Ο διάλογος στη συνδιάσκεψη για τη νεολαία

Σε προηγούμενη ανάρτηση είδαμε πώς τα υλικά της συνδιάσκεψης του 05’ για τη δουλειά του κόμματος στους νέους ανέλυσαν ένα αρκετά ευρύ φάσμα που αφορούν τη νεολαία και πτυχές της καθημερινότητάς της. Εξίσου ευρύ ήταν και το φάσμα που κάλυψαν οι επιστολές στο δημόσιο προσυνδιασκεπτικό (ας τον πούμε έτσι) διάλογο, από τις στήλες του ριζοσπάστη. Για να έχουμε λοιπόν μια πιο σφαιρική εικόνα για εκείνη τη συνδιάσκεψη και τον προβληματισμό που αναπτύχθηκε, η κε του μπλοκ κρίνει σκόπιμο να κάνει μια μικρή αναδρομή σε κάποια χαρακτηριστικά στιγμιότυπα του διαλόγου, που εκτός από τη ρετρό πτυχή της έχει ενδιαφέρουσες προεκτάσεις στο σήμερα.

Μια ιδιαίτερη κατηγορία επιστολών ήταν από τους παλαίμαχους αγωνιστές της αντίστασης και του δσε, με περίσσεια αγάπη για τη νέα γενιά, που ζητούσαν περισσότερη στοργή και φροντίδα για τα προβλήματα των νέων συντρόφων –όσο κι αν αυτό θυμίζει σε κάποιους το σλόγκαν της διαφήμισης γνωστού σαμπουάν και τους κάνει να κρυφοχαμογελάσουν.

Ο καλαμαριώτης καραμπίδης αλέκος για παράδειγμα προτρέπει τους κνίτες να κάνετε συγκέντρωση, να μιλάτε για την Κομσομόλ, για τα προβλήματά σας, το πώς θα ήταν η ζωή αν βασίλευε η ειρήνη στους λαούς, για την ΕΠΟΝίτικη γενιά, για την ορμή και τον ηρωισμό αυτών, οι οποίοι έμειναν για πάντα 18άρηδες και 20άρηδεςhttp://www.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=3049835&publDate=7/10/2005

Ενώ ο βετεράνος λοχαγός του δσε δημ. γουλόπουλος λέει πως ο κομμουνιστής πρέπει να είναι το καλό παράδειγμα αγάπης, για όλους να είναι καλός οικογενειάρχης. Οχι χαρτοπαίκτης και μπεκρής. Οχι το βράδυ να καυγαδίζει με την οικογένειά του και το πρωί να πουλάει το «Ριζοσπάστη». Και στο τέλος της επιστολής του, αναφέρει συγκινητικά παραδείγματα ηρωικών θυσιών, που πάντα διψάνε να μάθουν οι νέοι.

Ένας άλλος σφος από τον παντελεήμονα μεταφέρει το παράπονο που εισέπραξε από πολλά παιδιά που μας έφυγαν:  Δε βρήκαμε, μου ‘παν, τη στοργή που πιστεύαμε ότι θα βρούμε. Δε βρήκαμε εκείνο το κάτι άλλο, παρά μόνο δουλιά, δουλιά, δουλιά, που μαζί με τα καθημερινά μας προβλήματα για επιβίωση, δε μας αφήνουν ούτε να ξεκουραστούμε ούτε να διασκεδάσουμε... Ενώ στο τέλος επισημαίνει την ανάγκη που υπάρχει για μορφωμένα μαρξιστικά στελέχη (που έχουμε), αρκεί να ‘ναι ευπροσήγορα και να διαθέτουν χιούμορ.

Μεγάλη ηλικία προδίδει ίσως κι ο τρόπος γραφής του γιάννη εμμανουηλίδη από τον άγιο στέφανο, που αναφέρεται στον αριστερό πατριωτισμό, τους αλβανούς εθνικιστές, τους αγωνιστές κληρικούς ενάντια στην τουρκοκρατία (δεν υπήρξε μόνο ο πιπί γερμανός, αλλά κι ο παπαφλέσσας) αλλά και τους ταγματασφαλίτες, που αρκετές φορές είναι ακόμη πιο άγριοι και από τους ίδιους τους «Γερμανούς»! Και ήδη από τον τίτλο της επιστολής του δανείζεται τα λόγια ενός παλιού επαναστάτη και μας προτείνει τη λύση: μυαλό, καρδιά, όπλα και τραγούδια: Το θάρρος ποτέ δεν έλειψε στην επαναστατική νεολαία. «Όπλα και τραγούδια» θα βρεθούν... σαν έρθει η ώρα. Αυτό όμως που χρειάζεται πάνω απ' όλα είναι το μυαλό

Ηεπιστολή του παναγιώτη καραβασίλη συνδυάζει το συναίσθημα με τη λογική και βασίζεται σχεδόν εξολοκλήρου στους στίχους του ναζίμ χικμέτ στον οποίο είναι αφιερωμένο το επόμενο επιστημονικό συνέδριο του κόμματος και του τμήματος πολιτισμού της κε.

Εξίσου ποιητική, παρά το δωρικό της λόγο, είναι η επιστολή του γιάννη βόσσιου από τη γερμανία, που τα λέει τσεκουράτα, όπως τα έμαθε στο χωριό του στην ήπειρο: ο λύκος απ' τα ξεκομμένα τρώει. Και προτρέπει τους συντρόφους να κάνουν κράτη, γιατί δεν είναι η ώρα να διαλεχτούμε.

Ακολουθεί μια κατηγορία επιστολών από συντρόφους, που καταπιάνονται με τις ανθρώπινες σχέσεις μες στην οικογένεια και των δύο φύλων γενικότερα.

Η σεβαστή σβάρνα αναρωτιέται αν οι κομμουνιστές γονείς κάνουν το καθήκον τους κι εμπνέουν στα παιδιά τους αγωνιστική στάση ζωής με το θετικό τους παράδειγμα. Στον επίλογο θίγει επιγραμματικά έναν προβληματισμό για τον εργατικό κορμό του κινήματος της νεολαίας: η ιστορία του νεολαιίστικου κινήματος γράφτηκε πολλές φορές με πρωτοβουλία των φοιτητών, και σήμερα στις εκτιμήσεις μας αναφέρουμε ότι οι νέοι πιο αργά μπαίνουν στην παραγωγή γιατί σπουδάζουν ή γιατί δε βρίσκουν δουλιά κλπ. Αν δεχτούμε τα παραπάνω μήπως πρέπει να ξαναδούμε πιο αναλυτικά πού και σε ποια τμήματα τα νεολαίας θα ρίξουμε ιδιαίτερο βάρος και με ποιες μορφές;

Το πουλέν της κε του μπλοκ, κώστας τζατζάνης, καταθέτει ένα μικρό μανιφέστο για τη σεξουαλική και συναισθηματική ζωή, ζητώντας μεταξύ άλλων να αντιπαλέψουμε όλα τα προσωπεία της πορνείας και να απαγορευτεί από δω και μπρος η πορνεία και για τον χρήστη, όπως σοφά έπρατταν στον υπαρκτό σοσιαλισμό

Ο γιατρός-συγγραφέας θωμάς κουγιαγκάς εστιάζει στα προβλήματα των νέων ζευγαριών και παραθέτει τα λεγόμενα ενός αστού οικονομολόγου, που περιέγραψε με μελανά χρώματα την κατάσταση που θα επικρατήσει τα επόμενα χρόνια: Η φτώχεια θα αυξηθεί, η πείνα θα αυξηθεί, οι μισθοί θα μειωθούν, οι συντάξεις θα κοπούν. Φυσικό βγήκε το ερώτημα: Θα ακολουθήσουν εκρήξεις, θα ακολουθήσουν επαναστάσεις, δε φοβάστε; Κι η απάντηση: Όχι δε φοβάμαι, γιατί την επανάσταση την κάνουν οι νέοι, και νέοι δε θα υπάρχουν.

Ενώ ο οικοδόμος σταύρος μηναριτζής αναλύει τα διάφορα πρότυπα (επιτυχίας, ομορφιάς, κτλ) που καλλιεργεί η αστική τάξη στη γυναίκα (για να πετύχεις στην επαγγελματική σου καριέρα θα πρέπει να ξεχάσεις ότι είσαι άνθρωπος, θα πρέπει να ξεχάσει ότι έχεις αισθήματα, θα πρέπει να ξεχάσεις ότι έχεις φιλότιμο και το τελευταίο, και το πιο χυδαίο κατά τη γνώμη μου, είναι ότι της λένε ότι θα πρέπει να ξεχάσει την αξιοπρέπειά της) αλλά και στην πιο ευάλωτη νέα γενιά.

Αρκετά κριτικό τόνο έχουν κάποιες επιστολές, όπως του κώστα σταματόπουλου από τη σεστροδ (διαιτολόγοι νομίζω ότι είναι αυτό) για την αντιμετώπιση κάποιων «χαμένων συντρόφων»: Έχω δει να γίνονται διαγραφές ή απομακρύνσεις ακόμα και απαξίωση συντρόφων, παλιών ή νέων μελών, όχι για σοβαρά αίτια... δεν πάτησε το πόδι του στην οργάνωση ή δε βοηθάει στις χρεώσεις. Μα άμα το νιώθει ως αγγαρεία (και σ' αυτό φταίμε εμείς) πώς ζητάμε ευθύνες; Παράλληλα στηλιτεύει την ανεπαρκέστατη κατάρτιση των μελών και τις αλλοιώσεις στον πολιτισμό που έφερε η παλινόρθωση στους νέους: Πιο πολύ ξέρουν (με κάθε λεπτομέρεια) πόσους δίσκους και πόσους ερωτικούς δεσμούς έχει η Britney Spears, παρά τους ανθρώπους που προχώρησαν την ανθρωπότητα ένα βήμα μπροστά, και εδώ χωράει το «μαθαίνουμε την αλήθεια αλλάζουμε τον κόσμο».

Ο χ. σελιανίτης από τους αρχιτέκτονες (όπου λίγα χρόνια αργότερα έφτιαξε δική του κίνηση, φεύγοντας από το κόμμα) είναι ακόμα πιο οξύς στο θέμα της τυπικής συμμετοχής της νεολαίας στις κομματικές αποφάσεις, της νοοτροπίας που διαμορφώνεται σε κάποια στελέχη, της τεμπελιάς, αλλά και της επέκτασης της δουλειάς μας στις μικρότερες ηλικίες (10-15 χρονών). Ας αφήσουμε ήσυχα τα παιδιά, μέχρι να αποδείξουμε τουλάχιστο ότι μπορούμε με επάρκεια και σοβαρότητα να ασχοληθούμε με τα μεγαλύτερα αδέλφια τους και τους γονείς τους.

Αρκετά κριτική ως προς τη γλώσσα και το μέγεθος των θέσεων είναι και η μαρία κυριακίδου, που θεωρεί πως οι θέσεις αυτές των 60 σελίδων σε μεγάλο μέγεθος δε ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ, μόνο που τις βλέπεις σε απωθούν.

Υπάρχουν επίσης θεματικές τοποθετήσεις που εξετάζουν πολύ ενδιαφέροντα ζητήματα, όπως του φιλόλογου γιώργου ηρακλέους, που καταπιάνεται με τη γλώσσα και τον έλεγχο στη σκέψη των νέων κι αποκρούει το στερεότυπο της λεξιπενίας και της συρρίκνωσης του λεξιλογίου σε 150 λέξεις το πολύ, που δεν έχει επιστημονική βάση, εφόσον ανάγει το γλωσσικό πρόβλημα σε πρόβλημα λεξιλογικό, αντί να το εξετάζει στο βάθος των κοινωνικών αιτιών, που συνδέονται άμεσα με τον τρόπο σκέψης και ζωής της νεολαίας. Κι αναλύει στη συνέχεια αυτές τις αιτίες.

Ένας φοιτητής του αριστοτελείου θέτει το θέμα της αξιοποίησης του διαδικτύου για ιστορικά θέματα –κι απ’ όσο έχω διαβάσει, είναι ο μόνος που θίγει τη σημασία και τη δύναμη του μέσου, έστω και για περιορισμένους σκοπούς αξιοποίησης, καθώς οι θέσεις και τα υλικά της συνδιάσκεψης είδαν τις νέες τεχνολογίες κυρίως υπό το πρίσμα της παραγωγής και των δυνατοτήτων που προσφέρουν, χωρίς να εξετάσουν αναλυτικά την επίδρασή τους στη συνείδηση της νεολαίας και των μαζών γενικότερα.

Ιδιαίτερη είναι κι η επιστολή ενός χορευτή, που σκοντάφτει στο πρακτικό κομμάτι της πρότασης του κόμματος για κατάργηση των ιδιωτικών σχολών στον χώρο του πολιτισμού και εκθέτει σχετικά τον προβληματισμό του, δηλώνοντας ότι έχει καλή διάθεση να βοηθήσει.

Ενώ υπάρχουν άλλες επιστολές, που εξειδικεύουν σε κομμάτια της δουλειάς μας, όπως ο αθλητισμός (του νίκου γεωργόπουλου από την αθλητική εκπομπή του 902) και τα τει.

Ξεχωρίζω επίσης για κάπως συναισθηματικούς λόγους τις επιστολές των μελών του κμε (με φρεσκοεκλεγμένη τότε διοίκηση, αν θυμάμαι καλά, από την οποία δυστυχώς πολλά μέλη δε ζουν πια σήμερα). Ο πρόεδρος του κμε τηλέμαχος λουγγής αναφέρεται στη σύνδεση της νεολαίας με τη μαρξιστική ιδεολογία, ενώ η άνεκε ιωαννάτου αναλύει διάφορες σχετικές τάσεις στη σύγχρονη κοινωνία, ως μέλος της φιλοσοφικής ομάδας του κμε.

Κράτησα για το τέλος δύο επιστολές. Η πρώτη είναι του γιώργου πετρόπουλου (όχι του γνωστού μάλλον), που μας λέει πως είχε αγοράσει πριν οργανωθεί στο κόμμα το πώς δενότανε το ατσάλι, που το σημάδεψε, και πως αν δεν το είχε διαβάσει, δεν ξέρει αν θα είχε οργανωθεί σήμερα. Θέτει ένα προβληματισμό για τα άπειρα μέλη που πέρασαν από την κνε την εποχή της μεταπολίτευσης και αναρωτιέται τι έγινε και δεν έμειναν παρά μόνο ελάχιστοι απ’ αυτούς. Ενώ πιο κάτω διατυπώνει μια σκέψη που με τριβελίζει εδώ και κάποια χρόνια, την έχω εκμυστηρευτεί στη σ. τη δώρα (σσ: χωρίς να μας εξηγεί ωστόσο ποια ακριβώς είναι η σ. η δώρα) για τις θρησκείες που παραληρούν. Μαγείες άσπρες, μαύρες, πράσινες, κόκκινες, φλιντζανούδες, χαρτορίχτρες, αστρολόγοι, μαζί και οι έμποροι ναρκωτικών, έχουν πέσει σαν λάμιες πάνω στην ευάλωτη νεολαία και της πίνουν το αίμα.

Κλείνουμε την αναδρομή μας με την επιστολή του κώστα τρακόσα περί συνείδησης, της φαστ φουντ εποχής και της σχέσης του ‘εγώ’ με το ‘εμείς’ –ο οποίος είναι από τις σχετικά πρόσφατες απώλειες στο δυναμικό της εφημερίδας και τότε υπέγραφε ως μέλος της οργάνωσης βάσης (οβ δηλ όχι κόβας) ριζοσπάστη –την ύπαρξη της οποίας ομολογώ πως αγνοούσα μέχρι πρότινος.

Ασφαλώς η παραπάνω λίστα είναι ενδεικτική και δεν εξαντλεί ούτε κατά προσέγγιση τον προβληματισμό που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια του διαλόγου.

Μπορείτε επίσης να διαβάσετε ως μπόνους από εκείνη την εποχή την απόφαση της κε για τις εκλογέςτης τοπικής αυτοδιοίκησης του 06’, που νομίζω πως ήταν ένας σταθμός στη διαμόρφωση της λογικής του κόμματος για αυτή τη μάχη κι ήταν ο πρόδρομος κατά κάποιον τρόπο της συγκρότησης της λαϊκής συσπείρωσης, που εμφανίστηκε συνολικά στις επόμενες εκλογές του 10’, κι αποτελεί συνεπώς χρήσιμο βοήθημα εν όψει και των εκλογών του ερχόμενου μάη, που συμπίπτουν με τις ευρωεκλογές.

Ο προσυνεδριακός του 15ου - Β’ μέρος

Στο προηγούμενο μέρος είδαμε αναλυτικά τις δυο βασικές κατηγορίες τοποθετήσεων στον προσυνεδριακό διάλογο του 15ου. Εδώ συνεχίζουμε από το σημείο που είχαμε σταματήσει, με τις κατηγορίες που προαναγγείλαμε στον επίλογο του α’ μέρους.

Όπως σχεδόν σε κάθε προσυνεδριακό, υπήρχαν πολλές επιστολές σκληροπυρηνικών αντι-ρεβιζιονιστών συντρόφων, που σήμερα (αν ζουν ακόμα) μπορούν να νιώθουν δικαιωμένοι από τις τελευταίες επεξεργασίες των συνεδρίων του κόμματος, τότε όμως κάποιοι εξ αυτών είχαν πολλά ακόμα να καταλογίσουν είτε στο κκε είτε στο διεθνή ρεβιζιονισμό, όπως αυτός εκφράστηκε με τη στροφή του εικοστού συνεδρίου του κκσε επί χρουτσόφ.

Ο νίκανδρος κεπέσης για παράδειγμα στο κείμενο που έστειλε στον προσυνεδριακό με τίτλο ιδεολογική πυξίδα, μιλάει για τον ιμπεριαλισμό που γεννά τον πόλεμο «όπως το σύννεφο τη βροχή», επισημαίνει την απουσία οποιασδήποτε αναφοράς από το σχέδιο στην κατάκτηση της εξουσίας με ένοπλη εξέγερση, που ‘ναι απαραίτητη, για να αντικρουστεί η χρουτσοφική αναθεωρητική αντίληψη για τον ειρηνικό δρόμο προς το σοσιαλισμό. Συνιστά την ανάγνωση του «πώς δενόταν το ατσάλι», ιδιαίτερα από τους κνίτες και τις κνίτισσες, και παρατηρεί ότι η αποδέσμευση απ’ την εε δε μπορεί να αναφέρεται ως κάποιος περίπατος στην προκυμαία του φαλήρου, σε καλοκαιριάτικο απόγευμα και όχι ως σύγκρουση με τους ιμπεριαλιστές.

Υπάρχει επίσης η πολύ πιο επικριτική επιστολή του γιώργου γκέτση που κάνει λόγο για τις αντικαταστατικές διαγραφές στην τασκένδη των συντρόφων που αντέδρασαν στο εικοστό συνέδριο, τις ευθύνες της οπορτουνιστικής ηγεσίας για τον τυχοδιωκτισμό της σπουδάζουσας και την άνδρωση διάφορων ανδρουλάκηδων μες στο κόμμα, και για την κε που κρατώντας το σφυροδρέπανο στο χέρι προχωρά στο δρόμο του οπορτουνισμού, μαζί με αυτούς που έδιωξε (ναρ-συν). Θεωρεί ότι υπάρχει ασάφεια κι αντιφάσεις στην εκτίμηση για τη θέση της ελλάδας στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα, τον καθορισμό του μετώπου και της κυρίαρχης αντίθεσης. Ενώ, σχετικά με τις θέσεις για τον εκδημοκρατισμό του δημοσίου και την παραγωγική ανάπτυξη σε αντίθεση με τις επιλογές της εε, σχολιάζει ότι η κε θα ανακάλυψε φαίνεται κάποια μηχανή του χρόνου, γιατί στην ουσία βάζει στόχο να γυρίσουμε πίσω, στα πρώτα στάδια του καπιταλισμού, πριν την εμφάνιση μονοπωλίων ακολουθώντας τη θεωρία περί λαϊκού καπιταλισμού.

Ο σταμάτης σαντοριναίος λέει εξ αρχής ότι το πρόγραμμα και το καταστατικό κινούνται προς οπορτουνιστική γραμμή και σοσιαλθολούρα ως προς το τι είναι κομμουνιστικό κόμμα. Εκτιμά πως το κόμμα δε θα πάει ποτέ προς τα μπρος, αν η ηγεσία δεν καταγγείλει τον ρόλο της θρησκείας στη νεολαία, το ποδόσφαιρο, το μπάσκετ, το στρατό, τους μισθοφόρους, την παιδεία που είναι όργανα καταπίεσης της καπιταλιστικής μηχανής. Και κλείνει την επιστολή του κάνοντας έκκληση προς τους συντρόφους του να στείλουν στο συνέδριο εργάτες και αγρότες για να πάρουν στα ροζιασμένα χέρια τους την ηγεσία του κκε. Ενδιάμεσα κάνει μερικές πολύ ενδιαφέρουσες προτάσεις για το ρίζο, τα επαγγελματικά στελέχη, το κμε, τους βουλευτές και μια σειρά άλλα ζητήματα.

Ένας άλλος σύντροφος από την αγιάσο βάλλει κατά του ααδμ, του πολυκομματισμού στον σοσιαλισμό, των εισαγωγικών στον όρο «δικτατορία του προλεταριάτου» κι άλλα σημεία τα οποία φανερώνουν κατά τη γνώμη του την οπορτουνιστική κατρακύλα του προγράμματος. Ενώ κλείνει την επιστολή με την πεποίθηση πως η συνεπής επαναστατική γραμμή, που είναι σήμερα μειοψηφία μες στο κόμμα, θα τσακίσει τελικά τον οπορτουνισμό και θα χτίσει ξανά ένα ισχυρό κκε που τόσο μεγάλη ανάγκη έχει η ελληνική κοινωνία, αλλά και το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα. Δεν ξέρω αν ο παναγιώτης κουτσκούδης ζει ακόμα και τι άποψη θα είχε σήμερα για το κόμμα, αλλά το πιο εντυπωσιακό είναι ότι κάποιοι χώροι χρησιμοποιούν σήμερα την ίδια ακριβώς φρασεολογία από την ανάποδη –αντικαθιστώντας απλώς τη λέξη «οπορτουνισμός» με τον «αριστερισμό».

Κλείνουμε την παρουσίαση αυτής της κατηγορίας με την εξής πρόταση-σταθμό προς το 15ο συνέδριο: Πιστεύω πως ήρθε η ώρα το πορτρέτο του Ι. Β. Στάλιν να μπει σε κάθε ΚΟΒ, δίπλα στα πορτρέτα του Μαρξ, Ενγκελς, Λένιν και του Ν. Μπελογιάννη.

Η δεύτερη κατηγορία που προαναγγείλαμε είναι αυτή των σημερινών «θεματοφυλάκων» των αποφάσεων και του προγράμματος του 15ου συνεδρίου, όπως οι επώνυμοι σχολιαστές της ιστοσελίδας του εργατικού αγώνα. Ο δημήτρης καλτσώνης, μέλος τότε της συντακτικής επιτροπής της κομεπ, έκανε μια αρκετά καλή τοποθέτηση για τα στελέχη και την ιδεολογική δουλειά, ενώ κατέθεσε και την προσωπική του συμβολή για το θέμα του καταστατικού, που ανήκει κατά μία έννοια στο ευρύτερο αντικείμενό του (νομική).

Η τοποθέτηση όμως που παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον είναι αυτή του βασίλη λιόση, με τον χαρακτηριστικό τίτλο: ερασιτεχνικό ή επιστημονικό πρόγραμμα; Ο λιόσης λέει ότι η πρώτη εντύπωση από μια πρόχειρη ανάγνωση του προγράμματος είναι μάλλον θετική αλλά αναιρείται με μια προσεκτική μελέτη, που διαπιστώνει κενά, ασάφειες, προχειρότητες και τελικά έναν ερασιτεχνισμό(!).

Στη συνέχεια διατυπώνει κάποιους προβληματισμούς και (μη ρητορικά) ερωτήματα, για την προσέγγιση της επανάστασης, τη νομοτέλεια, τη σχέση εθνικού-διεθνικού, το ααδ μέτωπο και την χιλή του αλιέντε.

Τελικά τι είναι το ααδ μέτωπο; Μια ενιαιομετωπική τακτική; Ένα νομοτελειακό στάδιο ή τάση της επανάστασης; Γιατί επιλέγεται ως ο προσφορότερος δρόμος για τη λαϊκή συσπείρωση; Γιατί ο δικός μας δρόμος να περάσει αναγκαστικά μέσα από τη συγκρότηση του ααδ μετώπου και την αντίστοιχη κυβέρνηση; Γιατί πρέπει να προσανατολίσεις το μέτωπο στη δημιουργία κυβέρνησης; Τι εμπειρίες έχουμε αποκομίσει από πολυτιμότατο παράδειγμα της χιλής; Τι σημαίνει ειρηνικός και μη ειρηνικός δρόμος;

Ενώ λίγο πριν είχε θέσει καίρια ερωτήματα: πόσο ακόμα έχουμε ασχοληθεί με τη διαμάχη στάλιν-τρότσκι για τη θεωρία της διαρκούς επανάστασης (και) για τη θέση ανάπτυξης του σοσιαλισμού σε μια μόνο χώρα;

Ενώ τελειώνει με μια επίκαιρη παρατήρηση: ας διδαχτούμε απ’ τις δυο τελευταίες φράξιες. Ας συζητήσουμε κι ας διαφωνήσουμε με ειλικρίνεια, με επιχειρήματα συντεταγμένα, χωρίς ταμπέλες με διάβασμα κι ιδεολογικό εξοπλισμό. Ας μη δημιουργούμε περιχαρακώσεις και στρατόπεδα, κάνοντας την χάρη των ταξικών μας εχθρών. Όσο κι αν διαφωνούμε με το σύντροφό μας ας μην ξεχνάμε πως είναι ακριβώς αυτό που λέει η λέξη: σύντροφος!

Το ζήτημα βέβαια είναι αν ο λιόσης συνεχίζει και σήμερα να συμφωνεί στην πράξη με αυτό το σημείο.

Πέρα από τις δυο βασικές κατηγορίες που επισημάναμε στο πρώτο μέρος, υπήρξαν διάφορες «ενδιάμεσες» (και μη εξαρτημένες) τοποθετήσεις, που κρατούσαν αποστάσεις και από τις δυο αντιλήψεις. Πολύ ενδιαφέρουσα είναι η τοποθέτηση του χρήστου κόφφα με τον τίτλο «ας μη γονατίσουμε, όπως ο γαλιλαίος» (που είχε δίκιο, μολονότι ήταν μειοψηφία) που λέει ότι το πρόγραμμα καθορίζει σωστά τον αντίπαλο και τον τελικό στόχο, ενώ παρακάτω συνεχίζει για το ζήτημα της κυβέρνησης:

Για παράδειγμα, μια συντρόφισσα καταψήφισε τη λογική του κειμένου για την κυβέρνηση του μετώπου επειδή στο άκουσμα κυβέρνηση καταλάβαινε κυβέρνηση τζαννετάκη, άλλος γιατί καταλάβαινε κυβέρνηση της χιλής, άλλος τραβάει τσιτάτο του λένιν για να αποκρούσει την πιθανή λογική της κυβέρνησης, ενώ ο μεγάλος επαναστάτης έβλεπε τέτοια κυβέρνηση.

Αναφέρει κάποια ιστορικά παραδείγματα για την πείρα του εαμ και του (τραγικά επικαιρου σήμερα) νοτιοαφρικανικού μετώπου, για να κλείσει με το συμπέρασμα.

Το λάθος δεν είναι κυβέρνηση ή μη κυβέρνηση. Το λάθος θα είναι να μην έχεις καθαρό, τι περιμένεις, να μην της αναθέσεις καθήκοντα που δεν μπορεί να εκπληρώσει. Χρειάζεται να έχεις τα μάτια ανοιχτά, να μην εγκλωβιστείς. Αποκλεισμοί σε τέτοια ζητήματα δε χωρούν. Στο χώρο και στο χρόνο λύνεται το συγκεκριμένο κάθε φορά με βάση τους συσχετισμούς, με καθοριστική προϋπόθεση να είναι λυμένο το κύριο: το πρόβλημα της εξουσίας.

Ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον κατά τη γνώμη μου παρουσιάζουν οι δυο τοποθετήσεις του πετρόπουλου από την κόβα του ριζοσπάστη. Μια σχετικά νηφάλια, όπου αναλύει τα είδη συμμαχιών, την ανάγκη συμβιβασμών και την αξιοποίηση όλων των μορφών πάλης, για να φτάσει στην κατακλείδα ότι αυτό μπορεί να γίνει όταν το κόμμα αποτινάξει από πάνω του κάθε λογής βαρίδια που δυσκολεύουν το βηματισμό του!

Στην επόμενη οξύτατη τοποθέτησή του για το σχέδιο προγράμματος, ο πετρόπουλος κάνει λόγο για ένα κεντρίστικο κείμενο που γέρνει αριστεροδέξια, έχοντας ολάνοιχτες πόρτες στο δεξιό και στον αριστερό οπορτουνισμό) με αντιεπιστημονικό, βολουνταριστικό κι εμπειρικό χαρακτήρα, που σπρώχνει την κομματική μάζα να αντιμετωπίζει τα προβλήματα τακτικής και στρατηγικής με τρόπο συναισθηματικό και καθυστερημένο βασισμένη στα ένστικτα που δημιούργησε η πρόσφατη ήττα κι υποχώρηση. Οι φορείς δεξιών κι αριστερών απόψεων της κομματικής ηγεσίας κολακεύουν την πολιτικοϊδεολογική καθυστέρηση της βάσης, που με τη σειρά της βρίσκει τον καλύτερο εαυτό της καθυστέρησης και των αγκυλώσεων στην ηγεσία!

Έτσι λοιπόν οι συντάκτες του σχεδίου θερίζουν ό,τι έσπειραν, ενώ τα μέλη της κε και του πγ αντιπαρατίθενται δημόσια πολλές φορές με μη κομματικό τρόπο, έχοντας την αυταπάτη ότι διεξάγουν ιδεολογικοπολιτική συζήτηση αρχών, η οποία μοιάζει με τη συζήτηση που είχαν δυο πέρσες φυσιοδίφες για την αρκούδα, χωρίς να έχουν δει ποτέ τους το ζώο. (-Τι γεννάει αυτό το ζώο, μικρά ή αυγά; -Για όλα είναι ικανό αυτό το ζώο). Όλα είναι δυνατά λοιπόν σε αυτό το κόμμα, καταλήγει ο πετρόπουλος, όσο η άγνοια βαφτίζεται γνώση και φιλοξοξεί να καλύψει το κενό της επιστημονικής αλήθειας.

Περισσότερο ενδιαφέρον πάντως από αυτές καθαυτές τις θέσεις και τις απόψεις που εκθέτει ο πετρόπουλος στην επιστολή του, έχει η μεθοδολογική του προσέγγιση κι οι παρατηρήσεις του για το θεμιτό τρόπο διεξαγωγής ενός διαλόγου.

Στη ίδια κατηγορία θα μπορούσε να ενταχθεί ίσως και η τοποθέτηση του καλαματιανού. Ο οποίος εκτιμά ότι δεν υπάρχει δυνατότητα πολιτικής συμμαχίας με τα κόμματα που δρουν σήμερα, χωρίς να αποκλείει μελλοντικά τη συγκρότηση συνεπών α-α δυνάμεων. Ενώ για το ζήτημα της κυβέρνησης λέει ότι ο σχηματισμός κυβέρνησης με λαϊκή πλειοψηφία, δε μπορεί να νοείται ως νομοτέλεια, κι ότι πρέπει να αποτελέσει δέσμευση ότι η συμμετοχή του κκε σε κυβερνητικά σχήματα μπορεί να γίνει μόνο στα πλαίσια της κυβέρνησης του ααδμ. Μέτωπο και κυβέρνηση δε θα είναι διαφορετικά πράγματα. Μιλάμε για κυβέρνηση του α-α μετώπου, που θα υλοποιεί τις κατευθύνσεις του, και θα διευκολύνει το πέρασμα στην επαναστατική διαδικασία. Ο καλαματιανός αναγνωρίζει επίσης δύο κινδύνους, αφενός να κατανοηθεί η κυβέρνηση του μετώπου σαν μοναδικός στόχος και να γλιστρήσουμε στο κυνήγι και μόνο της κυβερνητικής εξουσίας κι αφετέρου να υποτιμηθεί στην πράξη και να παρακάμπτεται αυτή η επιδίωξη.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το καταστατικό θέμα που προέκυψε με τους υπέργηρους συντρόφους, που δε μπορούν να ανταποκριθούν στα καθήκοντα της καθημερινής δράσης της κοβ και της οργανωμένης ζωής, αλλά θα ήταν ατιμωτικό να διαγραφούν μετά από τόσα χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας στο κόμμα και τους αγώνες του κόμματος, όπως λέει στην τοποθέτησή του κι ο γιάννης κατσαντώνης. Ο οποίος αντιπροτείνει να θεωρούνται τα μέλη αυτά παλαίμαχοι, γνωστοί στις κοβ της γειτονιάς τους και να μη διαγράφονται. Τότε καθιερώθηκε αν δεν κάνω λάθος κι ο θεσμός της επαφής για τα μέλη που εμπίπτουν σ’ αυτή την ειδική κατηγορία –αν και όσους «γέρους» συντρόφους είχα συναντήσει σε συνοικιακές κόβες, τους έβλεπα πιο γερούς κι από εμάς τους εικοσάρηδες.

Τι άλλο μπορεί να διαβάσει κανείς σε αυτόν τον προσυνεδριακό;

Το αντιπελατειακό-αντιεξυπηρετικό δοκίμιο του (πουλέν της κε του μπλοκ) κώστα τζατζάνη, που μεταξύ άλλων γράφει για τα χρωματιστά αδέρφια μας (τους μετανάστες) και ότι το κόμμα το έσωσαν αυτοί που είχαν τη φλόγα του οκτώβρη και του στάλινγκραντ.

Τη σύντομη τοποθέτηση του κώστα κάππου, που θεωρεί ότι τα ντοκουμέντα κινούνται σε θετική κατεύθυνση, αλλά παρουσιάζουν κενά κι ανεπάρκειες ή λάθη σε μια σειρά σημεία (για τη δικτατορία του προλεταριάτου, τις μη ειρηνικές μορφές πάλης, το οργανωτικό και την ανάδειξη οργάνων και αντιπροσώπων, κ.ά.).

Την επιστολή του μπογιόπουλου, στο δικό του δημοσιογραφικό στιλ, για την «πραγματική αριστερά» και το ξεχείλωμα του όρου, όπου δεν ισχύει η φράση «ό,τι δηλώσεις είσαι».

Την –επίσης ιδιαίτερου στιλ- τοποθέτηση του χουρμουζιάδη για τη συνείδηση της εργατικής τάξης που την χαιρετίσαμε μες στα τραγούδια μας, γεια σου περήφανη κι αθάνατη εργατιά, δεν της εξηγήσαμε όμως γιατί είναι περήφανη, και ποιο είναι το νόημα της αθανασίας της.

Το κείμενο που έστειλε ο ξενικουδάκης για την ετε, που μοιάζει περισσότερο με άρθρο στο ριζοσπάστη –χωρίς όμως τις γνωστές πηγές από το scientific American.

Την τοποθέτηση του δαμίγου (από το ριζοσπάστη κι αυτός) που συνοψίζει την πείρα από το φιλειρηνικό κίνημα σε διάκριση με την πολιτική πρακτική πείρα από το εγχείρημα του ενιαίου συνασπισμού.

Την παρέμβαση ενός μέλους της εκτελεστικής επιτροπής τηςεδα για την αριστερά και τις κρυφοφιλίες πασόκ-συν.

Και την πρόταση ενός  αμαρουσιώτη (που καταγγέλλει μεταξύ άλλων ότι του άλλαξαν τον τίτλο «ο οπορτουνισμός επίσημη στρατηγική του κόμματος» στο προηγούμενο γράμμα του) για την καθιέρωση εσωκομματικού δελτίου ανά τρεις μήνες που να περιλαμβάνει μεταξύ άλλων και τις μειοψηφούσες απόψεις στην κε.

Την επιστολή ενός ιερέα(!) που ζητά την προσθήκη ότι το κόμμα θα στηριχτεί και στον κατώτερο κλήρο για την ανάσταση του λαού μας και το σοσιαλισμό, τελειώνοντας με τη φράση «ένας ιερεύς λαός και εξουσία στην εκκλησία».

Κι ενός αστυνομικού(!) που πιστεύει ότι κάποια στιγμή θα υπάρξει κοινωνική έκρηξη που πρέπει να πάρει συνειδητή μορφή και να έχει πολιτική καθοδήγηση, γιατί αν αφεθεί μόνη της θα πάρει αυθόρμητο χαρακτήρα, με αποτέλεσμα να μην πετύχει τους στόχους της και να πισωγυρίσει στην τωρινή και πιθανά χειρότερη κατάσταση. Ενώ κάνει μια προφητική αναφορά στην ανάγκη δημιουργίας αντιμονοπωλιακού-αντικαπιταλιστικού-αντιιμπεριαλιστικού μετώπου, που τα έχει όλα και συμφέρει.

Αφήσαμε για το φινάλε την καίρια παρέμβαση μιας σφισσας για την κακή χρήση της γλώσσας, τις πολυσύνθετες λέξεις και τις παραγράφους όπου χάνεται το νόημα.

Στον επιλογο κρίνω σκόπιμο να επαναλάβω πως όλα τα παραπάνω είναι απλώς ένα μέρος (κι αυτό αποσπασματικά) του πλούσιου διαλόγου που είχε διεξαχθεί τότε και βάζει αρκετά ψηλά τον πήχη για το επικείμενο προγραμματικό συνέδριο. Όσοι αναγνώστες βρήκαν αυτές τις αναρτήσεις ενδιαφέρουσες μπορούν να ανατρέξουν στην έκδοση με τα υλικά του 15^ου συνεδρίου κι ιδιαίτερα στην εισήγηση της απερχόμενης κετουκε, που απαντά στα ζητήματα που τέθηκαν κατά τη διάρκεια του προσυνεδριακού και επίσης στις σελίδες του ριζοσπάστη της εποχής, όπου δημοσιεύονται κάποιες τοποθετήσεις.

Ξεφυλλίζοντας ηλεκτρονικά το αρχείο του ρίζου η κε του μπλοκ και τα λαγωνικά της «ξετρύπωσαν» επίσης:

-το ρεπορτάζ από την παρουσίαση του πρώτου τόμου τουδοκιμίου ιστορίας του κόμματος, από το μαμάτση και το μάκη μαΐλη

-και την πληροφορία ότι το κμε εκείνη την εποχή όχι μόνο δε φυτοζωούσε, αλλά εκτός από τις συνεχείς εκδηλώσεις και εκδόσεις, διοργάνωνε και τριήμερες ή εβδομαδιαίες πασχαλινές εκδρομές. Περασμένα μεγαλεία...

Υγ: μια βασική διαφορά σε σχέση με τον επικείμενο προσυνεδριακό είναι ότι τότε υπήρχαν τρία θέματα προς συζήτηση και όποιος το επιθυμούσε μπορούσε να τοποθετηθεί ισάριθμες φορές στον προσυνεδριακό –μία για το καθένα. Τώρα αντιθέτως, όπως προκύπτει από την ανακοίνωση της επιτροπής δημοσίου διαλόγου της κετουκε, οι θέσεις της κε θεωρείται ότι περιλαμβάνουν και το σχέδιο προγράμματος, κι έτσι θα υπάρχει μια ενιαία τοποθέτηση και για τα δυο μέρη (συν άλλη μία για το καταστατικό).

Η κε του μπλοκ εκφράζει σε πρώτο στάδιο την ανησυχία της για αυτήν την ενοποίηση, όχι μόνο για τον περιορισμένο χώρο που θα έχουν οι τοποθετήσεις για να τα χωρέσουνε όλα, αλλά και για πιο ουσιαστικά ζητήματα. Τα οποία όμως θα δούμε εν καιρώ..

Η προσφορά των κομμουνιστών

(Ή αλλιώς εντυπώσεις από μια εκδήλωση στο πολυτεχνείο για την προσφορά των κομμουνιστών στον αντιδικτατορικό αγώνα).

Οι σύντροφοι που μίλησαν ήταν τρεις.
Ο ένας ήταν παλαίμαχος αγωνιστής, ο άλλος κομματικό στέλεχος κι ο τρίτος ήταν ο σαχίνης, που όταν έγινε η χούντα ήταν μόλις 19 χρονών και ήταν ο βενιαμίν της αντίστασης.
Άπαντες έζησαν τα βασανιστήρια της ασφάλειας, κάποιοι από αυτούς και ξερονήσια.
Εδώ δεν επιχειρώ συνολική κριτική. Πιάνομαι απλώς από κάποιες αποστροφές των όσων είπαν και καταγράφω δικές μου σκέψεις και συνειρμούς.

Στο επίκεντρο βρέθηκε φυσιολογικά η 12η ολομέλεια που έγινε εν μέσω δικτατορίας και οδήγησε στη διάσπαση.
Υπήρχαν διαμορφωμένες δύο ομάδες στην κεντρική επιτροπή, λέει ο ένας σύντροφος. Όχι από το 68. Από το 58 ήδη (που διαλύθηκαν οι παράνομες κομματικές οργανώσεις) και πιο πριν ακόμα.
Έχει δίκιο, πρέπει να πάμε και πριν από το 58.
Αλλά αν πάμε πιο πριν πρέπει να μιλησουμε και για την τασκένδη. Να πούμε και για την καθαίρεση του ζαχαριάδη. Αλλιώς λέμε μισές αλήθειες.
Έτσι δεν είναι σύντροφε;

Ακολούθησε μια αντικειμενική περιγραφή των δύο ομάδων.
Από τη μια ήταν η συνεπής πλευρά που έμενε πιστή στην μαρξιστική-λενινιστική ιδεολογία, που ήθελε δυνατό κι αυτοτελές κομμουνιστικό κόμμα και πάλευε για την ανατροπή του καπιταλισμού.
Ενώ από την άλλη ήταν οι οπορτουνιστές που ήθελαν υποταγή στα κελεύσματα της αστικής τάξης και της σοσιαλδημοκρατίας.
Για ομάδες μιλούσε, οπαδική περιγραφή έκανε...

Βαριές κουβέντες για οργανωμένα κέντρα, συνειδητούς αντεπαναστάτες κτλ τα αποφεύγω εξισου συνειδητά.
Ούτε ως υλιστική ιστορική εξήγηση στέκουν, ούτε μου αρέσει να φορτώνω ελαφρά τη καρδία τέτοιες κατηγορίες σε άτομα που αγωνίστηκαν σε συνθήκες πολύ πιο δύσκολες από όσο εμείς τώρα.
Εξάλλου, αυτές ακριβώς οι δύσκολες συνθήκες εξηγούν πολλά πράγματα.
Πρωτόγνωρες οι συνθήκες, πρωτόγνωρα και τα προβλήματα.
Λογικό ως ένα βαθμό να υπάρξουν διαφορετικές εκτιμήσεις πάνω στο τι να κάνουμε. Λογικό να είναι και κάποιες πολιτικά λάθος.
Αλλά όλες έχουν μια βάση.
Κι αυτή η βάση δεν είναι η προδοσία.

Πολιτικά βέβαια μπορεί να σταθεί κριτική και μάλιστα σκληρή.
Κανείς όμως δεν θα 'ρθει να σου πει "γεια σας, είμαστε η οπορτουνιστική πτέρυγα που ήθελε υποταγή στα κελεύσματα των αστών". Ούτε θα συστηθεί ως "υποστηρικτής των οπορτουνιστών σοσιαλδημοκρατικής απόχρωσης που ήθελαν τη διάλυση του κόμματος, την καλημέρα μου" για να τον αναγνωρίσεις.
Όποιος πάει με αυτά τα μυαλά θα σκοντάψει στο πρώτο κιόλας βήμα που θα κάνει έξω από τον μικρόκοσμό του. Και σε μια πολιτική αντιπαράθεση μπορεί να εκτεθεί.
Αν η εκδήλωση σήμερα έγινε για να μάθουμε κάτι, αυτό που χρειάζεται είναι να εξοπλιστούμε με γνώση κι επιχειρήματα, όχι με χαρακτηρισμούς.

Λίγο αργότερα ο σαχίνης έκανε μια ειρωνεία για το σύνθημα σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο:
Λες κι εμείς εδώ πέρα έχουμε δυο κεφάλια, είκοσι μάτια, επτά χέρια κτλ.
Κι ένα μουστάκι θα πρόσθετα εγώ.
Που ο σαχίνης μια φορά το έχει.

Ο δεύτερος σύντροφος θυμήθηκε τους πάλαι ποτέ συντρόφους του από το γραφείο εσωτερικού κι άρχισε να τους απαριθμεί έναν-έναν:
κύρκος, παρτσαλίδης, ηλίου (κι όχι ηλιού), τσίπρας...
Το τι "γέλια" κάναμε...

Θα μπορούσε να πει κι αλαβάνο και δραγασάκη.
Αλλά αυτοί δεν έφυγαν το 68, ήταν μαζί μας.
Συνήθως αναρωτιέμαι με ποιους είμαστε (λατρεμένη εσωτερική αναζήτηση). Αν και κατά βάθος ξέρω.
Εδώ όμως σηκώνω τα χέρια ψηλά.
Αυτοί με ποιους είναι;
Με εμάς τους δογματικούς ή με τους αναθεωρητές;
Τι ακριβώς λένε για το 68 και τη 12η ολομέλεια;
Ανοίγουν κουβέντες για αυτή την περίοδο;
Ή το αποφεύγουν όπως ο στάλιν το νόμο της αξίας;

Αν οι αστοί τύπου ανδριανόπουλου είναι σε σύγχυση μετά την κρίση και τον σωτήριο για τις τράπεζες κρατισμό, εμείς τι να πούμε;
Έχουμε παραδοσιακά τον πιο συνειδητοποιημένο, αλλά και τον πιο μπερδεμένο κόσμο. Μακράν του δεύτερου...

Ο παλαίμαχος σύντροφος είπε πολλά από μνήμης, χωρίς σκονάκι με σημειώσεις. Αλλά σε κάποια φάση η μνήμη του τον πρόδωσε. Και σταμάτησε.
Είχα κι άλλα να πω, μπορεί να ξαναπάρω το λόγο αργότερα.
Ευτυχώς που δεν ήμασταν σε όργανο να του την πει κανείς για τις διαδικασίες.

Συγκίνηση για τον σύντροφο.
Και στο καπάκι για να καλυφτεί το κενό ούτε σε ξερονήσια, ούτε σε φυλακές, ποτέ τους δε λυγίσαν οι κομμουνιστές.
Ναι αλλά ξεχνάν καμιά φορά.

Η εύκολη κακία είναι να πεις ου γαρ έρχεται μόνον.
Το κενό μνήμης όμως παίζει να μην οφείλεται μόνο στο γήρας. Αλλά και στο ξύλο που έφαγε από τους χουντικούς.
Κι αυτό είναι το τραγικό της υπόθεσης.

Αυτό το λυγίζω πάντως έχει σημαδέψει γενιές και γενιές.
Δεν βγήκε τυχαία ο τίτλος Ο αλύγιστος στο μυθιστόρημα του κοτζιά.
Ούτε είναι τυχαία η κλισέ επίσημη απάντηση για όσους αποχωρούν ή διαγράφονται: δεν άντεξαν στις απαιτήσεις της ταξικής πάλης και λύγισαν.
Λύγισα κι εγώ με τη σειρά μου. Κι έγινα ένας από αυτούς.
Στατιστικό στοιχείο. Και ντάνος λυγίζος...

Στο τέλος ο δεύτερος σύντροφος έκλεισε με μια ωραία φράση, συμβουλή και δίδαγμα για τους νεότερους.
Όσοι μπαίνετε στο κόμμα πρέπει να φιλοδοξείτε να μείνετε σε αυτό μέχρι τέλους.
Σωστά τα λες σύντροφε. Δεν γίνεσαι από καπρίτσιο κομμουνιστής. Να κοιμηθείς τέτοιος κάποια νύχτα και να ξυπνήσεις κάτι άλλο το επόμενο πρωί. Είναι επιλογή και στάση ζωής.
Καλά τα λες σύντροφε.
Μια προσθήκη μόνο.
Πρέπει και το κόμμα να φιλοδοξεί να σε κρατήσει μέχρι τέλους.

Στην τελική, μιας και μιλάμε για την προσφορά των κομμουνιστών στον αντιδικτατορικό αγώνα ας θυμηθούμε τον κώστα κάππο.
Που κι εκτός κόμματος όταν ήταν έλεγε: από το κκε δεν έφυγα ποτέ.
Τι τραγική ειρωνεία θα ήταν για αυτόν η συμβουλή στο τέλος, ε;

Οι συνειρμοί σκεπάστηκαν από το χειροκρότημα. Οι ομιλητές είχαν τελειώσει.
Ωραία, τώρα θα πάμε και στα ερωτήματα, σκέφτηκα.
"Σύντροφοι και φίλοι, ακολουθεί συναυλία στο φουαγιέ με το συγκρότημα της κνε... (...)".
Έτσι μπράβο ρε παιδιά, να γίνει και λίγος διάλογος.

Και του χρόνου σύντροφοι...