H παρέμβαση του ΚΚΕ στον αθλητισμό την περίοδο του Μεσοπολέμου (1927-1935.)

Σήμερα η κε του μπλοκ έχει την χαρά να αναδημοσιεύει από το 17ο τεύχος του περιοδικού HUMBA (που διατηρεί πάντα μια ευρύτερη κινηματική σκοπιά στα αθλητικά δρώμενα εντός κι εκτός συνόρων) με το πολύ ενδιαφέρον θέμα που βλέπετε στον τίτλο της ανάρτησης. Στην ουσία πρόκειται για την ομώνυμη εργασία του Κωνσταντίνου Λαμπράκη στο σεμινάριο του Πάντειου με θέμα την "Ιστορία της συγκρότησης των ποδοσφαιρικών συλλόγων στην Ελλάδα", που δίνει σε κάθε περίπτωση πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία.

Το εξώφυλλο του τεύχους

Μπορείτε συμπληρωματικά (και το βάζω εδώ, για να μην χαθεί στο τέλος) να ακούσετε τη σχετική εκπομπή, που έκαναν τα παιδιά του HUMBA τον περασμένο μήνα:

Πότε έρχεται το ποδόσφαιρο στην Ελλάδα; Ποιοι είναι οι σύλλογοι που πρωταγωνιστούν τα πρώτα χρόνια, αλλά και στο Μεσοπόλεμο; Πότε ιδρύεται η ΕΠΟ; Τι ρόλο έχει το ΠΟΚ; Ποια η στάση της Πολιτείας και των δημοσιογράφων στο νέο αθλητικό φαινόμενο που συναρπάζει τη νεολαία; Πότε ιδρύονται τα εργατικά σωματεία και ποια η συμβολή του ΚΚΕ σε ένα διαφορετικό αθλητισμό; Τι έγραφε ο Τύπος της εποχής για τα ποδοσφαιρικά ματς; Πώς διοικούνταν τότε οι σύλλογοι, εργατικοί και μη; Υπήρχαν οι αντιθέσεις "Αθήνα - Βοράς", "λαϊκή ομάδα-ομάδα των αστών"; Αυτά και άλλα πολλά σε ένα άκρως διαφωτιστικό δίωρο με καλεσμένο τον Γιώργο Γάσια, που έχει μελετήσει διεξοδικά το συγκεκριμένο θέμα.

HUMBAonair - season 2 - 008 - 26-11-2014 (το ποδόσφαιρο στο Μεσοπόλεμο) by Humba!_Radio on Mixcloud

Με την ευκαιρία να ευχαριστήσω και δημοσίως τους συντελεστές του περιοδικού για την άδεια της αναδημοσίευσης.
Καλή ανάγνωση/ακρόαση και κάθε καλόπιστη παρατήρηση, ευπρόσδεκτη

ΕΙΣΑΓΩΓΗ.

Η παρούσα εργασία μελετά την παρέμβαση του ΚΚΕ στον Αθλητισμό την περίοδο του Μεσοπολέμου. Επιχειρεί να φωτίσει πλευρές αυτής της παρέμβασης, σε σχέση με τους δεσμούς του Κόμματος με την Κομμουνιστική Διεθνή (Κ.Δ.) και τους ιδιαίτερους όρους συγκρότησης και δράσης του ΚΚΕ, στην περίοδο του μεσοπολέμου. Για τον σκοπό αυτό επέλεξα να μελετήσω ποια ήταν η τοποθέτηση της Κ.Δ. έναντι του αθλητικού φαινομένου και πως επιχείρησε να παρέμβει το ΚΚΕ και η νεολαία του, η Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ), σ’αυτό. Επίσης, συνέλεξα στοιχεία που αφορούν την «γεωγραφία» του «κόκκινου» αθλητισμού στην Ελλάδα, βοηθητικά στο να κατανοήσουμε καλύτερα την παρέμβαση τούτη.  

Συνεπώς, η εργασία διαρθρώνεται σε δύο μέρη. Πρώτο μέρος, παρουσίαση της μεσοπολεμικής περιόδου πάνω σε τρεις άξονες που ορίζονται ως εξής:

Οι μετασχηματισμοί της Ελληνικής κοινωνίας που συμβάλλουν στην μαζικοποίηση του αθλητικού φαινομένου. Η εμφάνιση και οι πολιτικές αρχές του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος. Ο Διεθνής εργατικός αθλητισμός και η Κόκκινη Αθλητική Διεθνής.

Ενώ το δεύτερο μέρος πραγματεύεται το ζήτημα: KKE και Αθλητισμός στο μεσοπόλεμο, μέσα από τις αποφάσεις των συνεδρίων και των συνδιασκέψεων για την Οργάνωση ΕργατοΑγροτικού Αθλητισμού (Ο.Ε.Α.), την σχέση μεταξύ Ο.Ε.Α. και Κόκκινης Αθλητικής Διεθνής και την γεωγραφία των εργατικών αθλητικών σωματείων.

Το πρώτο μέρος στηρίζεται ,κατά κύριο λόγο, στην βιβλιογραφία και την αρθογραφία που αφορά την περίοδο, ενώ το δεύτερο μέρος βασίζεται στην σύνθεση των στοιχείων που έχουμε είδη για την Ο.Ε.Α., μεγάλο μέρος των οποίων προέρχεται  από το βιβλίο του Χρήστου Τζιντζιλώνη «ΟΚΝΕ 1922-1943, Λενινιστικό μαχητικό σχολείο των νέων.» Συνδυάζονται με τις αναφορές για τα κόκκινα σπορ και τα εργατικά αθλητικά σωματεία από τον τύπο της εποχής, ειδικά τον προσκείμενο στις οργανώσεις του ΚΚΕ. Επίσης, ένα μικρό κομμάτι της εργασίας είναι αφιερωμένο στις αντιδράσεις του Κράτους. Παρατίθενται  στοιχεία, είτε από τον αστικό τύπο, είτε από τα ρεπορτάζ της εφημερίδας «ο Ριζοσπάστης», επίσημο όργανο του ΚΚΕ, σχετικά με συλλήψεις στελεχών και αθλητών της Ο.Ε.Α., προβλήματα στην διακίνηση του περιοδικού της Ο.Ε.Α. «Εργατοαγροτικό Σπορ», προβλήματα στην επίσημη αναγνώριση των αθλητικών σωματείων, κ.α.

Κλείνοντας να σημειώσω πως όπου αναφέρω αθλητικά εργατικά σωματεία εννοώ (και) για ποδοσφαιρικά τμήματα. Κατά κανόνα, ένα εργατικό αθλητικό σωματείο μπορεί να διέθετε και μη ποδοσφαιρικά τμήματα, αλλά δεν μπορούσε να μην διαθέτει ποδοσφαιρικό τμήμα.(βλέπε σχετικά : Ριζοσπάστης 1928-1935, αναφορές για τη δραστηριότητα των Εργατικών Αθλητικών Σωματείων.)

Πολιτικοί, οικονομικοί και πολιτιστικοί μετασχηματισμοί, που ευνόησαν στην μαζικοποίηση του ποδοσφαιρικού θεάματος:

Αν και το ποδόσφαιρο είναι αρκετά δημοφιλές σε αστικά στρώματα της ελληνικής νεολαίας ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, ως ημερομηνία ορόσημο για την μαζική του ανάπτυξη θεωρείται το 1922[1], έτος καταρρεύσεως του μικρασιατικού μετώπου και της μαζικής έλευσης των προσφύγων, στον Ελλαδικό κορμό. Η συμβολή του προσφυγικού στοιχείου στην παλλαϊκή διάδοση του ποδοσφαιρικού θεάματος είναι πολύπλευρη και -κατά κάποιο τρόπο- ασύμμετρη.

Οι αναγκαίοι μετασχηματισμοί που επιβάλλονται στην ελληνική κοινωνία, κάτω από την πίεση των ενάμιση εκατομμυρίων προσφύγων συμβάλλουν, πολλοί από αυτούς με «ακούσιο» τρόπο, στο να δημιουργηθούν οι υλικοί όροι, πάνω στους οποίους θα στηριχθεί η καθολική  συμμετοχή του ελληνικού πληθυσμού στο ποδοσφαιρικό θέαμα.

Καταρχήν, μεγάλο μέρος των προσφύγων είχε επαφές με νεωτερικές μορφές της αστικής κουλτούρας, μορφές στις οποίες εντάσσεται και το αθλητικό/ποδοσφαιρικό[2] θέαμα, στα πλαίσια των ευρωπαϊκών εμπορικών κοινοτήτων, στις παράκτιες πόλεις της Μικράς Ασίας[3]. Παρά τον ξεριζωμό, μεταφέρουν και αναπαράγουν, στα πλαίσια του δυνατού, στον Ελλαδικό χώρο τα ήθη, τις συνήθειες και τα στοιχεία του πολιτισμού τους.

Εξίσου σημαντική συμβολή του προσφυγικού στοιχείου, όσο αφορά το ποδοσφαιρικό θέαμα, είναι ο καθοριστικός τους ρόλος στην αναμόρφωση των Ελληνικών πόλεων. Η επέκταση των πόλεων, μέσω της πληθυσμιακής τους αύξησης, η συγκρότηση γειτονιών αμιγώς προσφυγικών και η αντιπαράθεση γηγενών - «ξένων», ενίσχυσε το αίσθημα του «ανήκειν» και του «εμείς». Εξέλιξη, το δίχως άλλο, πολύ σπουδαία ώστε η ποδοσφαιρική αναμέτρηση να συνδεθεί με συνολικότερες πλευρές (ενδεχομένως και παθογένειες.) της κοινωνικής ζωής.

Τέλος σε ένα πιο αφηρημένο, από την προβληματική μας, πλαίσιο θα σημειώναμε την τόνωση και ανάπτυξη της βιομηχανικής δραστηριότητας και της μισθωτής εργασίας έναντι άλλων, πιο παραδοσιακών μορφών απασχόλησης. Πράγματι, η ενσωμάτωση όχι μόνο προσφύγων αλλά και επιστρατευμένων φαντάρων, έχει ως αποτέλεσμα και την τόνωση της εγχώριας ζήτησης και την προσφορά άφθονων φθηνών εργατικών χεριών. Παράλληλα η ευνοϊκή διεθνής συγκυρία, με την παράλληλη υποτίμηση της δραχμής, έχει ως αποτέλεσμα η εγχώρια βιομηχανία να αποκτήσει άλλα δύο πλεονεκτήματα στην προσπάθειά της να αναπτυχθεί[4]. Ισχυρή είναι επίσης η μικρο-εμπορευματική δραστηριότητα, ταυτόχρονα, αυξάνεται και ο υπαλληλικός πληθυσμός που σχετίζεται, είτε με το δημόσιο, είτε με ιδιωτικούς οργανισμούς. Την ίδια περίοδο το συνδικαλιστικό και εργατικό κίνημα εμφανίζεται πιο οργανωμένο και συγκροτημένο με αιτήματα που σε πολλές περιπτώσεις είχαν ως αιχμή τους το ζήτημα του ελεύθερου χρόνου (8ώρο, Κυριακάτικη αργία). Έχουμε, δηλαδή, δυναμική επέκταση της αστικής κοινωνικής οργάνωσης έναντι άλλων πιο παραδοσιακών μορφών. Εξελίξεις που, ακόμα και αν δεν συνεισέφεραν, δεν αποθάρρυναν την ανάδυση νεωτερικών συνηθειών στην αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου, με την εμφάνιση νέων κοινωνικών φαινόμενων και πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Δραστηριότητες στις οποίες εντάσσεται και η μαζική ενασχόληση με τα του ποδοσφαιρικού θεάματος.

ΚΚΕ: Κόμμα Νέου Τύπου.

Την ίδια περίοδο, έχουμε σε επίπεδο πολιτικού συστήματος, την εμφάνιση ενός πολιτικού κόμματος, αναμφισβήτητα νεωτερικού για τα δεδομένα του Ελληνικής πολιτείας. Το κόμμα τούτο, είναι το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος, που γρήγορα συνδέεται με την 3^η Διεθνή και μετονομάζεται σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος. Το ΚΚΕ κομίζει νέα δεδομένα στην πολιτική ζωή της χώρας: Έχει πολιτικό πρόγραμμα, επιδιώκει να οργανώσει μέλη με δικαιώματα και καθήκοντα, ενώ ο πολιτικός του λόγος αναφέρεται σε συγκεκριμένες κοινωνικές τάξεις και τα συμφέροντα τους[5]. Στοιχεία πρωτοφανέρωτα σε Ελληνικό πολιτικό κόμμα.