Η Αλβανία σήμερα

Όταν λέμε σήμερα, εννοούμε βασικά το 1980, που την επισκέφτηκε ο Βάσος Γεωργίου και μετέφερε τις ταξιδιωτικές του (κι όχι μόνο) εντυπώσεις από την παραμονή του στη χώρα για τρεις εβδομάδες.
Εννοούμε δηλ την Αλβανία του Χότζα, με την οποία το ελληνικό κράτος βρισκόταν ακόμα, τυπικά, σε εμπόλεμη κατάσταση -κατάλοιπο (;) της περιόδου του εμφυλίου. Ενώ και η Αλβανία, με τη σειρά της, βρισκόταν άτυπα σε πόλεμο με όλη σχεδόν την οικουμένη και τα κράτη της (όχι όμως και με τους λαούς τους) που ήταν είτε ρεβιζιονιστικά, είτε ιμπεριαλιστικά. Άντε να εξαιρούνταν Βιετνάμ και Κούβα (και πάλι όμως, δε νομίζω), μετά το διαζύγιο με την Κίνα.

Το οποίο πάντως δεν ήταν τόσο οδυνηρό, όσο η ρήξη με τους Σοβιετικούς, που παραμένουν, κατά κάποιον τρόπο, παρόντες, στα εργοστάσια (με τις σοβιετικές μηχανές) και διάφορα τοπωνύμια (που παραπέμπουν κυρίως στο Στάλιν). Όπως λέει κι ο Αλβανός συνοδός του Β.Γ (που ορίστηκε από το αλβανικό κράτος).

Το διαζύγιό μας με την Κίνα και την Εκκλησία δεν ήταν καθόλου δύσκολη υπόθεση. Νομίσαμε πως ήταν κακοτράχαλο βουνό η ρήξη αυτή, αλλά αποδείχτηκε πολύ ευκολότερη. Δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για τη ρήξη με τη Σοβιετική Ένωση.

Η κατάσταση αυτή τους υπαγόρευσε ως υποχρεωτική σχεδόν επιλογή μια λογική λιτής αυτάρκειας, που μοιάζει αρκετά με τo juche των ΛΔ-Κορεατών, και λέει πως "τα κάνουμε όλα μόνοι μας, με τις δικές μας δυνάμεις". Είναι χαρακτηριστικός ο διάλογος του Β.Γ. με το συνοδό του για το ωράριο των Αλβανών εργατών, που δουλεύουν μεν οκτάωρο, αλλά έξι μέρες τη βδομάδα.

-Σε άλλες σοσιαλιστικές χώρες δουλεύουν πέντε μέρες τη βδομάδα. Σκεφτόμουν πόσο θα ελαφρυνόταν η δουλιά και σε σας, αν η Αλβανία έπαιρνε μέρος στο διεθνή καταμερισμό εργασίας της σοσιαλιστικής κοινότητας και βοηθιόταν από τις αδελφές χώρες.Τον είδα που πειράχτηκε.
-Εννοείτε την Τσεχοσλοβακία ή τη Λαοκρατική Γερμανία μου απάντησε. Ξεχνάτε πως όταν εμείς ξεκινήσαμε από το μηδέν, η Τσεχοσλοβακία είχε πολύ αναπτυγμένη βιομηχανία.
-Σωστή η παρατήρηση για την Τσεχοσλοβακία, απάντησα, μα δεν πρόκειται μόνο για αυτή. ορίστε η Βουλγαρία...-Εμείς χτίζουμε την καινούρια κοινωνία με τις δυνάμεις μας και προτιμούμε αυτό το δρόμο ανάπτυξης.

Σε εκείνη ακριβώς την περίοδο, αρχίζουν πιθανότατα να κάνουν κάποια δειλά "ανοίγματα" (για τα δικά τους μέτρα τουλάχιστον) και μάλλον σε αυτά τα πλαίσια υποδέχονται και το Β.Γ, χωρίς φυσικά να πάψουν να τον θεωρούν "ρεβιζιονιστή". Αυτός πάντως πηγαίνει με φιλικές διαθέσεις κι αποφεύγει την πολιτική αντιπαράθεση, όπως άλλωστε και οι οικοδεσπότες του, με εξαίρεση τους κομμουνιστές της ελληνικής μειονότητας (που οι Αλβανοί την έλεγαν απλά μειονότητα, χωρίς άλλο προσδιορισμό, γιατί δεν είχαν κι άλλη στην επικράτειά τους) που είναι πιο φανατικοί. Και ένας από αυτούς λέει πχ:
-Πώς κατάντησε έτσι η Πασιονάρια...

Με το Βάσο Γεωργίου να προσπαθεί να μαλακώσει κάπως την κρίση του, φέρνοντας ως παράδειγμα τον Πλεχάνοφ, που παρά τα όσα (δεν) έκανε στα στερνά του, οι σοβιετικοί δεν έπαψαν να τον τιμούν και να τον θεωρούν μεγάλο μαρξιστή.

Λίγα είναι αυτά που δυσαρεστούν το Β.Γ. στην Αλβανία. Κάτι αγίνωτα ροδάκινα, το άνοστο γιαούρτι τους, κάποια αντίστοιχα μικροπράγματα. Αλλά και η πλήρης έλλειψη συνθημάτων για την ειρήνη, σε μια χώρα που βρισκόταν πάντως, επί ποδός πολέμου, με τριετή στρατιωτική θητεία, και υποχρεωτική ετήσια επιμόρφωση-γυμνάσια, για άνδρες και γυναίκες, που κρατούσαν δυο-τρεις βδομάδες.

Σύντροφοι, δεν αμφιβάλλω για αυτά που μου λέτε. Ξέρω ακόμα πως είστε ένα φιλειρηνικό κράτος. Πώς είστε κατά του πολέμου, κατά του φιλοπόλεμου ιμπεριαλισμού. Πως με την ύπαρξη της η ΛΣΔ της Αλβανίας προσφέρει υπηρεσίας στην υπόθεση της ειρήνης στη Βαλκανική. Πως ξεσκεπάζοντας τη συμμαχία ιμπεριαλισμού και ηγετικής κλίκας του Πεκίνου προσφέρετε υπηρεσία στη διεθνή ειρήνη. Ωστόσο, ο αγώνας για την ειρήνη είναι το κύριο καθήκον της εποχής μας. Κι αυτό δεν το λέει μόνο η σημερινή ηγεσία της ΕΣΣΔ. Το είπε κι ο Λένιν, που το πρώτο διάταγμα που υπόγραψε ήταν για την ειρήνη. Το είπε κι ο Στάλιν, που τόνισε πως οι λαοί θα πρέπει να πάρουν στα χέρια τους την υπόθεση της ειρήνης και να παλέψουν ως το τέλος για αυτήν γιατί ο πόλεμος υπάρχει μες στη φύση του ιμπεριαλισμού.

Και σε ένα άλλο σημείο.

Τους παρακάλεσα να μου δείξουν ένα σύνθημα για την ειρήνη. Αντί για αυτό, μου ανάπτυξαν όλη την πολιτική του κόμματος και της λαϊκοδημοκρατικής κυβέρνησης, πως υποστηρίζουν όλα τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα.

Κι αν ο συγγραφέας προβάλλει το σύνθημα της ειρήνης ως τον αντίθετο πόλο του ιμπεριαλιστικού πολέμου, οι Αλβανοί έχουν κάθε λόγο να βλέπουν καχύποπτα οτιδήποτε μπορεί να βάλει το ειρηνικό πέρασμα και την ειρηνική συνύπαρξη από το παράθυρο στη συζήτηση.

Αλλά αυτό δε δικαιώνει την κρίση τους για τα γεγονότα στο Αφγανιστάν, όπου επιμένουν να κάνουν λόγο για "εισβολή" των Σοβιετικών.

Κατά τα άλλα, η Αλβανία μεταμορφώνεται προς το καλύτερο, όπως κάθε άλλη ΛΔ - σοσιαλιστική χώρα, κι ο Γεωργίου βρίσκει άπειρα παραδείγματα (χωρίς πολλά στατιστικά, όπου θα ευημερούσαν οι αριθμοί χωρίς τους Αλβανούς) ήδη στην αρχή του ταξιδιού του και πριν φτάσει καν σε αλβανικό έδαφος.

Η κυρία που μιλούσε καθαρά ελληνικά ήταν συνταξιδιώτισσσα (...)
-Ξέρετε πώς ήταν τότε η Αλβανία; μου λέει απότομα. Ακούστε με: ήμουν τότε 15 χρονών και όταν έβγαινα στους δρόμους, τα γυμνασιόπαιδα που σπούδαζαν στα Τίρανα κι οι άλλοι νέοι της Πρεμετής πετάγονταν έξω από το καφενείο και με κοίταζαν αμίλητοι κι απορημένοι. Γιατί ήμουν η μόνη κοπέλα, η μόνη γυναίκα που περπατούσα στο δρόμο δίχως φερετζέ, δίχως καν μαντήλι στο κεφάλι. Οι Αλβανίδες δε βγαίνανε καθόλου από το σπίτι, κι όταν για λίγο κυκλοφορούσαν για δουλιές, ήταν σκεπασμένες από την κορφή ως τα νύχια. Μόνο τα μάτια τους φαίνονταν. Οι ίδιες συνήθειες υπήρχαν παντού. Και τα Τίρανα δεν ήταν να πεις καμιά πολιτεία. Ένα βρωμοχώρι ήταν, δίχως νερό, δίχως φως, δίχως μαγαζιά. Ηλεκτρικό είχε μόνο για τους Ιταλούς και τους λίγους μπέηδες. Οι άλλοι φωτιζόμαστε με λάμπες πετρελαίου. Θυμάμαι σαν παντρεύτηκα -ο άντρας μου ήταν Αλβανός, δημόσιος υπάλληλος- κι ήρθαμε στα Τίρανα, δεν μπορούσα να χωνέψω, νοσταλγώντας τότε την Αθήνα, όπου είχα γεννηθεί και ζήσει τα 15 χρόνια μου, πώς ήταν δυνατό να λέγεται πόλη αυτό το θλιβερό αλβανοχώρι. Δεν είχε ούτε νερό της προκοπής. Αγοράζαμε τότε ένα ζεστό γλυφονέρι και το πίναμε αναγκαστικά δίχως να ξεδιψάμε. Κι ο λαός πεινούσε, υπόφερε πολύ από χίλιες αρρώστιες, μα πιο πολύ τον τσάκιζε η φυματίωση κι η ελονοσία. Χτικιάρηδες και κιτρινιάρηδες, χλεμπονιάρηδες ήταν οι Αλβανοί. Και τεμπέληδες. Είχαν μια περιφρόνηση στη δουλιά, που δεν μπορούσα εγώ τότε να την εξηγήσω -κι ας μου μιλούσε συχνά γι' αυτό ο μεγάλος μου αδελφός, που δούλευε βιβλιοδέτης. Μόνο οι Αλβανίδες ήταν δουλευτάρες, προκομμένες.
-Και τώρα πως είναι; τη ρωτάω.
-Τώρα θα τα δείτε μόνος σας. Για μένα, η διαφορά από την παλιά κατάσταση με τη σημερινή δε μετριέται. Τα Τίρανα γίνανε πολιτεία, με όμορφα σπίτια, με δρόμους, με πλατείες, με πάρκα, με εργοστάσια, καταστήματα, θέατρα, με σπίτια πολιτισμού κι άλλα παλάτια, με ηλεκτρικό φως και καθαρή κατοικία για όλους, μ' ένα δροσερό, χωνευτικό νερό που το φέρανε από το βουνό Ντάιτι, και πρώτα απ' όλα με ψωμί και δουλιά για όλο τον κόσμο. Άλλαξε όλων των ανθρώπων η μοίρα. Θα σας πω για τη δική μου οικογένεια. Έχω μια κόρη και δυο γιους. Χήρεψα νέα. Και με τη δουλιά μου και τη βοήθεια του κράτους μπόρεσαν τα παιδιά μου να σπουδάσουν ή να μάθουν τέχνη. Η κόρη μου δουλεύει δασκάλα της μουσικής στην Κρούγια και παίρνει 720 λέκια το μήνα. Είναι αρραβωνιασμένη, τον άλλο μήνα θα παντρευτεί και για δαύτην κουβαλάω όλα τούτα τα δώρα από τους συγγενείς μας στην Αθήνα. Ο μεγαλύτερος γιος μου είναι μηχανικός στα Τίρανα και κερδίζει 810 λέκια. Ο μικρότερος γιος μου, που δεν ήθελε πολύ τα γράμματα, δουλεύει τεχνικός σ' επιχείρηση στα Τίρανα, κερδίζει κι αυτός αρκετά. Κι εγώ ως πέρσι δούλευα σε εργοστάσιο και έπαιρνα 430 λέκια το μήνα. Αρρώστησα, πήρα την αναρρωτική άδεια που έπρεπε, έγινα καλά και τώρα δε δουλεύω γιατί τα παιδιά μου μου έβαλαν τις φωνές: Κάθησε και λίγο, μάνα, να ξεκουραστείς, μπορούμε να σε βοηθήσουμε εμείς, γιατί παίρνουμε αρκετά. Κι έπειτα δε θα 'ναι για πολύ, γιατί εσύ τον άλλο χρόνο θα πάρεις τη σύνταξή σου.

Δεν είναι πως έχουν εξαλειφτεί οι δυσκολίες, οι ελλείψεις και η σχετική φτώχεια (πχ υπάρχουν πολύ λίγοι ανελκυστήρες, ακόμα και σε κεντρικά ξενοδοχεία), αλλά δεν είναι κανείς πλούσιος, εις βάρος των άλλων, και ο λόγος του ανώτερου με τον κατώτατο μισθό δεν υπερβαίνει, παρά σε εξαιρετικές περιπτώσεις, το δύο προς ένα.

Οι πόλεις είναι ανθρώπινες, με ελάχιστα ΙΧ αυτοκίνητα (και κάκιστο εθνικό οδικό δίκτυο), αλλά με απόλυτη κυριαρχία των πεζών και των ποδηλάτων, χωρίς τους ενοχλητικούς θορύβους της μεγαλούπολης -ο συγγραφέας ξυπνάει ένα πρωί στα Τίρανα από το λάλημα ενός κούκου (που δε φέρνει μόνος του την Άνοιξη της Πράγας) και αναρωτιέται μήπως βρέθηκε σε κάνα δάσος. Κι αυτό δε γίνεται στη βάση της τεχνικής καθυστέρησης αλλά βάση σχεδίου.

-Αν αφήναμε απόλυτη ελευθερία εισόδου-εγκατάστασης στα Τίρανα, θα είχαμε πάθει τα δικά σας καλά, μου λέει ο συνοδός μου. Ο μισός πληθυσμός θα είχε συγκεντρωθεί στα Τίρανα, όπως έχει τώρα συγκεντρωθεί στην Αθήνα η μισή Ελλάδα.
Αλλά αυτή η χαοτική πλημμυρίδα εμποδίστηκε με δύο ριζικούς τρόπους: ο πρώτος είναι πως δουλιά, ανάπτυξη, πολιτισμός υπάρχουν παντού, το ίδιο στην επαρχία, όπως και στην πρωτεύουσα. Ο δεύτερος είναι πως δίχως να έχει κανένας εξασφαλίσει δουλιά και σπίτι, δεν μπορεί να μετακινηθεί και να εγκατασταθεί μόνιμα στην πρωτεύουσα.

Δεν υπάρχει κεντρική αγορά, κι εμπορικά καταστήματα, με την έννοια που τα έχουμε συνηθίσει στο δυτικό κόσμο. Όπως δεν υπάρχουν πουθενά βιτρίνες, καμιά πολυτέλεια, τίποτα το περιττό, κανένα ίχνος καταναλωτικής κοινωνίας (και εννοείται ούτε υποψία ναρκωτικών και πορνείας). Υπάρχουν απλώς μαγαζιά, από τα οποία προμηθεύονται οι πολίτες ό,τι χρειάζονται. Και μπόλικα λουλούδια, που είναι μια από τις αρβανίτικες λέξεις, που πέρασαν και στο δικό μας λεξιλόγιο αντί του άνθους.

Εντυπωσιακή είναι η περήφανη στάση των Αλβανών εργαζόμενων που αρνούνται να πάρουν δώρα και φιλοδωρήματα. "Τρόμαξα να την πείσω να δεχτεί έστω μερικά φυστίκια" λέει ο Β.Γ. για μια καθαρίστρια, που ανήκει στην ελληνική μειονότητα κι ήθελε να της προσφέρει κάτι ελληνικό. Ενώ παρακάτω, και αφού γίνει λόγος για την κρατική ιδιοκτησία της γης, η ίδια γυναίκα ρίχνει την εξής αφοπλιστική ατάκα.

-Όχι, μου αποκρίθηκε, δεν είναι δικό μας το σπίτι, είναι του Κράτους. Και σε λίγο πρόσθεσε. Κι εμείς του Κράτους είμαστε.
Και δεν εννοούσε πως το λαϊκό κράτος είχε κάνει την κοινοκτημοσύνη των γυναικών. Εννοούσε απλούστατα πως ήταν με το σοσιαλιστικό κράτος δούλευε σε επιχείρηση του κράτους των εργατών και των αγροτών.

Υπάρχει επίσης ειδικό κεφάλαιο για την κατάσταση της ελληνικής μειονότητας, το σεβασμό στις παραδόσεις της και την απόλυτη ελευθερία που έχει στην εκμάθηση-διδασκαλία της γλώσσας της.

Και η θρησκεία της; Στην Αλβανία είχαν καταργηθεί οι θρησκευτικοί-εκκλησιαστικοί θεσμοί και διατηρήθηκαν μόνο οι ναοί (εκκλησίες και τζαμιά) με ιστορική αξία, που λειτουργούν ως μουσεία. Και ο Γεωργίου παραθέτει τα λόγια μιας γυναίκας από τη μειονότητα:

-Ήταν καιρός. Γλιτώσαμε από ένα μπελά. Επιτέλους. τι μας χρειάζονταν οι παπάδες και οι εκκλησίες;

Αναγνωρίζει πως ο χαρακτήρας της θρησκείας είναι διαβατάρικος (δηλ προσωρινός), αναρωτιέται κι ο ίδιος όμως: μήπως βιάστηκαν να το κάνουν;

Η επίσημη άποψη εξηγεί από βασικούς κοινωνικοπολιτικούς λόγος την κατάργηση των εκκλησιών που ξεκίνησε από τα κάτω σαν ένα αίτημα της μαθητικής και φοιτητικής νεολαίας. Και συγκεκριμένα ότι η θρησκεία δεν είχε βαθιές ρίζες στο λαό, ότι η θρησκεία και η εκκλησία δεν έδρασαν ποτε σαν εθνικός ή ενωτικός παράγοντας, αλλά αντίθετα σαν πηγή διαίρεσης και διχασμού. 

Στην Αλβανία υπήρχαν τρεις θρησκείες και τρεις εκκλησίες, η ορθόδοξη χριστιανική, η καθολική και η μουσουλμανική, που χώριζαν και διασπούσαν το λαό και έστρεφαν το ένα κομμάτι του ενάντια στο άλλο. Απόδειξη άλλωστε ότι οι γάμοι δε γίνονταν ανάμεσα σε χριστιανούς και μουσουλμάνους, ακόμα κι ανάμεσα σε ορθόδοξους και καθολικούς. θάβονταν σε ξεχωριστά νεκροταφεία

Υπήρχαν κι ιστορικά παραδείγματα, που συνέτειναν στα παραπάνω, πχ ο χριστιανός επίσκοπος της Κορυτσάς, που είχε δώσει πρώτος το παράδειγμα στους πιστούς του για να τουρκέψουν, και πολύ πιο πρόσφατα, ο καθολικός επίσκοπος της Σκόδρας, που με παρακίνηση του Βατικανού, προσπάθησε να ξεσηκώσει τους πιστούς ενάντια στη νέα λαϊκή εξουσία που προέκυψε μετά την απελευθέρωση.

Κλείνουμε με μια νότα ιστορικής ειρωνείας, που απορρέει από τη σκοπιά του σημερινού αναγνώστη, με τη στερνή μας γνώση για τις αντεπαναστατικές ανατροπές που μεσολάβησαν και τη σύγκριση που επιχειρεί ο συγγραφέας μεταξύ της σοσιαλιστικής Αλβανίας και της τότε Δυτικής Γερμανίας.

Αυτή είναι η δύναμη της σημερινής Αλβανίας. Κι όμως πριν από έναν αιώνα και ακόμα νωρίτερα, οι μεγάλοι αμφισβητούσαν κι αυτή την ύπαρξή της. Ένας μεγάλος πολιτικός της Ευρώπης, ο σιδερένιος καγκελάριος Βίσμαρκ, είχε ρωτηθεί για την εθνική υπόσταση της χώρα των Σκιπετάρηδων. Η Αλβανία; απάντησε. Δεν υπάρχει. Είναι απλώς μια γεωγραφική έννοια.
Συμβαίνει κάποτε, ακόμα και μεγάλοι πολιτικοί και σιδερένιοι καγκελάριοι να μη λένε πολύ στέρεα λόγια. και πραγματικά η απάντηση του Βίσμαρκ αποδείχτηκε πως ήταν πολύ κοντόφθαλμη, μακριά από την αλήθεια και τη ζωή.
Πριν ένα αιώνα η Αλβανία ήταν υπόδουλη, κάτω από τον άγριο φεουδαρχικό  ζυγό της οθωμανικής αυτοκρατορίας, φαινόταν ανύπαρκτη για αυτό το λόγο, και έμενε πολύ πίσω από την προοδευμένη Γερμανία του Βίσμαρκ . Σήμερα η νέα Αλβανία είναι τελείως ελεύθερη και ένα ολόκληρο κοινωνικο-οικονομικό σχηματισμό μπροστά από τη Δυτ. Γερμανία. Τι εκπλήξεις αλήθεια μας παρουσιάζει η ζωή.

Εκπλήξεις; Δε λες τίποτα...

Πώς γεννιέται ο καμικάζι

Ή αλλιώς πώς μια συντρόφισσα έγινε σφισσα

Έγινε από ένα βιβλίο που νόμιζε ότι ήταν για τα ναρκωτικά, εξαιτίας του τίτλου του. Ξεκίνησε με αυτό και μετά κύλησε στο βούρκο της μπρεζνιεφικής στασιμότητας.


Το βιβλίο αυτό ήταν του μίσσιου. Καλά εσύ σκοτώθηκες νωρίς. Τώρα, πώς είναι δυνατόν να διαβάσεις μίσσιο και να συμπαθήσεις το κουκουέ, δεν το φτάνει ανθρώπου νους. Άβυσσος η ψυχή του συντρόφου. Κι αν το μάθαινε ο μίσσιος, ίσως να κυλούσε αυτός στα ναρκωτικά, τώρα στα γεράματα.

Διαβάζοντας χρόνη λοιπόν, απέκτησε απορίες. Τι πάει να πει τροτσκιστής; Και γιατί τον απέφευγαν οι άλλοι;
Άνοιξε την εγκυκλοπαίδεια, να δει στο λήμμα τρότσκι. Δεν είχε όμως τη μεγάλη σοβιετική, για να βρει τον ορισμό: ανθρωπόμορφος σοσιαλφασίστας, πράκτορας του παγκόσμιου ιμπεριαλισμού και της γκεστάπο. Αν και το πιο πιθανό είναι να μην τον ανέφερε καν.

Ούτε είχε δει τη σκηνή του τραμπάκουλα με τον ινστρούκτορα, για να τον εντάξει στον ευρύτερο ορισμό του αναθεωρητή: όχι παιδάκι μου, εγώ δεν έχω τέτοιες ικανότητες. Είμαι βοσκός. Είχαμε έναν, τελείωσε, προχτές τον πήρανε.
-Άρα μπορούμε να προχωρήσουμε στην οργάνωση.

Τροτσκιστές η συντρόφισσα είδε από κοντά όταν ήρθε να σπουδάσει στη θεσσαλονίκη. Ευτυχώς γνώρισε πρώτους τους σεκίτες.
Θα πάρετε την εφημερίδα μας; Θα υπογράψετε για να σταματήσει ο πόλεμος; Θα έρθετε στην αθήνα στο διήμερο μαρξισμός; Θα μας ενισχύσετε οικονομικά; Θα γίνετε μέλος του σεκ; Θα με παντρευτείς;

Όταν έχεις μπροστά σου ένα απλωμένο χέρι και μια εργατική αλληλεγγύη να ‘ρχεται κατά πάνω σου, σαν κινούμενη εφημερίδα τοίχου, το βλέπεις σαν ένταλμα σύλληψης κι ετοιμάζεσαι για κράτηση, κάνα δεκάλεπτο στην καλύτερη. Κι αν δεις στο καπάκι δικούς μας συντρόφους, κάνεις τη σύγκριση με το σεκ, και λες, μια χαρά είναι, όχι πιεστικοί σαν τους άλλους...

Σαν το κόλπο του χότζα, που λέει σε μια οικογένεια με μικρό σπίτι, να βάλουν μέσα όλα τα ζωντανά που έχουν στο στάβλο. Κι όταν τα βγάζουν μετά από κάνα μήνα, τους φαίνεται μεγάλο και ευρύχωρο. Πάλι καλά όμως που δεν γνώρισε τους οπαδούς του. Όχι του νασρεντίν, του άλλου.

Έπαιξε ρόλο για να μπει κι ότι δεν είχαν σχήμα εαακ στη σχολή της. Υπήρχαν κάτι άλλοι, χαρούμενοι αυτόνομοι, που όταν μεγαλώσουν θέλουν να γίνουν ανεξάρτητοι κι είχαν απορροφήσει όλο το υποψήφιο κοινό, το τάργκετ γκρουπ που λένε.
Όταν απ’ τα τέσσερα αρχικά σου στο αρκτικόλεξο, προβάλεις κυρίως το άλφα της ανεξαρτησίας, είναι λογικό να το προτιμά ο κόσμος στην αυθεντική του εκδοχή, με αριστερούς αυτόνομους που δεν καταγράφονται πουθενά. Αν υπήρχαν εαακ πάντως, μπορεί να την είχαν κερδίσει στιλιστικά.

Αντί γι’ αυτό όμως βρήκε μια σχολή γεμάτη συνασπισμένους καθηγητές, όπως όλες σχεδόν άλλωστε. Κι ανάμεσά τους έναν πρώην δικό τους, που μπούχτισε κι αποσκίρτησε για να ‘ρθει μαζί μας. Πραγματικό μαργαριτάρι -στο βυθό που ήταν κρυμμένο- για τις γνώσεις, το λόγο του, τη δίτομη ιστορία του εμφύλιου που έγραψε. Από τους πιο μειλίχιους (φιλο)σταλινικούς που μπορεί να γνωρίσει κανείς.

Συνδετικός κρίκος με την οργάνωση ήταν μια άλλη σφισσα που την είχε επιρροή και της έδειξε τα μέρη και τα κατατόπια. Μαζί και κάτι μαγαζιά στα λαδάδικα, όπου ανέβηκε να χορέψει στα τραπέζια για να διακηρύξει στον ανδρικό πληθυσμό το φλογερό μήνυμα που έκρυβε κάτω απ' τη φούστα της. Ευτυχώς η δικιά μας, δεν παρασύρθηκε από το στιλ δουλειάς της –που θύμιζε δαπάρα- ούτε τη διαολόστειλε.

Ίσως να έπαιξε ρόλο κι εκείνο το βιβλίο που της είχε δανείσει, το χρυσό εγχειρίδιο της μπρεζνιεφικής εποχής, με τις εκατό ερωτήσεις για την εσσδ. Τότε που είχαμε το συνέδριο με το δεύτερο θέμα για το σοσιαλισμό και συζητούσαμε στις όβες, είχα γράψει άλλες εκατό ερωτήσεις για τη σοβιετία για να τις πιάσει ο σφος στην παρουσίαση των θέσεων. Αλλά δε μας κάλυψε ιδιαίτερα –ήταν πρακτικά αδύνατο- κι έκτοτε μου έμεινε απωθημένο να γράψω εγώ τη συνέχεια. Εκατό ερωτήσεις-απαντήσεις για την εσσδ, νούμερο δύο.

Η σημερινή γενιά όμως δεν ξέρει να εκτιμά τα πολιτικά άρλεκιν. Θα ήταν λοιπόν βάσιμο να υποθέσουμε ότι για την ένταξή της βάρυνε μάλλον ο τόπος καταγωγής της. Ο ηρωικός μανταμάδος κι η κομμουνιστογέννα λδ λέσβου.
Στο μανταμάδο ευδοκιμούν sui generis κομμουνιστές, που στο μυαλό μου έχουν κάτι από τον χαρακτήρα των ντόπιων απ' το αστερίξ στην κορσική. Ξεροκέφαλοι, λίγο συντηρητικοί, αλλά αξιαγάπητοι. Ηρωικά κατάλοιπα μιας εξίσου ηρωικής εποχής που ανήκει στο παρελθόν και το μέλλον της ανθρωπότητας.

Από φιλοσοφικής άποψης είναι μάλλον οπαδοί του σπινόζα. Πανθεϊστές που κατέβασαν τον θεό απ’ τον ουρανό στη γη, τον έντυσαν υποσυνείδητα με κόκκινο (ζουρλο)μανδύα κι έπλασαν τον κόσμο κατ’ εικόνα κι ομοίωση των επιθυμιών τους. Αλλά είναι ένα βήμα από το διαλεκτικό υλισμό, όπως άλλωστε και ο σπινόζα.

Η πλάκα είναι ότι ο γνωστός και μη εξαιρετέος μαρατζίδης, έχει γράψει βιβλίο για τις μικρές μόσχες, τα εκλογικά κάστρα του κουκουέ. Και πρώτο απ’ όλα ανάμεσά τους, είναι (σσ: ήταν) ο μανταμάδος. Εμείς με τη σφίσσα όμως τον γνωρίσαμε πρώτα από αυτή τη μελέτη κι ύστερα μάθαμε τι φρούτο είναι.

Με τέτοια παιδικά χρόνια, η μοίρα της σφισσας ήταν προγραμμένη. Μπήκε στην οργάνωση πρωτοετής κι όπως όλοι οι κορσικανοί, πρώτα έγινε κομμουνίστρια κι ύστερα άθεη. Κάτι που δεν την εμπόδισε να δίνει κάθε χρόνο το παρών στη γιορτή του ταξιάρχη. Δεν έχουν το θεό τους σε αυτά τα μέρη...

Σήμερα –αρκετά χρόνια μετά- παραμένει εντός, εκτός κι επί τ’ αυτά. Η σύνδεσή της είναι χαμένη κάπου στο αιγαίο, σε ένα μπουκάλι, χίλια μύρια κύματα από εκεί που βρίσκεται. Και η ίδια σκέφτεται να γράψει τη συνέχεια αυτού του κειμένου –αφού διαβάσει πρώτα τις εκατό ερωτήσεις για την εσσδ- και να βάλει τίτλο εν είδει αυτοκριτικής: καλά εσύ απογοητεύτηκες νωρίς.

Κι αν γράφω αυτό το κείμενο, είναι γιατί αύριο έχουμε πορεία κι αυτή ήταν η βασική μου παρέα σε κάθε κινητοποίηση ή εκδήλωση. Πάντα υπάρχουν ρεζέρβες κι αουτσάιντερ, αλλά δεν είναι το ίδιο. Κι έτσι βάζω κάθε φορά στον εαυτό μου το ίδιο υπαρξιακό ερώτημα: ξέρω με ποιους να πάω (και ποιους να αφήσω).
Αλλά με ποιον να πάω; Ιδού η απορία..

Μπόνους τρακ για τον τίτλο του κειμένου

http://www.youtube.com/watch?v=851YMdI2WyU

Νίκη στην οαχάκα

Ημερολόγια κατασκήνωσης - ημέρα έκτη

Κι ο διεθνισμός συνεχίστηκε με διμερείς συναντήσεις.
-Αυτά για την τυνησία ας μιλήσουμε για εσάς τώρα.
-Έχουμε ως σημείο αναφοράς το μαρξ και το λένιν. Είμαστε μαρξιστές, είμαστε λενινιστές, αλλά δεν είμαστε μαρξιστές-λενινιστές.
Ο τυνήσιος απέναντι τα ‘χασε.
-Είστε μαοϊκοί; -Μπα. –Είστε τροτσκιστές; -Τσου.
Την αλήθεια ρε-ε-ε…

-Ρε σεις εγώ στα γαλλικά δε μπορώ να το αναλάβω αυτό. Αρχίζει η μεταξύ μας συνεννόηση στα ελληνικά.
Να τους πούμε ότι ο στάλιν κήρυξε το τέλος της πάλης των τάξεων;
Τι λες παιδί μου; Εδώ είχε πει ότι όσο προχωράει το προτσές οικοδόμησης η ταξική πάλη οξύνεται. Κι απ’ αυτό άρχισε ολόκληρη ρουσολογία στον προσυνεδριακό, γιατί σου λέει αν οξύνεται πώς θα έχουμε απονέκρωση του κράτους;

Να τους πούμε ότι υπήρχε κρατικομονοπωλιακός καπιταλισμός;
Μα τότε είναι που θα σε πει τροτσκιστή. Και δε θα ‘χει και πολύ άδικο δηλ, αλλά τέλος πάντων. Εκτός κι αν δηλώνεις αρχειομαρξιστής σκέτο, σαν το ρασκόλνικοβ.

Κοίτα να δεις, κι ο λένιν έγραψε μετεπαναστατικά ότι στόχος μας είναι να επιβάλουμε εργατικό έλεγχο στην παραγωγή και να φτάσουμε στον κρατικό καπιταλισμό. Να χάνεις το λογισμό σου δηλ. Αλλά τότε ήμασταν κι από αυτό πιο πίσω ακόμα. Αυτός το έγραψε στα μικροαστικά παιδιαρίσματα, λίγο πριν τη νεπ. Δεν είναι το ίδιο.

Αυτό που είπε ο στάλιν το 36’ ήταν πως τέθηκαν οι βάσεις του σοσιαλισμού κι αυτό το προτσές ολοκληρώθηκε. Και δεν είχε άδικο, οι βάσεις είχαν τεθεί.
Αν θες κάνε κριτική σε άλλα πράγματα. Γραφειοκρατία, ατροφία σοβιέτ, τη θεωρία για το κομμουνιστικό κράτος. Κοίτα να δεις που θα πω εγώ στο ναρ τι κριτική να κάνει για το στάλιν.

Αλλά πάλι φτάνουμε στο κρίσιμο ερώτημα. Ήταν ή δεν ήταν υπαρκτός;
Κι εκεί δεν ξεφεύγεις με συνδικαλιές και κορδελάκια. Εκτός από κάτι ναρίτες που για να βρουν κοινό σημείο επαφής με τους μουλάδες έλεγαν ότι δεν ήταν σοσιαλισμός αυτό που είχαμε τη δεκαετία του 70 και του 80. Για πιο πριν θα μας το πουν οι ιστορικοί.

Με τόσα μουλάρια γύρω, το ναρ κι η αραν θύμιζαν έργο του χεμινγουαίη. Τι γυρεύω εγώ εδώ; Έλα ντε.
Ναι, αλλά δεν είναι σαν τα δικά μας τα μουλάρια έλεγε μια σφισσα. Αυτοί είναι πολύ καλύτεροι.
Μωρέ καλά είναι και τα δικά μας, αλλά τα πετυχαίνεις μόνο για πολεμική σε συνελεύσεις. Αλλιώς μπορεί να τα αγαπούσες. Αλλά η λογική του φοιτητικού συνδικαλισμού έχει κάνει μεγάλο κακό. Και πολλοί μένουνε πάντα παιδιά –με χρόνιες παιδικές αρρώστιες- και την κουβαλάνε ως τα γεράματά τους.

Τέλος πάντων, κάθε κίνημα έχει τα μου-λου που του αξίζουν. Κι η τουρκία έχει τέσσερα –ζωή να ‘χουν. Τα σημείωσα εντυπωσιασμένος. TKPML. TKP-ML. TKP (ML). Και τέλος το TKP/ML. Ούτε στο δίσκο του χαρούλη δεν είχε τόσα.

Τι λέγαμε όμως; Α, ναι. Για τον υπαρκτό. Λέγε ρε, ήταν ή δεν ήταν;
-Όχι, εμείς λέμε πως δεν ήταν σοσιαλισμός. Ε, αν είναι έτσι το ψόφησες, δε σώζεται με τίποτα.
Είχε λέει δεξιά γραμμή ο στάλιν. Δεν ήταν η τάξη ενεργό υποκείμενο.
Α, ναι; Κι η κολεκτιβοποίηση πώς έγινε δηλ; Με διάταγμα από τα πάνω και δεξιά; Δεν ήταν ταξική πάλη στην ύπαιθρο; Τον πόλεμο με τους ναζί ποιος τον έκανε;
Ναι, αλλά εκείνος ήταν μεγάλος πατριωτικός πόλεμος, σου λέει, όχι ταξικός. Και για ποια πατρίδα πολεμούσαν; Να σώσουμε τη μεγάλη σοσιαλιστική πατρίδα έλεγαν σε όλους τους τόνους. Κι ο κομαντάντε που τελείωνε τις επιστολές του με το σύνθημα πατρίδα ή θάνατος; Εθνικιστής κι αυτός;

Ναι, αλλά τα σοβιέτ δεν είχαν ενεργό ρόλο στην παραγωγή.
Κοίτα να δεις, η μονοπρόσωπη διεύθυνση επί λένιν αποφασίστηκε. Όχι λόγω εμφυλίου, αλλά πριν καν αρχίσει. Αν είμαστε συνεπείς αναρχικοί στην κριτική μας να το πάμε μέχρι τέλους. Μη σταματάμε στο στάλιν.
-Κι εμείς κάνουμε κριτική στα λάθη, αλλά το θεωρούμε σοσιαλισμό, είπε ο τυνήσιος. Ψάξε βρες τώρα ποιος είναι ο δογματικός της υπόθεσης.

Επόμενη στάση οαχάκα και συνέντευξη με το μεξικάνο που είναι δάσκαλος και μέλος του πολιτμπιρό της νεολαίας του εκεί μ-λ κόμματος. Ναι, η νεολαία έχει πολίτ μπιρό. Και ναι, όταν λέμε μουλού, βασικά εννοούμε το ρεύμα σκέψης χότζα.

Η οαχάκα είναι το μοναδικό μέρος στον κόσμο όπου οι χοτζικοί κατάφεραν να είναι πρωτοπορία κι η ακατανίκητη δύναμη κι ακτινοβολία των ιδεών του αλβανού ηγέτη παρέμεινε φωτεινή κι επίκαιρη όσο ποτέ.
Και το ναρ παραμένει η μοναδική οργάνωση που όταν τους δείχνουν σε βιντεάκι τον χότζα κι οι γύρω χειροκροτούν (ή αποδοκιμάζουν, ανάλογα το περιβάλλον) ψάχνονται μεταξύ τους και ρωτάν ο ένας τον άλλον για να βρουν ποιον δείχνει η εικόνα.
Για να μην το παίζω ξύπνιος να πω ότι κι εγώ τον ξέρω χάρη σε ένα γραφικό σύντροφο εδώ στη θεσσαλονίκη που έρχεται σε κάθε πορεία –ανεξαρτήτως θέματος- με ντούμπλεφας σημαία που έχει απ’ τη μια το χότζα κι απ’ την άλλη το σύντροφο με το μουστάκι.

Άρχισε ο χουάν να μιλάει σαν χείμαρρος χωρίς σταματημό (το ποτάμι δε γυρίζει πίσω πια) κι είπε ένα σωρό ενδιαφέροντα πράγματα. Για την απεργία των δασκάλων και τον κόσμο που αγκάλιασε τον αγώνα τους. Για τους 27 νεκρούς από τους οποίους μόνο ένας ήταν δάσκαλος. Για την κορύφωση στις 14 ιούνη, μαζί με τα γενέθλια του γκεβάρα που αν ζούσε τότε θα γινόταν 79 χρονών. Για το λαό που αναπολεί αυτές τις στιγμές και θέλει να τις ξαναζήσει. Και για το αντίκτυπο στα παιδιά που αντί να ακούν σακίρα τραγουδάν το βενσερέμος.

Για τη συνέλευση των λαών της οαχάκα (ΑΡΡΟ), όπου κάθε οργάνωση συμμετείχε με δικό της αντιπρόσωπο, όσο μικρή κι αν ήταν. Για την οριζόντια δομή που ήθελαν να περάσουν οι αναρχικοί. Και για το δημοκρατικό συγκεντρωτισμό που λειτούργησε υποδειγματικά από τα πάνω προς τα κάτω και τανάπαλιν. Για την αναδίπλωση του νοέμβρη, όπου η ΑΡΡΟ αποφάσισε να αποφύγει τη σύγκρουση, αλλά κάποιοι κουκουλοφόροι με τσάντες τους φώναζαν προδότες και πετούσαν πέτρες μέχρι να τους ψεκάσουν όλους οι μπάτσοι.
Μικρός που είναι ο κόσμος…

Για την αφέλεια κάτι συντρόφων που δεν πήραν μέτρα προστασίας με τον ασύρματο και στοχοποίησαν τους δικούς μας. Για τον ηρωική τους συνεννόηση στα οδοφράγματα της οαχάκα για να σταματήσουν τα οχήματα των δυνάμεων καταστολής. Και για τις σχέσεις τους με τους ζαπατίστας και την άλλη καμπάνια του μάρκος που έχει πασιφιστικό χαρακτήρα, αλλά τη στηρίζουν κριτικά.
Αυτά κι άλλα τόσα, για μία ώρα, καταγραμμένα σε βιντεάκι. Άντε να δούμε ποιος θα τα μεταφράσει για να μπουν κι οι υπότιτλοι και να το σηκώσουν κάποτε στη σελίδα του ρεύματος.

Εν τω μεταξύ τα νέα των συντρόφων πίσω στην πατρίδα ήταν σκατά. Σαν τις ανθρώπινες σχέσεις δηλ. Ομιλίτες-στρείδια που βάζουν καπάκι στα συναισθήματα και τα κρατάν μέσα τους να σιγοβράζουν. Αλλά τα αίτια συσσωρεύονται κι οι κρίσεις ξεσπάνε πετώντας το καπάκι απέναντι, στον τοίχο του βερολίνου που είναι ετοιμόρροπος.

Οι κομμουνιστές τρομάξανε και κάστρα φτιάξανε να κλειστούν μέσα μαζί με τα παιδιά των εργατών. Κι όλοι μαζί με τον πι-πι προσπαθούμε να ρίξουμε γέφυρες ανάμεσά μας για να αρχίσουμε να επικοινωνούμε. Σαν απόρθητο κάστρο όπου λάμπει το άστρο του σοβιετικού γίγαντα με τα πήλινα πόδια. Κι ο ομιλίτης διαβάζει τη φαινομενολογία του πνεύματος της ηρεμίας και του χέγκελ και μένει φαινομενικά μακριά από κρίσεις. Οι οποίες πάντα ξεσπάνε απότομα σε κλειστά συστήματα κι ανθρώπους. Κι ύστερα ψάχνουμε τον προδότη που είναι απ’ το εσ. και τα αίτια που είναι πάντα μέσα μας.

Η μόνη διέξοδος απ’ το αδιέξοδο μοιάζει η απλή έξοδος (αντικαπιταλιστική ή σκέτη) απ’ όλα αυτά. Οι δημόσιες σχέσεις πέτυχαν, οι ανθρώπινες πέθαναν, αλλά τι σημασία έχει; Οι κακές μέρες περάσανε κι οι χειρότερες έρχονται. Και θα αρχίσουμε νομοτελειακά να νοσταλγούμε την πάλαι ποτέ υπαρκτή σχέση. Η νοσταλγία είναι σωσίβιο σωτηρίας πριν την ανυπαρξία και τα ναυάγια της καθημερινής ταξικής πάλης που τα ξεβράζει το new left wave.
-Όχι σύντροφε, στα αγγλικά current λεγόμαστε, όχι wave.
Α, μάλιστα.

Τη δε ημέρα εβδόμη η κε του μπλοκ ξεκουράστηκε και θαύμασε όσα είχε φτιάξει γύρω της, χωρίς να κρατήσει σημειώσεις. Έπαιξε μπάλα με τους επίλεκτους της ελληνικής αποστολής και μάλωσε διεθνιστικά με τους αντίπαλους που ήταν κλέφτες κι απατεώνες και δεν παραδέχονταν την ήττα τους. Πάνω στα νεύρα της μπήκε μαζί με το κινητό στη θάλασσα κι έχασε πολύτιμα τηλέφωνα. Ευτυχώς πολλά τα θυμάται απ’ έξω.
Οι αναγνώστες του μπλοκ που τη γνωρίζουν προσωπικά καλούνται να επικοινωνήσουν μαζί της για να ορίσουμε συνδέσμους και να αποκαταστήσουμε επαφή.