Επιχειρησιακά vs κλαδικά σωματεία

Αυτές τις μέρες, διαβάζω ένα βιβλίο του Περικλή Κυριακόπουλου για το εργατικό πρόβλημα και το εργατικό κίνημα των αρχών της Μεταπολίτευσης, γραμμένο από αναρχική σκοπιά, που είναι τελείως απλοϊκή και αστεία από θεωρητική άποψη, αλλά έχει κάποια ενδιαφέροντα ιστορικά και στατιστικά στοιχεία.

Ένα βασικό ζήτημα που απασχολούσε το εργατικό κίνημα εκείνων των χρόνων, ήταν το δίλημμα που αναφέρεται και στον τίτλο της ανάρτησης: επιχειρησιακά ή κλαδικά σωματεία (πού έπρεπε να δοθεί δηλ βάρος και προτεραιότητα); Υπέρ των πρώτων τασσόταν ο αριστερισμός της εποχής κι η αναρχία, ενώ επικοινωνούσαν με τάσεις και θέσεις του ΠαΣοΚ περί ακηδεμόνευτου και ακομμάτιστου συνδικαλισμού, για να απορροφηθούν εν τέλει εύκολα από το κύμα της Αλλαγής. Στον αντίποδα, η δική μας πάγια θέση ήταν (και είναι και σήμερα) υπέρ των κλαδικών σωματείων, θεωρώντας πως τα επιχειρησιακά είναι εύκολος στόχος για την εργοδοσία και μπορεί να αλωθούν από μέσα.

Ο βασικός αντίλογος (ή ένα από τα βασικά του επιχειρήματα) είναι πως σε ένα εργοστάσιο, όπου συνυπάρχουν πολλές ειδικότητες (δηλ πολλοί κλάδοι) λειτουργεί καλύτερα ένα εργοστασιακό, επιχειρησιακό σωματείο, που να καλύπτει όλους τους εργαζόμενους και να κηρύσσει πιο ευέλικτα απεργία, παρά κι ενάντια στους περιορισμούς του Καραμανλικού, αντιαπεργιακού νόμου 3330 (εφόσον μιλάμε για την εποχή εκείνη). Ο οποίος προέβλεπε μεταξύ άλλων και το λοκ-άουτ (την ανταπεργία της εργοδοσίας, με το εκβιαστικό κλείσιμο της επιχείρησης). Κάθε σύγκριση με τη... "σοσιαλμανία" της σημερινής αριστερής κυβέρνησης, που έχει στα σκαριά την επαναφορά αυτής της δυνατότητας, και ετοιμάζεται να φέρει νέο συνδικαλιστικό νόμο, διαλύοντας παράλληλα όσα εργασιακά δικαιώματα έχουν μείνει όρθια, είναι θεμιτή και επιβαλλόμενη.

Η κε του μπλοκ δεν είναι σε θέση (και δεν έχει την πρόθεση) να παρουσιάσει λεπτομερώς τη διακύμανση-εξέλιξη της αντιπαράθεσης και την έκφρασή της στην πράξη. Για παράδειγμα, δεν έχω υπόψη μου κάποια αυτοκριτική προσέγγιση από την άλλη πλευρά, που να ερμηνεύει την καθίζηση των "αυτόνομων, εργοστασιακών σωματείων" και τους παράγοντες που καθόρισαν την πορεία τους. Από την άλλη, σε καθαρά θεωρητικό (και όχι σε πρακτικό) επίπεδο, θα μπορούσε να διαπιστώσει κανείς μερικές συγκλίσεις, ως προς την αναγκαιότητα να συνδυάζεται η δουλειά στη βάση με τον πανεργατικό συντονισμό σε ανώτερο (δευτεροβάθμιο, κτλ) επίπεδο. Θεωρητικά λοιπόν (ή και στην πράξη) κάποια από τα εργοστασιακά σωματεία επιχείρησαν να συντονιστούν και να συγκροτήσουν μια ομοσπονδία (ο συγγραφέας αποδίδει, χωρίς να πρωτοτυπεί, την αποτυχία της προσπάθειας, στη στάση της ΕΣΑΚ).
Είναι αυτονόητο επίσης, πως ένα κλαδικό σωματείο πρέπει να έχει γερές βάσεις σε κάθε εργοστάσιο και χώρο δουλειάς, για να είναι δραστήριο, ενεργό και όχι μια απλή, τυπική σφραγίδα. Οπότε, γιατί υπάρχει αυτή η αντιπαράθεση, εφόσον υπάρχει ως βάση αυτή η κοινή παραδοχή;

Αντί να ανατρέξουμε σε ιστορικά παραδείγματα, θεωρώ πιο χρήσιμο να δούμε μια σύγχρονη περίπτωση, που είναι και λιγότερο ιδεολογικά φορτισμένη, με την έννοια πως δεν υπάρχει ευθεία αντιπαράθεση διαφορετικών πολιτικών λογικών, απλώς τα γεγονότα κι η ερμηνεία τους.
Το επιχειρησιακό σωματείο στο Μαρινόπουλο είχε ταξική, αγωνιστική κατεύθυνση και γενικά θετικό απολογισμό μέχρι (χοντρικά) το ξέσπασμα της κρίσης. Σταδιακά τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν και μαζί τους κι ο ρόλος που έπαιζε η διοίκηση του σωματείου. Η οποία δε συνέβαλε στην αγωνιστική εγρήγορση των εργαζομένων, στην απόκρουση του σχεδίου για την προώθηση ατομικών συμβάσεων, ενώ το κερασάκι στην τούρτα ήταν η πρόσφατη συμφωνία με την εργοδοσία, που υποτίθεται πως εξασφαλίζει τους εργαζόμενους του Μαρινόπουλου και τους μισθούς τους, στη βάση μιας αόριστης καλής θέλησης και μιας ακόμα πιο αόριστης προφορικής δέσμευσης, χωρίς καμία αξία. Ακόμα και αυτή την ύστατη ώρα δηλ, παίζει το παιχνίδι του Μαρινόπουλου, που θέλει να απαλλαγεί από τα 'περιττά βαρίδια' και να κρατήσει κάποια μεγάλα καταστήματα-φιλέτα, κι εφησυχάζει τους εργαζόμενους του ομίλου με υποσχέσεις και νανουρίσματα, αντί να τους ενημερώνει και να τους προετοιμάζει για αυτό που έρχεται.

Την ίδια στιγμή, εμπόδισε την απρόσκοπτη διεξαγωγή των αρχαιρεσιών (που έγιναν επιλεκτικά, όπου τον βόλευαν) και κατήγγειλε το παράρτημα της Θεσσαλονίκης, που κράτησε συνεπή ταξική στάση και προχώρησε πρόσφατα (την πιο κρίσιμη ώρα) στη δημιουργία ξεχωριστού σωματείου στη Βόρεια Ελλάδα. Το εργοδοτικό σωματείο έχει μάλιστα προνομιακή μεταχείριση από όλες τις διευθύνσεις των υποκαταστημάτων, που βάση εντολής (και ως παγκόσμια ίσως πρωτοτυπία για εργοδότη) φροντίζουν να αναρτούν τις ανακοινώσεις του στο σχετικό πίνακα, κατεβάζοντας αυτές του ταξικού σωματείου.

Ο πρόεδρος του επιχειρησιακού σωματείου (Χόρτης) ήταν επιρροή του κόμματος για αρκετά χρόνια, που οργανώθηκε στις γραμμές του και φυσικά διαγράφτηκε μετά από τη μετάλλαξή του και τις μάταιες προσπάθειες των συντρόφων να συζητήσουν μαζί του και να τον μεταπείσουν. Η μόνιμη παρουσία του στα γραφεία της διοίκησης, ο συγχρωτισμός του με τα στελέχη της, η καλλιέργεια μιας τάσης"προσωποκεντρικής αντίληψης" για το σωματείο, έπαιξαν προφανώς καθοριστικό ρόλο σ' αυτή την εξέλιξη. Και όπως μαθεύτηκε πρόσφατα, ο Χόρτης προσέγγισε τη ΛαΕ και το ΜΕΤΑ!

Αυτό μου θύμισε, παρεμπιπτόντως, ένα ανέκδοτο περιστατικό που μου μεταφέρθηκε για τη συνέλευση του ταξικού σωματείου στη Θεσσαλονικη, που θέλησε να την παρακολουθήσει και ένα μέλος της διοίκησης της ΕΔΟΘ (ΑΔΕΔΥ). Όταν ρωτήθηκε, καλοπροαίρετα και πληροφοριακά, από μέλος του ΔΣ του σωματείου, σε ποια παράταξη ανήκει, αρχικά τα μάσησε κι αναμάσησε τα γνωστά κλισέ περί ανεξάρτητων δυνάμεων, κτλ, για να παραδεχτεί τελικά πως πρόσκειται στο ΜΕΤΑ... Αλλά όχι στο συμβιβασμένο και κυβερνητικό ΜΕΤΑ, αλλά την καλή εκδοχή-μερίδα του. Σα να λέμε στον καλό Σύριζα. Δηλ στη ΛαΕ. Που συνεργάζεται με το Χόρτη και τους εργοδοτικούς. Τόσο καλά...

Αύριο το ταξικό σωματείο της Β. Ελλάδας προχωρά σε απεργιακή κινητοποίηση. Στο σωματείο με έδρα την Αθήνα, υπάρχουν μειοψηφικές δυνάμεις που δίνουν, παρά τα σοβαρά προσκόμματα, τον αγώνα, καθώς και η πολύτιμη αρωγή του κλαδικού σωματείου των εμποροϋπαλλήλων. Όσο για το ζήτημα που μας απασχόλησε στην αρχή του κειμένου, η εμπειρία του Μαρινόπουλου προσφέρει χρήσιμα συμπεράσματα και διδάγματα.

Εργάτη δεν μπορείς χωρίς αφεντικά

Προχτές ο Μαρινόπουλος κατέθεσε αίτηση υπαγωγής στο άρθρο 99, η οποία θα εκδικαστεί αύριο. Και δεν είναι σίγουρο πως θα την κερδίσει, γιατί προφανώς δεν έχει τη συναίνεση των πιστωτών του. Στους οποίους, προς το παρόν, δεν ανήκουν οι εργαζόμενοι της επιχείρησης, αλλά είναι ζήτημα αν θα δουν σήμερα το μισθό του Ιουνίου να μπαίνει κανονικά στον τραπεζικό τους λογαριασμό.

Το άρθρο 99 δε σημαίνει πτώχευση. Αλλά όπως λέει κι ένας φίλος, ο αριθμός 99 δεν πρέπει να είναι τυχαίος, χωρίς συμβολική αξία, καθώς το 99% των περιπτώσεων που υπάγονται σ' αυτό, καταλήγουν σε μερικούς μήνες στη χρεοκοπία, ή μάλλον στην πτώχευση, που σημαίνει πως οι εργαζόμενοι (που υπερβαίνουν τις 10 χιλιάδες πανελλαδικά) θα μείνουν στο δρόμο, χωρίς να δικαιούνται ούτε καν μια αποζημίωση.

Κι εδώ αρχίζει να χύνει το επικίνδυνο δηλητήριό της, το υπνωτικό που νανουρίζει την ταξική συνείδηση, η ενορχηστρωμένη ταξική προπαγάνδα. Εφόσον αυτό που προέχει είναι να μη μείνουν στο δρόμο οι εργαζόμενοι, το παν είναι να μη φτάσει στο λουκέτο η εταιρία. Άρα οι δικές τους τύχες είναι δεμένες με αυτήν του αφεντικού τους. Κι είναι κατά συνέπεια υποχρεωμένοι να κάνουν κι αυτοί κάποιες θυσίες, να δεχτούν κάποιες λογικές μειώσεις στους μισθούς τους, κτλ, για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα της επιχείρησης.

Οι οποίες βέβαια φέρνουν με μαθηματική ακρίβεια τις επόμενες θυσίες. Και δεν αποτρέπουν σχεδόν ποτέ το μοιραίο τέλος. Που είναι ζήτημα, αν θα σε βρει με σκυμμένο το κεφάλι, να παζαρεύεις κάθε φορά πόσα θα χάσεις και πώς θα τη βγάλει καθαρή το αφεντικό, ή σε αγωνιστική εγρήγορση. Γιατί, αν συμβαίνει το πρώτο, θα είναι πολύ αργά για δάκρυα κι αντιδράσεις, μόλις σκάσει το κανόνι κι η σαπουνόφουσκα με τις αυταπάτες. Και όσοι εργαζόμενοι ακολούθησαν αυτόν το δρόμο, θυμήθηκαν πάνω στην πυρά τις προφητικές προειδοποιήσεις των κομμουνιστών, σαν άλλος Κροίσος: ΠΑΜΕ, ΠΑΜΕ, πόσο δίκιο είχες...
Και να πεις πως έχουμε να κάνουμε με τίποτα Κροίσους...

Αυτό είναι λοιπόν το πρώτο, βασικό σημείο που πρέπει να σπάσει στη συνείδηση των εργαζόμενων. Ότι αφεντικά και (μισθωτοί) δούλοι, ίσα κι όμοια είμαστε ούλοι, έχουμε κοινό συμφέρον και θέλουμε την ίδια κατάληξη. Αλλά αν κλείσει τελικά ο Μαρινόπουλος, δεν τους περιμένει όλους η ίδια τύχη. Είναι άραγε στην ίδια μεριά η εργάτρια των 600 ευρώ, ο οικογενειάρχης με το βασικό που έχει στην οικογένειά του άλλα άνεργα μέλη να θρέψει, οι ευέλικτοι τετράωροι κι εξάωροι υπάλληλοι και όσοι έχουν γίνει γενικώς λάστιχο και παιδιά για τα θελήματα αυτές τις μέρες στα καταστήματα (γιατί δεν υπάρχει πολλή δουλειά στο μαγαζί, και καλύπτουν άλλες τρύπες)  με το αφεντικό τους; Φοβάται δηλ ο Μαρινόπουλος πώς θα βγάλει τον επόμενο μήνα, πώς θα πληρώσει τα χρέη του και πως θα έρθουν να του πάρουν οι τράπεζες με πλειστηριασμό την περιουσία του; Μα αφού ο Μαρινόπουλος είναι οι τράπεζες, ένας από τους βασικούς μετόχους της ALPHA-BANK. Θα έρθει να τα πάρει δηλ απ' τη μια τσέπη, για να τα βάλει στην άλλη;

Από πού κι ως πού λοιπόν μπαίνουν στο ίδιο τσουβάλι, λες και θα 'χουν την ίδια (σακατεμένη) μοίρα; Όπως δεν την είχαν ούτε τα προηγούμενα χρόνια της κρίσης. Που οι υπάλληλοι έκαναν το σκατό τους παξιμάδι και κλήθηκαν να υπογράψουν συναινετικό ψαλίδι στους μισθούς τους (κι όσοι δεν το έκαναν, μπήκαν στο στόχαστρο της επιχείρησης), ενώ ο Μαρινόπουλος έκανε επιθετικά ανοίγματα στην αγορά, εξαγόραζε μικρότερες αλυσίδες, επεκτεινόταν στα Βαλκάνια, κτλ. Και τώρα οδηγεί συνειδητά την εταιρία στην πτώχευση, όχι γιατί δεν έχει να πληρώσει, αλλά γιατί αυτό είναι το περιβόητο σχέδιο σωτηρίας. Σωτηρίας του εαυτού του, όχι των εργαζομένων και της "ευεργέτριας ψυχής" του.

Να μια ασήμαντη, μικρή λεπτομέρεια που διέφυγε από τις περισσότερες εμβριθείς αναλύσεις που διαβάσαμε τις τελευταίες μέρες από "ειδήμονες" της αγοράς, για το πώς έφτασε σε αυτό το σημείο η αλυσίδα, ποια ήταν τα μοιραία λάθη, κτλ. Καμία όμως δεν ανέδειξε την ταξική άβυσσο που χωρίζει τις δύο πλευρές, που είναι -λέει- στην ίδια μπάντα, όλοι μαζί μια οικογένεια. Αναλώθηκαν σε άλλα μαργαριτάρια, όπως πχ να συγκρίνουν τις ελλείψεις στα ράφια του Μαρινόπουλου με το ανατολικό μπλοκ (!), αλλά να ζητάνε λίγες γραμμές παρακάτω άμεση κρατική παρέμβαση (δηλ ζεστό κρατικό χρήμα για τον ιδιώτη) για να σωθεί η επιχείρηση. Είδες τι σου είναι η σοβιετική οικονομία...

Εδώ πια δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με το κλασικό σχήμα του εργοδότη-ζωοδότη ευεργέτη, λες και γεννάει από τα σπλάχνα του δουλειές και τις μοιράζει γενναιόδωρα στους υπαλλήλους του, λες και δεν είναι αυτοί που δημιουργούν όλο τον πλούτο και του επιτρέπουν να καρπώνεται ένα κομμάτι της υπεραξίας που δημιουργείται στην παραγωγή. Αλλά το τσουβάλιασμα αφεντικών και εργατών, λες και το τέλος του Φαραώ σημαίνει πως θα τον θάψουν μαζί με τα κτερίσματα και τους υπηκόους του. Οπότε οι εργάτες δεν έχουν να χάσουν παρά μόνο το αφεντικό και τις αλυσίδες καταστημάτων του, κι αλίμονο αν τελικά τον χάσουν και τι θα κάνουν τότε χωρίς αυτόν; Του φωνάζουν και του εξηγούν σε όλους τους τόνους: εργάτη δεν μπορείς χωρίς αφεντικά. Μην τολμήσεις να το διανοηθείς.

Η δεύτερη παγίδα είναι ο μύθος του καλού αφεντικού, που θα έρθει πάνω σε άσπρο άλογο (μπορεί και πράσινο) να επενδύσει και να δώσει τη λύση. Ο πρίγκιπας του παραμυθιού, που σέβεται απόλυτα την Κυριακάτικη αργία (γιατί έχει υπολογίσει πως δεν το συμφέρει να λειτουργήσει), δεν κάνει ποτέ απολύσεις (από τις "παραδόσεις" που είναι για να σπάνε) και έχει όνομα, τόσο για την πρωτεύουσα (Σκλαβενίτης), όσο και για τη Βόρεια Ελλάδα (Μασούτης). Στην πραγματικότητα βέβαια, ο πρίγκηψ ήθελε μόνο τα 33 καταστήματα-φιλέτα, και έκανε πίσω από τη συμφωνία, επειδή δεν είναι κορόιδο, ούτε πονόψυχος, και φιλόπτωχο ταμείο, αλλά μονοπώλιο, δηλ αρπακτικό που περιμένει να αρπάξει τη λεία του.

Τρίτος και βασικός σκόπελος: το σωματείο στην Αθήνα, που τυπικά δεν έχει αποχωρήσει ακόμα από το ΠΑΜΕ, αλλά ουσιαστικά έχει μετατραπεί σε ανοιχτά εργοδοτικό, στέκει εμπόδιο στην ανάπτυξη αγωνιστικών κινητοποιήσεων και κάθε άλλο παρά συνέβαλε στην ενημέρωση και την εγρήγορση για τις εξελίξεις που διαφαίνονταν, καιρό τώρα. Και είναι προς διερεύνηση αν θα τα βρει τελικά και με τους Συριζαίους της Ομοσπονδίας.

Τα αναλύει πολύ καλά κι η εισήγηση του κλαδικού σωματείου των εμποροϋπαλλήλων, που πήρε την πρωτοβουλία να συγκαλέσει γενική συνέλευση εν όψει της νέας κατάστασης. Την ανέβασε προχτές ο Trash, και αξίζει ο κόπος να τη διαβάσετε ολόκληρη, για να εμβαθύνετε πέρα από την επιφάνεια των πραγμάτων. Όπως αξίζει να ενημερώνεστε από το σωματείο των εργαζόμενων στο Μαρινόπουλο της Βόρειας Ελλάδας, που κινείται σε ταξική κατεύθυνση και το ιστολόγιό του, το οποίο (πέρα από τις σχετικές ανακοινώσεις και την ενημέρωση) έχει πολύ ωραία, εκλαϊκευτικά κείμενα (γιατί Σωματείο, κτλ).

Αυτές είναι λοιπόν οι βασικές δυσκολίες, στον (ούτως ή άλλως δύσκολο κι ανηφορικό) δρόμο που έχουν μπροστά τους οι εργαζόμενοι στον όμιλο Μαρινόπουλος. Κάτι που έγινε φανερό στη χτεσινή εκπομπή της Στεφανίδου, που είχε εκπροσώπους από το ταξικό Σωματείο της Βορείου Ελλάδας, και από το εργοδοτικό της Αθήνας, με τον πρόεδρό του, το Χόρτη (που τον είχε υποστηρίξει βέβαια στο ελεεινό βιβλίο του για το ΠΑΜΕ ο Κρίκας), που βρήκε ευκαιρία και κοινό για να πει τα δικά του, την πιο κατάλληλη ώρα. Και επειδή η παρουσιάστρια είναι παλιά Τατιάνα στο κουρμπέτι, δεν έχασε την ευκαιρία κι αυτή να θέσει το ζήτημα από τη δική της ταξική σκοπιά: λέτε να θέλει ο Μαρινόπουλος να κλείσει την επιχείρησή του; Δεν ήταν καλός εργοδότης λοιπόν, αφού μένατε εκεί τόσα χρόνια;

Ο δρόμος λοιπόν είναι ανηφορικός. Κι είναι η δυσκολία να εξηγήσεις τα αυτονόητα, να ξεκινήσεις από τα απλά, τον αγώνα για το ψωμί, για την επιβίωση, και να προχωρήσεις παρακάτω, να δείξεις τη συνολική εικόνα, την αιτία, τον ένοχο, να σπάσεις χρόνιες, εδραιωμένες αντιλήψεις, την ηττοπάθεια, τη λογική πως είμαστε όλοι μια οικογένεια, και να ξεσκεπάσεις το βρώμικο ρόλο των εργοδοτικών, που πέρασαν στην άλλη πλευρά. Κι είμαστε ακόμα στην αρχή...