ξέφυγε απ' το μερέντα. Που είναι σαν ευρύ τροτσκιστικό μέτωπο με δυο μεζούρες αλτουσέρ. Οι διεθνείς του αναφορές το επιβεβαιώνουν.

Κατόπιν τούτων είναι ανάγκη των καιρών να τα βρούμε με τα μ-λ και να φτιάξουμε το σταλινικό, αντιιμπεριαλιστικό μέτωπο.
Αλλά μας χωρίζουν πολλά ακόμη. Τώρα που τα βρήκαμε με τους κινέζους, αυτοί τα τσούγκρισαν.

Στο ίδιο φύλλο του πριν ο γιάννης ελαφρός αρθρογραφεί για την αναβάθμιση του μέρα αλλά στην τελευταία παράγραφο ανεβάζει την πρόζα του στα ύψη της ποίησης.
Ίσως να υπάρχει μια ρομαντική γοητεία στο ρόλο του μαύρου πρόβατου (όπως αναφέρει η νέα προοπτική ότι αντιμετωπίζουν το εεκ οι υπόλοιπες δυνάμεις) αλλά πιστεύουμε ειλικρινά ότι οι σύντροφοι του εεκ δεν έλκονται από το μαύρο, αλλά από την κόκκινη δυνατότητα μιας μετωπικής αντικαπιταλιστικής κι επαναστατικής αριστεράς.

Εγώ αυτό το τελευταίο το εύχομαι για πολύ κόσμο.
Αλλά φοβάμαι ότι άμα γίνει κανά εσωτερικό δημοψήφισμα (που είναι και της μόδας) σε καμιά νεολαία θα αρχίσουν να μετριούνται μεταξύ τους οι κόκκινοι και κάθε φορά θα βγαίνουν λιγότεροι.

Ελπίζω επίσης να έχουν δει όλοι τη σκηνή με τον τραμπάκουλα και την κοκκινούλα και να έλκονται από τα κόκκινα πρόβατα και τη ρομαντική γοητεία του ρόλου τους.
Κάτι που μου θυμίζει ότι ξέχασα να βάλω και τον χαρούλη στη διπλανή ψηφοφορία.

Στο φύλλο 920 της 1ης μάρτη, ο αρχηγός των ατάκτων σάββας μιχαήλ κάνει ρελάνς με απάντηση που εκφράζει το εεκ κι όχι μόνο τον υπογράφοντα.
Με γκολ από τα αποδυτήρια ξεκινάει ο σάββας. Κι είμαστε μαζί του γιατί βάζει θέμα δημοκρατικού συγκεντρωτισμού. Αλλά να τον επικαλείσαι σε ναρίτη είναι σα να λες δύο σε έναν υπολογιστή.

Σε αυτή την απάντηση είναι που εξηγεί ο σάββας με παράπονο απατημένης συζύγου ότι δεν τα στυλώσαμε μόνο για τα συντροφικά καπελώματα, τις δικές σας αγάπες με το σεκ.

Κι ακολουθούν πολλά και σπαρταριστά.
Για δαγκώματα γλώσσας για τη θέση για την εε.
Για τους τωρινούς συμμάχους του ναρ που πέρσι στη δεθ πορεύονταν με τη γσεε.
Για παλαιωμένη σταλινική σχολή παραποίησης μιας θέσης τους που μόλις πρόσφατα αποκατέστησε το κκε (τη σχολή όχι τη θέση) στο συνέδριο εν δόξα και τιμή (σαν κυρία κοκοβίκου ένα πράγμα).
Κι άλλα τέτοια.

Στο ίδιο φύλλο ο κώστας παλούκης μας λέει νεο-σταλινικούς και μεταμοντέρνους.
Εδώ το σταλινικός λειτουργεί όπως το φιλελεύθερος. Άμα του βάλεις το συνθετικό νεο μπροστά γίνεται δέκα φορές χειρότερο κι αποτελεί τον απόλυτο εχθρό.

Στον αντίποδα, όταν ένας ναρίτης σε λέει μεταμοντέρνο, έχεις την απάντηση στην ερώτηση ποιο είναι το άκρον άωτο της ειρωνείας στην κομμουνιστογενή (sic) αριστερά.

Κερασάκι στην τούρτα είναι ένα άρθρο τομή του νίκου πελεκούδα με έξι σημεία-προτάσεις για το μερα και το πολιτικό του σχέδιο.
Είχα αρχίσει να φοβάμαι ότι οι ιδεολογικοί πλατφόρμερς είχαν αρχίσει να στερεύουν από σημεία κι ιδέες. Αλλά ευτυχώς επέστρεψαν δριμύτεροι στο πιο κρίσιμο σημείο.
Τα σημεία ήταν μόνο έξι (σύντροφοι πλατφόρμερς, μην αρχίζετε από τώρα τις εκπτώσεις) αλλά τα ρούφηξα άπληστα ένα προς ένα.

Συγκινημένος μετά από αυτά τα σημεία, δεν περιγράφω άλλο.
Ούτε για το αφιέρωμα για το φάντασμα της αργεντινής με την καλτ φωτό που δείχνει ένα φάντασμα (η φαντασία στην εξουσία). Όρθιο όμως, όχι να πλανάται.
Ούτε για τη συνέντευξη του αγγελόπουλου στον οποίο χώνουν όλοι οι σοβαροί κομμουνιστές για τη σκόνη του χρόνου και τη μιζέρια της, αλλά το πριν πάει κόντρα στο ρεύμα και τον αβαντάρει γιατί είναι οπαδός του ναρ.
Μην τα θέλετε όλα μασημένη τροφή για σκέψη.

Υγ: ο τίτλος του σημειώματος αφιερώνεται στο μερα, την ευρωεκλογική τακτική του με το σεκ και το σύντροφο σάββα.