Αστερίξ και Κλεοπάτρα

Μια μύτη μπορεί να είναι γαμψή και καραγκούνικη. Ή λεπτή και κομψή, σαν γαλλική. Ή γαλατική, σαν ένα μεγάλο ντολμέν. Ή σαν του Ιντεφίξ (που αποκτά μυστηριωδώς όνομα, κάπου στο μέσο της περιπέτειας, χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις), να βρίσκει διΕΕξοδο από το εσωτερικό μιας πυραμίδας. Ή σκαμμένη, σαν της Σφίγγας, που παύει να είναι αίνιγμα, μετά απ' την επιστημονική εξήγηση που μας δίνει ο Γκοσινί για την πτώση της (ανέβηκε πάνω της ο Οβελίξ, για να δει τη θέα). Ή αρχαιοελληνική με αυστηρή γραμμή και σκυθρωπό προφίλ. Ή τριχωτή -"τρίχες στη μύτη", όπως λέει και ένας άλλος Αιγύπτιος, σε μία από τις επόμενες περιπέτειες. ΄Η απλώς πολύ νόστιμη, σαν αυτή της Κλεοπάτρας, για την οποία προφανώς αστειεύεται ο Γκοσινί. Κι οι ιστορικές πηγές την αναφέρουν ως γαμψή και μεγάλη (καραγκούνικη, σα να λέμε) ρίχνοντας νερό στο μύθο (;) της ελληνικής της καταγωγής (της μύτης και της ιδιοκτήτριάς της, γενικώς).

Η συγκεκριμένη περιπέτεια εστιάζει ουσιαστικά στο ζήτημα της υποτέλειας και της εξάρτησης. Ήδη από την πρώτη σελίδα, ο Καίσαρας λέει στη βασίλισσά του πως ο λαός της έχει παρακμάσει και το μόνο που του αξίζει είναι να ζει εξαρτημένος από τη Ρώμη, τη μεγάλη δύναμη της εποχής. Ενώ προς το τέλος μια ατάκα του Αστερίξ για τη διώρυγα του Σουέζ και τη γαλλική, τεχνική βοήθεια, δίνει το στίγμα της νεο-αποικιοκρατίας. Αν και ο νασερισμός ήταν κατά μία έννοια η "περήφανη, ανεξάρτητη φάση" της αιγυπτιακής αστικής τάξης, που έπαιξε έξυπνα το φιλοσοβιετικό χαρτί. Η γαλατική τριάδα θα μπορούσε να συμβολίζει αυτήν ακριβώς τη (βασικά αφιλοκερδή) βοήθεια με τους απεσταλμένους σοβιετικούς τεχνικούς, που έφυγαν χωρίς να βάλουν χέρι στο χρυσάφι της Κλεοπάτρας και χωρίς να αλλάξουν κάτι ουσιαστικά στη σχέση της χώρας της με το imperium του Ιούλιου Καίσαρα.

Όλα αυτά θυμίζουν αρκετά τη δική μας περίπτωση, της... Ψωροκώσταινας (ου μην και Ψαροκωστούλας, όπως την έλεγαν τον καιρό της ανασυγκρότησης οι αφοί Σοφιανοί -καμία άμεση σχέση με το Νίκο), που κράτησε τον τόπο και το όνομα, χωρίς τη χάρη του ένδοξου παρελθόντος, με το λαμπρό (σαν το φάρο -ή μάλλον τη βιβλιοθήκη- της Αλεξάνδρειας) πολιτισμό και την κραυγαλέα αναντιστοιχία με το παρόν. Όπου θα χωρούσαν μερικοί ακόμα συνειρμοί με το όνομα του καραβιού των Αιγύπτιων ("γατοπνίχτης") και το "νέο Παρθενώνα" που χτίσαμε στη Μακρόνησο (αντί για ένα νέο παλάτι, όπως στην περιπέτεια). Αλλά ας μη βαρύνουμε απότομα το κλίμα.

Η υποτέλεια αυτή έχει εντυπωθεί στην εγγενή στάση και συμπεριφορά των Αιγυπτίων, που θεωρούν ντροπή να μη φαγωθούν από τους ιερούς κροκόδειλους της Κλεοπάτρας ή να μην έχουν καλή γεύση, που θ' αφήσει ικανοποιημένα τα ζωντανά. Κι επιδρά ως νοοτροπία και στις εργασιακές σχέσεις, όπου ναι μεν δεν υπάρχουν σκλάβοι στο εργοτάξιο, αλλά οι βουρδουλιές πέφτουν εθελοντικά, με κυκλική εναλλαγή των εργαζόμενων στο μαστίγωμα, για να έχουνε κίνητρο! Και αυτός μάλιστα θεωρείται το καλό αφεντικό της υπόθεσης (κάτι σαν το Σκλαβενίτη, τηρουμένων των αναλογιών) που δε ξεθεώνει τους εργάτες του στη δουλειά.

Όταν τελικά αυτοί οι τελευταίοι πείθονται να προχωρήσουν σε μια μορφή απεργιακής κινητοποίησης (αποχή) , αυτό γίνεται γιατί τους βάζει λόγια ο Πυραμιδονίς, ο ανταγωνιστής του φίλου των Γαλατών (Νουμερομπίς). Πάνω-κάτω ό,τι λένε δηλ διάφορα παπαγαλάκια για διάφορες απεργίες στον καιρό μας. Αν τολμήσουν πχ να κινητοποιηθούν οι εργάτες στο Μετρό της Θεσσαλονίκης, θα βγει "τυχαία" μια φήμη πως τους υποκινεί πχ ο Μπόμπολας, που εποφθαλμιά το έργο και τον ανταγωνιστή του. Το ίδιο που είπαν και για την απόφαση του ΚΑΣ (συμβούλιο αρχαιολόγων) για τα ευρήματα της Μέσης οδού, στη συμβολή της Βενιζέλου με την Εγνατία.

Στην ιστορία παρακολουθούμε ένα καυστικό σχόλιο για το (αντίστοιχο) θαύμα της αντιπαροχής και της ραγδαίας ανοικοδόμησης με τα κτίρια-ανθρωποπαγίδες που καταρρέουν με ένα φτάρνισμα -πόσο μάλλον με ένα σεισμό, αλά ιταλικά. Καθώς και για το λαμογιάρικο χαρακτήρα της αστικής τάξης που έχει τους εσωτερικούς της (ενδοαστικούς) ανταγωνισμούς με θεμιτά κι αθέμιτα μέσα (πχ η "πουτίγκα δηλητήριο", που εμφανίζεται στην εκπληκτική μεταφορά της περιπέτειας στη μεγάλη οθόνη, με την ακόμα πιο εκπληκτική μεταγλώττιση), προτού τα βρουν τελικά και σχηματίσουν τραστ (ο Φίσερ κι ο Κραφτ), για να φτιάχνουν μυτερές πυραμίδες, αμφίβολης στατικότητας.



Οι οποίες πυραμίδες βρίσκονται διάχυτες σε όλη την ιστορία, ως μια διαρκής υπόμνηση ότι η οπτική του Γκοσινί δεν εξαντλείται στις εξαρτησιακές θεωρίες του Σαμίρ Αμίν, αλλά προβληματίζεται πάνω στο σχήμα της ιμπεριαλιστικής πυραμίδας και των ανισότιμων σχέσεων αλληλεξάρτησης. Οι οποίες αποτυπώνονται ανάγλυφα στη μοιρασιά της δηλητηριώδους τούρτας-πουτίγκας, σε τρία κομμάτια, από τον Οβελίξ. Που προφανώς και κρατάει για τον εαυτό του τη μερίδα του λέοντος (όχι όμως της Κλεοπάτρας, με τη γλυκιά φωνή, καθώς αυτός μένει νηστικός, μαζί με τους κροκόδειλους) αλλά δεν παύει να είναι μοιρασιά στα τρία, με οικειοθελή συμμετοχή των υπόλοιπων στη λεία.

Προσπερνώντας τέλος την υποτελή στάση του Κακοφωνίξ (που δεν τολμά καν να διαμαρτυρηθεί πως του πατάνε το πόδι, γιατί νομίζουν πως θέλει να τραγουδήσει και τρώει ξύλο) και τον τακτικό ελιγμό της ρωμαϊκής λεγεώνας, που αναπτύσσεται και συμπτύσσεται με μοναδική χάρη, δίνοντας ένα πολύ καλό παράδειγμα για το τι σημαίνει η "αναιμική ανάπτυξη" που ευαγγελίζονται τα αστικά επιτελεία, αξίζει να σταθούμε στο εξής.

Τις αλλεπάλληλες αιγυπτιακές μεταμφιέσεις του Οβελίξ, προκειμένου να ξεγελάσει τον Πανοραμίξ και να πιει μαγικό ζωμό (τελικά τα καταφέρνει από σπόντα, σε άλλο σημείο), που θυμίζουν πολύ τις αντίστοιχες μεταμορφώσεις του πολιτικού υπαλληλικού προσωπικό της αστικής τάξης και τις λογής-λογής παραλλαγές με τις οποίες εμφανίζεται.

Στην ιστορία βέβαια, ο Πανοραμίξ λέει ένα αταλάντευτο δημοψηφισματικό ΟΧΙ στον Οβελίξ, που απορεί πώς καταφέρνει και τον αναγνωρίζει, εφόσον είναι τόσο καλά μεταμφιεσμένος.
Στην πραγματική ζωή, η σχέση αυτή αντιστρέφεται κι είναι να απορεί κανείς πώς διάολο την πατάει κάθε φορά ο κυρίαρχος λαός και δεν καταλαβαίνει πως τον κοροϊδεύουν κατάμουτρα.

Έτσι καταλήγει κάθε φορά στο ίδιο σημείο, σαν τους Γαλάτες που κάνουν κύκλους στην πυραμίδα και δεν μπορούν να βρουν τη διέξοδο. Κι όχι, δεν υπάρχει εύκολη διέξοδος, μαγικός ζωμός ή κάποιο μεταβατικό κόλπο, για να κόψουμε δρόμο, κι ας έχει γίνει έμμονη ιδέα (idea fija, από όπου βγαίνει και το όνομα του Ιντεφίξ) σε κάποιους. Ούτε φυσικά μας περιμένει ένας σωρός μεγάλα κόκαλα στο τέλος, όπως υπόσχονται διάφοροι δημαγωγοί λαοπλάνοι.
Με άλλα λόγια, η διέξοδος από την ιμπεριαλιστική πυραμίδα ή θα είναι επαναστατική ή δε θα υπάρξει.

Υστερόγραφο
Η κε του μπλοκ θα διαβάσει με ευχαρίστηση σχόλια και συνειρμούς των σφων αναγνωστών πάνω στο θέμα του κειμένου, (εφόσον υπάρχουν).
Αρκεί αυτά να είναι όντως σχετικά με την ανάρτηση και να μην έχουν γλωσσολογικές προεκτάσεις, που κάνουν το μέσο αναγνώστη να νιώθει πιο κουρασμένος και από το Μαζεστίξ στο πάτωμα, όταν χάνει την ισορροπία του και την υπομονή του με τους βαστάζους του (οι οποίοι για κάποιο λόγο δεν έχουν ποτέ δικαίωμα στην κούραση).

Για το Απριλιανό πραξικόπημα

Παρ' ότι εκ των υστέρων επικράτησε η αντίληψη πως το πραξικόπημα υποκινήθηκε και οργανώθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ερμηνεία αυτή δεν τεκμηριώνεται.

Αυτό ισχυρίζεται τουλάχιστον, όπως είδαμε σε μια πρόσφατη ανάρτηση, ο (γνωστός και μη εξαιρετέος) ιστορικός Καλύβας. Κι εμείς καλούμαστε να βασιστούμε στην αυθεντία του, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις, εφόσον το βιβλίο είναι μια μορφή ιστορικής επισκόπησης και δεν έχει την πολυτέλεια του χώρου για εξηγήσεις και περιττές λεπτομέρειες. Συνεπώς αρκούμαστε στην υπεύθυνη διαβεβαίωσή του (μπέσα, λέμε), όπως σε κάποια ντοκιμαντέρ-αφιερώματα, όπου βάζεις τον Ταδόπουλο να πει μια φράση από το σενάριο, πχ "ο Στάλιν ήταν δικτάτορας" (τυχαίο παράδειγμα) κι αυτή αποκτά αυτομάτων την αδιάψευστη εγκυρότητα ενός μάρτυρα, που επιβεβαιώνει το προκαθορισμένο συμπέρασμα. Δεν ξέρω μάλιστα αν αυτό συμπεριλαμβάνεται επισήμως και στη σύγχρονη επιστημονική μεθοδολογία του νέου αναθεωρητικού κύματος (Κανελλίδου, Χωματά, κτλ).

Το χειρότερο βέβαια δεν είναι οι αυταπόδεικτες αξιωματικές αλήθειες του Καλύβα, αλλά η έμμεση νομιμοποίησή τους από δυνάμεις που αυτοπροσδιορίζονται ως αριστερές, πχ από μια σχετικά πρόσφατη ανακοίνωση (το 13' ή το 14' που έβγαλαν διπλή ανακοίνωση με ορθή επανάληψη;) του νυν κυβερνώντος κόμματος για το Πολυτεχνείο, όπου δεν υπήρχε η παραμικρή αιχμή ή απλή αναφορά έστω στο ρόλο των ΗΠΑ και των μυστικών τους υπηρεσιών. Πάνω κάτω δηλ ό,τι είχε κάνει κι η ΠΑΣΠάρα παλιότερα, οπτικοποιημένο σε μια αφίσα της, με την Πύλη του Πολυτεχνείου και τις δύο στήλες από τις οποίες είχαν σβήσει με φότοσοπ (ή κάποιο πρόδρομό του) τα συνθήματα: έξω αι ΗΠΑ, έξω το ΝΑΤΟ. Μία εικόνα, χίλιες λέξεις που έγιναν γαργάρα...

Το παλιό ΠαΣοΚ ένιωθε πάντως την ανάγκη να κρύβεται πίσω από μερικές αντι-ιμπεριαλιστικές κορόνες κι αστερίσκους σε κοινά ανακοινωθέντα. Τα σημερινά του κακέκτυπα έχουν απαλλαχθεί από τέτοιου είδους ιδεολογικές αγκυλώσεις και τύψεις.

Παρά τις... αυθεντικές διαβεβαιώσεις πάντως είναι πρακτικά αδύνατο να μιλήσει κανείς για το Απριλιανό πραξικόπημα, τα αίτια και τις κινητήριες δυνάμεις του, αγνοώντας ή παρακάμπτοντας συνειδητά τον αμερικάνικο παράγοντα, τη μόλις συγκαλυμμένη (;) επέμβασή του και τη σφραγίδα του στις κατοπινές εξελίξεις. Τα στοιχεία που τεκμηριώνουν αυτό το συμπέρασμα είναι αναρίθμητα και συντριπτικά, και παρατίθενται ακόμα και από αστούς μελετητές (βλέπε πχ το βιβλίο του Κάτρη "η γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα" ή ακόμα και τις ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις-ομολογίες του ανθρώπου των Αμερικών. Παπαχελά -που αρνείται πάντως την ανάμειξη της πρεσβεία και της CIA στα σχέδια της "μικρής χούντας"): από το ότι ο Παπαδόπουλος ήταν πράκτορας της CIA και ότι η μισθοδοσία των πρακτόρων της ΚΥΠ γινόταν απευθείας από την άλλη όχθη του Ατλαντικού, μέχρι αυτό καθαυτό το πραξικόπημα με εκτελεστή τη μικρή χούντα των Συνταγματαρχών, που πρόλαβε το μεγάλο αδελφάκι της των Στρατηγών και του βασιλιά, κι είχε άμεση πληροφόρηση για κάθε τους βήμα. Μια ενημέρωση που εξασφάλισε προφανώς από τις γερές πλάτες στις οποίες βασιζόταν, χωρίς τις οποίες δε θα μπορούσε να σταθεί ούτε μια μέρα στην εξουσία.

Μήπως όμως αυτή η ερμηνεία της αμερικανοκίνητης χούντας είναι μονόπλευρη και παρουσιάζει την ελληνική αστική τάξη τελείως άβουλη κι εξαρτημένη, σα μαριονέτα στα χέρια της μεγάλης, ιμπεριαλιστικής δύναμης; Μήπως ήταν πρωτίστως εσωτερικές οι δυνάμεις που επέλεξαν, προώθησαν κι επέβαλαν τη "λύση" του πραξικοπήματος;

Κατά τη δική μου αντίληψη (που είναι υποκειμενική, ενδεχομένως λανθασμένη κι εκφράζει απλώς εμένα κι όχι κάτι ευρύτερο, συλλογικό), η αλληλεξάρτηση εμπεριέχει (και δεν αποκλείει) την εξάρτηση. Και είναι αφελές να πιστεύει κανείς πως στον αληλλ-εξαρτημένο καπιταλιστικό κόσμο και τα ασφυκτικά πλαίσια του "ψυχρού πολέμου", όπως πέρασε στην ιστορία, οι ΗΠΑ ως επικεφαλής του ιμπεριαλιστικού μπλοκ θα παρακολουθούσαν παθητικά τα πράγματα χωρίς να τα ορίζουν και χωρίς να κινούν τα νήματα. Χαρακτηριστικό του βαθμού ανάμειξής τους είναι ότι οι σχεδιασμοί των συστατικών φορέων του αμερικάνικου παράγοντα αυτονομούνταν σχετικά κι έρχονταν μεταξύ τους σε μερική (δευτερεύουσα αλλά υπαρκτή) αντιπαράθεση.

Ποιος ήταν όμως ο ρόλος της εγχώριας αστικής τάξης στα γεγονότα; Και ποιοι ήταν τελικά οι λόγοι που οδήγησαν στο πραξικόπημα; Τι ήταν αυτό που επέβαλε τη στρατιωτική οδό, εφόσον το μαζικό κίνημα δεν ήταν σε θέση να απειλήσει την αστική εξουσία κι η πολιτική πρωτοπορία ακολουθούσε πολιτική ουράς απέναντι στην Ένωση Κέντρου, εγκλωβισμένη σε στρατηγικά αδιέξοδα (και την καταλυτική απόφαση για διάλυση των παράνομων οργανώσεων);

Ο Κάτρης γράφει ότι η χούντα επιβλήθηκε για να αποτρέψει τη βέβαιη εκλογική νίκη της ΕΚ στην επικείμενη αναμέτρηση του Μαΐου. Και προπαντός τη δυναμική του λαϊκού παράγοντα, που ναι μεν εμπιστευόταν εκλογικά την ΕΚ, αλλά μπορεί να ξέφευγε από τον έλεγχό της και να ανέπτυσσε τη δράση του με γεωμετρική πρόοδο.

Υπάρχει επίσης η άποψη που λέει ότι οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, που αλώνιζαν εκείνη την εποχή την ευρωπαϊκή ήπειρο έκαναν στην Ελλάδα κάτι σαν γενική δοκιμή για την εγκατάσταση μιας Μπανανίας στον ανεπτυγμένο δυτικό κόσμο. Δε νομίζω όμως ότι η επταετία ήταν απλώς καρπός ενός πειράματος και ότι αυτό αρκεί να εξηγήσει την τροπή των γεγονότων και κυρίως την αναγκαιότητα - σκοπιμότητα που υπηρετούσαν.

Το κλειδί για μια σωστή ερμηνεία βρίσκεται ακριβώς στην εγχώρια άρχουσα τάξη και τις αντιθέσεις που αναπτύσσονταν στο εσωτερικό της, μεταξύ του εφοπλιστικού και του βιομηχανικού της τμήματος. Αντιθέσεις που αφορούσαν τις διεθνείς συμμαχίες και τον ευρύτερο γεωπολιτικό προσανατολισμό του ελληνικού καπιταλισμού και εκδηλώνονταν με τάσεις μερικής αυτονόμησης από την ασφυκτική πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ, για να συνδεθούν πιο στενά με την ΕΚΑΧ και την εκκολαπτόμενη ΕΟΚ. Σε αυτό το φόντο έλαβαν μέρος πολιτικές κρίσεις κι επεισόδια-σταθμοί εκείνης της δεκαετίας (απομάκρυνση του φιλοευρωπαίου Καραμανλή που αναρωτιόταν ποιος κυβερνάει αυτόν τον τόπο, Ιουλιανά, κτλ) για να φτάσουμε στην επιβολή της δικτατορίας το 67'.

Περισσότερες λεπτομέρειες για το οικονομικό υπόβαθρο αυτών των αντιθέσεων και τα διαφορετικά στρατηγικά σχέδια για την ανάπτυξη του ελληνικού καπιταλισμού (με κύριους πρεσβευτές το Ζολώτα και το Βαρβαρέσο) ο σφος αναγνώστης μπορεί να βρει στο δεύτερο τόμο του Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ.

To KKE και το ΚΕΚΡ για τον ιμπεριαλισμό

Προτού περάσει πάλι ενάμισι εξάμηνο, για να γίνει είδηση, η ΕφΣυν θα έπρεπε να ξέρει και να ενημερώσει έγκαιρα το ευαισθητοποιημένο σε υψηλής ποιότητας κουκουεδολογίες κοινό της για το νέο τεύχος της διεθνούς Κομεπ και τη συνέχεια της «σφοδρής και οξυμένης» ιδεολογικής σύγκρουσης μεταξύ του ΚΚΕ και του ΚΕΚΡ, όπως αυτή αποτυπώνεται στις παρατηρήσεις της κάθε πλευράς πάνω στο άρθρο της άλλης. Οι οποίες παρουσιάζουν βέβαια πρωτογενώς ενδιαφέρον, για την ιδεολογική διαπάλη και συζήτηση που διεξάγεται ανοιχτά στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, κι όχι για το όποιο λαβράκι νομίζει ότι έχει βγάλει ο κάθε αμερόληπτος κι αντικειμενικός συντάκτης.

Παρακάτω ακολουθούν οι παρατηρήσεις της συντακτικής ομάδας της επιθεώρησης του ΚΕΚΡ πάνω στο άρθρο του Μάκη Παπαδόπουλου για τις «ιμπεριαλιστικές ενώσεις, τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις και τη στάση των κομμουνιστών». Κι οι παρατηρήσεις του ΚΚΕ πάνω στο άρθρο της ΚΕ του ΚΕΚΡ για τη «λενινιστική προσέγγιση στην ανάλυση των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών και την αξιοποίηση των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων, για την επεξεργασία της επαναστατικής στρατηγικής πάλης στις συνθήκες της σύγχρονης Ρωσίας».

Η αντιγραφή κι αναδημοσίευση των παρατηρήσεων εδώ έχει ως στόχο να κεντρίσει το ενδιαφέρον του σφου αναγνώστη και να τον προτρέψει να πάρει και να μελετήσει το νέο τεύχος (και άλλα παλιότερα) της διεθνούς Κομεπ, για να σχηματίσει μια σφαιρική εικόνα για τη διαπάλη και την ουσία της.

Σχόλιο του ΚΕΚΡ για το άρθρο του ΚΚΕ «ιμπεριαλιστικές ενώσεις, ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις και η στάση των κομμουνιστών».

Το άρθρο του συντρόφου Μάκη Παπαδόπουλου είναι επίκαιρο, ενδιαφέρον και πλόυσιο σε παρουσίαση γεγονότων κι επιχειρημάτων. Γενικότερα πληροί τις απαιτήσεις των άρθρων του περιοδικού «Διεθνής Κομμουνιστική Επιθεώρηση» και είμαστε ικανοποιημένοι που στο τελικό κείμενο του άρθρου λαμβάνονται υπόψη όλες σχεδόν οι προτάσεις και οι παρατηρήσεις μας.

Δυστυχώς το άρθρο παρά τις αλλαγές, δεν είναι απαλλαγμένο από ορισμένα μειονεκτήματα.

Πρώτον, κατά την άποψή μας, δε δίνεται με αρκετή σαφήνεια η διατυπωμένη θεμελιώδης λενινιστική θέση ότι στον ιμπεριαλισμό μια χούφτα μεγάλες καπιταλιστικές δυνάμεις κλέβουν τις υπόλοιπες χώρες και πως διεξάγεται μια συνεχής πάλη για την ανακατανομή του κόσμου μεταξύ των μεγάλων ιμπεριαλιστικών αρπακτικών. Η θέση για την ανισόμετρη ανάπτυξη στον ιμπεριαλισμό παρουσιάζεται στο άρθρο απολύτως σωστά, αλλά δεν οδηγεί σε αυτό το συμπέρασμα.

Δεύτερο, δε λαμβάνεται υπόψη η θεμελιώδης διαφορά μεταξύ των ιμπεριαλιστικών χωρών που ακολουθούν μια φασιστική πολιτική, στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό, και σε εκείνα τα καπιταλιστικά κράτη που διατηρούν την αστικοδημοκρατική μορφή της δικτατορίας της αστικής τάξης.

Η σύνταξη του περιοδικού «Σαβιέτσκι Σαγιούζ»

Παρατηρήσεις του ΚΚΕ στο άρθρο του ΚΕΚΡ

Παίρνοντας υπόψη τη συνθετότητα των θεμάτων που αναλύονται στο 60 τεύχος της ΔΚΕ και προκειμένου να αναπτυχθεί παραπέρα η ανταλλαγή απόψεων, θέλουμε να αξιοποιήσουμε το «βήμα διαλόγου» και να εκφράσουμε σύντομα ορισμένες διαφορετικές προσεγγίσεις με το άρθρο του ΚΕΚΡ.

Συγκεκριμένα:

1. Το ζήτημα της εξάρτησης μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών στο σύγχρονο κόσμο

Ο ιμπεριαλισμός πρέπει να αντιμετωπίζεται με όλα τα χαρακτηριστικά με τα οποία τον περιγράφει στο έργο του ο Λένιν, κι όχι ως μια επιθετική εξωτερική πολιτική.

Στο σύγχρονο ιμπεριαλιστικό σύστημα, όπου περίπου 200 κράτη έχουν «πολιτική ανεξαρτησία», δεν είναι δηλαδή στην κατάσταση των αποικιών όπως συνέβαινε έως το 19^ο αιώνα, έχει διαμορφωθεί ένα καθεστώς ανισότιμης αλληλεξάρτησης μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών, που μοιάζει με μια ιμπεριαλιστική «πυραμίδα», όπου κάθε καπιταλιστικό κράτος καταλαμβάνει τη δική του θέση, στη βάση της ισχύος του (οικονομικής, πολιτικής, στρατιωτικής). Η θέση των κρατών μεταβάλλεται λόγω της επίδρασης του νόμου της ανισόμετρης ανάπτυξης.

Οι κομμουνιστές, κατά την εκτίμησή μας, πρέπει να αγωνίζονται για την ανατροπή της αστικής εξουσίας κι έτσι της διάρρηξης των σχέσεων της ανισότιμης αλληλεξάρτησης, κι όχι βέβαια για να επιτευχθεί «ισότητα» μέσα στο πλαίσιο του ιμπεριαλισμού ή για να αναβαθμιστεί η θέση της χώρας (δηλαδή της αστικής τάξης) στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα.

Σχετικά με την ΕΕ, υπενθυμίζουμε ότι είναι μια καπιταλιστική ενοποίηση χωρών της Ευρώπης, που συγκροτήθηκε με την αποτελεσματικότερη εκμετάλλευση των εργαζομένων στις χώρες αυτές και για να μπορέσει να αντεπεξέλθει στον ανταγωνισμό με τις άλλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Σαφώς Γερμανία και Γαλλία, ως ισχυρότερες χώρες στην ΕΕ, έχουν ηγεμονικό ρόλο σε αυτήν, αλλά για τα αντιλαϊκά μέτρα και την ιμπεριαλιστική πολιτική της ευθύνονται οι αστικές τάξεις όλων των χωρών που συμμετέχουν σε αυτή, στο μέτρο της ισχύος τους.

2. Το ζήτημα της στάσης των κομμουνιστών απέναντι σε αστικές κυβερνήσεις

Στο άρθρο σε διάφορα σημεία εκφράζεται θετική αντιμετώπιση μιας σειράς αστικών κυβερνήσεων. Κατά την άποψή μας, το κριτήριο θα πρέπει να είναι στα χέρια ποιας τάξης βρίσκεται.

Σχετικά με την πάλη κατά του φασισμού, το ΚΚΕ σημειώνει ότι αυτή δεν μπορεί να διεξαχθεί νικηφόρα για το λαό, κάτω από τη σημαία της αστικής δημοκρατίας. Πρέπει να διεξάγεται συνολικά για την ανατροπή της δικτατορίας του μονοπωλιακού κεφαλαίου, που γεννά και αξιοποιεί το φασιστικό ρεύμα.

3. Το ζήτημα της στάσης απέναντι στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο και τις προσαρτήσεις

Η στάση των κομμουνιστών απέναντι στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο δεν μπορεί να εξαρτηθεί από το εάν η μια ιμπεριαλιστική δύναμη (πχ οι ΗΠΑ) είναι ισχυρότερη και άλλη (πχ η Ρωσία) είναι λιγότερο ισχυρή.

Ο Λένιν πολύ παραστατικά έχει γράψει: «Ένας δουλοκτήτης που έχει 100 δούλους πολεμάει με ένα δουλοκτήτη που έχει 200 δούλους, για ένα πιο «δίκαιο» ξαναμοίρασμα των δούλων», τότε δεν έχει σημασία ποιος ξεκινά πρώτος, ποιος επιτίθεται πρώτος, «η χρησιμοποίηση σε μια τέτοια περίπτωση της έννοιας ‘αμυντικός’ πόλεμος ή ‘υπεράσπιση της πατρίδας’ θα ήταν πλαστογραφία της Ιστορίας και στην πραγματικότητα θα σήμαινε εξαπάτηση του απλού λαού…»

Επιπλέον, σε αυτές τις συνθήκες έχει σημασία η στάση απέναντι στο ζήτημα της «αυτοδιάθεσης» και των «προσαρτήσεων». Αναγνωρίζουμε πως το ζήτημα της Κριμαίας, όπως άλλωστε κάθε τέτοιο ζήτημα, έχει ιδιαιτερότητες, αλλά θεωρούμε πως το βάρος της προπαγάνδας τους οι κομμουνιστές δεν πρέπει να το ρίξουν στο σε ποιον πρέπει να ανήκει η Κριμαία (στη Ρωσία ή στην Ουκρανία), αλλά στο ότι ούτε η πρόσδεση της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, ούτε η προσάρτησης της Κριμαίας στο ένα ή άλλο κράτος δε λύνει τα βασικά προβλήματα των εργαζομένων όσο παραμένει ο καπιταλιστικός δρόμος ανάπτυξης.

4. Το ζήτημα της στάσης των κομμουνιστών απέναντι στις διακρατικές καπιταλιστικές ενώσεις

Η πραγματικότητα τεκμηριώνει πως πρόκειται για ενώσεις καπιταλιστικών κρατών που, ανεξάρτητα από το αν συμμετέχουν κράτη με κυβερνήσεις που δηλώνουν αριστερές, η βάση είναι οι μεγάλοι οικονομικοί όμιλοι και τα συμφέροντά τους. Αυτή είναι η αφετηρία των εμπορικών και άλλων οικονομικών συναλλαγών που προωθούνται ανάμεσα στα κράτη-μέλη, αλλά και στις σχέσεις τους με άλλες καπιταλιστικές χώρες ή ιμπεριαλιστικές ενώσεις.

Επίσης, εκτιμάμε ότι η αντιμετώπιση του «πολυπολικού κόσμου» ως μέσο εξασφάλισης της ειρήνης και των λαϊκών συμφερόντων είναι πλάνη. Επί της ουσίας αυτή η προσέγγιση αντιμετωπίζει ως σύμμαχο τον αντίπαλο, εγκλωβίζει λαϊκές δυνάμεις στην επιλογή ιμπεριαλιστή ή ιμπεριαλιστικής ένωσης, κάνει ζημιά στο εργατικό κίνημα.

Και πάλι για την εξάρτηση

μια ξεχασμένη απόφαση της 3^ης Διεθνούς

Από τον Άναυδο – Αύγουστος 2015

Η κε του μπλοκ φιλοξενεί σήμερα μια νέα δουλειά του Άναυδου και μια ενδιαφέρουσα "ανακάλυψη" ενός συνεδριακού ντοκουμέντου της Κομιντέρν, που έχει διαχρονική αξία.

1. Εισαγωγικά.

Όσοι παραμένουν εξαρτημένοι από τη συζήτηση για την εξάρτηση πιστεύω ότι θα βρουν πολύ ενδιαφέρουσα μια μάλλον ξεχασμένη απόφαση της 3^ης Διεθνούς που την αλίευσα διαβάζοντας ένα άσχετο βιβλίο. Φυσικά δεν αναφέρομαι στο περιεχόμενο της αυτό καθαυτό που και αυτό είναι ενδιαφέρον αλλά στο επίθετο με το οποίο χαρακτηρίζει τόσο την Ελλάδα όσο και τις υπόλοιπες χώρες που αναφέρονται στο κείμενο.

Η απόφαση για την Κ. Ευρώπη και τα Βαλκάνια αποτελούσε μέρος τη συνολικής απόφασης του 5^ου συνεδρίου της 3^ης Διεθνούς  (Μόσχα, Ιούλιος 1924) για το εθνικό ζήτημα.

2. Απόφαση για το Εθνικό Ζήτημα στην Κεντρική Ευρώπη και στα Βαλκάνια. (αποσπάσματα –πηγή:  Communist International 7 (December 1924-January 1925) σελ: 93-99)

Ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος, στον οποίο η μπουρζουαζία έσυρε τους εργαζόμενους με υποκριτικά συνθήματα σχετικά με την υπεράσπιση των μικρών εθνοτήτων, και  το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, στην πραγματικότητα οδήγησε στην εντατικοποίηση των εθνικών ανταγωνισμών και της εθνική καταπίεσης στην Κεντρική Ευρώπη και στα Βαλκάνια σαν αποτέλεσμα της νίκης μιας από τις ομάδες των καπιταλιστικών δυνάμεων.

Οι συνθήκες του Σεν-Ζερμέν, και των Βερσαλλιών όπως και οι μετέπειτα συνθήκες που υπαγορεύτηκαν από τις νικήτριες δυνάμεις της Αντάντ, δημιούργησαν μια σειρά νέων μικρών ιμπεριαλιστικών κρατών - Πολωνία, Τσεχοσλοβακία, Γιουγκοσλαβία, Ρουμανία, Ελλάδα – σαν ένα μέσο για την καταπολέμηση της προλεταριακής επανάστασης. Τα κράτη αυτά σχηματίστηκαν με την προσάρτηση  μεγάλων περιοχών με ξένους πληθυσμούς και έχουν γίνει κέντρα εθνικής καταπίεσης και κοινωνικής αντίδρασης. . . .

Συνεπώς το εθνικό ζήτημα έχει αποκτήσει νέα σημασία μετά τον πόλεμο, και έχει γίνει προς το παρόν ένα από τα βασικά πολιτικά ζητήματα της Κεντρικής Ευρώπης και των Βαλκανίων. Ταυτόχρονα, η πάλη των καταπιεσμένων λαών ενάντια στην εθνική καταπίεση έχει γίνει ένας αγώνας ενάντια στην εξουσία της ιμπεριαλιστικής αστικής τάξης που νίκησε στο Παγκόσμιο Πόλεμο, δεδομένου ότι η ενίσχυση αυτών των νέων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων σημαίνει την ενίσχυση των δυνάμεων του παγκόσμιου ιμπεριαλισμού.

Η σημασία του αγώνα κατά της εθνικής καταπίεσης αυξάνεται περαιτέρω από το γεγονός ότι οι εθνικότητες που καταπιέζονται από την Πολωνία, Τσεχοσλοβακία, τη Γιουγκοσλαβία, τη Ρουμανία και την Ελλάδα, στην κοινωνική τους σύνθεση, είναι σε μεγάλο βαθμό τους αγρότες, και ο αγώνας για την εθνική τους απελευθέρωση είναι την ίδια στιγμή η πάλη των μαζών των αγροτών ενάντια στους ξένους ιδιοκτήτες και τους καπιταλιστές.

Ενόψει αυτών των γεγονότων, τα Κομμουνιστικά Κόμματα της Κεντρικής Ευρώπης και των Βαλκανίων βρίσκονται αντιμέτωπα με το καθήκον να παρέχουν πλήρη υποστήριξη στο εθνικό επαναστατικό κίνημα μεταξύ των καταπιεσμένων εθνικοτήτων.

Το σύνθημα ‘‘το δικαίωμα κάθε έθνους για αυτοδιάθεση, ακόμη και στην αποχώρηση’’ στην παρούσα προ-επαναστατική περίοδο, πρέπει να διατυπώνεται στην περίπτωση αυτών των πρόσφατα δημιουργηθέντων  ιμπεριαλιστικών κρατών στο πιο συγκεκριμένη σύνθημα, ‘‘τον πολιτικό διαχωρισμό των καταπιεσμένων λαών από την Πολωνία, τη Ρουμανία, Τσεχοσλοβακία, τη Γιουγκοσλαβία και την Ελλάδα...’’.

Το Συνέδριο αναθέτει σε όλα τα Κομμουνιστικά Κόμματα της Κεντρικής Ευρώπης και των Βαλκανίων το καθήκον να παρέχουν πλήρη υποστήριξη στα εθνικά επαναστατικά κινήματα των καταπιεσμένων λαών ενάντια στην εξουσία της άρχουσας τάξης, και να οργανώσουν κομμουνιστικούς πυρήνες στις εθνικές επαναστατικές οργανώσεις, προκειμένου να κερδίσουν την ηγεσία του εθνικού επαναστατικού κινήματος των καταπιεζόμενων λαών, και να το κατευθύνουν στον ξεκάθαρο και συγκεκριμένο δρόμο του επαναστατικού αγώνα ενάντια στην εξουσία της αστικής τάξης, στη βάση της στενής αλληλεγγύης όλων των εργατών και στην κοινή τους πάλη για μια κυβέρνηση εργατών-αγροτών σε κάθε χώρα.

Μόνο με την ένωση των κομμουνιστικών στοιχείων μέσα στις εθνικές επαναστατικές οργανώσεις μπορούν να εξασφαλίσουν οι πρώτες την προτεραιότητα των  εργαζόμενων μαζών στις δεύτερες σαν  αντίβαρο σαν αστικά, φεουδαρχικά και τυχοδιωκτικά στοιχεία, τα οποία χρησιμοποιούν συχνά αυτές τις οργανώσεις για δικούς τους ταξικούς σκοπούς, ή τις μετατραπούν σε εργαλεία για τους ιμπεριαλιστικούς σκοπούς στα διάφορα καπιταλιστικά κράτη.

Το Συνέδριο επιβάλλει σε όλα τα Κομμουνιστικά Κόμματα την υποχρέωση να διεξάγουν ενεργητική πάλη ενάντια στην πρόκληση εθνικού μίσους και στον σωβινισμό από τους αστούς και τα σοσιαλ-προδοτικά κόμματα, και να εξηγήσουν στις εργατικές μάζες τόσο των καταπιεσμένων όσο και των καταπιεστών εθνικοτήτων τον  κοινωνικό χαρακτήρα της εθνικής καταπίεσης και της εθνικής επαναστατικής πάλης και την εξάρτηση αυτού του αγώνα από τον αγώνα του παγκόσμιου προλεταριάτου για την πλήρη κοινωνική και εθνική χειραφέτηση των εργατών. . .

Το Συνέδριο σημειώνει την αντεπαναστατική σημασία του αποικισμού που εφαρμόζουν οι άρχουσες τάξεις των μικρών αυτών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων και που οδηγεί σε επιδείνωση των εθνικών διαφορών. Το Κογκρέσο αναθέτει στα Κομμουνιστικά Κόμματα της Πολωνίας, Ρουμανίας, Γιουγκοσλαβίας, Τσεχοσλοβακίας και της Ελλάδας, την υποχρέωση της διεξαγωγής μιας ενεργητικής εκστρατείας ενάντια σε αυτή την αποικιακή πολιτική.

Το Συνέδριο εγκρίνει το σύνθημα που προωθούν τα Κομμουνιστικά Κόμματα των χωρών των Βαλκανίων υπέρ μιας Βαλκανικής Ομοσπονδίας ίσων και Ανεξάρτητων Εργατό-αγροτικών Δημοκρατιών….

3. Επιμύθιο

Η 3^η διεθνής δεν είχε κανένα πρόβλημα να χαρακτηρίσει την Ελλάδα ιμπεριαλιστική χώρα ήδη από το 1925. Μαζί της φυσικά και όλες τις Βαλκανικές αλλά και τις  νέες χώρες που δημιουργήθηκαν σαν αποτέλεσμα της ήττας του Γερμανικού και Αυστριακού ιμπεριαλισμού στον Α’ΠΠ.

Όπως έχουμε εξηγήσει πολλάκις στο ιστολόγιο αυτό (όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να διαβάσει το κείμενο αυτό) η εξάρτηση είναι αποτέλεσμα του νόμου της ανισόμετρης ανάπτυξης στον καπιταλισμό. Η εξάρτηση απορρέει από την υπανάπτυξη που με τη σειρά της είναι αποτέλεσμα της ιστορικής συγκυρίας (κάποιες χώρες πήραν το δρόμο του  καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής  νωρίτερα από κάποιες άλλες, στρατιωτική επικράτηση, εφευρέσεις, πηγές πρώτων υλών, διευρυμένη αναπαραγωγή συγκεκριμένου κεφαλαίου κλπ.. ). Συνεπώς τόσο γενικά όσο και σε τοπικό επίπεδο η εξάρτηση δεν είναι μόνιμο φαινόμενο. Επιπλέον δεν αποτελεί προϋπόθεση για τον καπιταλισμό. Πρόκειται για μια αντίθεση που ιστορικά βρήκε τη λύση της πολλές φορές στα πλαίσια του καπιταλισμού. Στη διάρκεια των αιώνων η καπιταλιστική ανάπτυξη οδήγησε στο σχηματισμό ισχυρού κεφαλαίου, αστικής τάξης και πολυάριθμης εργατικής τάξης σε όλες σχεδόν τις χώρες της γης. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν σήμερα η Κίνα και η Ινδία που στις αρχές του 20^ου αιώνα κατατάσσονταν στις αποικίες και ημι-αποικίες ενώ στον 21^ο αιώνα αποτελούν δυο νέους ιμπεριαλιστικούς γίγαντες.

Το ότι τα ιμπεριαλιστικά τσακάλια αυξήθηκαν ενώ η λεία προς μοιρασιά συρρικνώνεται οδηγεί σε περεταίρω όξυνση των ενδο-ιμπεριαλιστικών αντιθέσεων. Η λύση των αντιθέσεων αυτών μπορεί να γίνει μόνο μέσω ενός νέου ιμπεριαλιστικού πολέμου. Και είναι στα πλαίσια αυτού του πολέμου που η ιμπεριαλιστική αλυσίδα θα σπάσει ξανά στον πιο αδύναμο της κρίκο. Το ζητούμενο είναι αν εκεί θα βρίσκεται Κομμουνιστικό Κόμμα που θα εφαρμόσει το πολύτιμο μάθημα του Λένιν ώστε να πάρει την εξουσία ή η όποια καρικατούρα κόμματος-κινήματος-μετώπου θα συρθεί πίσω από την αστικής τάξης σαλπίζοντας την υπεράσπιση της χώρας δηλαδή του κεφαλαίου. Στην Ελλάδα τέτοιος κίνδυνος δεν υπάρχει το ΚΚΕ έχει βγάλει τα συμπεράσματα του από τον προηγούμενο αιώνα και θα πράξει το επαναστατικό του καθήκον στο ακέραιο (όπως πάντα).

Είμαι εξάρτημα εγώ της μηχανής σας

Πολλές συζητήσεις αυτό το διάστημα περιστρέφονται γύρω από την ερμηνεία των γεγονότων και σκοντάφτουν σχεδόν νομοτελειακά στο περιβόητο ζήτημα της (αλληλ)εξάρτησης. Το οποίο προκύπτει ενίοτε και με εμμονικό τρόπο, σε βαθμό που να σου κολλάει σα σουξέ-τραγούδι, που το ακούς συνέχεια. Εξαρτάται μου λες, εξαρτάται.

Κι από την άλλη, το είχα συνδέσει μια φορά με ένα επεισόδιο των απαράδεκτων, που έτυχε να βλέπω, και κατέληξα αντί για μαγγανοπήγαδο να τραγουδάω μέσα μου:

Αλληλεξάρτηση, αλληλεξάρτηση, οι μέρεις μοιάζουν

Αλληλεξάρτηση, αλληλεξάρτηση, είναι η ζωή μας...

Αλλά το ερώτημα παραμένει: ποια θεώρηση επιβεβαιώνουν οι τελευταίες εξελίξεις; Ποια μας δίνει τα κατάλληλα εργαλεία, για να αναλύσουμε την ουσία τους και να ξετυλίξουμε το κουβάρι των αντιθέσεων;

Προτού μπούμε στο ψητό, ας δούμε μια ερμηνεία, που ίσως φανεί απλοϊκή και κάπως χοντροκομμένη, αλλά προσεγγίζει πιθανότατα την πραγματικότητα. Η κυβέρνηση (πίστεψε πως) είχε την έγκριση και τις πλάτες των αμερικάνων, για να προχωρήσει το σχεδισμό της, αλλά όταν χόντρυνε το παιχνίδι, αφέθηκε στην τύχη της κι αναγκάστηκε να υποχωρήσει και να παραδοθεί ουσιαστικά άνευ όρων. Καταλαβαίνοντας οι γερμανοί πως η ελληνική πλευρά δεν είχε καμία σοβαρή εναλλακτική και προφανώς κανένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί (παρά τις φλυαρίες για τη διαπραγματευτική ισχύ του δημοψηφίσματος, που θα άλλαζε την ευρώπη) έβγαλαν τα νύχια τους και υποχρέωσαν την ελληνική κυβέρνηση σε έναν ντροπιαστικό, επώδυνο συμβιβασμό και την πολιτική ταπείνωση. Μπορεί στο εσωτερικό ο τσίπρας να διατηρεί εν μέρει την εικόνα του ήρωα που το πάλεψε και πέτυχε ό,τι καλύτερο μπορούσε, αλλά φάνηκε τελείως αναντίστοιχος με τους (εθνικά περήφανους) λεονταρισμούς του αμέσως προηγούμενου διαστήματος, θυμίζοντας το ανέκδοτο του λαγού που καυχιέται και λέει καμιά παπαριά (για δημοκρατία και εθνική αξιοπρέπεια) μέχρι να βρει μπροστά του το λάκκο των λεόντων.

Η δημοσίευση της έκθεσης του δντ κι οι άμεσες σημιτικές ευχαριστίες του δραγασάκη (από τον οποίο γλιτώσαμε παρατρίχα το 91’) προς τον ομπάμα και την κυβέρνησή του, εντάσσονται στα πλαίσια της αμερικάνικης στήριξης, ενώ η παραίτηση του ανθρώπου τους με το ένα νι, στη φάση της αναδίπλωσης και της... «αλλαγής σχεδίων».

Στην ανακοίνωσή της για το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, η κετουκε σημειώνει σχετικά μεταξύ άλλων.

Το γεγονός ότι για πρώτη φορά τέθηκε τόσο έντονα και άμεσα το ενδεχόμενο αποχώρησης μιας χώρας από την ευρωζώνη οφείλεται στην όξυνση των εσωτερικών αντιθέσεων και της ανισομετρίας των οικονομιών της ευρωζώνης, στους ανταγωνισμούς με τα παλιότερα και νέα ιμπεριαλιστικά κέντρα, που αναδείχτηκαν μετά τις ανατροπές στις χώρες του σοσιαλισμού. Αυτά τα προβλήματα οξύνθηκαν στις συνθήκες της παρατεταμένης οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα και όχι μόνο. Ενισχύθηκαν οι αποσχιστικές τάσεις, που υποστηρίζονται από αστικές πολιτικές δυνάμεις, που θέλουν μια ευρωζώνη μεταξύ πιο ισχυρών οικονομικά χωρών. Πρόκειται για ισχυρή τάση στη Γερμανία, που υποδαυλίζεται από τις κυρίαρχες δυνάμεις στο ΔΝΤ, για τους δικούς τους λόγους, τα δικά τους συμφέροντα, οξύνοντας τις αντιθέσεις μέσα στην Ευρωζώνη. Στο ζήτημα της παραμονής της Ελλάδας στην ευρωζώνη, εκφράστηκαν ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις μέσα στην ευρωζώνη, κυρίως μεταξύ Γερμανίας και Γαλλίας, αλλά και αντιθέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Γερμανίας, άλλων ιμπεριαλιστικών κέντρων. Οι ΗΠΑ παρενέβησαν, θέλοντας να περιορίσουν την ηγεμονία της Γερμανίας στην Ευρώπη, χωρίς προς το παρόν να επιθυμούν διάλυση της ευρωζώνης.

Πριν προχωρήσουμε παρακάτω πάντως, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάποιες έννοιες και το περιεχόμενό τους, για να μη λέει ο καθένας τα δικά του, εννοώντας βασικά μάλλον διαφορετικά πράγματα. Τι λέει η θεωρία της αλληλεξάρτησης και πού αναπτύσσεται ολοκληρωμένα, για να ξέρουμε αν είναι όντως καταστροφική και πρέπει να την απορρίψουμε ή αντιστρόφως να την υιοθετήσουμε; Σε ποιο θεωρητικό έργο, σε ποια μπροσούρα, ποια συλλογική επεξεργασία ή ντοκουμέντο εκτίθενται ολοκληρωμένα τα συμπεράσματα και οι ιδέες της; Πού υπάρχει, τι είναι και τι θέλει τέλος πάντως αυτή η θεωρία; Και υπονοεί την ολοένα στενότερη, οργανική σύνδεση των κρατών και των οικονομιών τους σε διεθνές επίπεδο –που είναι, νομίζω, κι αδιαμφισβήτητη, χωρίς φυσικά να αναιρεί τα στοιχεία του μεταξύ τους ανταγωνισμού- ή κάτι παραπάνω απ’ αυτό;

Τα ίδια περίπου ερωτήματα ισχύουν από την άλλη και για τη θεωρία της εξάρτησης. Ταυτίζεται με τις επεξεργασίες και τα πολιτικά συμπεράσματα του σαμίρ αμίν; Ή βασίζεται στο σχετικό απόσπασμα από τον ιμπεριαλισμό του λένιν για μια χούφτα ιμπεριαλιστικά κράτη που εκμεταλλεύονται τα υπόλοιπα; Πού εκτίθεται ολοκληρωμένα και ποια είναι τα πρακτικά-πολιτικά της προτάγματα; Το σπάσιμο του αδύναμου κρίκου ιμπεριαλιστικής αλυσίδας ή κάποια ενδιάμεση περίοδος «απεξαρτήσης» των εξαρτημένων χωρών, που θυμίζει το παλιότερο σχήμα της μη καπιταλιστικής ανάπτυξης;

Κατά τη δική μου αντίληψη, που μπορεί να είναι λειψή ή εσφαλμένη, αυτή είναι μια βασική εκκρεμότητα που έχει μείνει από ανοιχτή το 19^ο συνέδριο, ενώ θα έπρεπε να είναι μάλλον προαπαιτούμενη για τις προγραμματικές του επεξεργασίες μια τέτοια ανάλυση, που να επεξηγεί αναλυτικά και τεκμηριωμένα τις διακρατικές σχέσεις στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα, τη θέση της ελλάδας σε αυτό (και σε συνάρτηση με τα παραπάνω) τα πρακτικά καθήκοντα που απορρέουν (σε τακτική και στρατηγική κλίμακα). Το ζήτημα αυτό –κατά τη δική μου πάντα αντίληψη- δε διευκρινίστηκε ούτε μετασυνεδριακά, στην μπροσούρα για τα θεωρητικά ζητήματα στο πρόγραμμα του κκε, ενώ η πολιτική απόφαση του συνεδρίου, αν θυμάμαι καλά, έκανε λόγο για ανισότιμες εξαρτήσεις (!), που είναι μάλλον αμφιλεγόμενος όρος, καθώς οι εξαρτήσεις είναι εξ ορισμού ανισότιμες (όχι;).

Αυτά παρενθετικά, ως ειλικρινής απορία, κι όχι ως υψωμένο δάχτυλο (στη νοημοσύνη του αναγνώστη) που προσπαθεί να υποδείξει κάτι.

Ας δούμε τώρα κάποια συγκεκριμένα στοιχεία. Η ελληνική κυβέρνηση υποχρεώθηκε σε έναν ταπεινωτικό συμβιβασμό που της επιβάλλει την επιστροφή της τρόικα και των ελεγκτικών της μηχανισμών, το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, ακόμα και την αναίρεση μερικών μικρών νομοθετικών πρωτοβουλιών που πάρθηκαν το πρώτο πεντάμηνο και θεωρούνται μονομερείς ενέργειες, ή την αύξηση κάποιων φορολογικών συντελεστών για τους εφοπλιστές –που ήταν μία από τις ελάχιστες πραγματικές κόκκινες γραμμές της, κατά την πορεία της διαπραγμάτευσης.

Τα παραπάνω στοιχειοθετούν την ανισότιμη (κατώτερη) θέση του ελληνικού καπιταλισμού στο διεθνές, ιμπεριαλιστικό σύστημα, καθώς δεν είναι σε θέση να χαράξει αυτόνομη στρατηγική πορεία, χωρίς να πατά σε άλλες πλάτες, ενώ κάποια στοιχεία παραπέμπουν μάλλον σε αποικιοκρατικούς όρους και σχέσεις γενικότερα. Με άλλα λόγια, η ελληνική πλευρά μέτρησε το μπόι της και βρέθηκε ελλιποβαρής, αναγκαζόμενη σε άτακτη αναδίπλωση.

Από την άλλη όμως, οι συνεχείς συσκέψεις κορυφής για το ελληνικό θέμα κι η διακριτική στήριξη της γαλλίας και της ιταλίας, που προβάλλουν αυτές τις σκηνές στο προσεχές μέλλον και βλέπουν να έρχεται κι η δική τους σειρά, αποδεικνύουν πώς μια μικρή οικονομία, της λεγόμενης δεύτερης ταχύτητας, μπορεί να επηρεάσει συνολικά την ευρωζώνη και τις αλληλεξαρτώμενες οικονομίες της.

Ας έρθουμε όμως στο δια ταύτα. Τα πρακτικά κθήκοντα στη δοσμένη συγκυρία απορρέουν από τη συγκεκριμένη ανάλυσή της και την εκτίμηση για τη θέση της ελλάδας στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα. Πόσο μπορεί να διαφέρουν όμως αυτές οι εκτιμήσεις στις πρακτικές τους απολήξεις; Υπάρχει θεωρητικά τουλάχιστον στρατηγική διαφωνία ως προς το χαρακτήρα της επικείμενης επανάστασης και την αναγκαιότητά της; Όχι. Διαφέρουν όμως οι εκτιμήσεις για το πώς θα την προσεγγίσουμε και για τα χαρακτηριστικά του μετώπου-συμμαχίας, που ενδείκνυται για τη συγκέντρωση δυνάμεων.

Υπάρχει όμως κανείς που να διαφωνεί πως είναι αδιαπραγμάτευτος ο αντιιμπεριαλιστικός χαρακτήρας αυτού του υποκειμένου; Ότι είναι απαραίτητα συστατικά η πάλη ενάντια στις διεθνείς ιμπεριαλιστικές ενώσεις και τους πολέμους που διεξάγουν; Ότι σήμερα είναι αναγκαία και επίκαιρη, όσο ποτέ άλλοτε, η άμεση αποδέσμευση της ελλάδας από τη λυκοσυμμαχία της εε, η ρήξη με την ευρωπαϊκή ένωση, το κεφάλαιο και την εξουσία τους;

Και στον αντίποδα. Υπάρχει κανείς που φαντάζεται και παλεύει αυτό το στόχο αυτόνομα από το στρατηγικό ζήτημα της επανάστασης; Που υποθέτει ότι μπορούμε να δράσουμε βήμα-βήμα, σε συνθήκες εργαστηρίου, χωρίς όλα τα όπλα που θα χρειαστεί ο αδύναμος κρίκος της αλυσίδας, για να προστατέψει την οικονομία του και προπαντός την ακεραιότητά του; Και υπάρχει κανείς που να λέει (πχ στα χνάρια των μεταβατικών τροτσκιστικών αυταπατών και κάποιων πάλαι ποτέ μαοϊκών, που μπορεί να βλέπουν το πρόγραμμα της θεσσαλονίκης σαν προκαταρκτικό στάδιο του σοσιαλισμού και τη συμφωνία –αλλά όχι σε αυτή τη σκληρή εκδοχή της- σαν το προστάδιο του προγράμματος) πως όλα αυτά εντάσσονται σε μια διακριτή, προεπαναστατική περίοδο –πχ της παραγωγικής ανασυγκρότησης ή όπως αλλιώς την ονομάσουμε;

Τα παραπάνω ερωτήματα είναι ρητορικά. Και αν η απάντηση που δίνουμε σε αυτά είναι η ίδια, αυτό δε μειώνει τους προβληματισμούς ή τις διαφορετικές εκτιμήσεις που υπάρχουν γύρω από κάποια ζητήματα, την ανάγκη συστηματικής εξέτασης και διασαφήνισής τους, αλλά σίγουρα μας τοποθετεί στην ίδια πλευρά του χαρακώματος.

Μια ωραία ατμόσφαιρα

Κι ενώ η αγωνία για την κατάληξη του «διλήμματος» «μνημόνιο ή χρεοκοπία» κορυφώνεται, αλλά ολοένα και περισσότερος κόσμος το προσπερνά, γιατί ο βρεγμένος τη βροχή δε φοβάται, και στο κάτω-κάτω της γραφής «εμείς θα ζήσουμε κι ας είμαστε φτωχοί», ήρθε η χτεσινή συζήτηση στο ευρωκοινοβούλιο να θυμίσει αμφιθέατρο και να διασκεδάσει κάπως το τεταμένο κλίμα.

Μια συζήτηση που είχε σχεδόν τα πάντα. Νταβαντούρι, χειροκροτήματα, αποδοκιμασίες, ατάκα στην ατάκα και συνδικαλιές, την καϊλή να μιλάει για την παγκόσμια ειρήνη, λες και ήταν στα καλλιστεία, εκθέσεις ιδεών με ιδεολογικές διακηρύξεις, χωρίς αντίκρισμα, αλλά και κάθε καρυδιάς καρύδι: ευρωλιγούρηδες και ευρωμάχους, αριστερούς ευρωπαϊστές και ακροδεξιούς ευρωσκεπτικιστές που τους την έβγαιναν από τα αριστερά –και ποιος να το φανταζόταν κάποιες δεκαετίες πριν- (αλλά όπως είπε και η καϊλή: αλέξη, εδώ έχουμε φίλους και συναγωνιστές). Με λίγα λόγια όλα τα συστατικά μιας καλής φοιτητικής συνέλευσης. Έλειπε ωστόσο η ψηφοφορία στο τέλος. Είπαμε, ναός της δημοκρατίας η ευρωβουλή, αλλά μην το παρακάνουμε κιόλας.

Ο τσίπρας λοιπόν θυμήθηκε τα νιάτα του στον «εγκέλαδο», το σχήμα του στο πολυτεχνείο, και βρέθηκε στο στοιχείο του, βγάζοντας δύο συγκινητικούς δεκάρικους για την ευρώπη των αξιών και της αλληλεγγύης (αυτό το «ευρώπη των λαών» δεν το λέει κανείς πια, ούτε καν ως σύνθημα). Και πέτυχε πλήρως το στόχο του, που ήταν να τον ακούσουν και να συγκινηθούν στο εσωτερικό μέτωπο για το «σκληρό αγώνα» που δίνει. Γιατί στο εξωτερικό, οι εταίροι του εξακολουθούν να το βλέπουν σαν εταίρα, ενώ οι ευρωβουλευτές έχουν τόσο πολλές αρμοδιότητες και δικαιώματα, που μπορούσαν το πολύ να τον χειροκροτήσουν, και πέραν τούτου ουδέν.

Κι είπε αρκετά πετυχημένα ο τσίπρας στο λόγο του. Χαρακτήρισε «ναό της δημοκρατίας» το ευρωκοινοβούλιο, που είναι ένα μεγάλο διακοσμητικό τίποτα, σαν τον αβραμόπουλο. Είπε πως ο δανεισμός είναι μορφή αλληλεγγύης (!) –οπότε ο τόκος μπαίνει προφανώς για να σφραγίσει τους ακατάλυτους δεσμούς και τη φιλία μας. Μίλησε για αποτυχημένο πείραμα στην ελλάδα (κι εγώ που νόμιζα ότι το πράγμα «δεν έτυχε, πέτυχε», εξαρτάται όμως από ποια σκοπιά το βλέπεις). Κι έκανε μεγάλο φινάλε με αντιγόνη και το δίκαιο των ανθρώπων, που μπαίνει ενίοτε πάνω από τους νόμους των ανθρώπων, ως υπέρτατος νόμος. Για το «νόμος είναι το δίκιο του εργάτη» δεν είχαν γράψει τίποτα οι αρχαίοι τραγωδοί μας, οπότε δεν είχαμε κάτι να πούμε. Αλλά ακόμα και οι εκκλησιάζουσες του αριστοφάνη, που έδινε το βήμα τις προάλλες, πριν από το δημοψήφισμα, έχουν πιο προωθημένες προγραμματικές θέσεις από τν «πρώτη φορά αριστερά» και τον τσίπρα.

Η υπόθεση μοιάζει πάντως με ένα παιχνίδι εντυπώσεων για το ποιος-ποιος-ποιος θα χρεωθεί (το ποιος θα φαγωθεί το ξέρουμε) τη μοιραία κατάληξη. Και μολονότι μπορεί να έχουμε στο παρά πέντε μια ανατροπή (διάβαζε κωλοτούμπα) στο σκηνικό και να υπογραφεί συμφωνία για το τρίτο και μακρύτερο (σε διάρκεια) μνημόνιο, είναι η πρώτη φορά που το σενάριο του «κρέτζιτ», όπως το προφέρει κορυφαίο κυβερνητικό στέλεχος, μοιάζει αρκετά πιθανό, πέρα από τη συνηθισμένη τρομοκρατία του μαύρου μετώπου, των καναλιών και των καλοπληρωμένων παπαγάλων τους. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως το κόμμα, που είναι πολύ προσεκτικό στις εκτιμήσεις και τις δηλώσεις του, καλεί το λαό σε εγρήγορση και ετοιμότητα, για κάθε πιθανό ενδεχόμενο (περιλαμβάνοντας σε αυτά και το γκρέξιτ). Και τώρα ακριβώς γίνεται πολύ φανερό πόσο τραγικές συνέπειες μπορεί να έχει μια μεσοβέζικη ρήξη, που δε φτάνει ως το τέλος (δηλ στον έλεγχο της οικονομίας και το στρατηγικό στόχο της εξουσίας), και προπαντός δεν είναι συντεταγμένη κι οργανωμένη, με δική μας πρωτοβουλία και σχέδιο για τα επόμενα βήματα. Μια εξέλιξη απ’ την οποία ο λαός μας δεν έχει ίσως πολλά να χάσει (που κι αυτό σχετικό είναι), αλλά σίγουρα δε θα βγει ωφελημένος.

Υπάρχουν όμως διάφορα ερωτήματα, που προκύπτουν εύλογα, παρακολουθώντας τις εξελίξεις και αναζητώντας το συνδετικό νήμα που τις ερμηνεύει. Γιατί οξύνθηκαν απότομα και σε τέτοιο βαθμό οι αντιθέσεις, που να συζητάμε το γκρέξιτ; Και τίνος επιδίωξη είναι; Μπορεί όλα αυτά να συμβαίνουν εξαιτίας μερικών αμελητέων μάλλον διαφορών σε δευτερεύοντα σημεία, μεταξύ των δύο προτάσεων, σύριζα και δανειστών; Ή εξαιτίας των μικροβελτιώσεων για τις οποίες εκλιπαρεί η κυβέρνηση, και της πρόθεσης των συνομιλητών της να τη ρίξουν;

Αν υποθέσουμε ότι ο σύριζα, κι όντως έχει βάση ως υπόθεση εργασίας, αποτελούσε τη βασική πολιτική εφεδρεία κι ίσως την καλύτερη επιλογή του συστήματος για να διαχειριστεί ένα πιθανό γκρέξιτ, δε θα έπρεπε να το είχε προετοιμάσει καλύτερα, προετοιμάζοντας παράλληλα και τον ελληνικό λαό για ένα τέτοιο ενδεχόμενο; Αν πάλι από την άλλη η ελλάδα παραμένει (ανισότιμα αλληλ)εξαρτημένη και την αρμέγουν οι δανειστές (με τη συναίνεση και της εγχώριας άρχουσας τάξης), γιατί θέλουν να την αποδεσμεύσουν από το άρμα τους και τη φυλακή του ευρώ, με τους αυστηρούς περιοριστικούς όρους για το χρέος, το έλλειμμα και τα δημοσιονομικά κάθε χώρας-μέλους;

Μπορεί να πλησιάζουμε στο διαζύγιο (αν χρησιμοποιήσουμε τον όρο «ρήξη» και μάλιστα υπό αυτές τις συνθήκες, θα τον ευτελίσουμε) απλά και μόνο (τρόπος του λέγειν) λόγω των ελλήνων εφοπλιστών; Ή λόγω της διαφωνίας ηπα (δντ) και γερμανών ως προς το κούρεμα του χρέους; Φτάνουμε σε αυτό το σημείο βάσει οργανωμένου σχεδίου; Ή μήπως θα ήταν προτιμότερο να καταφύγουμε στην υπόδειξη των κλασικών για την πραγματικότητα που προκύπτει ως η κοινή συνισταμένη πολλών διαφορετικών βουλήσεων, χωρίς να είναι αυτό που είχε θελήσει εξαρχής κάποιος από τους εμπλεκόμενους;

Και ποια πρέπει να είναι η δράση της δικής μας «συνιστώσας» στο κοινωνικό προτσές, και στη δοσμένη συγκυρία; Περισσότερα γι’ αυτό, στο επόμενο σημείωμα, υπό το φως και των νεότερων εξελίξεων. Ας έχουμε όμως καθαρό πως τίποτα (κάθε άλλο αν λάβει κανείς υπόψη του μια σειρά σημάδια των τελευταίων ημερών, από τη συνάντηση τσίπρα-θεοδωράκη, μέχρι τα σημερινά πρωτοσέλιδα και τους συριζαίους στα τηλεοπτικά πάνελ) δεν αποκλείει τελικά την υπογραφή συμφωνίας για νέο μνημόνιο. Όπως αντίστροφα κι η συμφωνία δεν αποκλείει το ενδεχόμενο του γκρέξιτ, σε μεταγενέστερο χρόνο.

Θεωρητική ανατομία του αριστερισμού

Εν αρχή ην το άτομο. Κι αμέσως μετά άρχισε να διασπάται και να πολλαπλασιάζεται σαν αμοιβάδα. Έτσι περίπου έγινε και με τον χώρο του εξωκοινοβουλίου, με τη διαφορά ότι η κοινή, αρχική μήτρα όλων των οργανώσεων ήταν το κόμμα κι οι κατά καιρούς διάφορες ιστορικές διασπάσεις του. Για να αποκρυπτογραφήσει κανείς λοιπόν το γενετικό υλικό αυτού του χώρου, πρέπει να μελετήσει αυτές τις διασπάσεις και τον χαρακτήρα τους. Κι αν από αυτές προκύπτουν κοινές πολιτικές ρίζες, πρόγονοι κι αναφορές με το κόμμα, υπάρχει και το αντεπιχείρημα πως το dna του ανθρώπου και του χιμπατζή είναι ίδια κατά 99%, αλλά είναι το υπόλοιπο 1% που κάνει τη διαφορά. Και αυτό εξηγεί την επιμονή κάθε οργάνωσης σε θέσεις πολιτικής καθαρότητας απέναντι στα άλλα ανθρωποειδή και τις μαϊμούδες απομιμήσεις της κομμουνιστικής φυσιογνωμίας (όπως την αντιλαμβάνεται ο καθένας τουλάχιστον).

Ο πρώτος βασικός διαχωρισμός στις γραμμές του κομμουνιστικού κινήματος, που καθορίζει και τη φυσιογνωμία του σύγχρονου εξωκοινοβουλευτικού χώρου, έρχεται με την εμφάνιση του τροτσκισμού στο μεσοπόλεμο. Η πρωτότυπη ιδιαιτερότητα αυτού του ρεύματος είναι ότι δέχεται να προσδιορίζεται από το όνομα και τις ιδέες του αρχηγού του, σε αντίθεση με το «αντίπαλο δέος» των (κατ’ αυτούς) σταλινικών, που είτε θεωρούν αντιεπιστημονικό τον όρο, είτε προσδιορίζονται με άλλο τρόπο, πχ μαρξιστές-λενινιστές και με έμφαση στην παύλα που τα συνδέει· και η οποία συνεχιζόταν κάποτε και με άλλες παυλίτσες (-σταλινικοί-ζαχαριαδικοί), αλλά αυτό προσδιόριζε στο σύνολό τους τους κομμουνιστές κι όχι κάποιο ιδιαίτερο ρεύμα.

Κι η βασική ιδιαιτερότητα του ελληνικού τροτσκισμού είναι πως δεν προέκυψε από κάποιες μαζικές «σταλινικές εκκαθαρίσεις» στο κόμμα, αλλά μάλλον από άτομα και ομάδες που συνάντησαν στην πορεία τον τροτσκισμό, δίνοντας θεωρητικό υπόβαθρο στις διαφωνίες και την αποχώρησή τους. Παρομοίως και ο μ-λ χώρος δεν προέκυψε από κάποια μαζική διάσπαση του κόμματος, αλλά ως παρακλάδι κάποιων διαγραμμένων ζαχαριαδικών της τασκένδης (χωρίς όμως τη σύμφωνη γνώμη του ίδιου του ζαχαριάδη).

Όσοι θεωρούν ξεπερασμένη κι αναχρονιστική τη διαπάλη και τη θεωρητική διαπάλη που ξεδιπλώθηκε πάνω σε ζητήματα επαναστατικής τακτικής και στρατηγικής στον καπιταλιστικό κόσμο και σοσιαλιστικής οικοδόμησης, είναι καταδικασμένοι να σκοντάψουν στους ίδιους ακριβώς κόμβους : μέτωπα, συμμαχίες, χαρακτήρας της επανάστασης, κτλ. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει εν μέρει και σήμερα, όπου μπορεί να μην μπαίνουν μπροστά μας καθήκοντα και θεωρητικά προβλήματα για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού σε μία ή περισσότερες χώρες, αλλά οι πολιτικές αναλύσεις του χώρου δανείζονται αρκετά στοιχεία από αυτά τα ρεύματα και τη μεταξύ τους διαμάχη. Γράφω για ρεύματα κι όχι για τους «ιδρυτές» τους ή τις ηγετικές φυσιογνωμίες στις οποίες αναφέρονται, γιατί είναι ζήτημα αν οι διάφοροι «επίγονοι» εκφράζουν πιστά κι ενιαία το πνεύμα τους και κατά πόσο μπορούν να συγκριθούν μαζί τους, λειτουργώντας σε τελείως διαφορετικό ιστορικό πλαίσιο.

Σε κάθε περίπτωση, ο πολιτικός λόγος της ποικιλώνυμης αριστεράς (ριζοσπαστικής, επαναστατικής ή του γλυκού νερού) έχει σήμερα σαφείς επιρροές από το μεταβατικό πρόγραμμα της τέταρτης διεθνούς και των τροτσκιστών, διατυπώνει στόχους γύρω από το νόμισμα και το χρέος, δανείζεται αυτούσια αιτήματα από το αρχικό πρόγραμμα του 36’, όπως την κρατικοποίηση των τραπεζών, και διαμορφώνει ένα μεταβατικό πρόγραμμα εξόδου από την κρίση, με θεωρητικό στόχο να γεφυρώσει το ζοφερό παρόν, όπου δεν υπάρχει επαναστατική κατάσταση με τη μελλοντική προοπτική ενός ριζικού επαναστατικού μετασχηματισμού. Στη.. μεταβατικότητα αυτή μάλιστα διακρίνονται διάφορες διαβαθμίσεις και ταχύτητες με τους μεταβατικούς στόχους ενός τμήματος της ανταρσύα πχ να θεωρούνται από άλλα μαξιμαλιστικοί ή σεχταριστικοί, γιατί στενεύουν το πλαίσιο της μετωπικής συμφωνίας· σε διάκριση με το μεταβατικό ρεφορμισμό του σύριζα, που ζητάει ένα εύλογο μεταβατικό διάστημα, προκειμένου να προωθήσει πιο ενεργά αυτή τη μετάβαση (σε ένα αδιόρατο κι ασαφές μεταμνημονιακό τοπίο). Της μετάβασης το κιγκλίδωμα..

Τα παραπάνω θυμίζουν κάπως και το σχήμα της διαρκούς επανάστασης (που έλκει την καταγωγή του από τους κλασικούς, αλλά επανανοηματοδοτήθηκε από τον τρότσκι) που ξεκινούσε ως αστική αλλά εξελισσόταν συνεχώς και βάθαινε στην πορεία τον χαρακτήρα της. Σήμερα βέβαια μπορεί να μην μπαίνει ως καθήκον μπροστά μας ο αστικοδημοκρατικός εκσυγχρονισμός της ελληνικής κοινωνίας, μέσω μιας αστικής αρχικά (στη μορφή και το περιεχόμενο) επανάστασης που θα μετεξελιχθεί στη συνέχεια, αλλά το σχήμα αναπροσαρμόζεται και κινείται από μια μη επαναστατική μορφή και κατάσταση (πχ αντικαπιταλιστική ανατροπή) σε μια επαναστατική κίνηση-εκδήλωση, μέσω συνεχών τομών και ρήξεων, σε ένα ιδιότυπο στιλ «διαρκούς μη επανάστασης με επαναστατικά χαρακτηριστικά».

Η τροτσκιστική ηγεμονία στο πρακτικό κομμάτι συμπληρώνεται διαλεκτικά (;) από τη θεωρητική ανάλυση για τη θέση της χώρας στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα, που προσεγγίζει τον πολιτικό λόγο του μ-λ ρεύματος για τον υποτελή κι εξαρτημένο ελληνικό καπιταλισμό –λογική που διατρέχει κι ένα κομμάτι του αριστερού κυβερνητισμού του σύριζα. Μπορεί οι διατυπώσεις στις προγραμματικές επεξεργασίες και τα επίσημα ντοκουμέντα να μην αλλάζουν ουσιαστικά, παράλληλα όμως η εκτίμηση για την υποβάθμιση της διεθνούς θέσης του ελληνικού καπιταλισμού συνοδεύεται με θέσεις περί κατοχής, υποτελών κυβερνήσεων, χούντας του δντ και της τρόικας, νέα μορφή εκδήλωσης του εθνικού ζητήματος, διάκριση «μητρόπολης-περιφέρειας» στην εε, κτλ.

Η κάθε θεωρητική ανάλυση βέβαια υπαγορεύει συγκεκριμένα πρακτικά καθήκοντα (με αντι-ιμπεριαλιστικό ή αντικαπιταλιστικό πρόσημο). Το πιο σημαντικό λοιπόν σε αυτή την εκρηκτική μίξη είναι το σπάσιμο αυτής της λογικής αλληλουχίας και το επιλεκτικό πάντρεμα των πιο ετερόκλητων στοιχείων από το θεωρητικό μπουφέ των διαφόρων πολιτικών ρευμάτων, που μόνο στη διαλεκτική τους υπέρβαση δεν οδηγεί. Χαρακτηριστική αυτής της ιδεολογικής σύγχυσης είναι και η πολεμική που ασκείται ενάντια στο κκε, πότε για επιστροφή στο σταλινισμό –sic- και την τρίτη περίοδο του σοσιαλφασισμού και πότε για τροτσκιστική παρέκκλιση, επειδή βλέπει κριτικά την ιστορική πείρα των λαϊκών μετώπων.

Μένει βέβαια να δούμε αν οι πολιτικές διαφορές αυτών των ρευμάτων, μπορούν να θεωρηθούν όντως ξεπερασμένες ή αν έχουν να προσφέρουν κάτι στη σημερινή συγκυρία, έξω από το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο εκδηλώθηκαν, καθώς και να απαντήσουμε στο «προβοκατόρικο» ερώτημα αν υπάρχουν στρατηγικές ομοιότητες μεταξύ του μεταβατικού προγράμματος και της τακτικής των λαϊκών μετώπων, με το λαοκρατικό στάδιο που φαίνεται να εισχώρησε σε ορισμένες περιπτώσεις κατά την εφαρμογή της. Όπως επίσης να δούμε την επίδραση που άσκησε περισσότερο στο εποικοδόμημα και την κουλτούρα του εξωκοινοβουλίου ο μάης του 68’, η νέα αριστερά και η διάσπαση του ευρωκομμουνιστικού ρεύματος. Όλα αυτά όμως θα ήταν αντικείμενα προσεχών αναρτήσεων.

Γεννήθηκα 17 Νοέμβρη

Στη σημερινή ανάρτηση η κε του μπλοκ παρουσιάζει κάποια αποσπάσματα από το πολυσυζητημένο βιβλίο του κουφοντίνα, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις λιβάνη με τον –αμερικάνικης μάλλον έμπνευσης, όπως επισημαίνει η κανέλλη- τίτλο «γεννήθηκα 17 νοέμβρη». Παρακάμπτοντας όσα ειπώθηκαν με αρκετή δόση υποκρισίας για τα ευγενή κερδοσκοπικά κίνητρα του λιβάνη από το πολιτικό προσωπικό του αστικού κόσμου του κέρδους και της εκμετάλλευσης, θα σημειώσω ότι στο εξώφυλλο της έκδοσης, δεν υπάρχει απλώς μια εικόνα από την εξέγερση του πολυτεχνείου, αλλά ένα κολάζ που συμπεριλαμβάνει μια εικόνα από το αντάρτικο και το σύνθημα της «λαϊκής εξουσίας», για να μη μείνει τίποτα έξω από το κάδρο των πηγών και των αναφορών της 17Ν.

Τα αποσπάσματα που ακολουθούν είναι από τα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης και της πορείας του νεαρού τότε κουφοντίνα από τις μαθητικές οργανώσεις του πασοκ στην εργατική αυτονομία. Το πολιτικό στίγμα του χώρου αυτού φαίνεται αρκετά καθαρά από την υποκειμενική εικόνα που δίνει ο κουφοντίνας για τις πολιτικές δυνάμεις της εποχής, με σταθερά την πολεμική ενάντια στη «συμβιβασμένη, ρεφορμιστική επίσημη αριστερά» και το «γραφειοκρατικό κομμουνιστικό κόμμα». Παραθέτω επίσης ένα απόσπασμα με την εκτίμηση του κουφοντίνα και του ελα, στην αρχική του φάση, για την ανάπτυξη του ελληνικού καπιταλισμού και τον εξαρτημένο του χαρακτήρα, που παρουσιάζουν αρκετό ενδιαφέρον.

Μέσα στην ενωμένη κίνηση της λαϊκής μάζας, έβλεπα τις πολιτικές ομάδας που ένιωθα πιο κοντά μου να προσπαθούν να φτιάξουν ιδιαίτερες νησίδες. Κάθε ομάδα φαινόταν σα να έψαχνε το δικό της εσωτερικό λόγο, σε μια αγχώδη, θαρρείς, προσπάθεια να διαφοροποιηθεί από τις άλλες. Τόνιζε τις διαφορές μεταξύ τους, τις αναδείκνυε, τις διεκδικούσε με πάθος σε ατέλειωτες διαμάχες, σε μια ακατάληπτη γλώσσα όλο ορολογίες και δυσνόητες λέξεις, σκορπίζοντας στις παθιασμένες συζητήσεις όλη την ενέργεια που ένιωθα ότι έπρεπε να κατευθυνθεί προς τα έξω, προς το πλήθος τριγύρω.

Από ένστικτο και αργότερα από λογική ανάλυση με ενοχλούσε αυτή η ηθελημένη και επιδιωκόμενη πολυδιάσπαση. Μέσα στο σώμα των κινητοποιημένων ανθρώπων, των απλωμένων διαδηλώσεων που ένωναν φωνές και δράση, έβλεπα με στενοχώρια που έφτανε στην απόγνωση τις ομηρικές μάχες των μικρών ομάδων γύρω από μια λέξη, έναν όρο, ένα τσιτάτο κάποιου θεωρητικού μας.

Ήταν όμως, ο φυσικός μου χώρος, τα αδέρφια της κοινότητας του αγώνα –και οι αδερφικοί καβγάδες ήταν για μένα οι χειρότεροι.

Διερευνούσα αυτό το χώρο. Με ένα συμμαθητή πήγαμε σε μια συνάντηση της ομάδας που συμμετείχε ο ίδιος, μια τροτσκιστική οργάνωση, ίσως η μεγαλύτερη τότε. Μόλις είχα διαβάσει τη Ζωή μου του Λ. Τρότσκι και περίμενα να βρω εκεί κάτι από το πνεύμα του συγγραφέα. Γύρευα μια γόνιμη αίρεση – βρήκα μια διακήρυξη ορθοδοξίας. Όλη η κουβέντα αφορούσε τις διαφορές με τις άλλες τροτσκιστικές ομάδες, τη διεκδίκηση του αλάθητου. Έριξα όμως πρόθυμα το χαρτζιλίκι μου στο δίσκο που περιέφεραν στο τέλος.

Διάβαζα, τότε, τους κλασικούς του μαρξισμού. Πάλευα με τις δυσκολίες των κειμένων τους, με τις αναφορές σε ιστορικές εποχές και γεγονότα που χρειαζόταν να μάθω. Γοητευόμουν από τον κόσμο που άνοιγε μπροστά μου, φωτιζόταν το μυαλό από την ερμηνεία των νόμων κίνησης της Ιστορίας.

Ιδιαίτερα με είχε ελκύσει ο Μάο, με είχε εντυπωσιάσει η γραφή και η σκέψη του. Πιο πολύ από όλα, όταν ανακάλυψα την Πολιτιστική Επανάστασή του, την επανάσταση μέσα στην επανάσταση. «Βομβαρδίστε τα επιτελεία», «Το δέντρο θα προτιμούσε την ηρεμία, αλλά ο άνεμος αρνιέται να υποχωρήσει»… Τα βιβλία του για την Πράξη, για τις Αντιθέσεις, για την ενότητα που συνυπάρχει και προκύπτει μέσα από την πάλη των αντιθέτων, προσανατόλιζαν το μυαλό μου.

Λογικά, προσπάθησα να προσεγγίσω την ΟΜΛΕ, με τραβούσε η σοβαρότητα και η συνέπειά της. Διάβασα στην εφημερίδα τους για σεμινάρια μαρξισμού. Ενθουσιάστηκα. Με σταμάτησε στην είσοδο μια βλοσυρή περιφρούρηση: Μόνο για μέλη. Άλλη μια ορθόδοξη αίρεση. Άλλο ένα εκκλησίασμα για μυημένους μόνο; Έμεινε πάντως για μένα ο πιο συγγενικός πολιτικός χώρος.

Έμεινα και εγώ έξω από τις οργανώσεις της άκρας Αριστεράς. Η ταξική πάλη που διεξαγόταν στο εσωτερικό αυτού του χώρου έφερνε την επικράτηση στοιχείων δογματισμού, σεχταρισμού, ως μοναδικών κατόχων της επαναστατικής αλήθειας, ηγεμονισμού. Ένιωθα ακόμα, και έβλεπα πιο συνειδητά αργότερα, ότι δρούσαν σα να ήθελαν να περιοριστούν στο πλαίσιο της αστικής νομιμότητας, σα να τους αρκούσε να κινούνται στις άκρες του επίσημου συστήματος, στις παρυφές των θεσμών του. Ωστόσο, αυτός ο χώρος έδινε και λαμπρά παραδείγματα συγκρουσιακής δράσης, πρόσφερε αλληλεγγύη σε αυτόνομες μορφές οργάνωσης του κινήματος, παρότι προσπαθούσε να τις κατευθύνει μέσα στην ιδιαίτερη, κάθε φορά, λογική του. Πρωτοστατούσε στα κινήματα αλληλεγγύης, σε αγώνες για πολιτικούς κρατούμενους.

Με την επίσημη Αριστερά είχα ξεκαθαρίσει νωρίς τους λογαριασμούς μου. Από τις πρώτες μέρες της Μεταπολίτευσης είχα αναζητήσει τα σύμβολα του κόμματος που θεωρούσα επαναστατικό. Η κόκκινη σημαία με το σφυροδρέπανο, ο Μαρξ, ο Λένιν, τα σύμβολα που από τον παππού είχα μάθει να θαυμάζω και να εμπιστεύομαι (τόσο που να κατεβαίνω επί χούντας στον Πειραιά και να συγκινούμαι στη θέα του σφυροδρέπανου στο φουγάρο κάποιου σοβιετικού πλοίου) δεν αντιστοιχούσαν στη μετριοπαθή και φοβική στάση της ηγεσίας του κόμματος μετά το 1974.

Αρχικά, η ρήξη μου με το κόμμα ήταν συναισθηματική. Δεν δεχόμουν ότι αποδέχτηκε την απόφαση του Καραμανλή για εκλογές στις 17 Νοεμβρίου 1974, για να χτυπήσει όλα αυτά που συμβόλιζε η 17 Νοέμβρη, μεταθέτοντας την εκδήλωση μνήμης μία βδομάδα αργότερα. Πολύ περισσότερο με εξόργισε η απόφαση του κόμματος να στείλει οικοδόμους να χτυπήσουν τους αγωνιστές που είχαν καταλάβει το Πολυτεχνείο, λέγοντάς του ότι πρόκειται για προβοκάτορες. (Αργότερα θα μάθαινα ότι κάποιοι οικοδόμοι είχαν αποχωρήσει από το κόμμα ακριβώς για αυτό: Αντί για χουντικούς ασφαλίτες, αναγνώρισαν μέσα στο Πολυτεχνείο παλιούς συντρόφους του αγώνα).

Είχε προηγηθεί άλλη μια προσωπική τραυματική εμπειρία. Με ένα φίλο, λίγες μέρες πριν από τις εκλογές του 1974, πήγαμε να πετάξουν με προεκλογικά τρικάκια σε μια συγκέντρωση της ενιαίας, τότε, εκλογικά Αριστεράς, στη Νεάπολη, πάνω από τα Εξάρχεια. Περήφανοι για τα κατακόκκινα φεϊγβολάν με το τεράστιο σφυροδρέπανο και την υπογραφή της ΚΝΕ. Μόλις που γλιτώσαμε τη χειροδικία από την άλλη τάση της Ενιαίας Αριστεράς, που είδε «προβοκάτσια» στη θέρμη δύο μαθητών.

Όσο περνούσαν οι μέρες –και πραγματικά μέσα σε λίγες μέρες μάθαινες όσα άλλοτε χρειάζονταν μήνες- συνειδητοποιούσα ότι δεν χωρούσα στο πλαίσιο της επίσημης Αριστεράς. Έβλεπα ολοένα και πιο καθαρά ότι σε εκείνη την πολιτική κοσμογονία, την απίστευτη λαϊκή δυναμική, τον απέραντο ενθουσιασμό του κόσμου, μπροστά στην πρωτοφανέρωτη ιστορική ευκαιρία να προχωρήσουν τα πράγματα με γοργούς ρυθμούς, η επίσημη Αριστερά προσπαθούσε να τα φρενάρει. Αποδεικνυόταν συντηρητική. Η λαϊκή ορμή την ξεπερνούσε. Προέβαλε μόνο γενικά και ακίνδυνα συνθήματα, δεν οργάνωνε τους δυναμικούς κοινωνικούς αγώνες με ορίζοντα την κοινωνική χειραφέτηση. Εγώ ήθελα την Αριστερά πρωτοπόρα δύναμη σύγκρουσης και ανατροπής. Την ήθελα επαναστατική, όχι φοβισμένη και συμβιβαστική.

Ο χώρος του ΠΑΣΟΚ, που δημιουργήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1974, δεν έδειχνε πολιτικά φοβισμένος. Προωθούσε την αυτοοργάνωση, είχε ριζοσπαστικό λόγο, διακήρυσσε την έξοδο από το ΝΑΤΟ, το διώξιμο των βάσεων, την άρνηση στην ΕΟΚ των μονοπωλίων, μιλούσε ανοιχτά για σοσιαλισμό, υπαινισσόταν μια παράνομη παράλληλη οργάνωση «επειδή οι αστοί δε θα μας παραδώσουν ειρηνικά την εξουσία». Επειδή, όπως έλεγαν τότε, δείχνοντας ένα παλιό κείμενο του Ανδρέα Παπανδρέου, του Νοέμβρη του 1973, «ο ένοπλος λαός στην πράξη είναι η μόνη μακροπρόθεσμη εγγύηση του απαραβίαστου της κυριαρχίας του». Βέβαια, αυτός ο πολυθρύλητος «κρυφός» μηχανισμός χρησιμοποιήθηκε μόνο εσωκομματικά, ως κομματική μυστική αστυνομία εναντίον όσων διαφωνούσαν (οι περίφημοι «καραφλοί πράκτορες»).

Σε αυτό τον πολιτικό χώρο προσχώρησαν πολλοί ριζοσπαστικοποιημένοι νέοι, σεβαστοί αντιδικτατορικοί αγωνιστές, παλιοί αντάρτες και καπεταναίοι του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ. Πέρα από παγιωμένο κόμμα ήταν ένας πολιτικός χώρος στον οποίο συνυπήρχαν όλες οι τάσεις της Αριστεράς. Τα γραφεία των τοπικών οργανώσεων στολίζονταν με αφίσες του Μαρξ και του Άρη.

Λίγο αργότερα άνοιξαν τα κεντρικά γραφεία του ΠΑΣΟΚ, Πανεπιστημίου και Μπενάκη, κάτω από τα γραφεία της Ελευθεροτυπίας. Βρισκόμουν εκεί καθημερινά. Μπορούσες, τότε, να βρεις εκεί αξιόλογους ανθρώπους, αγωνιστές με ιστορία σε όλη τη διαδρομή των τελευταίων δεκαετιών, ανθρώπους σεμνούς, συγκροτημένους, με πραγματικό ενδιαφέρον για την τύχη αυτού του λαού. Οι συζητήσεις μαζί τους ήταν μεγάλο σχολείο για μένα. Σπούδαζα τη συλλογική μνήμη, μάθαινα την πραγματική ιστορία, τη ζωντανή προφορική ιστορία που ανέτρεπε τα στερεότυπα των σχολικών εγχειριδίων. Μπορούσες ακόμα να ξεχωρίσεις τους ανθρώπους του κομματικού μηχανισμού: Στενόμυαλοι, τυπολάτρες, με όλες τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, επιφυλακτικοί σε οτιδήποτε καινοτόμο. Που από τότε ονειρεύονταν αυτό ακριβώς που θα γίνουν αργότερα: Κρατικά στελέχη, διοικητές τραπεζών και οργανισμών, γραμματείς υπουργείων, βουλευτές και υπουργοί. Πλούσιοι. Οσμιζόσουν ήδη πάνω τους την αποφορά της διαφθοράς και των μελλοντικών τους σκανδάλων.

Στεκόμουν ενστικτωδώς απέναντί τους. Εξαρχής είχα διαμορφώσει μια ριζικά αντίπαλη αντίληψη των πραγμάτων με αυτούς, καθώς και με τις επίσημες πολιτικές και συνδικαλιστικές ηγεσίες. Εγώ έλεγα, και πάλευα με όλες μου τις δυνάμεις για αυτό, ότι προτεραιότητα σε κάθε χώρο (μαθητικό, σπουδαστικό, εργατικό, αγροτικό, τοπικό) είναι η ανάπτυξη του κινήματος ανάλογα με τη δυναμική του κάθε χώρου και αναζητώντας την ενότητα με όλες τις ζωντανές δυνάμεις του. Ζητώντας το συντονισμό με τα άλλα επιμέρους κινήματα, πάντα στο πλαίσιο ενός σχεδίου για την ανάπτυξη του ευρύτερου εργατικού λαϊκού κινήματος.

Διαφωνούσα με τους «κομματικούς» που έβλεπαν τα κινήματα στενά κάτω από το πρίσμα του κομματικού συμφέροντος, με αποκλειστική επιδίωξη την αύξηση και μόνο της κομματικής επιτροπής, που οδηγούσε στις μικροκομματικές διαμάχες και τη διάσπαση της αναγκαίας ενότητας για τη συλλογική δράση. «Κόμμα» ή «κίνημα», έλεγα σχηματικά. Επέμενα ότι αυτά τα δύο δε βρίσκονταν σε αντίθεση, ότι μέσα από τη δυναμική ανάπτυξη του κινήματος θα αντλούνταν ταυτόχρονα μέλη και στελέχη για το κόμμα. Επιπλέον, από άποψη «μορφής» στην πολιτική και συνδικαλιστική παρέμβαση αρνιόμουν την ειδική πολιτική γλώσσα με την ακατανόητη στους κοινωνικούς χώρους ορολογία. Όπως και τους ατέλειωτους καβγάδες για μια λέξη, τις διαμάχες και τις απέραντες θεωρητικολογίες.

Αυτές τις απόψεις τις πάλευα από την αρχή της πολιτικής μου πορείας, τις υπεράσπιζα από τα πρώτα άρθρα μου, από το 1975, στη μαθητική εφημερίδα Μαθητικός Αγώνας της ΠΑΜΚ (Πανελλήνια Αγωνιστική Μαθητική Κίνηση). Ιδρυτικό πυρήνα της μαθητικής παράταξης αποτελέσαμε οι λίγοι μαθητές που περνούσαμε από τα κεντρικά γραφεία του ΠΑΣΟΚ. Στη διακήρυξη θέσεων της παράταξης έμπαιναν αιτήματα για εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία, σοσιαλισμό. Θυμάμαι ότι μόνιμη επωδός στα άρθρα μου, τότε, ήταν ότι ο αγώνας για την παιδεία που ονειρευόμασταν συνδέεται άρρηκτα με τον αγώνα για τη σοσιαλιστική κοινωνία.

-.-.-

Η ιστορία της χώρας είναι η ιστορία της εξάρτησής της από τους ξένους ισχυρούς, η ιστορία της λεηλασίας της από αυτούς και τους εγχώριους ενδιάμεσους και μεσίτες της. Όπως έγραφαν τα «Λιπάσματα»: «Οι πολιτικές εξελίξεις στη χώρα μας καθορίζονταν πάντα από κέντρα αποφάσεων που βρίσκονταν και λειτουργούσαν έξω από την Ελλάδα». Όταν αρχές Αυγούστου του 2011 ο τότε υφυπουργός Δικαιοσύνης κατέβηκε στο υπόγειο κελί να δει αν μαλάκωσε το ξεροκέφαλο (όπως μαλάκωναν τα ξερά φύλλα του καπνού στην υπόγεια υγρασία στα καπνοχώρια μας) του είπα: «Καταντήσατε τη χώρα μας προτεκτοράτο, αποικία». «Πάντα έτσι δεν ήταν»; με αποστόμωσε. Σε τελική ανάλυση είχε δίκιο. Ο Γεώργιος Παπανδρέου, στη δεκαετία του 1960, το είχε πει καθαρά: «Η Ελλάς αναπνέει με δύο πνεύμονες, έναν αγγλικόν και έναν αμερικανικόν». Πιο πριν, όταν τα αγγλικά, ληστρικά δάνεια είχαν αλυσοδέσει τη χώρα που έβγαινε με το αίμα των παιδιών της από την τούρκικη κατοχή και οι δύο πνεύμονες ήταν αγγλικοί. Το 1840 ο Άγγλος έπαρχος με την τυπική ιδιότητα του πρεσβευτή, ο σερ Λάιονς, δήλωνε: «Η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι ποτέ πραγματικά ανεξάρτητη, αυτό είναι παραλογισμός. Θα είναι ή ρωσική ή αγγλική και, αφού δεν πρέπει να είναι ρωσική, θα είναι αναγκαστικά αγγλική». Για να συνοψίσει, χρόνια αργότερα, στα 1912, ο Λόιντ Τζορτζ: «Το μέλλον της Ελλάδας αποφασίζεται στο Λονδίνο, όχι στην Αθήνα».

Η ιστορία αυτής της χώρας είναι ταυτόχρονα η ιστορία των λαϊκών αγώνων για την απεξάρτησή της, για να σταματήσει η λεηλασία της από ξένους και εγχώριους ισχυρούς, για να γίνει ο λαός νοικοκύρης στο σπίτι του. Η ιστορία των αγώνων του, που είναι αντιιμπεριαλιστικοί μαζί και αντικαπιταλιστικοί. Η ιστορία των αγώνων του, που ιδιαίτερα από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 «δεσμεύτηκαν και μπλοκαρίστηκαν από την πολιτική ηγεσία», όπως έγραφε το κείμενο των ιδρυτών του ΕΛΑ. Από μια πολιτική ηγεσία που αναζητούσε την «εθνική» αστική τάξη για να συμμαχήσει μαζί της και περιόριζε το αντικείμενο των λαϊκών αγώνων στον «εκδημοκρατισμό» της πολιτικής ζωής.

Ιμπεριαλισμός εξάρτηση και η περίπτωση της Ελλάδας

από τον Άναυδο – Απρίλιος 2013

Η κε του μπλοκ έχει πάθει εξάρτηση με τη συζήτηση περί εξάρτησης και συνεχίζει το αφιέρωμα στο γκραν σουξέ των ημερών, με μια καινούρια θεωρητική δουλειά του Άναυδου που πιάνει συνολικά και περιληπτικά όλες τις παραμέτρους του ζητήματος. Η κε του μπλοκ τον ευχαριστεί για το δημιουργικό του κόπο κι εύχεται στη βάση του μπλοκ καλή ανάγνωση και νηφάλιο σχολιασμό.

1. Εισαγωγή

Με αφορμή τις θέσεις της ΚΕ του ΚΚΕ για το 19^ο Συνέδριο άνοιξε πάλι η κουβέντα για το τι είναι ιμπεριαλισμός και για το αν η Ελλάδα είναι χώρα ιμπεριαλιστική ή εξαρτημένη. Μάλιστα οι άσπονδοι φίλοι του Κόμματος έχουν καταδυθεί στα αρχεία της μαρξιστικής και λενινιστικής βιβλιογραφίας προσπαθώντας ν’ αποδείξουν τη

(...) νέα φάση εξάρτησης της Ελλάδας που φέρει πλέον χαρακτηριστικά νεοαποικιοκρατίας (...) και ότι εκτός της βασικής αντίθεσης (...) Στην Ελλάδα κυρίαρχη αντίθεση είναι αυτή ανάμεσα στα εγχώρια και ξένα μονοπώλια και στη συντριπτική πλειονότητα του ελληνικού λαού (...) (Β.Λιόσης. Ελλάδα: Τελικά ιμπεριαλιστική ή εξαρτημένη). Σα συνέπεια και χωρίς να αναφέρεται ρητά υπονοείται ένα κάποιο ενδιάμεσο στάδιο που προηγείται της ανατροπής του καπιταλισμού στάδιο που θα αποσκοπεί να λύσει την ‘κυρίαρχη’ αυτή αντίθεση αφήνοντας την βασική (κεφάλαιο – εργασία) προς το παρόν απείραχτη. Επίσης διαφαίνεται και μια προσπάθεια να κατηγορηθεί το ΚΚΕ (πέρα από τροτσκισμό που στο κάτω-κάτω είναι απλώς μια πολιτική κατηγορία) περίπου για ξεπούλημα και προδοσία του λαού και της χώρας.

Με το παρόν κείμενο θα δείξουμε ότι αυτή η καρικατούρα μαρξιστικής ανάλυσης δεν ξεκινά από μια ανάλυση της πραγματικότητας ή από τα γραπτά των θεμελιωτών του μαρξισμού-λενινισμού για να καταλήξει σε κάποιο συμπέρασμα αλλά αντίθετα προσπαθεί να πασπαλίσει τις ρεφορμιστικές αυταπάτες  με τσιτάτα από το έργο των Μαρξ-Λένιν, σε συνδυασμό με μια ανικανότητα να διαβάσει τη σημερινή πραγματικότητα.

2. Τι είναι ο ιμπεριαλισμός

Σύμφωνα με τον ορισμό του Λένιν (επανάληψη μήτηρ μαθήσεως)  ο ιμπεριαλισμός  περικλείει τα παρακάτω πέντε βασικά γνωρίσματα:

1) Συγκέντρωση της παραγωγής και του κεφαλαίου που έχει φτάσει σε τέτια βαθμίδα ανάπτυξης, ώστε να δημιουργεί μονοπώλια που παίζουν αποφασιστικό ρόλο στην οικονομική ζωή.

2) Συγχώνευση του τραπεζικού κεφαλαίου με το βιομηχανικό και δημιουργία μιας χρηματιστικής ολιγαρχίας πάνω στη βάση αυτού του «χρηματιστικού κεφαλαίου».

3) Εξαιρετικά σπουδαία σημασία αποκτάει η εξαγωγή κεφαλαίου σε διάκριση από την εξαγωγή εμπορευμάτων.

4) Συγκροτούνται διεθνείς μονοπωλιακές ενώσεις των καπιταλιστών οι οποίες μοιράζουν τον κόσμο και

5) Έχει τελειώσει το εδαφικό μοίρασμα της γης ανάμεσα στις μεγαλύτερες καπιταλιστικές δυνάμεις (Λένιν Άπαντα Ιμπεριαλισμός σ. 393)

Και συμπλήρωνε ο ίδιος ότι

(...) Αν θα χρειαζόταν να δοθεί ένας όσο το δυνατό πιο σύντομος ορισμός του ιμπεριαλισμού θα έπρεπε να πούμε ότι ο ιμπεριαλισμός είναι το μονοπωλιακό στάδιο του καπιταλισμού (…) Λένιν Άπαντα Ιμπεριαλισμός σ. 392

Η διατάραξη της ισορροπίας που προκαλεί ο νόμος της ανισόμετρης ανάπτυξης κάνει τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους αναπόφευκτους. Ο ήδη μοιρασμένος κόσμος οδηγείται σε ξαναμοίρασμα. Η προλεταριακή επανάσταση είναι το αποτέλεσμα του σπασίματος της αλυσίδας του παγκόσμιου ιμπεριαλισμού στο πιο αδύνατο σημείο του. Οπότε μπορεί να συμβεί η χώρα που άρχισε την επανάσταση, η χώρα που έσπασε το μέτωπο του κεφαλαίου να είναι καπιταλιστικά λιγότερο αναπτυγμένη (Στάλιν. τ. 6 σελ. 110)

Συνοπτικά με το βιβλίο του ‘Ο Ιμπεριαλισμός’  ο Λένιν δεν εξηγούσε απλώς την πραγματικότητα αλλά πάλευε να  αλλάξει τον κόσμο.  Η κατακλείδα της ανάλυσης του Λένιν ήταν ότι αφού ο ιμπεριαλισμός οδηγεί στο ξαναμοίρασμα του ήδη μοιρασμένου κόσμου ταυτόχρονα αδυνατίζει το παγκόσμιο μέτωπο του καπιταλισμού και κάνει εφικτή τη νίκη του σοσιαλισμού σε μία ή περισσότερες χωριστές χώρες. Με άλλα λόγια το έργο του αυτό θα αποτελέσει τη θεωρητικοποίηση της πολιτικής στρατηγικής των μπολσεβίκων

3. Οι βασικές αντιθέσεις του καπιταλισμού

Με βάση τη λενινιστική ανάλυση του τελικού σταδίου του καπιταλισμού ο Στάλιν όριζε σαν τις σπουδαιότερες αντιθέσεις του καπιταλιστικού συστήματος τις παρακάτω τρεις:

-         Η πρώτη είναι η αντίθεση ανάμεσα στην εργασία και στο κεφάλαιο

-         Η δεύτερη αντίθεση είναι η αντίθεση ανάμεσα στις διάφορες χρηματιστικές ομάδες και ιμπεριαλιστικές δυνάμεις στην πάλη τους για πηγές πρώτων υλών , για ξένα εδάφη.

-         Η τρίτη αντίθεση είναι η αντίθεση ανάμεσα στη φούχτα των κυρίαρχων ‘πολιτισμένων’ εθνών και τις εκατοντάδες εκατομμύρια των αποικιακών και εξαρτημένων λαών του κόσμου

Ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος  συγκέντρωσε όλες αυτές τις αντιθέσεις σ’ έναν μοναδικό κόμπο και τις έριξε στην πλάστιγγα επιταχύνοντας και διευκολύνοντας έτσι τις επαναστατικές μάχες του προλεταριάτου (Στάλιν. τ. 6 σελ. 82)  

Για το πώς το παγκόσμιο προλεταριάτο μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις αντιθέσεις  αυτές για να πραγματοποιήσει την προλεταριακή επανάσταση η Γ’ διεθνής προσδιόριζε στο  πρόγραμμα της (1928) ότι: (…) η παγκόσμια επανάσταση του προλεταριάτου βγαίνει μέσα από διαφορετικά ως προς το χρόνο και τις μορφές προτσές: από καθαρά προλεταριακές επαναστάσεις, από επαναστάσεις αστικοδημοκρατικού τύπου που μετατρέπονται σε προλεταριακές επαναστάσεις από εθνικοαπελευθερωτικούς πολέμους από αποικιακές επαναστάσεις. Μόνο σε τελευταία ανάλυση το επαναστατικό προτσές οδηγεί στην παγκόσμια διχτατορία του προλεταριάτου (Πρόγραμμα της Γ΄ Διεθνούς σελ. 59)

Μάλιστα με βάση την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των διαφορετικών χωρών είχε ορίσει σχηματικά τρεις βασικούς τύπους περάσματος στην δικτατορία του προλεταριάτου

-         Στις χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού (με ισχυρές παραγωγικές δυνάμεις, με συγκεντροποιημένη σε μεγάλο βαθμό παραγωγή όπου η μικρή οικονομία έχει σχετικά μικρή σημασία με αστικοδημοκρατικό καθεστώς … άμεσο πέρασμα στη διχτατορία του προλεταριάτου

-         Χώρες με μέσο επίπεδο ανάπτυξης του καπιταλισμού (Ισπανία, Πορτογαλία, Πολωνία, Ουγγαρία, Βαλκανικές χώρες) όπου έχουν σημαντικά υπολείμματα μισοφεουδαρχικών σχέσεων στην αγροτική οικονομία με ορισμένο μίνιμουμ υλικών προϋποθέσεων αναγκαίων για τη σοσιαλιστική ανοικοδόμηση  κι όπου δεν έχει ακόμα αποτελειωθεί ο αστικο-δημοκρατικός μετασχηματισμός. Σε μερικές απ’ αυτές τις χώρες είναι δυνατό ένα λίγο πολύ γρήγορο πέρασμα της αστικοδημοκρατικής επανάστασης σε επανάσταση σοσιαλιστική, σε άλλες χώρες είναι δυνατοί τύποι προλεταριακών επαναστάσεων που έχουν όμως να εκπληρώσουν καθήκοντα αστικο δημοκρατικού χαρακτήρα σε μεγάλη έχταση.

-         Αποικιακές και μισοαποικιακές χέρες (Κίνα, Ινδία, και εξαρτημένες χώρες Αργεντινή, Βραζιλία, κλπ). Το πέρασμα προς τη διχτατορία του προλεταριάτου είναι δυνατό εδώ κατά κανόνα μόνο μέσω μιας σειράς προπαρασκευαστικών βαθμίδων, μόνο σαν αποτέλεσμα μιας ολόκληρης περιόδου μετατροπής της αστικοδημοκρατικής επανάστασης σε επανάσταση σοσιαλιστική (Πρόγραμμα της Γ΄ Διεθνούς σελ. 59-61)

Ο Στάλιν γινόταν πιο συγκεκριμένος για τις συμμαχίες που απαιτούσε το κάθε στάδιο:

(…) Το πρώτο στάδιο είναι η επανάσταση του ενωμένου μετώπου, τότε που η επανάσταση κατεύθυνε το χτύπημα της κυρίως ενάντια στον ξένο ιμπεριαλισμό και η εθνική αστική τάξη υποστήριζε το επαναστατικό κίνημα

Στο δεύτερο στάδιο είναι η αστικοδημοκρατική επανάσταση (ενάντια στους εσωτερικούς εχθρούς και πριν απ’ όλα ενάντια στους φεουδάρχες ενάντια στο φεουδαρχικό καθεστώς) τότε που το αγροτικό κίνημα αναπτύχθηκε σε ρωμαλέα επανάσταση δεκάδων εκατομμυρίων αγροτών,

Το τρίτο στάδιο είναι η σοβιετική επανάσταση (…) (Στάλιν τ.10 σελ. 11-12)

4. Η εξάρτηση

Ορισμό της εξάρτησης δεν θα βρει κανείς όσο κι αν ψάξει τα έργα των Μαρξ, Λένιν και Στάλιν. Πιθανά για τον λόγο αυτό ο Βα.Λ. αναγκάστηκε να εφεύρει  τον δικό του ορισμό (…) Αυτές οι σχέσεις κυριαρχίας μεταξύ των κρατών εκφράζουν με συμπυκνωμένο τρόπο την εξάρτηση. (…)

Δεν θα μπούμε στη διαδικασία (πιθανά σε κάποιο άλλο ποστ) να εξετάσουμε τις θέσεις του ΒαΛ που προσεγγίζουν απελπιστικά τις θέσεις της σχολής της εξάρτησης (A.G Frank, S. Amin, I. Wallerstein), απλώς θα σημειώσουμε ότι για όλους αυτούς και για τον όψιμο μαθητή τους:

-         η εξάρτηση είναι μία λίγο ως πολύ μόνιμη κατάσταση.

-         Η υπανάπτυξη είναι αποτέλεσμα της εξάρτησης και όχι το αντίστροφο (που είναι και το μαρξιστικά ορθό).

Ωστόσο σύμφωνα με τον Μαρξ, τον Λένιν και τον Στάλιν η εξάρτηση και η υπανάπτυξη δεν είναι νόμος του καπιταλισμού. Αυτό που είναι νόμος του καπιταλισμού είναι η ανισόμετρη οικονομική ανάπτυξη.

Έτσι σύμφωνα με τον Μάρξ

(…) Σπρωγμένη από την ανάγκη η αστική τάξη να βρίσκει μια κατανάλωση των προϊόντων της ολοένα πλατύτερη, απλώνεται επάνω σε όλη την υφήλιο. Της χρειάζεται για να χωθεί παντού, να εγκατασταθεί παντού, να κατασκευάσει παντού συγκοινωνίες. Με τον τρόπο που εκμεταλλεύεται η αστική τάξη την παγκόσμια αγορά έδωσε στην παραγωγή και στην κατανάλωση όλων των χωρών ένα χαρακτήρα κοσμοπολίτικο. Στη θέση της παλιάς εθνικής αυτάρκειας και αυτοτέλειας έρχεται μια ολόπλευρη επικοινωνία, μια ολόπλευρη αλληλεξάρτηση των εθνών (…) (Μαρξ Κομμουνιστικό Μανιφέστο).

τον Λένιν

(…) Η εξαγωγή  κεφαλαίου επιδρά στην ανάπτυξη του καπιταλισμού στις χώρες όπου κατευθύνεται και την επιταχύνει εξαιρετικά. Γι αυτό το λόγο αν η εξαγωγή αυτή είναι ικανή ως ένα ορισμένο βαθμό να φέρει κάποια στασιμότητα στις χώρες που εξάγουν το κεφάλαιο, αυτό μπορεί να γίνει μόνο με τίμημα το άπλωμα και το βάθεμα της παραπέρα ανάπτυξης του καπιταλισμού σ’ όλο τον κόσμο (…) Λένιν Ιμπεριαλισμός  σελ. 368

και τον Στάλιν

(…) η πρωτοφανής ανάπτυξη της τεχνικής και η εντεινόμενη εξίσωση[i] του επιπέδου ανάπτυξης των κεφαλαιοκρατικών χωρών δημιούργησαν τη δυνατότητα και διευκόλυναν το ξεπέρασμα με άλματα μερικών χωρών από τις άλλες, την εκτόπιση πιο ισχυρών χωρών από χώρες λιγότερο ισχυρές μα που αναπτύσσονται γρήγορα.

(…) Στάλιν τ. 9 σελ 122

Ένα συνηθισμένο λάθος είναι η ταύτιση του νόμου της ανισόμετρης ανάπτυξη με την υπανάπτυξη. Ο Στάλιν εξηγεί με σαφήνεια  ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο:

(…) απεναντίας η εξίσωση (η ελληνική μετάφραση χρησιμοποιεί τη λέξη ισοπέδωση η αγγλική λέξη είναι leveling,) είναι το φόντο, είναι η βάση πάνω από την οποία είναι δυνατή η ένταση της δράσης της ανισόμετρης ανάπτυξης στην περίοδο του ιμπεριαλισμού …. Ακριβώς επειδή οι χώρες που έμειναν πίσω επιταχύνουν την ανάπτυξη τους και εξισώνονται με τις προχωρημένες χώρες, γι’ αυτό ακριβώς οξύνεται η πάλη για το ξεπέρασμα της μιας χώρας από την άλλη γι αυτό ακριβώς δημιουργείται η δυνατότητα για μερικές χώρες να ξεπεράσουν τις άλλες και να τις εκτοπίσουν από τις αγορές (…)  Στάλιν τ. 9 σελ. 120

Συνεπώς ο νόμος της ανισόμετρης ανάπτυξης είναι ο τρόπος με τον οποίο υπερβαίνουν τις υπάρχουσες διαφορές τους οι διάφορες καπιταλιστικές χώρες δημιουργώντας νέες διαφορές. Ή με άλλα λόγια ο καπιταλισμός δουλεύει ακριβώς με τον ίδιο τρόπο στις εξαρτημένες και στις ανεξάρτητες χώρες.

Έναν χαρακτηριστικό επιχείρημα με το οποίο η εξάρτηση ανάγεται στην κυρίαρχη αντίθεση είναι η διπλή εκμετάλλευση.  Το πρόβλημα είναι ότι η διπλή εκμετάλλευση στην οποία αναφέρετε ο ΒαΛ (αλλά και πολλοί άλλοι) δεν υφίσταται επειδή υπάρχει η εξάρτηση αλλά είναι το αποτέλεσμα της δράσης του νόμου της αξίας, σύμφυτο χαρακτηριστικό του καπιταλισμού κι εντός των ορίων μιας δεδομένης οικονομίας. Συνοπτικά το πιο παραγωγικό κεφάλαιο (με τη μεγαλύτερη οργανική σύνθεση του κεφαλαίου) αποσπά υπεραξία έμμεσα από το λιγότερο παραγωγικό κεφάλαιο μέσω του μηχανισμού της αγοράς. Συνεπώς βλέπουμε ότι το αντιμονοπωλιακό είναι πιο πλατύ από το αντι-ιμπεριαλιστικό.

5. Μια ιστορική αναδρομή

Το ξεδίπλωμα των παραπάνω αντιθέσεων στην πορεία των τελευταίων εκατό χρόνων απέδειξε την ορθότητα της ανάλυσης και της πρόβλεψης των θεμελιωτών του μαρξισμού-λενινισμού.

Ο Πρώτος Παγκόσμιος ιμπεριαλιστικός πόλεμος κόστισε στον καπιταλισμό την Ρωσία, ο δεύτερος επιπλέον εφτά χώρες της ανατολικής Ευρώπης. Η νίκη ωστόσο της ΕΣΣΔ έδωσε το έναυσμα για να ξεσπάσουν και να επικρατήσουν μία σειρά νικηφόρων αντι-αποικιακών επαναστάσεων σε ολόκληρο τον κόσμο (Κίνα, Ινδία, Ινδοκίνα, Β. Αφρική, Μέση Ανατολή, Αφρική κλπ). Πολλές από αυτές τις επαναστάσεις, τις ακολούθησαν αστικοδημοκρατικές επαναστάσεις (Αίγυπτος, Αλγερία, Συρία, Ιράκ, Ιράν) ενώ σε άλλες τα φεουδαρχικά κατάλοιπα υποχρεωθήκαν σε συμβιβασμό με την ντόπια αστική τάξη. Πολλές από τις επαναστάσεις αυτές προχώρησαν και στο στάδιο του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού (Κούβα, Βιετνάμ, Β. Κορέα, Λάος, Καμπότζη κλπ)

Ο νόμος της ανισόμετρης ανάπτυξης στην εποχή του ιμπεριαλισμού δημιουργεί προλεταριάτο στις πρώην αποικίες και εξαρτημένες χώρες. Οι αστικοδημοκρατικές και εθνικοαπελευθερωτικές επαναστάσεις  εξαφανίζουν τα φεουδαρχικά κατάλοιπα στις περισσότερες χώρες του πλανήτη ενώ ολοκληρώνουν τον καπιταλιστικό μετασχηματισμό τους. Νέοι ιμπεριαλιστικοί γίγαντες σχηματίζονται (Κίνα, Ρωσία, Ινδία, Βραζιλία) και έχει ήδη αρχίσει η διελκυστίνδα για το ξαναμοίρασμα του κόσμου.

6. Η περίπτωση της Ελλάδας

Η Ελλάδα αποτελεί τυπικό παράδειγμα της δράσης του νόμου της ανισόμετρης οικονομικής ανάπτυξης. Για περίπου 20 χρόνια ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ ήταν διπλάσιος από τον μέσο όρο της ΕΕ. Η αναβάθμιση του ελληνικού καπιταλισμού βασίστηκε σε τρεις κυρίως παράγοντες

-         Στην καπιταλιστική παλινόρθωση στις βαλκανικές κυρίως χώρες που τις μετέτρεψε σε προνομιακό χώρο εξαγωγής του ελληνικού κεφαλαίου

-         Στην απελευθέρωση της ιδιωτικής πίστης αλλά και στην αύξηση του κρατικού δανεισμού που χρηματοδότησε την περαιτέρω αναπαραγωγή του ελληνικού κεφαλαίου

-         Στην αθρόα εισροή μεταναστών αρχικά από τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες και αργότερα από τις χειμαζόμενες από τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Ασίας. Η είσοδος των μεταναστών αύξησε κατακόρυφα τον βαθμό εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης από το κεφάλαιο.

Το αποτέλεσμα της συγκυρίας αυτής ήταν η πιο γρήγορη αναπαραγωγή του ελληνικού κεφαλαίου καθώς και η αύξηση της συγκέντρωσης και συγκεντροποίησής του. Απαραίτητο συμπλήρωμα της διαδικασίας αυτής ήταν η ενίσχυση της εργατικής αριστοκρατίας στον ιδιωτικό τομέα αλλά και της δημοσιοϋπαλληλικής γραφειοκρατίας. Η διάρθρωση του εργατικού δυναμικού μετατοπίστηκε προς τη μισθωτή εργασία σε βάρος κυρίως της απασχόλησης στον πρωτογενή τομέα της οικονομίας (με βάση την ΕλΣτατ οι μισθωτοί αντιπροσώπευαν το 51,8% του εργατικού δυναμικού το 1991 και το 63,1% το 2012).

Η Ελλάδα  σήμερα πληροί όλα τα κριτήρια που έθεσε ο Λένιν για να θεωρηθεί ότι βρίσκεται πλέον στο ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού. Πολύ συνοπτικά:

-         Το 2011 οι μεγαλύτερες 200 επιχειρήσεις στην Ελλάδα πραγματοποίησαν τζίρο 99 δις ευρώ ή περίπου το 48% του ΑΕΠ της χώρας (σε ονομαστικές τιμές)

-         Τα ίδια κεφάλαια των παραπάνω εταιριών αντιπροσώπευαν μόλις το 8% του συνολικού ενεργητικού αποκαλύπτοντας την έκθεση τους στο δανεισμό Αλλά η συγχώνευση  τραπεζών κι επιχειρήσεων δεν χρειάζεται εδική επιχειρηματολογία και αρκεί να αναφερθούμε στα παραδείγματα των Βγενόπουλου (ΜIG Vivartia), Βαρδινογιάννη (Πειραιώς) και  Λάτση (Eurobank)

-         Η εξαγωγή κεφαλαίου με βάση τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας από 8 δις € το 2001 αυξήθηκε στα 33δις € το 2011 ή 16% του ΑΕΠ !!!

-         Συμμετοχή στην  ΕΕ

-         Συμμετοχή στις επεμβάσεις του ΝΑΤΟ όπου γης (Βοσνία, Κόσσοβο, Ιράκ, Αφγανιστάν, Λιβύη) αναζητώντας και τα ψίχουλα από το τραπέζι των μεγάλων χωρών

Τέλος μια μικρή παρατήρηση. Η επέμβαση της τρόικας και του ΔΝΤ στην βαθιά κρίση που αντιμετωπίζει σήμερα η Ελλάδα είναι απόλυτα συμβατή με το μοναδικό δρόμο που έχει το κεφάλαιο για να βγει από την κρίση. Η διέξοδος αυτή συνοψίζεται στην αύξηση του βαθμού εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης και στην καταστροφή μεγάλου μέρους του κεφαλαίου. Ακόμη κι αν η Ελλάδα δεν συμμετείχε στην ΕΕ η αστική τάξη της χώρας δε θα είχε αλλά δρόμο από αυτόν που ακολουθεί σήμερα. Η απόδειξη βρίσκεται στα παρόμοια μέτρα λιτότητας που παίρνουν κυβερνήσεις σαν της Μεγάλης Βρετανία και των ΗΠΑ που πόρρω απέχουν από το να χαρακτηριστούν εξαρτημένες.

7. Συμπερασματικά

Οι όψιμοι αντι-ιμπεριαλιστές προσπαθώντας να στηρίξουν τη θέση τους απλώς κακοποιούν την πραγματικότητα, τη στατιστική και τη θεωρία. Ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι η δήθεν εγκατάλειψη από το ΚΚΕ του αντιιμπεριαλιστικού αγώνα αλλά η μετατροπή του όποιου αντιιμπεριαλιστικού μετώπου σε μέτωπο αναζήτησης άλλου ιμπεριαλιστή.

Η ανάλυση του Ιμπεριαλισμού από τον Λένιν όχι μόνο δεν αποκλείει την ανάδυση νέων ιμπεριαλιστών αλλά αντίθετα προβλέπει την ανάδυση αυτή. Επίσης ο  ιμπεριαλισμός μετασχηματίζει καπιταλιστικά τις ημιαποικίες και αποικίες πραγματοποιώντας την αστικοδημοκρατική επανάσταση και καπιταλιστικοποιώντας τις σχέσεις παραγωγής. Η Ελλάδα που το 1928 οριζόταν από τη Γ’ Διεθνή σαν χώρα με μέσο επίπεδο ανάπτυξης του καπιταλισμού μετά από 80 περίπου χρόνια είναι μια χώρα του ανεπτυγμένου καπιταλισμού. Σήμερα είναι ελάχιστες οι χώρες εκείνες που δεν έχουν περάσει στο μονοπωλιακό στάδιο, συνεπώς η όποια συμμαχία του προλεταριάτου με την αστική ταξη ενάντια στον ιμπεριαλισμό όχι απλως δεν χρειάζεται αλλά ισοδυναμεί με ταξική προδοσία

Η ολοκλήρωση της αστικοδημοκρατικής επανάστασης στη συντριπτική πλειοψηφία των χωρών του πλανήτη φέρνει στην ημερήσια διάταξη την προλεταριακή επανάσταση και τίποτε λιγότερο.

---