Οι εντιμότατοι φίλοι μου

Προχθές η κε του μπλοκ βρέθηκε στο ακροατήριο, έναν όμορφο χώρο εκδηλώσεων στην οδό σίνα, για να παρακολουθήσει την παρουσίαση του τελευταίου (και ημιτελούς) βιβλίου του κώστα μπατίκα, το οποίο εκδόθηκε τρία χρόνια μετά τον πρόωρο θάνατό του. Όσοι δε γνωρίζουν την ταυτότητα του μπορούν να δουν εδώ ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα και να αντλήσουν τις βασικές πληροφορίες. Για την πολιτική ταυτότητα του μπατίκα και την κο ανασύνταξη, θα έχουμε την ευκαιρία να πούμε κάποια πράγματα και στη συνέχεια.

Στο αμφιθέατρο τα ηχεία έπαιζαν αργή, απαλή μουσική και την ορχηστρική διασκευή μιας παλιάς επιτυχίας του πασχάλη με πολιτική σημειολογία για την εξουσία: παραδώσου λοιπόν(...) και θα γίνω για σένα ο πιο γλυκός καταχτητής, μην προβάλλεις αντίσταση, μπορεί να πληγωθείς. Οι αναγνώστες της δικής μου γενιάς, ενδέχεται να θυμούνται τη μελωδία κι από μια παλιά διαφήμιση των «τι και τι».

Πριν και κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης (που ξεκίνησε με την τυπική ημίωρη –και πλέον- καθυστέρηση) σχηματίστηκαν διάφορα πηγαδάκια, όπου κυριαρχούσαν ως θέμα συζήτησης οι θέσεις της κετουκε για το συνέδριο. Σ’ ένα από αυτά ήταν κι ο γνωστός πι-πι που έλεγε ότι «το κουκουέ έχει σαλτάρει» και ότι «αν ζούσε σήμερα ο κώστας, θα ήταν με αυτούς», δηλ μαζί μας. Κι αν η κε του μπλοκ λειτουργούσε με εμπορ(ευμ)ατικά κριτήρια και τις μεταρρυθμίσεις κοσίγκιν, θα έβαζε την εκτίμηση του πι-πι στον τίτλο της ανάρτησης για να αυξήσει κατακόρυφα την επισκεψιμότητά της –αλλά δεν το έκανε.

Δεν είμαι πολύ σίγουρος τι θα έκανε σήμερα ο μπατίκας, ξέρω όμως τι κάνει ο παπακωνσταντίνου κι απορώ γιατί δεν πάει να το συναντήσει μια ώρα αρχύτερα, έστω στην παρέμβαση των χιλίων.

Εκτός του πι-πι έδωσαν το "παρών" διάφορα στελέχη του ναρ (που το ίδρυσαν μαζί με τον μπατίκα), ο γιος του κάππου, ένας από τους θρυλικούς επτά, ολιγομελές κλιμάκιο του εργατικού αγώνα, ενώ στο τέλος έσκασε μύτη κι ο παναγιώτης λαφαζάνης, γιατί παντού χωράει λίγο αριστερό ρεύμα. Και αν η βαλαβάνη που ήταν ομιλήτρια είχε προσωπικούς και πολιτικούς δεσμούς με το συγγραφέα και την οικογένειά του (πριν και μετά το 89’), ο λαφαζάνης, που κάθισε στην πρώτη σειρά, έμοιαζε να κάνει απλώς δημόσιες σχέσεις –αυτή την εντύπωση μου έδωσε τουλάχιστον.

Η εκδήλωση ξεκίνησε με την προβολή ενός μικρού βίντεο με φωτογραφίες και βιογραφικά στοιχεία για το συγγραφέα, όπου έπαιξε κι ένα απόσπασμα από την παρέμβαση του μπατίκα σε παρουσίαση του βιβλίου του κάππου για το σοβιετικό σχηματισμό –με τον οποίο είχαν παρόμοιες θέσεις για τη δικτατορία του προλεταριάτου. Η παρουσίαση αυτή έγινε εν έτει 2000, κι αν έχει μαγνητοσκοπηθεί στο σύνολό της μιλάμε για ένα πραγματικά σπάνιο ντοκουμέντο. Η κε του μπλοκ απευθύνει έκκληση σε όποιον σφο αναγνώστη γνωρίζει σχετικά κάτι περισσότερο να δώσει και σε εμάς τα φώτα του.

Το άνοιγμα έγινε από το συντονιστή της εκδήλωσης, το δημοσιογράφο κώστα αρβανίτη, που κάλεσε τους όρθιους να βρούνε κενές θέσεις και να καθίσουν –εκτός κι αν είναι σε ετοιμότητα για την επανάσταση. Είπε ότι πολλοί είναι αυτοί που επικαλούνται το μαρξισμό ή το λένιν, χωρίς να τους έχουν διαβάσει ποτέ. Και θέλησε να δώσει πρώτα το λόγο στη βαλαβάνη –όχι λόγω θέσης, αλλά λόγω συμπάθειας-, η οποία αρνήθηκε ευγενικά, για να μιλήσει πρώτος ένας από τους επιμελητές του βιβλίου, ο γιώργος κωνσταντακόπουλος.

Ο κωνσταντακόπουλος είπε ότι η απουσία του συγγραφέα καθιστά αυτή την παρουσίαση περίεργη και δεν κατάφερε «να σωπάσει μέσα του» την ανάγκη να πει δυο λόγια για τον μπατίκα, αφιερώνοντάς του τους στίχους του λοΐζου: τίποτα δεν πάει χαμένο στην χαμένη σου ζωή. Και σημειώνοντας ότι ο μπατίκας άφησε κληρονομιά στην ευρύτερη πολιτική του οικογένεια το βαρύ και πολλαπλό χρέος να ολοκληρώσουν το βιβλίο του.

Εν συνεχεία ανέφερε δυο αποσπάσματα από ένα αστυνομικό μυθιστόρημα με τον επιθεωρητή βαλάντε. Για τον κομμουνισμό ως τον κοινό σκοπό της ανθρωπότητας και το τέλος της ανθρώπινης προϊστορίας, το οποίο αναλύει στο βιβλίο του ο μπατίκας. Και για την ιστορία που δε μένει στατική πίσω μας, αλλά μας ακολουθεί.

Η δική του γνωριμία με το μπατίκα έγινε το 91', σε μια περίοδο που η ιστορία που μας ακολουθούσε έμοιαζε βραχνάς και κάποιοι έψαχναν ένα εύκολο ξεκαθάρισμα, είτε μέσω της απόρριψής της είτε με έτοιμες απαντήσεις και θεωρίες συνωμοσίας.

Στο τέλος ανέφερε δυο-τρία βασικά ζητήματα που έπιασε και ο μπατίκας, για την ελλάδα και διεθνώς, για την επαναθεμελίωση της διαρκούς επανάστασης και το αναπάντητο ερώτημα στο τέλος του βιβλίου για τη σχέση των κομμουνιστών με τη θεωρία. Το επιμύθιό του όμως θα το βρει καθένας μόνος του, διαβάζοντάς το. Κι αυτό ακριβώς σκοπεύει να κάνει η κε του μπλοκ.

Προηγουμένως όμως οφείλει να πληροφορήσει τον ανυποψίαστο αναγνώστη ότι η κο ανασύνταξη είναι μια sui generis οργάνωση, που ομνύει στο μαρξισμό-λενινισμό, αλλά έχει μάλλον τροτσκιστικές θέσεις σε κομβικά ζητήματα, όπως η θεωρία της διαρκούς επανάστασης και το ζήτημα σχετικά με τη δυνατότητα οικοδόμησης σοσιαλισμού σε μία χώρα. Και μπορεί να μην είναι ακριβώς τροτσκιστές –ο τελευταίος ομιλητής πχ μίλησε για την ημιμάθεια του τρότσκι σχετικά με κάποιο ζήτημα- αλλά είναι οπωσδήποτε φανατικοί αντισταλινικοί. Λένε δηλ ότι ο στάλιν μιλούσε για εθνικό, εμπορευματικό σοσιαλισμό κι ότι οι θεωρητικές του ρίζες βρίσκονται στο έργο του κάουτσκι. Ενώ πιστεύουν –όπως κι ο κάππος- ότι η δικτατορία του προλεταριάτου είναι ένα μεταβατικό στάδιο που δεν ταυτίζεται με το σοσιαλισμό, αλλά οδηγεί σε αυτόν, δηλ στην πρώτη –ανώριμη- φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας.

Η σκυτάλη πέρασε στη βαλαβάνη που ήταν οικογενειακή φίλη του μπατίκα και διηγήθηκε κάποια ανέκδοτα περιστατικά από τη ζωή του και τη φιλία τους. Όπως τη γνωριμία με τη γερμανίδα γυναίκα του, όταν αυτός έκανε ως φοιτητής απεργία πείνας μαζί με συναδέλφους του με αιτήματα ενάντια στη χούντα κι αυτή τους επισκέφτηκε ως μέλος μιας προτεσταντικής οργάνωσης, που συμπαραστεκόταν στον αγώνα τους.
Και για τα δύσκολα χρόνια μετά το 91’, που ο μπατίκας ήταν δυο χρόνια άνεργος και βρήκε δουλειά ως γεωπόνος στην εταιρεία που δούλευε η βαλαβάνη, χάρη σε ένα βιογραφικό με φανταστικά στοιχεία για πλούσια προϋπηρεσία, που τους έκανε μετά να τρέχουν και να μη φτάνουν, για να μην αποκαλυφθεί η απάτη. Μετά την παραίτηση της βαλαβάνη όμως, χάθηκαν και βρίσκονταν μόνο σε πορείες και κηδείες.

Έκανε ιδιαίτερη μνεία στις επεξεργασίες του κώστα μπατίκα για την υπέρβαση της διάσπασης του συνδικαλιστικού κινήματος, με την μεταφορά της γερμανικής εμπειρίας και τα ενιαία πανελλαδικά σωματεία ανά κλάδο –σε αντιπαράθεση  με την αντίληψη του πασόκ για επιχειρησιακά σωματεία, που του εξασφάλισε μαζική επιρροή και άλωσε το εργατικό κίνημα. Και για την προσωπική συμβολή του στη σύνταξη του καταστατικού του σωματείου μετάλλου στον πειραιά, που ο πρωτοδίκης που το ενέκρινε το χαρακτήρισε «καταστατικό για σοβιέτ»!

Μετά η βαλαβάνη, χρησιμοποιώντας ως εύρημα το υποθετικό «θα ‘θελα να ήταν εδώ ο κώστας για να σχολίαζε…» έκανε ουσιαστικά ένα δικό της σχολιασμό στην τρέχουσα επικαιρότητα. Μίλησε πχ για την ερμηνευτική δύναμη του έργου του χάμπερμας για την κρίση και μια κίνηση διανοούμενων όπου συμμετείχε ο τελευταίος κι η οποία ψέλλισε κάποια σημεία κριτικής στην κυρίαρχη πολιτική στη γερμανία και τη νεοφιλελεύθερη εε, που δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση εναλλακτική λύση (σσ: σε αντίθεση προφανώς με το γνήσιο αντι-νεοφιλελευθερισμό του σύριζα).

Συνέχισε με τη θριαμβευτική επιστροφή των κλασικών που είχαν την τιμητική τους τις τελευταίες μέρες στο ελληνικό κοινοβούλιο, καθώς ο στουρνάρας αναφέρθηκε στο λένιν και τη διαγραφή του χρέους από τους μπολσεβίκους, ενώ ο σαχινίδης σε μια επιστολή από την αλληλογραφία μεταξύ μαρξ κι ένγκελς. Και το ενδιαφέρον είναι ότι αυτά τα απευθύνουν στο σύριζα, που (όπως είπε έχοντας το γνώθι σε αυτόν η βαλαβάνη) δεν είναι επαναστατικό κόμμα, το κόμμα της εργατικής τάξης –αλλά μια συμμαχία λαϊκών στρωμάτων με ριζοσπάστες, κι ανατρεπτικό πολιτικό πρόγραμμα στο σήμερα, που πιθανόν να ανοίξει το δρόμο μελλοντικά για το σοσιαλισμό. Και όλα αυτά συνοδεύονται με επαίνους προς το κκε για τις καθαρές του θέσεις, που μιλάνε για άμεση κοινωνικοποίηση. Αν όμως υπήρχε κοινωνική δυναμική για κάτι τέτοιο, προφανώς κανείς απ’ αυτούς δε θα το συνέχαιρε.

Λίγο πιο κάτω, παρουσιάζοντας τα περιεχόμενα του βιβλίου, στάθηκε και στην ανάλυση του μπατίκα για τις χώρες του τρίτου κόσμου και τη δυνατότητα για επανάσταση, λέγοντας ότι αρχίζουμε πλέον να βιώνουμε παρόμοιες καταστάσεις και στην ευρώπη, με κατεξοχήν πειραματόζωο την ελλάδα.

Παράλληλα μας μίλησε για το σχεδιασμό του συγγραφέα για το βιβλίο –το οποίο αρχικά προοριζόταν να είναι τρίτομο και στη συνέχεια δίτομο, με έξι κεφάλαια, αλλά έμεινε ημιτελές. Και έκανε μια παρουσίασή του, διαβάζοντας εκτενή αποσπάσματα, εκ των οποίων το τελευταίο ήταν για το σταλινικό φαινόμενο και τις θεωρητικές ρίζες του στον κάουτσκι.

Επίσης λίγο νωρίτερα είχε πει ότι ο μπατίκας προσπαθούσε να αποκαθάρει τη μαρξιστική θεωρία από τις στρεβλώσεις της σταλινικής γραφειοκρατίας, πριν και μετά το 89’. Κι αν δεχτούμε συμβατικά τον όρο σταλινική γραφειοκρατία, χάριν συνεννόησης, και υποθέσουμε με δημιουργική φαντασία ότι ο χρονικός προσδιορισμός πριν το 89’ συμπεριλαμβάνει και τους διαδόχους του στάλιν, μετά το 20ό συνέδριο… αναρωτιέμαι τι μπορεί να σημαίνει η φράση «μετά το 89’» κι αν μπορεί να υποδηλώνει κάτι διαφορετικό πλην του κκε.

Το ένα έβδομο χειροκρότησε τυπικά τη βαλαβάνη, για λόγους ευ αγωνίζεσθαι. Κι ο αρβανίτης εμμέσως ανέλαβε άτυπα να της απαντήσει πολιτικά, με έναν απολαυστικό μονόλογο, χωρίς αυστηρό ειρμό, όπου βασικά μας έλεγε τον πόνο του –όπως ομολόγησε κι ο ίδιος. Μίλησε για την ανάγκη να απαντήσει σαφώς η αριστερά στα ερωτήματα «ανάπτυξη για ποιους;» και «ποιος θα κατέχει τα μέσα παραγωγής;». Για το κόμμα (ένα είναι το κόμμα) και τα μέλη του που δε μιλάνε ανοιχτά, περήφανα για τη δικτατορία του προλεταριάτου, αλλά τη βαφτίζουν με διάφορα ψευδώνυμα, πχ λαϊκή εξουσία, ή πιο παλιά πραγματική αλλαγή, με κατεύθυνση τον… που θα συναντήσει την… και θα στρίψει…
Αυτή είναι η κριτική που θέλουμε!!

Είπε ότι βλέπει πολλούς γνωστούς στο κοινό, τον άγγελο και την αριάδνη από τον οδηγητή (σσ: χάγιο κι αλαβάνου), και άλλους πολλούς. Βέβαια ο ένας έχει διαγράψει τον άλλον και χάνουμε το λογαριασμό στο τέλος. Και συνέχισε με τον πόνο του για τη δική του διαγραφή.

Εμένα με διέγραψαν οι ναρίτες! Επειδή ήθελα να κάνω ένα ρεπορτάζ για τα ναρκωτικά, και μου ‘παν ότι αυτό το θέμα δεν απασχολεί τα παιδιά της εργατικής τάξης!
"Πρώτα στην κνε, μετά στον κεθεά", όπως θα ‘λεγε παλιά κι ο κομάντο.

Έχωσε κάπου και μια αναφορά στο ρεφορμισμό και την αριστερά –όπως την εννοεί αυτός… (παύση με νόημα), χωρίς το «μαρξιστή» σαχινίδη πχ. Κι έκλεισε λέγοντας ότι είναι ανάγκη να ξαναβρεθούμε κι όχι να τα λέμε μόνο σε κηδείες και πορείες, όπως είπε κι η βαλαβάνη. Ρεσιτάλ με το βαμβάκι…

Μετά από αυτή την πιο «ανθρώπινη» τοποθέτηση του αρβανίτη, ο μαυρουδέας παραδέχτηκε ότι θα παίξει το ρόλο του «ξενέρωτου οικονομολόγου». Η τοποθέτησή του ήταν μάλλον η πιο ουσιαστική επί του βιβλίου του μπατίκα και των θεμάτων που πραγματεύεται. Χωρίς ιδιαίτερο παραπολιτικό ενδιαφέρον αλλά με πολλές αιχμές και υπονοούμενα για την ηγεσία του κόμματος, τον αλτουσέρ και τον δυτικό μαρξισμό εν γένει. Αν εκδηλωθεί ενδιαφέρον από τους συντρόφους αναγνώστες η κε του μπλοκ είναι διατεθειμένη να γράψει κάτι σχετικά και να προσπαθήσει να την αναπαράγει κριτικά. Εάν όχι, τότε πιθανόν να μπορείτε να την παρακολουθήσετε στο βαθύ κόκκινο, που μαγνητοσκόπησε την εκδήλωση και όλες τις εισηγήσεις των ομιλητών.

Αυτό που θέλω να σημειώσω ωστόσο είναι η σημειολογία της λέξης έντιμος, που χρησιμοποιείται συνήθως για να καλύψει εύσχημα τη διαφωνία μας με ένα βιβλίο ή ένα πρόσωπο που εκτιμούμε κατά βάση –παρά κι ενάντια στη διαφωνία μας- και δε θέλουμε να το θίξουμε. Αυτόν τον χαρακτηρισμό χρησιμοποίησε ο μαυρουδέας για το μπατίκα, αναφέροντας ακόμα και το παράδειγμα του έντιμου υπερασπιστή του καπιταλισμού κι οικονομολόγου ρικάρντο και τη γενικότερη απουσία εντιμότητας σήμερα στον χώρο. Τον ίδιο προσδιορισμό χρησιμοποίησε και η βαλαβάνη, που κι η ίδια εξάλλου είναι κατεξοχήν έντιμη, παρά την παρουσία της στο σύριζα. Και όλη αυτή η τιμιότητα μου θύμιζε συνειρμικά διαρκώς την αναφορά του ένγκελς στους τίμιους οπορτουνιστές.

Σαν πολύ τίμιοι, δε μαζευτήκαμε εδώ ρε παιδιά;

Στο τέλος της εκδήλωσης διαβάστηκαν οι χαιρετισμοί του σάββα μιχαήλ από το εεκ και της κατερίνας μάτσα από το 18 άνω, που δε μπόρεσαν να παραβρεθούν. Ο συντονιστής της συζήτησης αποχώρησε γιατί έπρεπε να εκτελέσει χρέη παρουσιαστή στον τηλεμαραθώνιο της γιούνισεφ και της κρατικής τηλεόρασης –γι’ αυτό και διέκοψε σε κάποια φάση τον χειμαρρώδη μαυρουδέα, για να τον ρωτήσει σε πόση ώρα τελειώνει. Πριν φύγει μας προσκάλεσε σε μια εκδήλωση την κυριακή στο παλλάς, με παιδιά που αποφοιτούν από το κεθεα, λέγοντας ότι μέσα από αυτά τα προγράμματα κατάλαβε με χειροπιαστό τρόπο ότι ο κομμουνισμός δεν είναι ουτοπία και ότι μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα αλλάζοντας οι ίδιοι.

Παρόλα αυτά δεν είχαμε τριπλό σφύριγμα λήξης, καθώς η εκδήλωση συνεχίστηκε με τις σύντομες παρεμβάσεις των δυο άλλων επιμελητών, της δωροθέας μπατίκα και του χ. φουσέκη. Η γυναίκα του συγγραφέα –που αν και γερμανίδα μιλάει αρκετά καλά τα ελληνικά- είπε μεταξύ άλλων ότι αρχικά οι δικοί του δε μπορούσαν να καταλάβουν γιατί ο κώστας έπρεπε να αφιερώσει τη ζωή του στον αγώνα. Τελικά χρειάστηκε να βρεθούν οι σωστές ισορροπίες: ο κώστας να «συμβιβαστεί» με την οικογένεια κι η οικογένειά του με την επανάσταση.

Από την τοποθέτηση του δεύτερου επιμελητή κρατήσαμε την αναφορά στις διάφορες μεταφραστικές λαθροχειρίες σχετικά με τα κείμενα των κλασικών (ανέφερε ενδεικτικά το παράδειγμα του μηλιού), στην επιμονή του μπατίκα στη σωστή μετάφραση και την προτροπή του να διαβάζουμε το μαρξισμό από το πρωτότυπο.

Κι αυτό είναι το επιμύθιο που κρατά η κε από την εκδήλωση. Αν και όπως είπε ο πρώτος ομιλητής, αυτό καλείται να το βρει μόνος του ο αναγνώστης..

Δικαίωμα στο όνειρο

Πώς ακριβώς ορίζεται μαρξιστικά η έννοια του δικαιώματος; Ποια είναι η θέση του στο σοσιαλισμό;
Πρόσφατα ξεκαθάρισα πέντε πράγματα πάνω στο ζήτημα και με άξονα αυτά θα κινηθεί το κείμενο.

Αρκετός κόσμος οραματίζεται τον κομμουνισμό ως μία κοινωνία με απεριόριστα δικαιώματα.
Ως ιδέα ακούγεται γοητευτική, ειδικά στους αναρχικούς, μαξιστικά όμως πάσχει σοβαρά.

Η έννοια του δικαιώματος είναι αλληλένδετη με το δίκαιο. Το δίκαιο με τη σειρά του προϋποθέτει έναν μηχανισμό που θα επιβάλλει την εφαρμογή του, με άλλα λόγια το κράτος.
Η προοπτική της αταξικής κοινωνίας όμως δε μπορεί να είναι συμβατή με την ύπαρξη κράτους.

Στο ίδιο σημείο φτάνουμε κι από άλλο δρόμο.
Η έννοια του δικαιώματος έχει κατά βάση αρνητικό περιεχόμενο. Εκφράζει στην ουσία τη διάσταση του είναι σε σχέση με το δέον, το ιδανικό, το οποίο και περιγράφει.
Με άλλα λόγια περιγράφει κάτι που στην πράξη μόνο αυτονόητη κατάκτηση δεν είναι. Για παράδειγμα τα δικαιώματα της γυναίκας υπάρχουν ακριβώς επειδή η ισότητα των δύο φύλων στην πράξη ούτε αυτονόητη είναι, ούτε κατακτημένη.
Αν ήταν δεν θα υπήρχε κανείς λόγος να γίνεται αναφορά σε κάτι αυτονόητο. Όπως πχ δε γίνεται λόγος για δικαιώματα του άνδρα.

Το δίκαιο και το κράτος αποτελούν μια ομολογία της ύπαρξης κοινωνικών αντιθέσεων και συγκρούσεων. Οι αστοί φαντάζονται ότι αυτές οι συγκρούσεις μπορούν να διευθετηθούν εξω-κοινωνικά με ένα είδος σύμβασης, συμφωνίας από τα συμβαλλόμενα μέρη. Εξ ου και τα κοινωνικά συμβόλαια που προτείνουν κατά καιρούς διάφοροι φιλόσοφοι και πολιτικοί ποικίλων αποχρώσεων που δε ξεφεύγουν ωστόσο από το αστικό φάσμα.

Η πιο γνωστή εκδοχή τέτοιου συμβολαίου είναι το κοινωνικό συμβόλαιο του ρουσσώ που παρά το ριζοσπαστικό, προοδευτικό του λόγο η οπτική του δεν ξεφεύγει από τα όρια της αστικής αντίληψης και κοινωνίας.
Η πιο καλτ εκδοχή τέτοιου συμβολαίου είναι το πασοκικό συμβόλαιο με το λαό στα χρόνια του παπατζή. Το οποίο αρνούμαι να πιστέψω ότι δεν είχε ορίζοντά του το σοσιαλισμό και την αλλαγή. Ή έστω το δεύτερο με κατεύθυνση το πρώτο.

Ο κομμουνισμός φυσικά δεν είναι κανενός είδους σύμβαση, μια κατάσταση πραγμάτων που πρέπει να επιβληθεί, ένα ιδεώδες στο οποίο πρέπει να προσαρμοστεί η πραγματικότητα. Κομμουνισμός είναι η πραγματική κίνηση που καταργεί τη σημερινή κατάσταση πραγμάτων.
Και μαζί το κράτος (που μπαίνει στο χρονοντούλαπο μαζί με τα υπόλοιπα παλιοπράγματα των ταξικών κοινωνιών), το δίκαιο και κυρίως το έδαφος που τα δημιουργεί και δικαιολογεί την ανάγκη ύπαρξής τους.

Θεωρώ περιττό να επισημάνω ότι αυτή η οπτική δεν υποτιμά την ανάγκη αγώνα για διέυρυνση των δικαιωμάτων και των κατακτήσεων στον καπιταλισμό. Ίσα-ίσα.
Θεωρώ αντιθέτως πιο ενδιαφέρον να πιάσω μια άλλη θέση που συνάντησα σε μια διαμάχη στο διαδίκτυο.

Σύμφωνα με αυτήν αν αρχίσουμε να γυρεύουμε δικαιώματα στο σοσιαλισμό έχουμε υποστεί μια στρατηγική ήττα γιατί έχουμε υιοθετήσει την αστική δικαιική προσέγγιση. Στη συνέχεια εξηγείται μαρξιστικά για ποιο λόγο δεν υφίσταται η έννοια του δικαιώματος στον κομμουνισμό.
Προσέξτε όμως ένα σημείο (λαθροχειρία κατά τη γνώμη μου). Δεν πρέπει να γυρεύουμε δικαιώματα στο σοσιαλισμό.
Όντως έτσι έχουν τα πράγματα;

Υπάρχουν δικαιώματα στο σοσιαλισμό;
Τρέχα γύρευε, σκέφτηκα όταν αναρωτήθηκα πρώτη φορά. Άντε να μπλέκεις τώρα με νομικές έννοιες και δικηγόρους.
Όταν μου το εξήγησαν όμως είδα πως είναι πολύ απλό.

Θυμηθείτε πώς πήγαινε η αλυσίδα στην αρχή.
Το δικαίωμα πηγαίνει μαζί με το δίκαιο και το κράτος. Άρα δε μπορεί παρά να ακολουθήσει τη μοίρα τους.
Και η μοίρα του κράτους στο σοσιαλισμό είναι να απονεκρώνεται.
Δε νομίζω ότι είναι δόκιμο να μιλήσουμε για μισο-δικαίωμα, κατά αναλογία του μισο-κράτους του ένγκελς.
Το σίγουρο ωστόσο είναι ότι δικαιώματα στο σοσιαλισμό υπάρχουν. Απονεκρώνονται μεν, είναι υπαρκτά δε. Και θα υπάρχουν για όσο καιρό αυτό που ορίζουν δεν θεωρείται αυτονόητη κατάκτηση.
Ας δούμε τώρα πού κολλάει αυτό.

Μπορεί να κολλήσει κάλλιστα σε ζητήματα για τη σοβιετική πείρα και την αντίληψή μας για το σοσιαλισμό εν γένει. Πχ στο ακανθώδες ζήτημα της δημοκρατίας, εσω-κομματικής και σοβιετικής και στο δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης.
Κι αν κάποιος θέλει κάτι πιο συγκεκριμένο μπορεί να κολλήσει μεταξύ άλλων στις εκκαθαρίσεις καθώς επίσης και στις περιβόητες δίκες της μόσχας.

Μπορώ να κατανοήσω πολλές προσεγγίσεις πάνω στο θέμα.
Κι αυτές που πιάνουν το ιστορικό πλαίσιο κι αυτές που δεν το πιάνουν. Μέχρι και τη θέση της ανασύνταξης για τις επαναστατικές δίκες της μόσχας.
Είναι κι αυτή μια στάση. Νιώθεται...

Αυτό που δε δέχομαι είναι να γίνεται επίκληση όλου του σκεπτικού που αναπτύχθηκε παραπάνω στο πρώτο μέρος για να πούμε ότι στο σοσιαλισμό δεν υπάρχουν δικαιώματα, άρα δε μπορούμε να μιλάμε και για παραβίασή τους. Γιατί ξεφεύγουμε κι αγγίζουμε τα όρια του προλετκαλτ.
Όμως το θέμα δεν έχει καθόλου πλάκα.

Κλείνω με δυο αντιδιαλεκτικές σκέψεις που είναι κρίμα να λείπουν από τέτοια προβοκατόρικα κείμενα.

Υπάρχουν φορές που νιώθω να είμαστε πιο πίσω κι από το αστικό κεκτημένο.
Το τελευταίο στη θεωρία εκφράζεται συνοπτικά από τη κλασική ρήση του βολταίρου: διαφωνώ κάθετα με όσα λες, αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να τα λες.
Η μαρξιστική τοποθέτηση πάνω στο ζήτημα φιλτραρισμένη από το γόνιμο πρίσμα του συντρόφου με το μουστάκι είναι η εξής:
διαφωνώ κάθετα με όσα λες και θα σε οδηγήσω στο θάνατο αν συνεχίσεις να τα λες.

Ο τρότσκι σε μια κλασική έξαρση γραφειοκρατισμού -που αδιαμφισβήτητα τον διέκρινε όσο ήταν στέλεχος των μπολσεβίκων, άσχετα που μιλούσε μετά για αντιγραφειοκρατική επανάσταση- είχε γράψει ότι το καταστατικό του κόμματος μεταξύ άλλων προστατεύει τα στελέχη του κόμματος από τα μέλη και αντιστρόφως.

Μάλιστα. Εγώ πάλι σε άλλο κόλλησα.
Τα καταστατικά γενικώς υπάρχουν για να ορίζουν δικαιώματα και υποχρεώσεις για κάθε μέλος.
Τη στιγμή που η έννοια του δικαιώματος ορίζει κατ' ουσίαν τη διάσταση ανάμεσα στο δέον και το είναι. Δηλ σε αυτό που πρέπει να γίνει και σε αυτό που γίνεται στην πράξη.
Ενδιαφέρον...

Δικαίωμα, να το σκεφτώ λίγο.