Βασικά καληνύχτα σας

Μισό αιώνα μετά το πραξικόπημα των συνταγματαρχών, έφυγε ο Στάθης Ψάλτης, αλλά άφησε πίσω του την αθάνατη ατάκα "Κούλα μ' ακούς; Πολύ κωλόπαιδο ο Κυριάκος", που συνδέεται αυτόματα με το μικρό Μητσοτάκη. Ο οποίος ήταν από μικρός Μητσοτάκης και αντιστασιακός κατά της χούντας, από το Παρίσι όπου και διέμενε ως βρέφος, βιώνοντας την πολιτική εξορία με τον πιο σκληρό κι απάνθρωπο τρόπο: το κρασί παλιό, το χαβιάρι μαύρο, το γάλα συμπυκνωμένο, κοκ.

Αλλά ο Ψάλτης συνδέθηκε βασικά (καλησπέρα σας) με τη χρυσή δεκαετία με τις βάτες και την εποχή του ΠαΣοΚ, που ξεκίνησε όμως με τον Καραμανλή, την ένταξη της χώρας στην ΕΟΚ και τη σχετική προλεκάλτ ταινία "ζεις στην ΕΟΚ, μάθε για την ΕΟΚ", από όπου παίρνω το παρακάτω απόσπασμα.



Ο Ψάλτης και το ΚΚΕ (με το Βογιατζή και πάλι στο συντροφικό ρόλο) τα έλεγαν από τότε. Από κομμουνιστική κι από τρελό μαθαίνεις την αλήθεια. Κι ο τρελός (είμαι, ό,τι θέλω κάνω) αυτός έζησε αρκετά για να προλάβει κάτι ροζ πασόκους στην (αριστερή) κυβέρνηση και τα παλιά συντροφάκια τους να εγκαλούν το κόμμα, γιατί λέει στηρίζει το ευρώ και την ΕΕ μέχρι την επανάσταση.
-Κούλα με ακούς; Δεν είναι μόνο ο Κυριάκος το πρόβλημα...

Έχοντας ταυτιστεί με τη συγκεκριμένη δεκαετία όσο λίγοι, ο Ψάλτης είναι καταδικασμένος να τον θυμούνται και να τον κρίνουν με βάση τη συμπάθεια και τη γνώμη του καθενός για αυτά τα χρόνια.

Κάποιοι τον θεωρούσαν ανυπόφορο δείγμα της αισθητικής του ΠαΣοΚ και της βιντεοκασέτας, αν και νομίζω πως συγχέουν τις φτηνές και πρόχειρες παραγωγές που κυριάρχησαν στο τέλος της δεκαετίας, με τις μεγάλες επιτυχίες του ΣΨ, που συμπυκνώνουν άριστα το πνεύμα της εποχής τους και γι' αυτό συγκαταλέγονται στις κλασικές στιγμές του ελληνικού σινεμά, κατά τη γνώμη μου. Η οποία όμως μπορεί να επηρεάζεται από τα παιδικά μου χρόνια, όταν και έπαιζαν συνέχεια αυτές οι ταινίες στην τηλεόραση. Κι είναι λίγο σοκαριστικό να συνειδητοποιείς με τραγικό τρόπο την οριστική απώλεια της παιδικής ηλικίας και πως δεν πρόκειται να ξαναρθεί.

Για την ιστορία πάντως: βιντεοκασέτα είναι πχ "ο εραστής" με τη Χριστίνα Παππά, όπου πουλάνε τη δική της ομορφιά και το δικό του όνομα. Οι ταινίες του Δαλιανίδη (Βασική Καλησπέρα σας) και του Χαρτοματζίδη είναι κινηματογραφικές παραγωγές -ανεξάρτητα από τη γνώμη που έχει ο καθένας για αυτές- και η διαφορά γίνεται αντιληπτή με την πρώτη ματιά, από την ποιότητα της εικόνας. Επίσης, βιντεοκασέτες ήταν και μερικές ταινίες του Τσάκωνα (Η Μεγάλη Απόφραξη, Κλασική Περίπτωση Βλάβης), που στην πορεία έγιναν-θεωρήθηκαν κλασικές.

Από την άλλη, κάποιοι δηλώνουν στα προφίλ τους "βαθύτατα συγκινημένοι", στο πνεύμα της εποχής, αν και δεν υπήρξαν ποτέ μεγάλοι θαυμαστές του Ψάλτη. Κάτι που συμβαίνει είτε γιατί αυτό επιτάσσει η μόδα-δικτατορία των ΜΚΔ (social media) είτε γιατί αποχαιρετάμε πένθιμα τα 80'ς που αργοπεθαίνουν και τους εμβληματικούς εκπροσώπους τους (Ψάλτης, Κηλαηδόνης και θα πάρουν κι άλλοι σειρά).

Τα 80'ς αργοπεθαίνουν και μας φαίνονται καλύτερα, γιατί εκτιμάμε αυτό που είχαμε μόλις το χάσουμε, με την εξιδανικευτική λειτουργία της νοσταλγίας για ό,τι μένει φυλακισμένο στη μνήμη, μακριά από τη φθορά και τις αντιφάσεις της πραγματικότητας. Βασικά (καλησπέρα σας) όμως γιατί λειτουργεί καταλυτικά η σύγκριση με όσα ακολούθησαν και ζούμε τώρα, που είναι χειρότερα σε μια σειρά επίπεδα -από την κρίση της συλλογικότητας, μέχρι οικονομικούς δείκτες, όπως το πραγματικό εισόδημα κι η ανεργία, με δυο λόγια τις προοπτικές για να ζήσουμε και να ευημερήσουμε- και είναι να σου σηκώνεται η τρίχα.

Αν προσπαθήσει κανείς να το δει ψύχραιμα κι αποστασιοποιημένα, ο Ψάλτης είχε μεγάλο ταλέντο -άσχετα από τους ρόλους στους οποίους το σπατάλησε- και κωμική φλέβα που την καλλιέργησε στα βιωμάτά του στη βιοπάλη (οικοδομή, καράβια -που είναι μεγάλο σχολείο) και την επαφή του με τον απλό, καθημερινό άνθρωπο, που ήταν και το κοινό του. Όλα αυτά δοσμένα πάντα με υπερβολή, μια αριστοφανική αθυροστομία, έντονες φωνές και κινήσεις, που για κάποιους γίνονταν ένας αφόρητος θόρυβος χωρίς λόγο, εξίσου ενοχλητικός με την ταλαιπωρημένη του χαίτη, που έμεινε ως το τέλος, σύμβολο μιας άλλης εποχής, μαζί με το σωματότυπο και την ξερακιανή φιγούρα που καθιέρωσε.

Σε όλα αυτά, το υποκειμενικό στοιχείο συνυπάρχει με το αντικειμενικό, έρχεται να πατήσει πάνω του σαν ιδεολογία που άλλοτε στρεβλώνει την πραγματικότητα κι άλλοτε την εμπλουτίζει, και στο τέλος της μέρας είναι αδύνατο να διαχωρίσεις το ένα από το άλλο, για να καταλάβεις που ξεκινά η αλήθεια και πού ο μύθος.

Είναι αφοριστικό και λάθος να πούμε πως δε βγαίνουν πια σπουδαίοι κωμικοί. Αλλά είναι βάσιμο να πούμε ότι η κοινωνική εξέλιξη αφαιρεί κάποια στοιχεία από τον πλούτο του ανθρώπινου είδους (για να προσθέσει καινούρια), εξαλείφει κάποιους τύπους ανθρώπων, μετασχηματίζει ριζικά τις σχέσεις που τους καθορίζουν, κι αυτό δεν μπορεί παρά να αποτυπωθεί και στους σύγχρονους κωμικούς, που δεν έχουν τόσο ανεπτυγμένη την επαφή με τον κοινό και τη μαγεία που μπορούν να αναπτύξουν σε αυτή τη σχέση.

Είναι αφοριστικό και λάθος να πούμε πως δε βγαίνουν πια σπουδαία κωμικά έργα -έτσι κι αλλιώς κι αυτά του 80' είναι εντελώς αμφιλεγόμενα και για κάποιους θεωρούνται η αρχή της παρακμής.
Είναι όμως βάσιμο να πούμε πως οι σημερινές σειρές, παραστάσεις, κοκ, βασίζονται πολύ λιγότερο στον ανθρώπινο παράγοντα, τους ηθοποιούς, τους αυθόρμητους αυτοσχεδιασμούς τους, και χάνουν το στοιχείο της θεατρικότητας, παρουσιάζοντας ένα άρτιο τεχνικά μεν, αλλά μάλλον αποστειρωμένο αποτέλεσμα, χωρίς ενδιαφέρον, ανθρώπινους χυμούς και διαχρονικότητα.

Είναι ίσως στα όρια της ιδεοληψίας η αγάπη προς το ρετρό, πολιτικά και καλλιτεχνικά, η προτίμηση στον ήχο του βινυλίου, κλπ. Αλλά είναι αντικειμενικές οι συγκρίσεις με το μίζερο παρόν, καθώς κι η συμπίεση του ψηφιακού ήχου, που πνίγει διάφορες νότες και ήχους, για να χωρέσει την πληροφορία σε ένα αρχείο.

Κι αυτή η συμπίεση σε όλους τους τομείς της σύγχρονης ζωής -που δεν έχει καμιά σχέση με τον περίφημο συμπυκνωμένο πολιτικό χρόνο, που επικαλούμαστε στις αναλύσεις μας- είναι το κλειδί της νοσταλγίας και της εξιδανίκευσης παλιότερων δεκαετιών, όπου μπορεί να μην κοιμόμασταν με ανοιχτές πόρτες -όπως λένε τα χουντικά σταγονίδια κι οι πολιτικοί τους απόγονοι- αλλά είχαμε πιο πολλές πόρτες ανοιχτές για το μέλλον (που έκλεισαν στα μούτρα μας, αλλά αυτό δεν το ξέραμε τότε) και πιο ανοιχτά μυαλά, που δε συμπιέζονταν και δεν έμπαιναν τόσο εύκολα σε καλούπια (αργότερα μπήκαν και πολύ εύκολα, αλλά ούτε αυτό το γνωρίζαμε τότε).

Μπόνους η ανακοίνωση του κόμματος που λέει την αλήθεια, χωρίς υπερβολές και κολακείες.

Ο Στάθης Ψάλτης υπήρξε ένας ταλαντούχος και ιδιαίτερα δημοφιλής ηθοποιός. Το ΚΚΕ εκφράζει τα συλλυπητήριά του στην οικογένεια και τους οικείους του Στάθη Ψάλτη.

Υστερόγραφο: στενοχωρέθηκα. Πάω να φάω ένα σουβλάκι με τζατζίκι...

Δέκα μέρες στην Αθήνα

Επιστροφή στον τόπο του εγκλήματος, με την υψηλή εγκληματικότητα και το δύσκολο εγκλιματισμό. Όπου πιάνεις κρούστα από την ψύχρα των γύρω σου και γίνεσαι σκληρός απ’ έξω για να αντέξεις –αδιάφορο αν μέσα σου όλα καταρρέουν κι ανατρέπονται σα σοβιετία. Αλλιώς θεωρείσαι αφελής και μαλακός –μαζί κι ένα ομόηχο με τρία άλφα. Μπορεί μάλιστα να σε πουν και χωριάτη απροσάρμοστο, για να τονίσουν τη διαφορά τους ως πλεονέκτημα. Ενώ στην πράξη είναι απλώς πλεονέκτες που έχουν ξεχάσει τι πάει να πει ανθρωπιά.

Απάνθρωπες πόλεις χτισμένες από ανθρώπους σαν κλουβιά, όπου ούτε καν ζώο δε θα μπορούσε να ζήσει κι όσα αναγκάζονται να το κάνουν είναι συνήθως δυστυχή και τρομαγμένα.
Όπως λέει και μια ταινία με τον -αριστερό- Ψάλτη -του συστήματος- ο άνθρωπος έχει πολλές διαφορές από τα άλλα ζώα. Διότι εργάζεται κι ασφαλίζεται στο ικα. Κανένα ζώο δε θα δεχόταν να ασφαλιστεί στο ικα.

Εκεί που φαίνεται όμως πόσο φιλική είναι πραγματικά μια πόλη για τον άνθρωπο, είναι όταν βρέχει. Που αν όντως ισχύει, τότε η αθήνα είναι σα να σε βρίζει και να σου λέει να τσακιστείς να φύγεις το γρηγορότερο.
Δεν βρέχει, μας φτύνουν. Τα υπόγεια πλημμυρίζουν απελπισία με το μαρτύριο της σταγόνας. Κι οι γυναίκες με τις ομπρέλες σε θέση βολής, δρεπανηφόρα άρματα που περνάν ξώφαλτσα. Στις τσιμεντουπόλεις της ζωής μας το συμβάν, ασυγκίνητο σε αφήνει.

Σε κάθε γωνία υπάρχει αστυνομία. Και μελαψοί αφγανοί που ψάχνουν εν μέσω μπόρας για μια θέση στον ήλιο.
-Αμπρέλα, αμπρέλα, πάρε αμπρέλα. Δε θέλω αρχηγέ. Είμαι κατά, από θέση αρχής. Αυτά είναι για τους ρεφόρμες. Κι οι κουκούλες για τους μαύρους, μπάχαλους κι ασφαλίτες που μεταμφιέζονται. Εμείς είμαστε με εκείνη τη φράση του μπογιό (αφού μάλλον αυτός την έγραψε) και με κάτι αναρχικούς που τον μαϊούνη σε μια βροχερή πορεία, φώναζαν: αυτός ο νόμος θα μας τα πάρει ούλα, μέχρι κι οι κνίτες φορέσανε κουκούλα.

Φτάνω επιτέλους στο εκτός των τειχών, το βιβλιοπωλείο των μουλάδων, που –γι’ άλλη μια φορά- είναι απέναντι από την πρωτοπορία. Και είναι μάλλον το μόνο –μαζί με τη σύγχρονη εποχή- που δεν φέρνει από άποψη το τελευταίο βιβλίο της έλλης παππά.

Κι από εκεί στο παζάρι βιβλίου στην κλαυθμώνος που διοργανώνει ο αγαπημένος μας ΣΕΒ (σύνδεσμος ελλήνων βιβλιοπωλών). Εκεί που γνώρισα πέρσι έναν πρώην σφο, που έγινε νυν σφος της πρώην σφίσσας μου. Σύντροφοι είμαστε όλοι στην τρέλα (φορούσε πανταλόνα μωβ η περσινή μας η κοπέλα). Ευτυχώς υπάρχει κι η διαλεκτική να βγάζουμε μια άκρη με τόσες αντιθέσεις και να μην καταλήγουμε στο γκρεμό.
Ξέχασε και το καπέλο του. Καλός άνθρωπος ήτανε.

Η ασφάλιση δεν είναι για παζάρια και για διάλυση. Αλλά στα βιβλία επιβάλλεται το πρώτο για να μη συμβεί το δεύτερο. Κι έτσι βρίσκεις απούλητο στοκ από βλαντά, δημητρίου (παραλειπόμενα της διάσπασης), παλιούς γραμματείς του κουκουέ (κορδάτος, μάξιμος), έλλη παππά (οι μαρξιστικές αναλύσεις της δεν πούλησαν τόσο κι έμειναν στα αζήτητα). Τη σοσιαλδημοκρατική παρέκκλιση στο κόμμα μας με ένα ασώματο σκίτσο του στάλιν για εξώφυλλο. Βιογραφία του έριχ χόνεκερ με πρόλογο ανδρέα παπανδρέου (και στη λαοκρατική δημοκρατία πιστεύουμε). Πρακτικά από εργασίες των συμφώνων της βαρσοβίας και της οικονομικής αλληλοβοήθειας, των βαθιά μπρεζνιεφικών εκδόσεων ειρήνη. Ποιήματα του μάο, τη σιδερένια φτέρνα μισοτιμής απ’ όσο το πουλάει η σύγχρονη. Δεν είναι ακριβώς αυτά που θέλεις, αλλά είναι φτηνά και τα θες όλα. Και πιο πολύ τα καλτ.

Λίγο πιο πάνω ήταν οι αφγανοί πρόσφυγες με ραμμένα στόματα. Κι ακόμα πιο πάνω η κατειλημμένη νομική και το πανό στα κάγκελα για τις αστικές συγκοινωνίες με υπογραφή παμε. Στο πολυτεχνείο έχουν καταφύγει ιρανοί και παλαιστίνιοι. Αλλά γιατί έχουν ιλουστρασιόν αφίσα; Μήπως είναι κατά του αχμαντινεζάντ, στο αντι-δελαστίκ μέτωπο κι έχουν κάποιον χρηματοδότη;

Και γιατί είναι σε τρία διαφορετικά σημεία και δε συνεργάζονται μεταξύ τους; Γιατί τους μεν τους κινητοποίησε το δίκτυο, ενώ στους δε έχει παρέμβαση το σεκ. Κι αυτοί οι δυο έχουν σκοτωθεί μεταξύ τους κι αποκλείεται να συντονιστούν.

Τάδε έφη βουρνούκιος στο μαγαζί όπου πήγαμε με τον άθλιο και τον είδαμε να παίζει λύρα με το συγκρότημά του, τους υπεραστικούς. Οι οποίοι ενσαρκώνουν την υπέρβαση της αστικής κουλτούρας, αλλά και την ενότητα της αριστεράς, τόσο ως σύνθεση μελών, όσο και ως ρεπερτόριο (βασίλης και θανάσης μαζί).

Το μεταναστευτικό όμως αρχίζει να αποκτά εκρηκτικές διαστάσεις. Ο παύλος μας έλεγε ότι τόσο καιρό μιλούσε σε κόσμο απ’ το χωριό του, κάπου στην πελοπόννησο, για θέματα όπως η κρίση, αλλά τώρα με τα γεγονότα της νομικής, τον πήραν οι συγγενείς του τηλ και του είπαν μεταξύ σοβαρού κι αστείου να μην ξαναπατήσει το πόδι του εκεί.
-Τι; -ρωτά ο άθλιος- δεν έπιασε το επιχείρημα για παύση πληρωμών;

Όχι. Όπως δεν θα έπιανε στην παρούσα φάση κι αυτό που λέει στην τελευταία κομεπ ο μάκης παπαδόπουλος: αποδέσμευση από την εε και διαγραφή χρέους με λαϊκή εξουσία.
Τα πράγματα αγριεύουν και αρχίζουν να θυμίζουν την κατάσταση που περιγράφει ο τζακ λόντον στη σιδερένια φτέρνα. Αν δεν μπορέσει το εργατικό κίνημα να κάνει οργανικό του κομμάτι τους μετανάστες, μπορεί να τους βρει απέναντί του, ως λούμπεν εφεδρείες του συστήματος. Ενώ οι μικροαστοί νοικοκυραίοι θα τους έχουν στο στόχαστρο, εξιλαστήρια θύματα για τα σπασμένα της κρίσης και τις δουλειές που πάνε από το κακό στο χειρότερο.

Το πρόγραμμα περιείχε κι εκδήλωση με μπαντιού στο πολυτεχνείο και το σάββα μιχαήλ μεταφραστή. Δε θα έλεγα ότι ακούσαμε κάτι πρωτότυπο. Η ανατολή που επαναστατεί κι η επιθυμία για τη δύση η οποία σημαίνει κοινοβούλιο και καπιταλιστική αγορά. Προσωπικά μου θύμισε κάπως τη λογική της σύγκρουσης των πολιτισμών του χάντιγκτον από την ανάποδη.
Αλλά το κοινό ενθουσιάστηκε και χειροκροτούσε όρθιο για κάνα δίλεπτο. Λες κι υπήρχε τιμωρία για όποιον τολμούσε να καθίσει πρώτος. Κι όταν κάποιος από κάτω, είπε και για το σάββα μιχαήλ, χειροκρότησαν μόνο κάτι λίγα δεύτερα. Από εκεί να καταλάβεις πολιτικό κριτήριο.

Είχε κι άλλες εκδηλώσεις το εξωκοινοβούλιο. 40χρονα εκκε, εκδήλωση νΚα, μια τοπική ανταρσύα με καζάκη και χάγιο. Αλλά μου κόπηκε η όρεξη μετά από μια εκδήλωση στις εστίες, που είχε θέμα –μεταξύ άλλων- την ιστορία του συνδικαλιστικού κινήματος κι ο ομιλητής το έπιασε σφαιρικά από το 07’ για να μας πει για το συντονισμό των πρωτοβάθμιων..

Η πολιτική περιοδεία του κλιμακίου της κε του μπλοκ ολοκληρώθηκε με μια αυτοψία στο πάντειο και ξεναγό μια σφισσα της αραν που μου έδειξε τον μοιραίο πεζόδρομο.
Το πολιτικό πόρισμα της κε αναφέρει τα εξής: α. απέναντι η δαπάρα έχει φτιάξει ταπετσαρία αδιαπέραστη. Οποιαδήποτε απόπειρα να μπει εκεί η πλακέτα, θα ήταν πέρα από πολιτική αυτοκτονία κι εντελώς κιτς. β. η κολόνα είναι ακριβώς ανάμεσα στα δυο τραπεζάκια, το δικό μας και της εαακ. Θα μπορούσε κάλλιστα να μπει πιο πέρα, όπου είναι οι κύπριοι της προοδευτικής και δε θα είχαν πρόβλημα. Αλλά κι εκεί που είναι τώρα μπορούν να μπουν αφίσες, πάνω, κάτω κι από δίπλα. Το θέμα είναι ότι η εαακ δεν έχει βάλει καμία αφίσα. Ούτε στην κολόνα που της έμεινε, ούτε καν στο τραπεζάκι της. Αποδιοργάνωση λόγω εξεταστικής.

Η σφισσα είπε ότι οι ενισχύσεις τους είχαν έρθει από ιατρική και πολυτεχνείο –αλλά όχι από τους πολύ σκληροπυρηνικούς- κι ότι αφότου ξαναμπήκε η πλακέτα, οι σχέσεις τους είναι όπως πριν. Οι τσιμενταρισμένοι είχαν κι από πριν τσιμέντο στον εγκέφαλο. Κι οι λοιποί ρεβιζιονιστές ακολουθούν τακτική ειρηνικής συνύπαρξης.

Φτάνοντας στο τέλος δεν ξέρω ποιο θα μπορούσε να είναι το ταξικό επιμύθιο. Σίγουρα δεν ήταν δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο, αλλά είχαν απ’ όλα: από τα γεγονότα της νομικής και τον ενδοαριστερό εμφύλιο, μέχρι την εξέγερση της αιγύπτου. Κι αν δεν επιχειρώ να κάνω τον τζόνι ριντ της δεκάρας είναι γιατί όσο έμεινα εκεί είχα λιγοστή επαφή με κανάλια και διαδίκτυο και δεν έχω πλήρη εικόνα.

Καλύτερα να βλέπεις κάθε μέρα συντρόφους και να συμπληρώνει ο ένας τα κενά του άλλου. Αν τους είχα κι εδώ πάνω, μάλλον θα με γέμιζαν άλλα πράγματα και δε θα έγραφα τόσο συχνά στο μπλοκ.

Η αξία της εργατικής δύναμης

Γιατί η υπογεννητικότητα εμφανίζεται σε χώρες με σχετική ευημερία και υψηλό βιοτικό επίπεδο; Γιατί στον τρίτο κόσμο οι λαοί πληθαίνουν με ρυθμούς κουνελιών; Δε θα ήταν πιο λογικό εκεί που η ζωή είναι ένα με τα βάσανα να το σκέφτονται διπλά και τρίδιπλα πριν αναπαραγάγουν το είδος;

Μια προφανής απάντηση είναι ότι χωρίς τηλεόραση, λεφτά κι επιλογές για έξοδο για αυτά τα ζευγάρια, το σεξ είναι ό,τι καλύτερο έχουν να κάνουν τα βράδια. Σε αντίθεση με τους αποξενωμένους λαούς της δύσης με την αποστειρωμένη ζωή, που στειρώνουν τεχνητά ακόμα και τους χυμούς του έρωτά τους.

Μια άλλη πιο επιστημονική εξήγηση είναι ότι η φύση προνοεί για τους αδύναμους και τους αναπληρώνει. Σε χώρες με υψηλή θνησιμότητα, το ποσοστό γεννήσεων είναι αντίστοιχα υψηλό γιατί αυτό προστάζει το ανθρώπινο ένστικτο της αναπαραγωγής.

Ο πατήρ διαλεκτικός έχει την ίδια θεωρία για τα ζευγάρια και το γένος του παιδιού. Η φύση προνοεί για τον πιο αδύναμο και στέλνει απογόνους του ίδιου γένους για να τον αναπληρώσουν. Να το πω του άβερελ να προσέχει.

Μια απάντηση σε πιο οικονομική βάση είναι ότι η ανατροφή ενός παιδιού κοστίζει πολύ πιο ακριβά στο δυτικό κόσμο. Οι γενιές που παίρνουν μισθούς με τρία ψηφία (και παίρνουν γενικώς τα τρία) είναι ζήτημα αν μπορούν να θρέψουν τον εαυτό τους, πόσο μάλλον ένα ακόμα παιδί.

Έτσι δικαιώνονται κι όσοι λένε πως στη σύγχρονη κοινωνία το κλασικό προλεταριάτο τελεί υπό εξαφάνιση. Στην αρχική του εκδοχή στα λατινικά προλετάριος ήταν αυτός που δεν είχε τίποτα άλλο πέρα από την ικανότητά του για αναπαραγωγή, δηλ να αποκτήσει απογόνους. Πλέον δεν το έχει ούτε αυτό. Έχει μόνο την εργατική του δύναμη για να την εκπορνεύσει στην αγορά εργασίας και να βγάλει τα προς το ζην.

Ποια είναι όμως η αξία της εργατικής δύναμης; Καλή ερώτηση.
Η αξία της βγαίνει από αυτά που χρειάζονται για να αναπαραχθεί ως εμπόρευμα προς πώληση. Δηλ απ’ όσα χρειάζεται ο άνθρωπος για να ζήσει, να ξεκουραστεί και να μπορεί να δουλέψει την επόμενη μέρα.

Και τι χρειάζεται ένας άνθρωπος για να ζήσει; Αυτό είναι κοινωνικά καθορισμένο. Διαφέρει δηλ ανάλογα με την χώρα την εποχή και τις παραγωγικές δυνατότητες που προσφέρονται, με τον ίδιο τρόπο που διαφέρει το κόστος ανατροφής των παιδιών που αναφέρθηκε πριν. Σήμερα η χρήση και κτήση υπολογιστή είναι απαραίτητη για αρκετές εργασίες, ενώ μισό αιώνα πριν φάνταζε αδιανόητη (και για πολλές γωνιές του πλανήτη εξακολουθεί να είναι).

Έχει να κάνει ακόμα με το κοινωνικό περιβάλλον, τις αξίες του, τα κοινωνικά ήθη κι έθιμα, την ταξική πάλη. Στο τελευταίο ντιμπέιτ η συντρόφισσα γγ έλεγε στα αστικά παπαγαλάκια ότι σήμερα το εξοχικό αποτελεί βασική ανάγκη για τον εργαζόμενο.
Δώσε ντάτσες στο λαό.

Αν το πάρουμε καθαρά βιολογικά οι ανάγκες του ανθρώπου μπορούν να συνοψιστούν στο τρίπτυχο μαμ, κακά και νάνι. Αλλά σε αυτή την περίπτωση υποβιβάζουμε τον άνθρωπο στο επίπεδο του ζώου κατάσταση από την οποία –θεωρητικά- έχει ξεφύγει εδώ και κάτι αιώνες σχηματίζοντας κοινωνίες και διαμορφώνοντας μέσα σε αυτές τις ανάγκες του.

Αυτό το τελευταίο δεν είναι ακριβώς μονοσήμαντο. Όπως λέει στο βασικά καλησπέρα σας κι ο στάθης ψάλτης: οι άνθρωποι ασφαλίζονται στο ικα. Κανένα ζώο όμως δε θα δεχόταν να ασφαλιστεί στο ικα.
Η πρόοδος του είδους μας είναι διαλεκτικό προτσές γεμάτο αντιφάσεις.

Πώς έχει διαμορφωθεί όμως ιστορικά και κοινωνικά η αξία της εργατικής δύναμης στην ελλάδα; Πού σταματάει ο νόμος της ικανοποίησης των διαρκώς αυξανόμενων αναγκών κι αρχίζει το βίτσιο του καταναλωτισμού;
Ο χάρρυ κλυνν, είκοσι χρόνια πριν και κάτι έτη φωτός μπροστά από την εποχή μας, έδωσε απάντηση και σε αυτό το ζήτημα τραγουδώντας τι χρειάζεται ο έλληνας. Ας δούμε τους στίχους.

Ο έλληνας χρειάζεται ένα πιάτο φαΐ
για να ζήσει απλά, ειρηνικά.

Ο έλληνας χρειάζεται ένα κομμάτι ψωμί
Ο έλληνας χρειάζεται ένα ποτήρι νερό
Ο έλληνας χρειάζεται ένα μικρό κρεβάτι
Για να ζήσει απλά, ειρηνικά (2)

Η πρώτη στροφή είναι εισαγωγική και μένει στα απολύτως απαραίτητα για την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης. Στις επόμενες όμως το σκηνικό αλλάζει.

Ο έλληνας χρειάζεται ένα διπλό πάπλωμα
Ο έλληνας χρειάζεται ένα πλυντήριο πιάτων (σσ: το επόμενο δίστιχο τραγουδιέται απνευστί)
ένα ψυγείο δίπορτο, έναν καταψύκτη, ένα φούρνο microwave, έναν αναπτήρα καρτιέ και μια καδένα φακαντόρο, μια τηλεόραση
Ο έλληνας χρειάζεται δύο βίντεο
Για να ζήσει απλά, ειρηνικά (2)

Στην επόμενη στροφή μπαίνει ακροθιγώς κι η προβληματική του ένγκελς για το ζήτημα της κατοικίας.

Ο έλληνας χρειάζεται ένα σπίτι στην πόλη
Ο έλληνας χρειάζεται ένα σπίτι στην εξοχή
ένα αυτοκίνητο, ένα τζιπ, έναν κορταδόρο, ένα τρέιλερ, ένα τροχόσπιτο, μια σκηνή, ένα σλίπινγκ μπαγκ, μια σχάρα για τα πέδιλα του σκι
Ο έλληνας χρειάζεται ένα ιδιωτικό αεροπλάνο
Για να ζήσει απλά, ειρηνικά (2)

Καρακατα-κατανάλω, καρακατα-κατανά…

Ο έλληνας χρειάζεται μια εθνοκάρτα
Ο έλληνας χρειάζεται καταθέσεις σε συνάλλαγμα,
αμερικάνικα δολάρια, γερμανικά μάρκα, αγγλικές λίρες, ιταλικές λιρέτες, ισπανικές πεσέτες, γιατί τα πεντοχίλιαρα έχουν γίνει πετσετάκια
Ο έλληνας χρειάζεται ό,τι δεν χρειάζονται οι άλλοι
Για να ζήσει απλά, ειρηνικά (2)

Και για κλείσιμο: (…ρέψιμο…) δόξα τω θεώ, φάγαμε και σήμερα…

Χαμένος θησαυρός που μπορείτε να θυμηθείτε στην πιο κάτω διεύθυνση.
http://www.youtube.com/watch?v=xE-UNiB_14s

Ο χαρούλης κριτικάρει την καταναλωτική ενσωμάτωση και την πλαστική ευημερία της δεκαετίας με τις βάτες κι από μια άποψη καλά κάνει. Εκείνα τα χρόνια όμως ο κόσμος χόρτασε ψωμί. Έβγαλε το κατοχικό σύνδρομο και την αγωνία να ζήσουν τα παιδιά του άνετα χωρίς να τους λείψει τίποτα.

Σήμερα τα κοράκια παν να του δημιουργήσουν αντικατοχικό σύνδρομο τύψεων επειδή σπατάλησε αλόγιστα τα ψίχουλα άνεσης που του έλαχαν και τον γυρνάνε πολλά χρόνια πίσω. Στην κατοχή, για την οποία μιλάνε όλοι, από το πριν μέχρι το αριστερό πασόκ. Στο σκοτάδι του εργασιακού μεσαίωνα, που πρέπει να καούμε κι εσύ κι εγώ για να γενεί φως. Κι ακόμα πιο πίσω που ο άνθρωπος ήταν ζώο κι επιβίωνε τρώγοντας τον διπλανό του.

Απ’ την χουντικά αγία τριάδα πατρίς-θρησκεία-οικογένεια στο ψωμί-παιδεία-ελευθεία. Κι από κεί πίσω ολοταχώς στο μαμ-κακά και νάνι με συνεχείς τάσεις ενοποίησης. Κάθε μέρα τρώμε τα σκατά του συστήματος, πασπαλισμένα με θεάματα για να καλύπτουν τη βρώμα και να μας υπνωτίζουν.

Ο άνθρωπος χρειάζεται μια άλλη κοινωνία. Για να ζήσει απλά, ειρηνικά.
Αλλιώς οι ανάγκες του θα γίνονται ένα κουβάρι με τον καταναλωτισμό, μένοντας σε ένα ρηχό (κατ)έχειν (αντικείμενα) αντί του είναι –όπως μας λέει ο φρομ- για να το χάσει στο τέλος κι αυτό.

Η αξία της ανθρώπινης ζωής κατρακυλάει μαζί με αυτή της εργατικής δύναμης. Κι όσο οι διάφορες πτυχές της γίνονται εμπόρευμα με ανταλλακτική αξία θα ψάχνουμε μάταια να βρούμε το νόημά της και την αξία χρήσης της.

Υγ: Χρόνια πολλά στην εορτάζουσα