Διαλεκτική εξουσίας κι επανάστασης

Διάβασα πρόσφατα την ομώνυμη μποροσούρα του χρύση. Αυτό που ακολουθεί δεν είναι παρουσίαση του βιβλίου. Απλώς μια σειρά συνειρμοί που προκύψαν καθώς το διάβαζα.

Ξεκινάμε με ένα απόσπασμα από τη γερμανική ιδεολογία.
Ένας γενναίος εαακίτης φαντάστηκε κάποτε ότι οι άνθρωποι πνίγονταν στο νερό μόνο επειδή κατέχονταν από την ιδέα της βαρύτητας. Αν αποτίνασσαν αυτή την παράσταση από το κεφάλι τους, ισχυριζόμενοι ότι πρόκειται για δεισιδαιμονία, κάτι σαν θρησκευτική αντίληψη, τότε θα διασφαλίζονταν από κάθε κίνδυνο πνιγμού.

Εντάξει, δε λέει εαακίτης στο πρωτότυπο, αλλά αυτό εννοεί.
Ο ιστορικός περιορισμός δεν επέτρεψε στο μαρξικό κεκτημένο να προλάβει την εαακ, αλλά την ουσία της οι κλασικοί την είχαν διαβλέψει από τότε.

Κάτω οι νόμοι κι οι κανονισμοί. Κι αυτό πιάνει τόσο το νόμο της βαρύτητας που δε μας αφήνει να πετάξουμε, όσο και το νεύτωνα που τον ανακάλυψε. Το ότι δεν του έχουν αφιερώσει ακόμα σκατά σε κάποιο τοίχο των εξαρχείων είναι παράλειψη ασυγχώρητη για το κίνημα.

Κι ενώ κάποιοι δρουν βάση επιθυμιών και παλεύουν για την κατάργηση του νόμου, εμείς μοιράζουμε στον κόσμο σωσίβια για να μην πνιγεί, εξαιρώντας όσους δε συμφωνούν μαζί μας.
Πολλοί λένε ότι πνίγοντας αντιφρονούντες καταπνίγουμε τη δημοκρατία. Αλλά εμείς απαντάμε ότι θα βούλιαζαν κι από μόνοι τους στον αντι-κουκουέ βούρκο όπου έχουν κυλήσει.

Το επόμενο βήμα στον κατηφορικό δρόμο που άνοιξε ο λυσένκο θα ήταν η ευγονική του πνεύματος, βάση της οποίας θα αναπαράγονται μόνο οι πειθαρχημένοι σύντροφοι που καλύπτουν τις νόρμες, ώστε να απονεκρωθεί στις επόμενες γενιές το γονίδιο της αμφιβολίας.
Τις διαφωνίες όμως -όπως κάθε είδος συνείδησης- τις γεννάν οι κοινωνικές συνθήκες. Αυτό είναι το πρόβλημα.

Το κοινωνικό είναι καθορίζει την κοινωνική συνείδηση. Κι από εδώ ξεκινά η βασική αντίφαση για κάθε κομμουνιστή.
Γιατί εμείς πρέπει να κάνουμε το αντίστροφο. Να αλλάξουμε τη συνείδηση του κόσμου για να αλλάξουμε την κοινωνία. Την ίδια κοινωνία που παράγει μαζικά αποχαυνωμένες συνειδήσεις που τη νομιμοποιούν και τη διαιωνίζουν.
Φαύλος κύκλος...

Όσοι μπορέσαμε να ξεφύγουμε (αν το μπορέσαμε κι αυτό) είμαστε λάθος μες στο κεφάλαιο του λάθος λήμματος. Παρατράγουδο στα ωραία άσματα της αλλοτρίωσης. Λάθος της φύσης, της κοινωνίας, μια τερατοκοινωνιογένεση (με όρους κοινωνικής μαιευτικής), σαν το σοσιαλισμό που γνωρίσαμε (πρώιμος και καχεκτικός σαν επταμηνίτικο).
Εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν με τραγικό τρόπο τον κανόνα της ενσωμάτωσης (αν εξαιρούνται κι αυτές).

Μας σώζει μόνο, εκείνο το περίφημο σε τελική ανάλυση του ένγκελς. Σπουδαία φράση αυτή (άλλη υπόθεση πόσοι την κατάλαβαν).
Αν δεν ήταν σχετικά αυτόνομη η συνείδηση, αν δεν ερχόταν σε τελευταία μόνο ανάλυση η οικονομία να γίνει καθοριστική, την είχαμε από χέρι και το σύστημα θα ήταν ανίκητο.

Για να αλλάξουμε τον κόσμο, δηλ την κοινωνία, πρέπει πρώτα (και στην ουσία παράλληλα) να αλλάξουμε τον κόσμο, δηλαδή τους ανθρώπους.
Σπουδαία γλώσσα η ελληνική. Κι άκρως διαλεκτική ενίοτε. Γιατί ο κόσμος μας είναι στην ουσία οι άνθρωποι που ζουν σε αυτόν.
Τον περασμένο δεκέμβρη, μαζί με τη θεσσαλονίκη συμπάθησα (για λίγο) τον κόσμο της που ως τότε μου την έδινε σε καθημερινή βάση. Κι ήταν η πρώτη φορά που κατάφερα να συμπαθήσω την πόλη μου ενώ πλησίαζαν τα χριστούγεννα.

Η διαλεκτική της ελληνικής γλώσσας δείχνει τη διαλεκτική της ιστορίας και του προτσές της.
Οι άνθρωποι φτιάχνουν τον κόσμο κι η κοινωνία τους ανθρώπους.
Ή όπως θα έλεγε ο μαρξ, οι άνθρωποι φτιάχνουν τις συνθήκες και οι συνθήκες τους ανθρώπους. Σε τελική πάντα ανάλυση...

Δεύτερο απόσπασμα από τη 18η μπριμέρ του λουδοβίκου βοναπάρτη.
Οι προλεταριακές επαναστάσεις [...] ασκούν σταθερά την αυτοκριτική τους, διακόπτουν διαρκώς την πορεία τους, επανέρχονται στο φαινομενικά ολοκληρωμένο για να ξεκινήσουν εκ νέου, χλευάζουν με ανελέητη ενδελέχεια τις ανεπάρκειές τους, τις αδυναμίες τους και τις μικρότητες των πρώτων εγχειρημάτων τους, δίνουν την εντύπωση ότι σωριάζουν στο έδαφος τον αντίπαλό τους, προκειμένου όμως να αντλήσει δύναμη από τη γη και να σηκωθεί και πάλι, πιο γιγάντιος μπροστά τους.

Οι προλεταριακές επαναστάσεις οπισθοχωρούν πάλι και πάλι μπροστά στο απροσδιόριστο μεγαλείο των σκοπών τους, μέχρις ότου δημιουργηθεί μια κατάσταση που καθιστά αδύνατη κάθε επιστροφή κι οι συνθήκες να μιλήσουν από μόνες τους:
Ιδού η ρόδος, ιδού και το πήδημα!
Εδώ το τριαντάφυλλο, εδώ χόρεψε!

Η σοβιετική επανάσταση είχε στιγμές μπρεζνιεφικής αυταρέσκειας και μηδενικής αυτοκριτικής, αλλά χλεύαζε ανελέητα τις αδυναμίες και τις μικρότητες των προηγούμενων ηγετών (αφού πέθαιναν).
Γυρνούσε στο φαινομενικά ολοκληρωμένο (σοσιαλισμός) για να το γκρεμίσει εκ θεμελίων. Άφησε τους αμερικάνους να σηκωθούν ξανά όρθιοι μετά το βιετνάμ, ενώ φαινόταν ότι τους είχε σωριάσει.

Ακολούθησε με δυο λόγια τη λογική της ιστορίας, με πισωγυρίσματα και ζιγκ-ζαγκ.
Είμαι ερωτευμένος με μια εβδομηντατεσσάρα
κι ό,τι κι αν μου λένε εγώ δε δίνω δεκάρα.
Κι ας είναι επικίνδυνο να είσαι νεκρόφιλος.

Κι ενώ πηγαίναμε σαν κάβουρες πίσω μπρος και πλάγια, το κόμμα έλεγε ότι πάμε μπρος ολοταχώς και προς τα πάνω.
Ούτε δεξιά, ούτε αριστερά, καμία παρέκκλιση, ευθεία μονόδρομος χωρίς στροφές κι αντιφάσεις. Στο τέλος της διαδρομής μας περίμενε ένα αδιέξοδο κι ο ευρωμονόδρομος.

Μπροστά στο απροσδιόριστο μεγαλείο των σκοπών της η σοβιετία οπισθοχώρησε κι έπεσε. Όσοι δεν το καταλαβαίνουν αυτό μιλούν χαιρέκακα για κατάρρευση.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν σε ρόλο ιούδα όσοι ξεπήδησαν απ' τα σπλάχνα μας εν είδει εύας. Μιλούν σαν προδομένοι σύζυγοι για προδομένη επανάσταση, για την αγαπημένη τους που φάνηκε σκάρτη και την προδίδουν με τη σειρά τους για εκδίκηση.
Την προδοσία πολλοί αγάπησαν, τον γκορμπατσόφ κανένας...

Τι καταλαβαίνουν αλήθεια αυτή απ' το μεγαλείο των σκοπών της;
Δε βλέπουν πως το μικραίνουν όταν περιμένουν να έρθει εύκολα από τη μια μέρα στην άλλη; Ως κι οι μεταφυσικοί θα περίμεναν λίγο περισσότερο. Τη δε ημέρα εβδόμη...

Πόσα καταλαβαίνει άραγε ο χαριτάκης από δικτατορία του προλεταριάτου (την κατά τον λένιν ουσία του μαρξισμού) όταν στο κύκνειο άσμα του ως μέλος της πε του ναρ λέει ότι η δική μας εξουσία θα είναι μια αντι-εξουσία, που θα απονεκρώνεται και θα αυτοκαταργείται άμεσα;
Αν το πρόβλημά μας είναι το πώς θα ονομάσουμε τη βαρύτητα μπορούμε να φετιχιστούμε αλά αναρχικά, να την πούμε αντι-εξουσία, αυτο-εξουσία ή κάτι αντίστοιχο και να ξεμπερδεύουμε.

Αλλά η ουσία παραμένει αναλλοίωτη. Κι ο ένγκελς την πιάνει καλύτερα από τον καθένα αντι-εξουσιαστή όταν αναφέρεται στα διδάγματα της κομμούνας για να πει μεταξύ άλλων ότι η επανάσταση είναι σίγουρα το πιο εξουσιαστικό πράγμα που υπάρχει.

Αντί επιλόγου ένα ακόμη καίριο απόσπασμα απ' τον σλαβόι ζίζεκ:
Εν ολίγοις χωρίς τη μορφή του κόμματος το κίνημα θα παραμείνει παγιδευμένο στον φαύλο κύκλο της "αντίστασης", μιας από τις μαγικές λέξεις της μεταμοντέρνας πολιτικής που αρέσκεται να αντιπαραθέτει την "καλή" αντίσταση ενάντια στην εξουσία, στην "κακή" επαναστατική κατάληψη της εξουσίας.

Το βασικό λενινιστικό μάθημα σήμερα είναι: πολιτική χωρίς την οργανωμένη μορφή του κόμματος είναι πολιτική χωρίς πολιτική. Συνεπώς η απάντηση σε εκείνους που επιθυμούν απλώς και μόνο τα νέα κοινωνικά κινήματα είναι η ίδια με την απάντηση των γιακωβίνων στους συμβιβαστικούς γιρονδίνους: θέλετε επανάσταση χωρίς επανάσταση!

Το απόσπασμα αυτό μπορούμε να το βρούμε στην πρώτη σελίδα του βιβλίου του χρύση, πριν από τα περιεχόμενα.
Στην παρουσίαση αυτού ακριβώς του βιβλίου στο στέκι στη θεολογική ήταν που ξεσπάθωσε αλά χόλογουει ο χαριτάκης.
Κι αυτό ακριβώς το ξεσπάθωμα ήταν που έκανε τον χρύση να κλείσει την εκδήλωση λέγοντας πως η παρέμβαση του χαριτάκη του έδωσε να καταλάβει πόσο επιτακτική ήταν η ανάγκη να γραφτεί αυτό το βιβλίο.

Υγ: με την αριστερά του τείχους ενάντια στους εκτός των τειχών...

Είσαι μια αρρώστεια, αρρώστεια παιδική...

Ντύσου πρόχειρα και βγες απ' τη γραμμή σου
Πες η αρρώστεια πως είμαι η παιδική σου

Θυμάμαι πρώτη φορά μου κολλήσαν τη ρετσινιά σε ένα αχτίφ μετά από σχετική ερώτηση.
Η συντρόφισσα καθοδηγήτρια ήταν οικογενειακή γνωστή κι έβγαλε γνωμάτευση βάση οικογενειακού ιστορικού.
Ήμουν, λέει, ευάλωτος λόγω περιβάλλοντος και καταβολών, γι' αυτό κι έκανα την ερώτηση. Όπου περιβάλλον και καταβολές είναι η περίφραση για τον άβερελ, τον αρσενικό μου γονιό.

Σύξυλο το κοινό, στέρεψε από αντιδράσεις. Στιγμές αμηχανίας που μοιάζουν ώρες. Γελάω άτσαλα, δυνατά, κάνει αντίλαλο στον τοίχο και φτάνει σήμερα στη μνήμη μου γιγαντωμένο σα γκάρισμα.

Πετάει ένας μια μαλακία και κάποιος άλλος γελάει αμήχανα να το καλύψει, έτσι γίνεται πάντα. Κι αφού δε βρέθηκε κανείς γενναίος, γέλασα εγώ για λογαριασμό της. Κάποιος έπρεπε να το κάνει.

Έτσι ταξίδεψα σε μονοπάτια, σε ύψη πρωτόγνωρα, που η δική μου, μη πρωτοπόρα σκέψη δε μπορούσε από μόνη της να φτάσει. Δεν ήξερα τίποτα και για τον λυσένκο όταν μου την είπανε.
Ο αριστερισμός δεν είναι μόνο παιδική αρρώστεια. Είναι και κληρονομική.

Κι ο λυσένκο πού κολλάει;
Μα ο άβερελ δεν ήταν ναρίτης εξαρχής. Μεταλλάχτηκε στην πορεία.
Άρα μου κληροδότησε μια επίκτητη ιδιότητα. Για τις οποίες ο σύντροφος τροφίμ ντενίσοβιτς πιστεύει ότι μεταβιβάζονται στους απογόνους πρώτης γενιάς κι εκδηλώνονται στους οργανισμούς όταν αυτοί βρεθούν σε περιβάλλον με ίδιες συνθήκες.

Τα ερωτήματα σύντροφε αναγνώστη είναι πολλά. Ας τα ομαδοποιήσουμε.
-Στους απογόνους μεταβιβάζονται κι οι ιδιότητες που επικτήθηκαν μετά τη γέννησή τους; Γιατί ο άβερελ ήταν στο κόμμα ακόμα όταν γεννήθηκα.
-Αν τον καθοριστικό ρόλο για την εκδήλωση της ιδιότητας τον παίζει το περιβάλλον, τότε γιατί μπλέκουμε γενετική και κληρονομικότητα;
Και τέλος πάντων ποιο είναι το περιβάλλον που γεννάει -ή έστω ευνοεί- τον αριστερισμό; Η οργάνωση; Το κόμμα; Η πολιτική του;
-Κινδυνεύω που ο αρσενικός μου γονιός είναι μεταλλαγμένος; Υπάρχει περίπτωση να βγω μεταλλαγμένο δεύτερης γενιάς;
Τα συνθήματα των αναρχικών για τα μεταλλαγμένα και τις βιοτεχνολογίες έχουν πολιτικές προεκτάσεις -πχ εν είδει καζούρας;

Τα περισσότερα ερωτήματα είναι ρητορικά. Για τον καθένα από μας η απάντηση εννοείται -κι ας μην απαντάμε τελικά όλοι το ίδιο.
Αυτό όμως που παραμένει άλυτο μυστήριο για μένα σαν το ερώτημα της σφίγγας είναι άλλο.
Η οικογένεια της συντρόφισσας από το αχτίφ είναι σαν πείραμα πολιτικής πολυ-πολιτισμικότητας αλά λυσένκο. Ο μεγάλος της αδερφός είναι στο ναρ, ο μικρότερος είναι αναρχικός κι ο πατέρας της συνασπισμένος.
Αυτή γιατί έχει ανοσία κι εγώ θεωρούμαι ευάλωτος;
Έλα ντε. Να, αυτές οι μικρές λεπτομέρειες είναι που ξεχωρίζουν τα μέλη της κε απ' τον χυλό με τους υπόλοιπους.

Κάπως έτσι άρχισα να καταλαβαίνω ότι εκτός από τον ιμπεριαλισμό υπάρχει η μοναξιά κι ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός.
Κι ότι εκτός από τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα υπάρχουν και τα πολιτικά. Τα οποία είναι άκρως επικίνδυνα γιατί μπορούν να μεταδοθούν και δια της απλής επαφής σε μια πορεία ή σε μια εκδήλωση. Και μετά να κολλήσεις και να τα μεταφέρεις και στους συντρόφους στην οβα σου, όπως την πατάνε οι κατσαρίδες με το raid. Μετά πρέπει να περάσουν από υγειονομικό έλεγχο κι οι υπόλοιπες οργανώσεις για τυχόν κρούσματα. Το πάθημα από την πανδημία του 89 μας δίδαξε πολλά.

Τα πρώτα πιθανά συμπτώματα για να αναγνωρίσετε την ασθένεια είναι οι πολλές ερωτήσεις κι η αμφισβήτηση, τα μωβ παντελόνια (σε γυναίκες κι άντρες), τα κοινά πλαίσια και τα μαυροκόκκινα εξανθήματα. Σε πιο προχωρημένο στάδιο ο ασθενής αρχίζει να παρουσιάζει σύνδρομο κατάθλιψης και κατάληψης που μπορεί να οδηγήσει στο μοιραίο.
Βέβαια η καλύτερη προφύλαξη είναι η πρόληψη. Αποσπάσματα από τον αριστερισμό του λένιν και τη δεξιά παρέκκλιση στο κκ(μπ) του συντρόφου με το μουστάκι λίγο πριν μας πάρει ο ύπνος κι ένας ινστρούκτορας να μας διαβάσει για ξεμάτιασμα.

Για μένα είναι μάλλον αργά. Ήδη από πριν ανήκα στις ομάδες υψηλής επικινδυνότητας μαζί με τους ομοφυλόφιλους και τους πολυτεχνίτες.
Τώρα που άρχισα και τις σεξουαλικές επαφές με μια ασθενή η κατάστασή μου έγινε προχώ, δεν είμαι απλός φορέας.
Λίγα χρόνια ζωής μου έχουν μείνει πια. Αν και για κάποιους σφους έχω πεθάνει μέσα τους από πέρσι ακόμα.
Ζωή σε λόγου σας σύντροφοι...

Μέρος πρώτο: τιρινινί

Το 87 ήταν το τιρινίνι. Αλλά το 89 ήταν η καταξίωση. Που ρίξαμε τα τείχη για να υποδεχτούμε τους νικητές. Και λίγο μετά το τείχος για να υποδεχτούμε το τέλος της ιστορίας.
Αλλά και το 89 πάλι το τιρινίνι ακούγαμε. Γιατί τα τραγούδια τότε ήταν αθάνατα, δεν κρατούσαν μόνο ένα καλοκαίρι.

Όπου κι αν πάω το σεφ θα με πληγώνει (σαν το κόμμα). Μου φέρνει μνήμες απ' τη διπλή ήττα, το δραματικό μαϊούνη του 87.
Το μάη του 87 στο σεφ, το δωδέκατο συνέδριο του κκε υπερψήφιζε τις θέσεις για αλλαγή με κατεύθυνση το σοσιαλισμό, με ολίγη από θεωρία σταδίων (βλέπε παράρτημα) -ταξικής- ειρήνης και φιλίας (με τον κύρκο).
Τον ιούνη, ο αμερικανός πράκτορας νικ γκάλης έδωσε απλώς την χαριστική βολή. Το πράγμα ήταν σάπιο από μέσα.

Απ' την άλλη, το στάδιο με την οροφή αλά γκαουντί, είναι περίπτωση ξεχωριστή. Μόνο σε αυτή τη θρυλική δεκαετία μπορούσε να πάρει ένα τόσο σοβιετικό όνομα στάδιο που να βρίσκεται εκτός τείχους.
Κι είναι το μόνο που το κράτησε και μετά το 90.

Τα ράσα όμως δεν κάνουν τον παπά. Το όνομα κατέληξε να είναι τραγική ειρωνεία με όσα γίνονταν κατά καιρούς.
Ειδυλλιακές στιγμές στο φαληρικό δέλτα, με φόντο τον ατλαντικό, στα παράλια της εξωτικής νουακσότ (σ.σ: πρωτεύουσα της μαυριτανίας). Στα μέρη που η έμπνευση στήνει καρτέρι στον κυρλάκη κι οι μαυριτανοί βεδουίνοι στο μακαρίτη τον γκομέλσκι.

Η θρυλική περί μαυριτανίας ατάκα επιδέχεται ποικίλων ερμηνειών.
Ο εύκολος συνειρμός είναι ότι ο γκομέλσκι μας είπε τριτοκοσμικούς κι υπανάπτυκτους σαν χώρα της αφρικής.
Η εκδοχή των σοβιετικών πλησιάζει περισσότερο την αλήθεια.
Ο κόουτς έκανε απλώς ένα πολιτικό σχόλιο για την οικοδόμηση του πασοκικού αφροσοσιαλισμού στην ελλάδα βάζοντας την πεφωτισμένη ηγεσία του μεγίστου -κλέφτη- ανδρέα πλάι σε αυτή του μεγκίστου της αιθιοπίας.
Στα χρόνια του αμίν νταντά, η φράση ουγκάντα γίναμε ήταν συνώνυμο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης.

Το ίδιο αμφιλεγόμενη είναι κι η πορεία του κόουτς γκομέλσκι.
Ανδρώθηκε επί χρουτσόφ, αναδείχτηκε επί μπρέσνιεφ, αλλά κατά βάθος ήταν παιδί της περεστρόικα. Έφερνε λίγο και στον αντρόποφ, σαν κομισάριος της KGB στο τμήμα αθλητισμού.

Μετά τις ανατροπές συνέχισε να τα έχει καλά με την εξουσία. Ισόβιος διορισμένος επίτροπος στην τσεσεκά, την ομάδα του στρατού, που ήταν περίπου ιδιοκτησία του.

Σε κάποιους θυμίζει ήρωα του βοσλένσκυ. Τυπική περίπτωση νομενκλατουρίστα που αξιοποίησε το πόστο του για να βολευτεί και να κάνει πλιάτσικο στην κρατική περιουσία.

Αλλά αυτή η εκδοχή τον αδικεί. Ο γκομέλσκι ήταν κάτι σαν σοβιετική νησίδα εν μέσω αντεπανάστασης. Απ' τα λίγα πράγματα -μαζί με τον ύμνο, τις γιορτές και τη σημαία του κόκκινου στρατού- που δε μπόρεσαν να αλλάξουν οι παλινορθωτές.

Εξάλλου τα περί νομενκλατούρας και πλιάτσικου στη σοβιετία είναι μάλλον αστικός μύθος. Τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τη ρωσία.
Πλιάτσικο υπήρξε, αλλά όχι από στελέχη του κκσε. Κανένα στέλεχος πρώτης γραμμής δεν πλούτισε ιδιοποιούμενο σοβιετική περιουσία. Ακόμη κι ο γκόρμπι έπρεπε να διαφημίζει πίτσες για να βγάλει τίμια το ψωμί του. Τίμιος αντεπαναστάτης (κατά το τίμιος οπορτουνιστής του ένγκελς).

Πέραν του γκομέλσκι όμως, η ομάδα αυτή μύριζε αντεπανάσταση από χιλιόμετρα. Ένας κι ένας παιδιά της περεστρόικα.
Δεν είναι τυχαίο ότι η βάση της ομάδας ήταν λιθουανοί με αποσχιστικές τάσεις (σαμπόνις, μαρτσουλιόνις, κουρτινάιτις).

Ερχόμενοι στην χώρα της αλλαγής, είχαν τον άνεμο της αλλαγής ακόμα και στην εμφάνισή τους.
Είχαν κρατήσει το κλασικό μουστάκι του πολωνού εργάτη (που το είχε κι ο βαζέχα, αλλά με τον καιρό στην ελλάδα το έχασε). Αλλά το συνδύαζαν φονικά με χαίτη κι ανταύγειες (βλ. παράρτημα 2) και βγαίναν στη σκηνή σα ροκ συγκρότημα.
Αλλά παρά το χειροκρότημα, το σκοινί δε μας άντεξε.
Μεταξύ άλλων γιατί δεν είχαμε συγχρονισμό. Αυτοί ήταν έτοιμοι να τραγουδήσουν το winds of change για το τείχος, ενώ το κοινό από κάτω ζητούσε το still loving you αφιερωμένο στη σοβιετία.

Τα σημάδια της διάβρωσης ήταν πλέον εμφανή. Τα 80'ς κι η περεστρόικα ήταν η απόλυτη παρακμή. Αλλά μια παρακμή γλυκιά, μεθυστική. Ο ίλιγγος της κατάρρευσης που θα 'γραφε κι ο σύντροφος με το μουστάκι.
Γιατί μια παρακμή είναι γλυκιά μόνο όταν έχει προηγηθεί κάτι σπουδαίο κι όμορφο. Σαν τη σοβιετία.

Η δεκαετία του 80 είχε μια αξεπέραστη καλτ αισθητική. Όπως εξάλλου κι η περεστρόικα από πολιτικής άποψης που είναι γνήσιο τέκνο της δεκαετίας αυτής.
Τα 80'ς και τη σοβιετία δε μπορείς να τα εξηγήσεις. Μπορείς απλώς να τα δεχτείς όπως είναι, ή να τα μισήσεις.

Το 87 οι σοβιετικοί είχαν έρθει χωρίς τον σαμπόνις, που είχε το προσωνύμιο θαύμα της φύσης κατευθείαν από τα εργαστήρια του λυσένκο.
Στη θέση του είχε έρθει το πραγματικό θαύμα της φύσης, ο διακοσίων είκοσι (220) εκατοστών (και βολτ) βλαντιμιρ τσατσένκο. Που κανονικά λέγεται τκατσένκο, αλλά εδώ τον αναφέρουμε όπως τον γνωρίσαμε κι αγαπήσαμε.

Μια αγκωνιά στον προδότη γιαννάκη, ένα χαστούκι στο σύστημα

Ο ηρωικός βλαδίμηρος έμοιαζε άγριος και σκληρός, αλλά κατά βάθος ήταν ένας αγαθός γίγαντας. Δηλ ό,τι κι η σοβιετία.
Με την οποία είχαν κι άλλα κοινά. Ήταν αργοκίνητος, χωρίς τεχνική κατάρτιση (έχασε το τρένο της ετε), έπαιζε χωρίς άλμα και χωρίς μεράκι (ίσα-ίσα για να πιάσει τις νόρμες).

Όταν σταμάτησε το μπάσκετ έγινε ταξιτζής(!) σκίζοντας την άσφαλτο με το λάντα που του χάρισε η σοβιετική κυβέρνηση για την προσφορά του στη σοσιαλιστική οικοδόμηση.
Μόνο ένα λάντα μπορούσε να κινηθεί στους δικούς του ανέμελους ρυθμούς και να καταλάβει τον πόνο του.

Μετά το 87 εξαφανίστηκε από το διεθνές προσκήνιο.
Όπως άλλωστε κι ο γιοβάισα. Τι να απέγινε άραγε αυτή η ψυχή μετά το χαμένο σουτ; Άνοιξε η σιβηρία και τον κατάπιε.
Τα βράδια στον ύπνο μου ακόμα ακούω τη φωνή του συρίγου.
Όχι τρίποντο, όχι τρίποντο...

Για τους κομμουνιστές της εποχής το μεγάλο ερώτημα ήταν ποιον να υποστηρίξουν στον τελικό. Την χώρα καταγωγής τους ή τη μαμά πατρίδα;
Ποιος είπε ότι οι προλετάριοι δεν έχουνε πατρίδα;
Πέρα από τη μόσχα και το βλαδιβοστόκ είναι κι εκεί πατρίδα με σοσιαλισμό.

Για μένα πάλι το μεγάλο ερώτημα είναι αν θυμάμαι το ευρωμπάσκετ απ' το πρωτότυπο ή από στιγμιότυπα εκ των υστέρων.
Αυτό που σίγουρα θυμάμαι είναι το γιούρο του 88, με τον ντασάγιεφ, τον μπελάνοφ, την τρόικα του οσφπ και τον λομπανόφσκι στον πάγκο να είναι πάντα κόκκινος σαν το βάθος του ουρανού.

Αυτή τη φορά το δίλημμα το 'χε ο άβερελ.
Την προγούμενη χρονιά στο ευρωμπάσκετ ήταν με τους σοβιετικούς κι απορούσε γιατί δε μπορούν να κόψουν τον γκάλη.
Αλλά στον τελικό με τους ολλανδούς η καρδιά του ήταν χωρισμένη στα δύο. Τα νιάτα του τα είχαν σημαδέψει ο κρόιφ κι ο άγιαξ με το τόταλ φούτμπολ.
Ποιον ολοκληρωτισμό να διαλέξει; Τον ποδοσφαιρικό ή τον πολιτικό;

Τελικά τα βόλεψε όπως οι παππούδες εαμίτες που μοίραζαν το σόι τους στις εκλογές. Μισές ψήφοι για το κόμμα κι οι άλλες μισές στον παπατζή για να μη βγει η δεξιά.
Με έκανε εμένα φιλο-σοβιετικό από την αρχή της διοργάνωσης κι αυτός στον τελικό υποστήριζε ολλανδία.

Το αποτέλσμα ήταν να μισήσω τους ολλανδούς και τον βαν μπάστεν (τους ξανασυμπάθησα μετά την εφηβεία μου) και να βγάλω κάποια πρώτα συμπεράσματα για την περεστρόικα. Όπως λέει κι ο γίγαντας λιγκατσόφ (τα ίχνη του οποίου χάθηκαν μαζί με αυτά του γιοβάισα) την πρώτη τριετία πηγαίναμε καλά. Μετά στράβωσε το πράγμα, όταν τον έφαγαν στην 19η συνδιάσκεψη οι εχθροί του.

Εκ των υστέρων είδα ένα στιγμιότυπο που με έκανε να ερωτευτώ εκείνο το γιούρο.
Σοβιετικούς ταβάριτς στις κερκίδες να ακολουθούν τη μόδα της εποχής με τις βαμμένες φάτσες και να ζωγραφίζουν σφυροδρέπανα στα μελαγχολικά -λόγω ήττας- πρόσωπά τους.

Αλλά οι ταβάριτς είχαν χάσει τη μάχη της κερκίδας σε εκείνο τον τελικό κι ήταν -ως συνήθως για κομμουνιστές- μικρή μειοψηφία μπροστά στα στίφη των ολλανδών.
Πόσοι να πρόλαβαν να νικήσουν την κραταιά γραφειοκρατία για να βγάλουν εγκαίρως βίζα να ταξιδέψουν; Και πόσους να εμπιστεύτηκαν τελικά να στείλουν στη BDR οι σοβιετικές αρχές;

Παραρτήματα

1. Η ελλάδα θα φτάσει στο σοσιαλισμό μέσα από μια ενιαία επαναστατική διαδικασία που θα περιλαβαίνει δύο στάδια επαναστατικών μετασχηματισμών, τα οποία είναι στενά δεμένα μεταξύ τους -αν και το καθένα έχει δικά του, ακριβή, καθορισμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Ένα αντιιμπεριαλιστικό, αντιμονοπωλιακό, δημοκρατικό κι ένα σοσιαλιστικό στάδιο.

Απόσπασμα από το τότε εν ισχύ πρόγραμμα του κκε, το οποίο επαναλαμβάνεται στις θέσεις του δωδέκατου συνεδρίου.
Αναλυτικός σχολιασμός του χωρίου σε επόμενο κείμενο.

2. Η θέση που υποστηρίζει ότι οι ριζικές μεταβολές που προηγήθηκαν το 89 δεν ήταν τίποτα άλλο παρά η προκαταβολική ανταύγεια της εξαφάνισης της εσσδ, είναι μια λογοτεχνική εικόνα που μπορεί να επιτρέψει κανείς στον εαυτό του. Σε μια ιστορική ανάλυση όμως, δεν επιτρέπεται να αντιστρέφουμε με τέτοιο τρόπο την αλυσίδα των αιτιών-επιδράσεων (...)

Συμπτώματα μιας ενδεχόμενα επερχόμενης καταστροφή, ναι.
Αλλά ακριβώς για αυτό όχι ανταύγεια, αφού η καταστροφή σε καμία περίπτωση δεν ήταν αναπόφευκτη.

(Απόσπασμα αό τη σειρά θέσεων του κουρτ γκοσβάιλερ για τον σύγχρονο αναθεωρητισμό και την πτώση του σοσιαλισμού).

Κι όμως. Αν οι ανταύγειες του βάλτερς και των άλλων, δεν ήταν ανταύγεια της παρακμής και του τέλους που ερχόταν, τότε τι ήταν; Τροφή για σκέψη και προβληματισμό...

(Συνεχίζεται...)

Πεθαίνοντας στα ιεροσόλυμα

Νύστα, τα μάτια βαραίνουν. Το 'χω; Μπα με έχει.
Καλά μια σελίδα ακόμα. Πάω στο επετειολόγιο της κόντρας.

4/3/1923: τελευταίο άρθρο του λένιν στην πράβδα (για τη γραφειοκρατία). Με αυτό τον καημό πήγε ο σύντροφος με το μουσάκι.
5/3/1972: ο μίκης θεοδωράκης αποχωρεί από το κκε εσωτερικού.
5/3/1953: θάνατος ιωσήφ στάλιν.
6/3/1978: έκρηξη βόμβας ακροδεξιών στα γραφεία του κκε εσ (νέα φιλαδέλφεια).
6/3/1967: η σβετλάνα αλληλούγιεβα ζητάει πολιτικό άσυλο από τις ηπα.
Τέλος. Κλείνω τα μάτια πριν την εφημερίδα...

-Τι είναι αυτό που θα δούμε;
-Παλιό καλτ αριστούργημα. Διαμάντι.
-Ποιοι παίζουν;
-Σάρον στόουν, ιωσήφ τζουγκασβίλι. Σκηνοθέτης ο λέων νταβίντοβιτς μπρονστάιν. Πρωτοπόρος του σουρεάλ.
-Πώς την είπαμε την ταινία;
-Asian instict! Το ένστικτο του ασιάτη.
Κατ! Αλλαγή πλευρού. Πάμε από την αρχή.

-Απ' το 39 ως το 52; Μα αυτό είναι 13 χρόνια!
-Ε, ναι αφού ήταν ο παγκόσμιος, πώς να κάνανε συνέδριο;
-Μα ο παγκόσμιος τελείωσε το 45.
-Ε, μετά είχαμε ανοικοδόμηση, το στιλέτο του τίτο πισώπλατα, είχαν κι οι άλλοι πυρηνικό πλεονέκτημα...
-Μα το σδεκρ όταν ήταν παράνομο πιο πολλά συνέδρια έκανε.
-Ναι, αλλά εκείνοι τα κάναν στο εξωτερικό.
-Να τα κάνουμε κι εμείς στο εξωτερικό; Μπας κι αρχίσουν να γίνονται κάθε χρόνο όπως παλιά;
-Κι οι άλλοι μέσα τι θα κάνουν; Το κκε εσωτερικού;
Ροχαλητό και κατ! Δεν είναι τίποτα, κάτι κρεατάκια στη μύτη.
Πάμε το επόμενο.

-Σόσο, άσ' το μπουκάλι, μας επιτέθηκαν.
-Ποιος; Πότε;
-Οι ναζίδες ιωσήφ. Σήμερα τα ξημερώματα.
-Αποκλείεται, αφού είναι φίλοι μας.
-Κι όμως σόσο, μας επιτέθηκαν. Σήκω, πρέπει να βγάλεις διάγγελμα στο λαό.
-Άσε με, ζαλίζομαι. Βλέπω τσάρους και σταυρούς να χορεύουν μπροστά μου.
-Ωραία, αυτό θα βγεις να πεις. Κι ότι από κάτω είχε μια σημαία που έγραφε εν τούτω νίκα.
Σκούπισα με το μανίκι μια στάλα ιδρώτα που μου γαργαλούσε το μάγουλο και συνέχισα.

Ο μητσικώστας; Τι δουλειά έχει εδώ; Κάτσε να δούμε πού το πάει.
-Λοιπόν ιωσήφ, έχεις βγάλει εκτός παιχνιδιού 98 από τους 139 παίκτες της κε και συνεχίζεις. Φάτους όλους!
Και πάμε στην επόμενη ερώτηση: κληρονομούνται οι επίκτητες ιδιότητες από γενιά σε γενιά;
α. ναι, φυσικά, ειδικά αν μας συμφέρει.
β. είστε τρελοί; από πού κι ως πού;
γ. δεν υπάρχουν αποδείξεις, το θέμα παραμένει ανοιχτό.
-Είμαι μεταξύ του άλφα και του να σας βγάλω εχθρούς του λαού αν έχω κάνει λάθος.
Αλλά θα πάρω τη βοήθεια του λυσένκο από το κοινό για σιγουριά.
-Εμ, ναι... Ο τροφίμ ντενίσοβιτς μας λέει το άλφα.
Και φυσικά είναι σωστό...
Ξύπνησα μούσκεμα. Συνήλθα κι έκανα μια τελευταία προσπάθεια.

Τον παίρνουν σε φορείο κάτι τύποι με άσπρες στολές.
-Πού τον πάτε; Αφήστε τον κάτω!
Κάνουν πως δεν ακούν. Συνεχίζουν.
-Ιωσήφ, πρόσεχε. Είναι γιατροί. Η υπόθεση των γιατρών, αυτό είναι, η υπόθεση των γιατρών.
Τον βάζουν στο φορείο. Τα βλέμματά μας συναντιούνται για μια στιγμή.
-Πρόσεχε ιωσήφ, είναι άτιμη φάρα. Αυτοί και μουστάκι θα σε βάλουν να ξυρίσεις.
-Το ξέρω σύντροφε. Την άλλη φορά μου ξύρισαν το μπούτι.
-Κι εσένα;
Ξύπνησα μες στα αίματα. Έτρεχε αίμα η μύτη μου.
Καταραμένο μπούκωμα. Κάθε φορά που έχω συνάχι, τα ίδια. Στο τέλος αλλάζουμε μαξιλαροθήκες.
Πήγα πλύθηκα και ξαναγύρισα στο κρεβάτι.

Μια κοπέλα με μουστάκι πλησίασε το γκισέ.
-Όνομα;
-Σβετλάνα.
-Κι επίθετο!
-Αλληλούγεβα.
Ίδια ο μπαμπάς της, σκέφτηκα.
-Για πες μου σβετλάνα, γιατί θέλεις να φύγεις στη δύση; Έπεσες θύμα της αποσταλινοποίησης, ε;
-Όχι βέβαια. Εγώ για τα λεφτά θέλω να φύγω...
Οκέι, φτάνει ο ύπνος. Αύριο πάλι.

Σε μια συνέντευξη είχαν ρωτήσει τον κάππο για το στάλιν κι αυτός είπε: δεν υπάρχει κίνδυνος να αναστηθεί. Δεν τον θάψανε στα ιεροσόλυμα.
Νομίζεις σύντροφε...

Ο στάλιν ζει και σπέρνει εφιάλτες. Σε εχθρούς και φίλους. Το φάντασμά του πλανάται ακόμα πάνω απ' την ευρώπη και τον κόσμο.
Το λένιν τον κλάψαμε, τον κάναμε μούμια και μας λείπει αφόρητα.
Ο σύντροφος με το μουστάκι δεν έφυγε ποτέ απ' την κουβέντα μας για να μας λείψει.
Ήταν ηγέτης στη σοβιετία των ονείρων μας. Άλλο αν κάποιοι στα όνειρά τους βλέπουν προδοσίες κι εφιάλτες.

Επίλογος με λίγο κάππο ακόμα. Απόσπασμα από άρθρο του στο ριζοσπάστη.
Η στάση μας απέναντι στο στάλιν είναι λυδία λίθος για να κρίνουμε αν ένας είναι κομμουνιστής ή όχι. Όποιος τάσσεται εχθρικά προς το στάλιν είναι δειλός αντικομμουνιστής. Θυμάμαι για αυτό το φίλο μου τον νίκο κοτζιά. Κριτική και αυτοκριτική για το στάλιν είναι δεκτή, αλλά όχι ξεθεμελίωμα των πάντων και ταύτιση με τον χίτλερ. Αν δεν υπήρχε ο σοβιετικός λαός με επικεφαλής το στάλιν, η γερμανική σημαία μπορεί να κυμάτιζε ακόμα στην ακρόπολη.
Αυτά και καλά κρασιά!