Σπασμένο τηλέφωνο

Η μπάμπουσκα (αν και μάλλον το πιο σωστό είναι ματριόσκα, δηλ μανούλα κι όχι γιαγιάκα), είναι ένα παιχνίδι που είχε σημαδέψει την παιδική ηλικία πολλών σφων (και όχι μόνο), που είχαν μανία να ανοιγοκλείνουν κουτάκια κι ό,τι άλλο έπεφτε στα χέρια τους -από τηλεχειριστήρια μέχρι έντομα- για να ανακαλύψουν τι έχει μέσα.

Ο Φυντανίδης (που για κάποιο λόγο τον είχα στο μυαλό μου κάπως σαν το Φρέντυ Γερμανό του ΠαΣοΚ, να λέει ιστορίες από την κρύπτη της 3ης Σεπτέμβρη) είχε γράψει ένα βιβλίο με τις αναμνήσεις του από τα ταξίδια του στη Σοβιετία. Και η εικόνα που μου είχε μείνει είναι αυτή που περιγράφει μια ιδιότυπη μπάμπουσκα με τους ηγέτες της ΕΣΣΔ, που ξεκινούσε από το Βλαδίμηρο και κατέληγε στον Γκορμπατσόφ και τον Γέλτσιν (ή μήπως αντίστροφα;).

Που αν το πάρεις τοις μετρητοίς, μπορείς να βγάλεις ό,τι θεωρητικό συμπέρασμα θέλεις. Από το ότι η φυσική, "νομοτελειακή" κατάληξη της επανάστασης ήταν ο Γκόρμπι κι η αποτυχία, μέχρι το ότι η Περεστρόικα βρισκόταν στην καρδιά του Λένιν, δηλ της εξωτερικής κούκλας, και σηματοδοτούσε μια επιστροφή στο γνήσιο λενινισμό, όπως υποστήριζαν τα γκεσέμια της παλινόρθωσης.

Η σύνδεση αυτή υπάρχει πάντως είτε με την εμφανισιακή αλληλουχία, εν είδει παιχνιδιού, φαλακρών και μη (φαλακρών) ηγετών στην αλυσίδα της διαδοχής (από το Βλαδίμηρο στο Στάλιν, από τον καραφλό πράκτορα 000 της αστικής τάξης Νικήτα, στο Μπρέζνιεφ, κοκ), ενώ κάποιοι συμπεριλαμβάνουν μετά τον Γκορμπατσόφ και τους ηγέτες της Ρωσίας (ο Γέλτσιν είχε μαλλιά, ο Πούτιν λιγότερα, ο Μεντβέντεφ όμως ναι και κάπου εκεί, στο βάθος, έρχεται και ο Ζιουγκάνοφ για τη σοσιαλιστική παλινόρθωση, ινα πληρωθούν οι χρησμοί του Παΐσιου: καραφλός την έχτισε, καραφλός την έχασε, καραφλός θε να την πάρει πίσω. Και μετά θα τον διαδεχτεί ο Τιούλκιν, που έχει αρκετά μαλλιά ακόμα). Είτε με πολιτικούς όρους.

Κάποιοι θεωρούν πχ πως ο λενινισμός ήταν μια πιθανή (αλλά όχι και η μοναδική ή αυτή που έπρεπε να επικρατήσει) ανάγνωση-εκδοχή του μαρξισμού, και περιείχε εν σπέρματι, αλλά όχι ως μοναδική πιθανή, νομοτελειακή κατάληξη το Σταλινισμό (ό,τι κι αν σημαίνει αυτός ο -ισμός).
Άλλοι πάλι έτειναν να βλέπουν τον Μπρέζνιεφ ως (κατά Ραφαηλίδη) Στάλιν χωρίς μουστάκια, που έβαλε τέλος στη χρουτσοφική περίοδο (τότε που οι πάγοι έλιωναν και ο δρόμος χαράχτηκε για την επικράτηση της αντεπανάστασης).

Το πόσο αντιφατικός είναι αυτός ο ισχυρισμός και τα όριά του, μπορεί να φανεί πχ από μια μελέτη του Σάρλη, μετέπειτα υπεύθυνου της ιδεολογικής επιτροπής της κετουκε, για την πολιτική του κόμματος ενάντια στο μοναρχοφασισμό, στα τριαντάχρονα από το 7ο συνέδριο της Κοιμιντέρν, που υιοθετεί το αντιζαχαριαδικό (και κατά συνέπεια αντισταλινικό) πολιτικό στίγμα της εποχής του, αλλά εξυμνεί τη σταλινική τακτική-πολιτική των Λαϊκών Μετώπων, ως την ενδεδειγμένη και για τη μεταπολεμική συγκυρία.

Είναι προφανές πάντως ότι κάπου στη διαδρομή, το προτσές της οικοδόμησης ξεστράτισε, κι υπήρχε ένας αδύναμος κρίκος (της σοσιαλιστικής αλυσίδας) που διαστρέβλωσε ή διέκοψε αυτήν την πορεία. Όπως σε ένα παιδικό παιχνίδι, (που εμείς στη βόρεια Ελλάδα ή τέλος πάντων στη γειτονιά μου, λέμε) το σπασμένο τηλέφωνο, όπου ένα μήνυμα ή μια οποιαδήποτε πρόταση πήγαινε ψιθυριστά από αυτί σε αυτί, αλλά οι αβαρίες κατά τη μεταφορά το αλλοίωναν κι ο τελευταίος επαναλάμβανε αυτό που (νόμιζε ότι) είχε ακούσει κι έλεγε κάτι πολύ διαφορετικό από την αρχική φράση. Κι έτσι μετά ψάχναμε να βρούμε πού έγινε η ζημιά και ποιος παίκτης έχανε.

Μόνο που η πραγματική ζωή είναι πολύ πιο σύνθετη (και λιγότερο διασκεδαστική) από ένα απλό παιδικό παιχνίδι. Εδώ δεν ψάχνουμε κάποιον ένοχο, έναν προδότη που συνωμότησε εναντίον μας κι άνοιξε την κερκόπορτα, καταστρώνοντας ένα σατανικό σχέδιο που μας ξεγέλασε. Αλλά τα αίτια που του επέτρεψαν να δράσει με αυτόν τον τρόπο, τις παραμέτρους και τα λάθη που τον ευνόησαν, τα κοινωνικά στρώματα που εξέφραζε και τον ανέδειξαν.

(Εξάλλου, ο ρόλος της προσωπικότητας στην ιστορία έχει συγκεκριμένο φάσμα και αντικειμενικούς περιορισμούς. Αν και το ζήτημα είναι ακόμα πιο σύνθετο από όσο φαίνεται από τον κλασικό ορισμό του Πλεχάνοφ. Γιατί εφόσον υποθέσουμε ότι ακόμα κι αν ο Ναπολέων εξέλιπε από την εξέλιξη των πραγμάτων, οι ιστορικές τάσεις που τον ανέδειξαν, θα έβρισκαν τον αντικαταστάτη του, είναι ζήτημα κατά πόσο θα μπορούσε να αναπληρωθεί πχ ο αναντικατάστατος ρόλος του Λένιν στην Οχτωβριανή επανάσταση ή γιατί (όπως αναρωτιόταν σε ένα άρθρο του, ο Κουρτ Γκοσβάιλερ) οι συνθήκες της δεκαετίας του 80' δεν αναζητούσαν και δεν επέλεξαν έναν Λένιν αντί για τον Γκορμπατσόφ).

Και δεν υπάρχει μία λυδία λίθος, που αν την αφαιρέσουμε, καταρρέει (ή τέλος πάντων ανατρέπεται) ολόκληρο το σοβιετικό οικοδόμημα, αλλά ένα σύνολο αιτιών που αλληλεπιδρούν και καθορίζουν το τελικό αποτέλεσμα ή τα όρια μεταξύ των οποίων μπορούν να κινηθούν τα ιστορικά υποκείμενα (άλλο αν κάποια στοιχεία έχουν μεγαλύτερη  βαρύτητα ή αν εμείς αναζητούμε τη βασική αντίθεση γύρω από την οποία κυμαίνεται αυτό το φάσμα).

Και επιπλέον: δεν ψάχνουμε απλά για λάθη, με βάση τα κριτήρια και τις συνθήκες της εποχής μας, αλλά να καταλάβουμε σε ποιο ιστορικό πλαίσιο κλήθηκαν να δράσουν οι σοβιετικοί και σε ποια προβλήματα κλήθηκαν να απαντήσουν. Ποιες συνταγές που ήταν κατάλληλες για μια συγκεκριμένη περίοδο, έχασαν σταδιακά την αξία τους και έπαψαν να δίνουν λύσεις, για να μετατραπούν σε τροχοπέδη, κοκ.

Κι αυτό είναι το βασικό πλεονέκτημα έναντι άλλων απλοιϊκών προσεγγίσεων που αναζητούν τον Ιούδα της προδομένης επανάστασης για να τον κρεμάσουν και βασικά για να τα έχουν καλά με την επαναστατική τους συνείδηση και να απαλλαγούν από τα ερωτήματα που εγείρονται και την πολιορκούν. Ο μπάτλερ το έκανε...

Όσο για την μπάμπουσκα, ματριόσκα-πατρίδα ή όπως αλλιώς λέγεται, είναι κάπως σαν το κουτί της Πανδώρας (όχι του Βαξεβάνη). Κι αφού την ανοίξαμε ως το τέλος, σαν παιδικό παιχνίδι, απελευθερώσαμε τους ανέμους της αντεπανάστασης από τους ασκούς του Αιόλου, αλλά έμεινε στο βάθος καλά κρυμμένη η ελπίδα. Που δεν έρχεται με Βαξεβάνηδες, ροζ ψηφαλάκια κι εύκολες κυβερνητικές λύσεις από τα πάνω. Αλλά με την πάλη των λαών, όπως έγραφε κι ένα ιστορικό πρωτοσέλιδο...

Γράμματα από μακριά

Αγαπητή ναντέζντα κονσταντίνοβα,

φτάνω με σχετική καθυστέρηση στο προκείμενο, γιατί η σκέψη προχωράει όπως η ιστορία. Με ζιγκ-ζαγκ και παρενθέσεις.
Ξεκινάει πχ για κομμουνισμό, ή ολοκληρωμένο σοσιαλισμό στην χειρότερη, και στην πορεία ξεχνιέται και καταλήγει με παλλαϊκό κράτος και περεστρόικα.
Συμβαίνουν αυτά.

Ζητάς την άποψή μου για τις θέσεις του ναρ περί σοβιετίας. Κάθε σχετικό ενδιαφέρον φλερτάρει αντικειμενικά με τα όρια της διαστροφής. Αλλά εμείς αγαπάμε και στηρίζουμε άτομα με βίτσια και ιδιοτροπίες.

Αντιλαμβάνομαι επίσης τη βαθιά επικαιρότητα του σημειώματος αυτού, τη στιγμή που μπορούμε επιτέλους να αναφερθούμε ανοιχτά στις δικές μας θέσεις. Ισχύει κι εδώ το τελικό σχόλιο της πρώτης παραγράφου.

Τις θέσεις του ναρ τις προμηθεύτηκα μαζί με τις θέσεις για το συνέδριο της νΚΑ μέσω του αρσενικού μου γονιού, ενός από τους μετρημένους στα δάχτυλα ναρίτες οικοδόμους, κάτι που τον κατατάσσει αυτομάτως στα είδη που απειλούνται άμεσα με εξαφάνιση.
Αυτό που μου έκανε τρομερή εντύπωση είναι ότι τις θέσεις αυτές τις πουλούσαν! Κι εκπλήσσομαι κυρίως για αυτές του συνεδρίου, γιατί το άλλο λογικό ήταν να το πουλάνε, όπως κάνουμε κι εμείς με τα υλικά της συνδιάσκεψης του 95.

Αντιλαμβάνομαι ότι δεν έχουν όλοι τα οικονομικά του κκε, ότι οι καιροί είναι χαλεποί και η επαναθεμελίωση κοστίζει, αλλά υποτίθεται ότι τις θέσεις σου θες να τις διαδώσεις πλατιά στον κόσμο.
Όχι να τις πουλήσεις στους συνειδητοποιημένους και απολύτως αποφασισμένους να τις διαβάσουν, επομένως και να τις αγοράσουν.
Παρά τα ελαφρυντικά η κακή εντύπωση δεν μετριάστηκε.

Η δεύτερη απογοήτευση ήρθε με το πρώτο ξεφύλλισμα.
Οι θέσεις αυτές δεν ήταν κάποια καινούρια επεξεργασία. Ήταν απλή ανατύπωση κάποιων σχετικών κεφαλαίων από το πρώτο τους συνέδριο το 98.
Νόμιζα ότι μόνο εμείς κωλυσιεργούμε να μελετήσουμε βαθύτερα τι ακριβώς έγινε στη σοβιετία. Αλλά το ναρ κερδίζει μακράν του δεύτερου αυτό τον τίτλο.

Αυτό έχει μια λογική εξήγηση.
Όλα τα κομματίδια, οργανώσεις, ρεύματα και πάει λέγοντας που βγήκαν από τα σπλάχνα του κκε, διασπάστηκαν ακριβώς λόγω των διεθνών εξελίξεων στο ορθόδοξο καθοδηγητικό κέντρο. Είναι λοπόν λογικό κι επόμενο να έχουν αναλύσεις-κατεβατά καθώς και μια σειρά βιβλία για τη σοβιετία και την ειδική περίοδο που τους ενδιαφέρει.

Το ναρ όμως έφυγε το 89 εξαιτίας του τζανετάκη κι αποτελεί εξαίρεση. Τα περί σοβιετίας ουδέποτε το απασχόλησαν, μετά βίας τα πρόλαβε εξάλλου. Από εσσδ πρόλαβε δυο χρόνια και από σοσιαλισμό κάποια υπολείμματα με περασμένη ημερομηνία λήξης.
Γεννήθηκε (με την τεχνική της μετάλλαξης) στα τελειώματά της και έζησε μετά από αυτή. Κάτι σαν τις γιαγιάδες που πέθαναν όσο ήμασταν μικροί. Πόσα να θυμούνται για τη μπάμπουσκα και τι ακριβώς να αναλύσουν;

Εξάλλου, πού να τρέχουν τώρα να συσκέπτονται για καινούριες θέσεις... Εδώ για συνέδριο το πολεμάν και το δεύτερο το κάναν μια δεκαετία μετά το πρώτο.

Ούτε είναι βέβαιο ότι τα συμπεράσματα θα παραμείνουν ίδια. Αυτά πάνε μαζί με τους συσχετισμούς που είναι ρευστοί.
Αν πχ τώρα χωράει απλώς μια βιβλιοπαρουσίαση στο πριν για τις αναμνήσεις ενός επαναστάτη του αναρχικού βίκτορ σερζ (που πήγε με τους μπολσεβίκους το 17) στο 4ο συνέδριό τους σε καμιά 20αριά χρόνια, οι σερζικοί μπορεί να είναι πλειοψηφία ή να αποτελούν την δεξιά πτέρυγα του ρεύματος.
Τα πάντα ρει μέσα στο ναρ. Που είναι ζωντανό παράδειγμα του πώς εφαρμόζεται στην πολιτική τακτική η διαλεκτική μέθοδος.

Σε κείμενο του περασμένου μήνα (της 23ης περί υπαρκτού και απονέκρωσης) υπάρχει μια ανάλυση που χωρίς να αναφέρεται ειδικά στους ναρίτες οπωσδήποτε τους περιλαμβάνει.
Το νόημά της εν περιλήψει είναι το εξής: η εξιδανικευμένη ειδυλλιακή εικόνα που είχαμε για τη σοβιετία έσκασε σαν φούσκα και το ωστικό κύμα από την έκρηξη παρέσυρε πολλές συνειδήσεις στο διάβα του. Ο κόσμος πικραμένος βίωσε την αντεπανάσταση ως κατάρρευση του έρωτά του, του νοήματος της ζωής του. Κάποιοι από τους απατημένους εραστές γέμισαν το κενό που τους άφησε το γκρεμισμένο τοτέμ με το αντίθετο της λατρείας που του έτρεφαν ως τότε. Με μίσος και μηδενισμό.
Η εξιδανικευμένη εικόνα για το σοσιαλισμό παρέμεινε το ιδανικό, το δέον, το όραμα. Και η σοβιετία ήταν η μιχαλίδα που το πρόδωσε και το δυσφήμησε. Στην πραγματικότητα όμως δεν είχε καμία σχέση το σοσιαλισμό, ήταν απλή συνωνυμία.

Με άλλα λόγια και με όρους γενετικής (απαραίτητοι για συνεννόηση με μεταλλαγμένους συντρόφους), αν το 17 έριξε το σπέρμα της κοινωνίας του μέλλοντος, η σοβιετία ήταν καρπός τερατογένεσης. Με βασικό υπεύθυνο τον μουστακαλή που τα κάρπισε τη μάνα. Η αιμομιξία με τον πατερούλη έβγαλε ελαττωματικό το παιδί και καθόρισε την πορεία του μέχρι τέλους.

Ο σοσιαλισμός όμως παραμένει εκείνο το άσπιλο ιδανικό. Που δεν θα προκύψει με κοιλοπονήματα και σταλινικές καισαρικές. Αλλά με παρθενογένεση μυρίζοντας τον κρίνο.

Για κάποιους κινηματίες μάλιστα δεν είναι καν δοσμένος ο πρωτοπόρος ρόλος των εργατών ως σπερματοδότες της επανάστασης. Το προλεταριάτο ενσωματωμένο πλήρως στο σύστημα και τις αξίες του τη βολεύει αυνανιζόμενο, αν δεν αφήνει να το σοδομίζουν κιόλας.
Οι καιροί άλλαξαν κι οι δογματικοί μένουν πίσω. Η επανάσταση τη σήμερον μπορεί να προκύψει και με εξωσωματική από το φοιτηταριάτο και το στέκι στο βιολογικό με την πλούσια πείρα στα γενετικά πειράματα.

(Συνεχίζεται...)