Η φάρμα των ζώων

Τα γούστα είναι υποκειμενικά και μπορεί ασφαλώς να ποικίλουν. Για μένα πάντως η «φάρμα των ζώων» του τζορτζ όργουελ είναι ίσως η εξυπνότερη αλληγορία που έχει γραφτεί ποτέ ή τουλάχιστον που έχω διαβάσει. Τόσο έξυπνη που σχεδόν ξεχνάς (ή βάζεις σε δεύτερη μοίρα) τον αντικομμουνιστικό της χαρακτήρα, δηλ τον αντισοβιετισμό που τη διακρίνει και τον αντισταλινισμό, που, όπως έχει πει κι ο κάππος, είναι ντροπαλός αντικομμουνισμός στην ουσία του. Δε γίνεται όμως να το ξεχάσεις και να το βγάλεις τελείως από την οπτική σου, γιατί αφαιρείς έτσι αξία από την οργουελική σύλληψη και τις μικρές ιδιοφυείς λεπτομέρειες, που κάνουν τη διαφορά. Και μπορούν να διαβαστούν αυτοτελώς, αλλά μένουν χωρίς λογική εξήγηση έξω από αυτό το ερμηνευτικό πλαίσιο.

Η φάρμα των ζώων είναι η σοβιετική ένωση, η πανίδα της οποίας μυείται στις αρχές του ανιμαλισμού (μαρξισμός) από το γέρο μέιτζορ το γουρούνι και προχωρά στην επανάσταση για να αποτινάξει το ζυγό της ανθρώπινης εκμετάλλευσης και του φάρμερ τζόουνς. Ο γερο-μέιτζορ είναι ένα γέρικο σοφό γουρούνι, που οραματίζεται μια διαφορετική «κοινωνία» και τη δημοκρατία των ζώων, που θα απολαμβάνουν ελεύθερα πια τον πλούτο που παράγουν. Το γουρούνι αυτό είναι κάτι μεταξύ του μαρξ και του λένιν (μετά την επανάσταση θάβεται σε ένα είδος μαυσωλείου). Κι ίσως το όνομά του, σε αντιδιαστολή με την ονομασία της φάρμας μέινορ, να συμβολίζει τη διαφοροποίηση και τη διαμάχη μεταξύ μπολσεβίκων και μενσεβίκων (αν και αυτό είναι απλώς μια δική μου εικασία, πιθανότατα τραβηγμένη από τα μαλλιά).

Αυτό που είναι σίγουρο είναι η ταυτότητα των δύο νεότερων κάπρων, του ναπολέοντα και του χιονάτου, που αποκτούν ηγετική θέση με τη νίκη της επανάστασης, αλλά διαφωνούν μεταξύ τους σε όλα σχεδόν τα ζητήματα τακτική και στρατηγικής, συμβολίζοντας τη διαμάχη μεταξύ στάλιν και τρότσκι. Το ναπολέων παραπέμπει ευθέως στο μικρό όνομα του τρότσκι με τη γνωστή ροπή στις γραφειοκρατικές μεθόδους. Αλλά ο όργουελ το κρατά για το στάλιν, πιθανότατα για να δείξει την επικράτηση του συντηρητικού, «σταλινικού θερμιδώρ» (όπως το χαρακτήριζε ο τρότσκι κατ’ αναλογία με τη γαλλική επανάσταση) και τη σταδιακή αναίρεση των κατακτήσεων της επανάστασης.

Ο χιονάτος-τρότσκι, ως επικεφαλής επίτροπος του κόκκινου στρατού, έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην απόκρουση της επίθεσης των ανθρώπων, που επιχειρούν να ανακαταλάβουν τη φάρμα, κι επεξεργάζεται ένα σχέδιο για την κατασκευή ενός ανεμόμυλου (εκβιομηχάνιση) και την ευημερία των ζώων της φάρμας. Αλλά η σύγκρουσή του με το ναπολέοντα οξύνεται και τελικά εκδιώκεται από τα τρομερά σκυλιά του τελευταίου, που επικρατεί χάρη σε ένα μίγμα δύναμης (με τα σκυλιά που δεν αφήνουν σε κανέναν πολλά περιθώρια για διαφωνίες) και πειθούς, από άλλα προνομιούχα γουρούνια, σαν το σκουίλερ, που μπερδεύει τα άλλα ζώα με ακλόνητα επιχειρήματα, αναπηδήσεις και περίτεχνα στριφογυρίσματα της ουράς του, που τα τουμπάρουν.

Ο ναπολέων (που έχει ιδιαίτερη πέραση στα πρόβατα της φάρμας) οικειοποιείται σταδιακά τα σχέδια του χιονάτου για τον ανεμόμυλο και παρουσιάζει τον εαυτό του ως τον πραγματικό εμπνευστή της αρχικής ιδέας. Παράλληλα υποτιμά τεχνηέντως τη συμμετοχή του χιονάτου στα γεγονότα της επανάστασης και την υπεράσπισή της, και με το πέρασμα του χρόνου, όσο ξεθωριάζει η μνήμη, διασπείρει φήμες για τη συνεργασία του με τις όμορες, εχθρικές φάρμες των ανθρώπων, πείθοντας τα ζώα να φορτώνουν κάθε πιθανή αποτυχία στη δουλειά τους, σε δικό του σαμποτάζ και τους κρυφούς συνεργάτες τους στο εσωτερικό της φάρμας, η αναζήτηση των οποίων καταλήγει σε κυνήγι μαγισσών και μαζικές εκκαθαρίσεις.

Η καθημερινότητα των ζώων επιδεινώνεται και γίνεται ιδιαίτερα σκληρή, αλλά οι επίσημες στατιστικές αποδεικνύουν την ευημερία τους, ενώ το ακλόνητο επιχείρημα που κόβει κάθε περαιτέρω προβληματισμό και συζήτηση είναι πως κανείς ασφαλώς δε θα προτιμούσε μια επιστροφή στο προηγούμενο καθεστώς της ανθρώπινης εκμετάλλευσης. Η ηγετική κλίκα των γουρουνιών γύρω από το ναπολέοντα όμως, αυξάνει προοδευτικά τα προνόμιά της, καταστρατηγεί κάθε ρητή απαγόρευση-θέση του ανιμαλισμού (πχ για τις εμπορικές σχέσεις με τους ανθρώπους) κι αναπροσαρμόζει ευέλικτα τους κανόνες στις καινούριες της συνήθειες, εκμεταλλευόμενη και το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των περισσότερων ζώων, που έχουν αδύνατη μνήμη και δεν ξέρουν καλά-καλά να διαβάζουν.

Στο ενδιάμεσο ο όργουελ παρουσιάζει την ανίερη συμμαχία με μια γειτονική φάρμα, που τελικά δεν τηρείται από την πλευρά των ανθρώπων (σύμφωνο μολότοφ-ρίμπεντροπ), τις δίκες της φάρμας (κατ’ αναλογία αυτών της μόσχας) με την εκκαθάριση άλλων διαφωνούντων κάπρων, την «απονέκρωση» των συνελεύσεων και των σοβιέτ, την αντικατάσταση του ύμνου των ζώων της αγγλίας (δηλ της διεθνούς) από τον εθνικό ύμνο της φάρμας (εσσδ), την αναβίωση της παλιάς ονομασίας της φάρμας (ρωσία αντί για σοβιετική ένωση), τον μωυσή, το μαύρο κοράκι (με νύχια γαμψά), που συμβολίζει το ιερατείο, μιλώντας για τον παράδεισο του ζαχαρόβουνου και επιστρέφει στη φάρμα, ενώ είχε φύγει μετά τη νίκη της επανάστασης, τη λογική «σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν», όπως στην περίπτωση του μπόξερ, που ήταν το πιο δυνατό κι εργατικό ζώο της φάρμας κι είχε ως σύνθημα ζωής τη φράση «θα δουλέψω πιο σκληρά» και συμπληρωματικά «ο ναπολέων έχει πάντα δίκιο».

Στο τέλος, τα γουρούνια έχουν εξανθρωπιστεί (αστικοποιηθεί) πλήρως, υιοθετώντας όλες τις παλιές, ανθρώπινες συνήθειες (μέχρι και να περπατάν στα δύο πόδια). Κι όταν υποδέχονται τους ανθρώπους της σύμμαχης φάρμας στον πόλεμο (τον οποίο ο όργουελ δεν περιγράφει με νότες συγκρατημένου έστω ηρωισμού, αλλά φροντίζει να αναπαραγάγει ακόμα και τη φήμη για το μέθυσο κι απαισιόδοξο στάλιν), οι τελευταίοι θαυμάζουν το κάτεργο και την υποδειγματική εκμετάλλευση των ζώων της, ενώ τα γουρούνια αποκτούν ανθρώπινα προγούλια και γίνονται πανομοιότυπα με τους ανθρώπους-εκμεταλλευτές. Μια αριστοτεχνική αντιστροφή του όργουελ, που χρησιμοποιεί τη δύναμη της εικόνας για να αποδείξει πως η σοβιετική ηγεσία έχει εξομοιωθεί στην πραγματικότητα με τα καπιταλιστικά γουρούνια. Αλλά δε φαίνεται να μισεί τόσο έντονα τους τελευταίους, όταν αφήνει πχ να εννοηθεί πως αν ο τζόουνς ήταν πιο προσεκτικός και τάιζε τακτικά τα ζώα του, αυτά μπορεί να μην αγανακτούσαν, φτάνοντας στην εξέγερση εναντίον του.

Παραλείψαμε αναγκαστικά (γιατί δε γίνεται να χωρέσουν όλα) μια σειρά ακόμα έξυπνους παραλληλισμούς. Πχ για τα αστικά κατάλοιπα της μόλυ, της φοράδας, που αναρωτιέται αν θα έχουν ζαχαρίτσα στην επανάσταση και λιποτακτεί τελικά στους ανθρώπους, που την εξαγοράζουν εύκολα με μερικές ζαχαρίτσες και λίγες όμορφες χρωματιστές κορδέλες. Και για την ενδιάμεση θέση των πτηνών (μικροαστών, αγροτών) σαν τις κότες, που ναι μεν έχουν δύο πόδια (ενώ ο αρχικός κανόνας λέει: τέσσερα πόδια καλό, δύο πόδια κακό), αλλά το αντικειμενικό τους συμφέρον είναι μαζί με τα ζώα, γιατί δεν έχουν χέρια. Ή ακόμα για το σήμα της οπλής με το κέρατο (που αντικαθιστά το σφυροδρέπανο), την ψηφοφορία για τα ποντίκια και τον προβληματισμό «όποιος δε δουλεύει, δεν τρώει», την πλήρη επικράτηση της δημοκρατίας των ζώων, που δεν μπορεί να ολοκληρωθεί σε μία μόνο φάρμα, και μια σειρά άλλα.

Πολλοί ισχυρίζονται πάντως πως η ανάγνωση των έργων του όργουελ έχει αυτοτελή αξία και τρόπο ανάγνωσης-νόημα, ανεξάρτητα από το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο γράφτηκαν ή στο οποίο αναφέρονται, πχ ως διαχρονική καταγγελία των απανταχού ανελεύθερων καθεστώτων. Το πιστεύουν αυτό, πιθανότατα σε αντίθεση και με τον ίδιο τον όργουελ, που δεν πασχίζει ιδιαίτερα να κρυπτογραφήσει τα σημαινόμενα των αλληγοριών του –απεναντίας. Στο 1984 πω, ο εχθρός του μουστακαλή (κοίτα να δεις σύμπτωση) μεγάλου αδελφού, που εξαφανίζεται από φωτογραφίες, αρχεία κι ιστορικά ντοκουμέντα, λέγεται γκολντστάιν, αν θυμάμαι καλά, για να κάνει ρίμα με το επίθετο του λέοντα νταβίντοβιτς μπρονστάιν, γνωστού και με το ψευδώνυμο τρότσκι.

Εάν παρόλα αυτά μπορεί κανείς να δει τη φάρμα των ζώων ως μία έξυπνη προειδοποίηση για τον κίνδυνο εκφυλισμού και της ακύρωσης που διατρέχει μια επανάσταση, το απαισιόδοξο μήνυμα που αφήνει στο επόμενο έργο του, το 1984, ότι δηλ κάθε έντιμος αγωνιστής είναι αδύναμος κι ανυπεράσπιστος απέναντι στην εξουσία κι αργή ή γρήγορα προδίδει τα ιδανικά του και τους συντρόφους του, για να στραφεί στη λογική «ο σώζων εαυτόν σωθήτω» και να γλιτώσει τουλάχιστον τον εαυτό του, δεν αφήνει πολλά περιθώρια για παρερμηνείες.

Κι εδώ –όπως και πριν δηλ- αναρωτιέται κανείς αν μιλάει η απογοήτευση ενός παλιού αγωνιστή –που πολέμησε εθελοντικά και με τους δημοκρατικούς στον ισπανικό εμφύλιο- ή η πένα ενός έμμισθου πράκτορα των μυστικών υπηρεσιών της χώρας του, όπως αποδείχτηκε μετά το θάνατό του.

Τα μικροαστικά

Μικροαστοί θα σας φάνε τα παιδιά σας, θα σας φάνε ζωντανούς, κανίβαλοι, κανίβαλοι θα γίνουν.

Για το βλαδίμηρο οι μικροϊδιοκτήτες-μικροπαραγωγοί αναπαράγουν αδιάκοπα τον καπιταλισμό, βάσει της ακατανίκητης δύναμης της συνήθειας. Και η ρόζα –αν δε με απατά η μνήμη μου- παρομοίαζε τη μεσαία τάξη με κάποιον που ανεβαίνει σε μια πλαγιά, σέρνοντας έναν βράχο κι έχει την αυταπάτη ότι μπορεί να σταματήσει στα μισά της ανηφόρας και να παραμείνει εκεί σταθερός. Ώσπου τον παίρνει ο κατήφορος, τον τσακίζει ο βράχος της προλεταριοποίησης και καταλήγει στους πρόποδες της κοινωνικής πυραμίδας.

Κάποιοι άλλοι διαχωρίζουν την έννοια του μικρού αστού –δηλ του μικρού ιδιοκτήτη καπιταλιστή- από αυτήν του μικροαστού –ή τουλάχιστον δεν τις ταυτίζουν. Κι αν το ερμηνεύω σωστά, το κόμμα υιοθετεί εν μέρει αυτόν το διαχωρισμό και μιλά για μισθωτούς εργαζόμενους που παρουσιάζουν μικροαστικά χαρακτηριστικά βάση του εισοδήματος ή της θέσης τους στην παραγωγή –πχ στο αστικό κράτος, ή σε κάποιον ιδεολογικό μηχανισμό του.

Κρατήστε σφιχτά τον μικροαστισμό σας, όπως λέει κι ο τζωρτζ όργουελ στον τίτλο ενός μυθιστορήματός του, που όμως δε μιλούσε για το στάλιν και την εσσδ και δεν έγινε ευρύτερα γνωστό.

Ποιοι είναι μικροαστοί όμως; Ποια είναι τα όρια της τάξης τους και της συνείδησής τους που αναγνωρίζει τον εχθρό στα μονοπώλια, αλλά ονειρεύεται να γίνει χαλίφης στη θέση του χαλίφη, με τη μαζοχιστική λογική: ό,τι δε μπορείς να πολεμήσεις, αγάπησέ το; Και το κυριότερο, ποιος τους εκφράζει πολιτικά; Ας ξεκινήσουμε με αυτό το τελευταίο.

Στη σύγχρονη ελλάδα υπήρχαν πάντα πολυάριθμα μικροαστικά στρώματα, τα οποία καταλάμβαναν όλο το μήκος του πολιτικού φάσματος. Οι δεξιοί συντηρητικοί νοικοκυραίοι, που ακολουθούν το γνωστό τρίπτυχο (πατρίς, θρησκεία, οικογένεια) και νοσταλγούν τα χρόνια που κοιμόντουσαν με ανοιχτά παράθυρα κι ο καρατζαφέρης ασχολούνταν ακόμα με το ροκ εν ρολ και τους προψυχεδελικούς μπητλς. Ο τελευταίος συνηθίζει μάλιστα να αποκαλεί τους ψιλικατζήδες -την έβγα και τη φάγε της γειτονιάς- εθνικό κορμό της χώρας.

Οι μη προνομιούχοι πασόκοι του ανδρέα. Κάποιοι από αυτούς απέκτησαν προνόμια –ρετιρέ και νέα τζάκια- και τώρα βλέπουν με θρήνο να σπάει το κοινωνικό συμβόλαιο της εξωνημένης συνείδησής τους και να μην παίρνουν καν τη ρήτρα. Η μικροαστική βάση κι ο λαϊκισμός σοσιαλιστικής απόχρωσης, ήταν και τα δύο κύρια χαρακτηριστικά του φασισμού στον μεσοπόλεμο. Κάτι που έκανε τον ραφαηλίδη να μιλάει για τον ιδιότυπο πράσινο (σοσιαλ)φασισμό της εποχής του.
Καληνύχτα κεμάλ, η χώρα αυτή ποτέ δε θα αλλάξει. Γιατί είναι γεμάτη πασόκους και μικροαστούς –φανερούς και καλυμμένους- που πίστεψαν στη γιαλαντζί αλλαγή, στη δεκαετία με τις βάτες.

Κι αν σε εθνική κλίμακα ο μικροαστός είναι δυνάμει η κοινωνική βάση του φασισμού, στο λαϊκό κίνημα έχει το ρόλο του αμφιταλαντευόμενου, ή της εργατικής αριστοκρατίας –αν μιλάμε για υψηλόμισθους μισθωτούς- κι η κατεξοχήν πολιτική του έκφραση είναι ο οπορτουνισμός. Κάθε αριστερή δύναμη θεωρεί τις άλλες οπορτουνιστικές και τον εαυτό της ως τη μόνη ορθόδοξη. Κι αν συνδέσει τη ρετσινιά του οπορτουνισμού -για τους άλλους- με την ύπαρξη και δράση μικροαστών, έχει μια ακλόνητη υλιστική ερμηνεία για να τη στηρίξει. Πώς να μην είναι οπορτουνιστές οι τάδε αφού στο εσωτερικό τους ηγεμονεύουν οι μικροαστοί κι εκφράζουν τέτοια ταξικά συμφέροντα;

Λογική που μπορεί να βρει εφαρμογή ακόμα κι εντός του κόμματος, στο βαθμό που επιδρά ο οπορτουνισμός στις γραμμές του. Ο σύντροφος με το μουστάκι χαρακτήριζε ως μικροαστική παρέκκλιση την ενωμένη αντιπολίτευση και την τριανδρία τρότσκι-ζηνόβιεφ-κάμενεφ. Ο βλαδίμηρος θεωρούσε τους διανοούμενους επιρρεπείς στο μικροαστικό ατομισμό, που αρνείται να μπει στα καλούπια του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού και της εσωκομματικής πειθαρχίας. Κι όσοι έφευγαν από το κόμμα ως σκάρτα κι ύποπτα στοιχεία κι είχαν μικροαστική καταγωγή, αυτή ερμήνευε εκ των υστέρων το «χάλασμά» τους, που ήταν νομοτελειακά προδιαγεγραμμένο.

Αλλά ο ταξικός αναγωγισμός δεν είναι πάντα ο καλύτερος σύμβουλος. Θυμάμαι τα πρώτα χρόνια στην οργάνωση μια συζήτηση με έναν σύντροφο που του άρεσαν πολύ τα χριστούγεννα και τα έθιμα με την οικογένεια. Εγώ του ‘λεγα ότι αυτά είναι μικροαστικές ανοησίες κι αυτός μου απαντούσε με τετράγωνη λογική, ότι μικροαστοί είναι αυτοί που έχουν μικρή ιδιοκτησία. Πέρασαν λίγα χρόνια μέχρι να βγάλουμε συνεννόηση.

Ας το δούμε συγκεκριμένα, σε κάθε πολιτικό χώρο.
Ο συνασπισμός συσπειρώνει τη μικροαστική αριστερά του σαλονιού: αρκετούς διανοούμενους, εργατική αριστοκρατία, ευαίσθητους αριστερούς εύπορων προαστίων, τον αρτέμη από το αλαλούμ του χάρρυ κλυνν κι άλλες συναφείς περιπτώσεις. Οι ρεφορμιστικές αυταπάτες ήταν δεδομένες για έναν κόσμο που δεν είχε λόγο να αλλάξει ριζικά τη ζωή του, παρά μόνο σε μικρά κι επιμέρους, που μπορούσαν να αλλάξουν σταδιακά.

Ο αριστερισμός ήταν ανέκαθεν συνδεμένος με τη μικροαστική ανυπομονησία του «εδώ και τώρα», μια πιο ριζοσπαστική εκδοχή συνθημάτων του πασόκ, το οποίο απορρόφησε αρκετούς απογοητευμένους του χώρου που έγιναν ξαφνικά ρεαλιστές. Ο αριστερισμός φωλιάζει σε νεανικές φοιτητικές καρδιές, κλάδους του δημοσίου και στρώματα (γιατροί, μηχανικοί) που προλεταριοποιούνται ραγδαία, αλλά διατηρούν κάποια μικροαστικά χαρακτηριστικά -κι έτσι αίρεται διαλεκτικά το κλασικό δίλημμα στις τάξεις των σχημάτων της εαακ για τον ταξικό προσδιορισμό των αποφοίτων αυτών των σχολών.

Η αναρχία έχει κατεξοχήν μικροαστικό χαρακτήρα. Μόνο οι αναρχοσυνδικαλιστές κι εν μέρει η ακ έχουν κάποια σύνδεση με το εργατικό κίνημα. Αλλά η κλασική της εκδοχή εξακολουθεί να προβάλλει το ιδανικό των μικρών αυτοδιαχειριζόμενων κοινοτήτων που στηρίζονται στη μικρή παραγωγή κι ιδιοκτήσία. Επιπλέον. Το ιδανικό της κοινοβιακής ζωής σε καταλήψεις, ή της λεηλασίας που μπορεί να αντικαταστήσει την εργασία και να εξασφαλίσει τα ίδια αγαθά, γοητεύει μάλλον όσους έχουν λυμένο το βιοποριστικό τους πρόβλημα και δεν είναι αναγκασμένοι να δουλέψουν για να ζήσουν.

Κι είναι και το κόμμα, με την παρέμβασή του στους εβέδες, βιοτέχνες κι αγρότες κι όσα του προσάπτουν περί δεκέμβρη, νοικοκυραίων και πραγματικής εξέγερσης όπου δε θα σπάσει ούτε ένα τζάμι καταστήματος. Υπάρχει επίσης η κλασική κριτική για το στόχο στρατηγικό της λαϊκής εξουσίας-οικονομίας, ως μια στρογγυλεμένη –λέει- εκδοχή του σοσιαλισμού, χωρίς επανάσταση, για να μην τρομάξουν οι μικροαστοί σύμμαχοί του. Κάτι που δείχνει την ιδεολογική τους ηγεμονία στα πλαίσια του λαϊκού μετώπου και τη διαβρωτική επίδραση που ασκούν στο εργατικό κίνημα.

Κι έτσι βλέπουμε το εξής οξύμωρο. Αυτοί που έλεγαν ότι η λαϊκή εξουσία δεν ξεφεύγει από τα όρια του καπιταλισμού, τώρα τη θεωρούν μαξιμαλιστικό στόχο, που δεν είναι άμεσα κατανοητός από τις μάζες. Κι αυτοί που απέρριπταν το λαϊκό μέτωπο με τους μικροαστούς από θέσεις ταξικής καθαρότητας, τώρα ανακαλύπτουν την αμερική σε ένα κείμενο του λένιν που λέει ότι στην επανάσταση θα συμμετέχουν κι οι μικροαστοί.
Κι ευτυχώς δηλαδή, γιατί αλλιώς θα έλειπαν πολλοί απ’ τους άμεσα ενδιαφερόμενους. Το ενιαίο μέτωπο –όπως και το αντικαπιταλιστικό εργατικό- αποκλείει τους μικροαστούς, αλλά απαρτίζεται εν πολλοίς από τέτοιους και βρίσκεται σε αναζήτηση εργατικής τάξης –για να μη μιλάει χωρίς αυτήν στο όνομά της.

Ο λένιν πάντως δε συμμετείχε σε ενότητα σούπα με όλους τους σοσιαλιστές στα σοβιέτ, αντιπαρέθετε διαλεκτικά το συνειδητό στο αυθόρμητο, διαπαιδαγωγούσε το τελευταίο με σκληρούς, πειθαρχημένους αγώνες, μέσα από τις ταξικές του οργανώσεις. Και συμμάχησε υπό όρους εργατικής ηγεμονίας με τους εσέρους μικροαστούς που εκπροσωπούσαν το 80% της ρωσικής κοινωνίας. Υιοθέτησε το αγροτικό τους πρόγραμμά, καθιστώντας τους ευμενώς ουδέτερους προς την επανάσταση, αλλά γνώριζε ότι θα βρει μπροστά του αυτόν το συμβιβασμό τα επόμενα χρόνια (του πολεμικού κομμουνισμού και της νεπ, για να το αντιμετωπίσουν οριστικά οι μπολσεβίκοι στην περίοδο της κολεκτιβοποίησης).

Αλλά τι να μας πει κι αυτός; Ένας μικροαστός δικηγορίσκος ήταν. Ύποπτο στοιχείο...

Η μετακόμιση

Στο πρώτο ντιμπέιτ με τους δημάρχους δεν πήγαμε βελλίδειο γιατί δεν το μάθαμε εγκαίρως κι έτσι χάσαμε τον ζαριά που κάτι σημαίνει στα ρώσικα αλλά δε θυμάμαι τώρα τι ακριβώς. Προχτές ήταν μια εκδήλωση του αριστερού βήματος με ένα σωρό περσόνες της αριστεράς που κάθε κνίτης που σέβεται τον εαυτό του θα ονόμαζε ντριμ τιμ του οπορτουνισμού. Εγώ δεν είμαι παρά κατά φαντασίαν κνίτης που νιώθω τον εαυτό μου για τέτοιο, αλλά δεν τον σέβομαι ιδιαίτερα οπότε μπορώ να παίρνω κεντριστική θέση. Παλιά μου τέχνη. Το χάσαμε όμως γιατί ο κομάντο δεν έκανε καλή συνεννόηση με μια αφίσα που είδε στο δρόμο. Όπως χάσαμε –συνειδητά κι ευτυχώς δηλ- και το πάρτι στο στέκι στο βιολογικό με τα σκυλάδικα και τα όργια στα γρασίδια σε κοινή θέα, ιδανική χορογραφία για τη μελωδία της παρακμής που έπαιζε.

Οπότε κάπου έπρεπε να πάμε και πήγαμε στο ντιμπέιτ με τους περιφερειάρχες. Όπου είχε τον ψωμιάδη με μπόλικους μπράβους και μια ροζ γραβάτα, αλλά αυτός παραείναι εύκολος στόχος για δούλεμα και το αφήνω σε άλλους. Είχε το μπόλαρη του πασοκ που είναι σαν προύχοντας από τα χρόνια της τουρκοκρατίας που έστριβε το μουστάκι του και τα είχε καλά με όσους έριχναν χαράτσια στους έλληνες ραγιάδες. Είχε και το δικό μας το θεοδόση που όπως λέει ο κομάντο είναι μερακλής κι άργησε να έρθει κανά τέταρτο, οπότε ξεκίνησαν το ντιμπέιτ χωρίς αυτόν, αλλά όπως λέει κι η παροιμία έρχεται καλύτερα, όποιος έρχεται τελευταίος. Και λίγο πιο μετά είχε την τετράδα κουράκη, ξηροτύρη, τρεμόπουλο μαζί με τον κούτρα του σεκ κι εμείς να αναρωτιόμαστε τι διαφορετικό θα πουν και γιατί δεν ενώνονται επιτέλους.

Κι ενδιάμεσα ήταν ο βελόπουλος που από αστικής-ρητορικής άποψης είναι ικανό τσουτσέκι και κατεβαίνει με το συνδυασμό καθαρά χέρια. Μετά όμως δε θυμόμουν καλά το όνομα και στο μυαλό μου πάλευαν δύο υποψηφιότητες. Βρώμικα Μυαλά γιατί μόνο εκεί υπάρχουν καθαροί λαοί και καθαρά χέρια. Και το άλλο Καθαρά Νύχια, σαν τον τύπο στο ποίημα του μπρεχτ που είναι βουτηγμένος στη λάσπη ως το λαιμό, αλλά προσπαθεί να κρατήσει τα νύχια του απ’ έξω. Και σαν τους αστούς που έχουν καθαρά, περιποιημένα χέρια και νύχια μανικιούρ σε αντίθεση με τους εργάτες με τα ροζιασμένα χέρια και τα βρώμικα νύχια που είναι νύχια-κρέας με το κόμμα της εργατικής τάξης.
Εμείς δηλ είμαστε το κρέας που αν δεν προσέξουμε μπορεί να γίνει χοιρινό σαν τα γουρούνια του όργουελ που αυτονομήθηκαν απ’ την υπόλοιπη φάρμα κι έκαναν μπίζνες καπιταλιστικές. Και για όλα αυτά φταίει το εικοστό συνέδριο κι η υποδιαίρεση Ι. Αυτά τα χέρια είναι μαχαίρια κι αυτά τα νύχια είναι μειλίχια προς το παρόν αλλά τα ακονίζουμε για την κατάλληλη στιγμή που ωριμάζει σιγά-σιγά και θα ‘ρθει σαν ώριμο τέκνο της οργής.

Ροζιασμένα χέρια. Αυτό είναι όνομα για έναν συνδυασμό της εργατιάς που βγάζει ρόζους και ρόζες μέσα απ’ τα σπλάχνα της. Τι με κοιτάζεις ρόζα σαστισμένο, συχώρα με που δεν καταλαβαίνω πώς έπεσε το τείχος τελικά και τους κατεβάσαμε τα βρακιά το 89’. Βρώμικα παιχνίδια αυτά και δεν είχαμε κι εμείς καθαρό μυαλό να τα καταλάβουμε. Αλλά βρώμικα 89’ υπάρχουν μόνο σε βρώμικα μυαλά σαν των πασόκων, κρυφών και φανερών. Γιατί όπως λέει κι ο ρούσης υπάρχουν πασόκοι με πολιτικά, ενώ οι άλλοι γράφονται κατευθείαν στο μπατσόκ.
Λοιπόν εγώ αν είχα ένα σχήμα του εξωκοινοβουλίου έτσι θα το ‘λεγα, ροζιασμένα χέρια. Αλλά αυτοί είναι σεκίτες χωρίς φαντασία στην εξουσία, ικανοί το πολύ για μια ανταρσία με ύψιλον –αλλά ελπίζω χωρίς τον ύψιλον απ το γκράνμα- μια ανορθογραφία μες στο κεφάλαιο του λάθος λήμματος που λέει ότι το 89’ έγιναν λαϊκές (αντ)επαναστάσεις από τα κάτω και δεξιά κι έριξαν τους δικτάτορες του προλεταριάτου.

Κι ύστερα αρχίσαμε να μιλάμε για το μήνυμα των εκλογών. Εμείς τους αγγέλους κακών νέων που φέρνουν κακά μηνύματα τους σκοτώνουμε. Κι επειδή στις εκλογές όλο τέτοια έρχονται κι ο κόσμος τα ίδια σκατά βγάζει, τις σνομπάρουμε και λέμε πως δε θα αλλάξουμε έτσι τον κόσμο σύντροφοι κι αν μπορούσαν να τον αλλάξουν θα ήταν παράνομες.
Γι’ αυτό κι εμείς στη σοβιετία τις καταργήσαμε κι είχαμε μονοκομματικό σύστημα. Εκλέγαμε όμως αντιπροσώπους στα σοβιέτ στους χώρους παραγωγής που μετά καταργήθηκαν κι έγιναν σε εδαφική βάση. Και πρέπει να μάθω γιατί αλλάξαμε τους πυρήνες και τους κάναμε οργανώσεις βάσης, ενώ τα μου-λού που τους λένε σταλινικούς έχουν κρατήσει τους πυρήνες. Κι αλλάξαμε και τον ύμνο που πρώτα ήταν η διεθνής και τώρα τον ξανάλλαξαν αλλά η μουσική έμεινε ίδια κι όταν παίζουν οι ρώσοι στις διεθνείς διοργανώσεις είναι μια νότα δροσιάς από το παρελθόν μες στη μελωδία της παρακμής, σαν αυτή που παίζει στα γρασίδια στο βιολογικό. Κι εμένα μου άρεσε καλύτερα απ’ τη διεθνή ο σοβιετικός ύμνος κι ας υμνούσαμε τη γραμμή και τον εκάστοτε γραμματέα, είχαμε όμως μεγαλύτερο μέτρο εκπροσώπησης στα σοβιέτ μας.

Κι αυτό από αναρχικής άποψης είναι πολύ σημαντικό γιατί όπως είπε κι ο μπόλαρης μόνο στις μικρές κοινότητες ανθεί πραγματικά η δημοκρατία. Και με αυτό μπορεί να έπιασε από τίποτα ακροδεξιούς αρχαιολάτρες με τις πόλεις-κράτη μέχρι τους προυντονικούς.
Μόνο ημείς οι κομμουνισταί είμεθα με το συγκεντρωτικό κρατισμό. Κι άντε τώρα να εξηγήσεις στον κόσμο τι γίνεται. Να το πιάσεις πολιτικά και να του πεις ότι ο δήμος είναι το μακρύ χέρι της πολιτείας και τσεπώνει ένα σωρό φόρους και δημοτικά τέλη με τον καλλικράτη; Ή να το πιάσεις φιλοσοφικά και να του πεις ότι τέτοια αποκέντρωση δεν είναι ενάντια στο αστικό κράτος αλλά το ενισχύει διαλεκτικά κι ότι το δικό μας σύνθημα επί σοβιετίας ήταν περισσότερο κράτος για να μην έχουμε κράτος. Κι είναι κι αυτό διαλεκτικό γιατί για να μην έχουμε κράτος πρέπει να έχουμε περισσότερη δημοκρατία αλλά κι η δημοκρατία κράτος είναι. Μέχρι που το αλλάξαμε σε περισσότερο (κρατικό) εμπόριο για να μην υπάρχει (μαύρο) εμπόριο κι εκεί το χάσαμε εντελώς.

Τι λέγαμε όμως; Α ναι, για το μήνυμα των εκλογών. Και νάτο το μήνυμα και πες μου το μήνυμα κι άρχισα που λες να ακούω μέσα μου σώπα όπου να ‘ναι θα σημάνουν οι καμπάνες, ναι αλλά για ποιον χτυπάνε; Μήπως χτυπούσαν για τα γενέθλια του κόμματος όπως το 44; Κι ύστερα οι καμπάνες έγιναν χριστουγεννιάτικες, τζινγκλ μπελς, τζινγκλ χολογουέι, κι άρχισαν τα παιδικά τραγουδάκια. Άστρο φωτεινό θα βγει πρωινό μήνυμα να φέρει απ' τον ουρανό κι από τη γκράβα. Και το αστέρι είχε κάτω του ένα μεγάλο σφυροδρέπανο σαν της σοβιετίας και γύρω του κάτι μικρότερα αστεράκια σαν της κίνας, ένα για την αγροτιά, ένα για την πασεβέ κι άλλο ένα για την εθνική αστική τάξη. Και το μήνυμα απ’ τον ουρανό ήταν χαρμόσυνο για την επουράνια έφοδο που θα έρθει στην τρίτη παρουσία. Πρώτη ήταν η κομμούνα, δεύτερη η χώρα των σοβιέτ, αλλά ο τρίτος γύρος θα είναι ο τελικός. Εκεί που οι υποψήφιοι θα κάνουν ερωτήσεις μεταξύ τους, σε έναν υποψήφιο της αρεσκείας τους ή της απαρέσκειάς τους κι όλοι έκαναν στον μπόλαρη που είναι πασόκος και το σινάφι του ξεπούλησε τα πάντα. Τι με κοιτάζεις ρόζα μουδιασμένο, αυτοί σε σκότωσαν κι ακόμα σταυρώνουν την τάξη και τον αγώνα μας. Κι ως πότε θα πηγαίνουμε με το σταυρό το χέρι κι ύστερα στην πλάτη να ανεβούμε το γολγοθά προσδοκώντας (επ)ανάσταση νεκρών, ελπίδων κι ιδεών;

Κι ήταν χαράς ευαγγέλια για το μήνυμα, μέρα του ευαγγελισμού, που ήρθε ο άγγελος και μας έφερε το χαρμόσυνο νέο ότι η παρθένος μαρία μύρισε τον κρίνο κι έμεινε έγκυος χωρίς να την απαυτώσουν κι η λαϊκή εξουσία ήρθε χωρίς τοκετούς κι επανάσταση.
Μα πως έγινε αυτό το θάμα; ρωτούσαν οι πιστοί κι ο φιντέλ. Κι έλεγαν πως το σύστημα αυτό δε δουλεύει πια.
Μα είναι απλό. Η μελισσούλα πάει στο λουλουδάκι, ο ζουζουνίτσος στη ζουζουνίτσα, ο λέων με την επαναστατική λεοντή στη λέαινα, ο επαναστάτης στην επαναστάτρια κι η τρέλα πάει στα βουνά όπου όλοι μια μέρα θε να βγούμε για αντάρτικο. Γιατί οι εκλογές δε φέρανε καλό μήνυμα κι ο αρχάγγελος μιχαήλ γκορμπατσώφ μας κορόιδεψε κι έγινε έκπτωτος του σατανά. Η παρθένος μαρία είχε τελικά ανεμογκάστρι κι έτσι ο τρίτος γύρος θα είναι ο τελικός.
Όπου όπως είπαμε οι υποψήφιοι θα κάνουν ερωτήσεις ο ένας στον άλλο κι ο θεοδόσης έκανε μια πολύ καλή για το λιμάνι και το νερό που πάνε για ιδιωτικοποίηση κι ο μπόλαρης του έλεγε μα δεν έγινε, ετοιμάζεται, το εξετάζουμε και κάτι τέτοια για να πιαστεί από τα μαλλιά που δεν έχει και μετά από δυο λεπτά αερολογίες ο θεοδόσης αγανάκτησε και ξαναρώτησε για το λιμάνι, δηλ ιδιωτικό ή δημόσιο; και μετά…

Τέλος πάντων πάω μια βόλτα να ξελαμπικάρω, να βοηθήσω και σε μια μετακόμιση, να πάρω καθαρό αέρα και μετά λέμε και τη συνέχεια.

Μια μετακόμιση που θα χει τρελαθεί…

Σάββα θεέ, παρ' το Κουκουέ...

Μία εβδομάδα (καθυ)στέρηση πάει πολύ. Το κοινό ζητάει σάββα. Και θα τον έχει.

Το πρώτο μέρος με το μάρκο φεράντο από το πουτσουλού (ή όπως αλλιώς λέγεται) ήταν μόνο ένα πρόσχημα για να δούμε τις μεταφραστικές ικανότητες του σάββα, που όταν αργούσε ο διερμηνέας, δυσανασχετούσε και τα έλεγε μόνος του, όχι κατά λέξη, το γενικό νόημα μόνο (που έτσι ήξεραν κι άλλοι, αλλά δε διέκοπταν τη μετάφραση).

Μετά από κάποια λεπτά που φάνηκαν αιώνας έφτασε η ώρα για το δεύτερο μέρος που όλοι περιμέναμε.
Το λόγο πήρε ο γραμματέας του εεκ. Ένα σωστό κόμμα διαθέτει και δομές κι ηγέτες. Και βασικά γραμματέα, όχι φαρισαίους αντάρτες. Δέκα συνιστώσες της ανταρσύας να στύψεις έναν σάββα δε βγάζουνε.
Κι ο χείμαρρος ξεκίνησε χωρίς να κοιτάζει πίσω.

Τη μία και μοναδική φορά που περιαυτολόγησε ο γραμματέας του εεκ, το έκανε σε τρίτο πρόσωπο.
Μεταφέρθηκε στην ηγεσία του εεκ… Δηλ στον ίδιο.
Σαν τον ιούλιο καίσαρα στην κατοικία των θεών (Αστερίξ νο 7) (το νο 8 ήταν ο Αστερίξ στο πολυτεχνείο).
Ένας αυλοκόλακας πηγαίνει με τα νερά του:
-Μα είναι καταπληκτικός…
-Ποιος;
-Εεε… εσείς!
-Α, αυτός.

Τι μεταφέρθηκε στην ηγεσία του εεκ; Ένα μήνυμα ρώσων τροτσκιστών για τον οκτώβρη και τα 130 χρόνια από τη γέννηση του λιονταριού της επανάστασης. Προς στιγμήν νόμισα ότι λέγαν το στάλιν, γεννημένο στα 1879, αλλά τελικά εννοούσαν το συνομήλικό του τρότσκι. Που τον έλεγαν λέοντα κι είχε γενέθλια τη μέρα που ξεκινούσε η επανάσταση.
Τι σου είναι η σημειολογία…

Όπως στη φάρμα των ζώων. Το γουρουνάκι στάλιν (χιονάτος) διώχνει από τη φάρμα το γουρουνάκι ναπο-λέοντα και κλέβει το πολιτικό του πρόγραμμα (τον ανεμόμυλο) που συμβολίζει την κολεκτιβοποίηση (και σε ένα δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης την ουτοπία). Αλλά αν αυτή επιβλήθηκε βίαια κι αυθαίρετα, αυτό δεν (μπορεί να) είναι άσχετο με τον βοναπαρτισμό και τις διοικητικές μεθόδους του ναπολέοντα.

Ο τρότσκι ήταν η μόνη αυθεντία που έστεκε πάνω από αυτή του σάββα κι είχε την τιμητική της σε βαθμό υπερβολής.
Γιατί όπως έλεγε κι ο τρότσκι, πρέπει όλα τα σφυριά να βαράν στην ίδια κατεύθυνση. Α, δεν το είπε ο πλάτωνας; ρώτησε ο διπλανός μου γελώντας. Κοίτα να δεις…

Στους τιμώμενους, μαζί με τον τρότσκι κι η διαρκής.
Ένα φάντασμα πλανάται πάνω απ’ τα κεφάλια των σταλινικών, το φάντασμα της διαρκούς επανάστασης. Η οποία δεν ανήκει στο θολό, μακρινό μέλλον. Κάθε μέρα της ζωής μας είναι η πρώτη μέρα της διαρκούς επανάστασης που έρχεται.

Το θέμα δεν προσφερόταν πολύ, αλλά πάντα χωράν μπηχτές για τους επί εικοσαετίας συμμάχους μας που μας θεωρούν γραφικούς και κολλημένους στον 19ο αιώνα. Αυτοί είναι όμως οι επαναστάτες που ετοίμασαν το 17 (κι απ’ ό,τι κατάλαβα κάτι αντίστοιχο ετοιμάζαμε κι όσοι γραφικοί ήμασταν στην αίθουσα). Ενώ οι αντάρτες παλεύουν για το σοσιαλισμό του 21ου αιώνα (sic) κι έχουν εικόνισμά τους τις εκλογές. Οι κολλημένοι εξάλλου ήταν εκεί που έπρεπε το δεκέμβρη, όταν κάποιοι άλλοι συνεδρίαζαν στα γραφεία τους καταμεσής της εξέγερσης.

Για το σάββα, τηρουμένων των αναλογιών, οι αντάρτες είναι κάτι σαν μενσεβίκοι, ή μάλλον εσέροι (κι ο χαριτάκης το αριστερό τους κομμάτι που ταλαντεύεται). Θα πάνε μαζί του κι οι αναρχικοί, ώσπου να γίνει η κροστάνδη. Εμείς πρέπει να είμαστε κάτι σαν τους καντέτους κι όλοι οι υπόλοιποι από κορνίλοφ και πέρα.

Για τους τροτσκιστές η αριστερά είναι γεμάτη κεντριστές (και σε τελική ανάλυση σταλινικούς). Ο σύριζα με την εε και με τους λαούς της, το ναρ με την επανάσταση και με το σεκ, ο γκόρμπι με την περεστρόικα και με τους συντηρητικούς, εμάς μας θεωρεί τέτοιους η δεα, αλλά δεν έχω καταλάβει γιατί.
Ένα κάρο κεντριστές συνωστίζονται διεκδικώντας το μεσαίο χώρο της αριστεράς.

Μόνο οι ανάρχες μένουν στην άκρη, αλλά αυτοί –λέει ο σάββας- είναι στην κοσμάρα τους. Όχι σαν το γειωμένο γραμματέα του εεκ που εκτιμά ότι το δεκέμβρη τέθηκε θέμα εξουσίας.

Τήρησε όμως τον κλασικό διαχωρισμό πασοκ-δεξιάς (το μεν νίκησε, η δε γνώρισε συντριβή). Εκεί είναι που άρχισα να πιστεύω πως όλοι οι τρότσκες ίδιοι είναι κατά βάθος.
Το ίδιο βέβαια θα έλεγαν κι αυτοί για τους σταλίνες αν άκουγαν την κυριακή εναν σφο στο μαχ να λέει ότι το πασοκ είναι η χειρότερη δεξιά και να κερδίζει το χειροκρότημα απ’ το αμφιθέατρο που απήγγειλε ρυθμικά στο καπάκι: σοσιαλφασίστες γεννήθηκαν, τέτοιοι θε να πεθάνουν…
Οι πιο ευαίσθητοι σεκίτες/ευαίσθητες σεκίτισσες θα έπεφταν λιπόθυμοι/λιπόθυμες.
Αλλά αυτό είναι από άλλη ιστορία (ενός άλλου ποστ).

Συγχύστηκα (ιδεολογικά) ακόμα περισσότερο ακούγοντας το σάββα να λέει ότι το κκ νεπάλ (το σκέτο νομίζω) έβγαλε επίκαιρο τον τρότσκι και τη διαρκή του, ένας υπουργός του ρίγκαν το λένιν κι όλοι οι αστοί οικονομολόγοι τον μαρξ και τη θεωρία του για τις κρίσεις.
Εμείς τελικά με ποιους είμαστε;

Είχε κι άλλες καλές στιγμές η ομιλία του γραμματέα του εεκ.
Τις ατέλειωτες θυσίες που απαιτεί ο καπιταλισμός για να βγει απ’ την κρίση του (κατά τα άλλα, σου λένε, ο κομμουνισμός απέτυχε). Για την ελλάδα που είναι ο αδύναμος κρίκος στην ευρώπη. Για τον εικοστό αιώνα, που κάποιοι τον ονόμασαν βραχύ, αλλά δεν έχει τελειώσει ακόμα. Για τον καθυστερημένο γίγαντα που ήταν η τσαρική ρωσία στις αρχές του αιώνα (κάτι σαν τον τσατσένκο). Για την ιστορία που είναι γεμάτη τραγωδίες (και φάρσες συμπλήρωσα εγώ από μέσα μου). Για το μεθύστακα τον γέλτσιν (ανήκει στις φάρσες που λέγαμε).

Κι ανάμεσα στα άλλα και κάτι πολύ εύστοχο για τη νέα γενιά (μεταλλαγμένων και μη) που δεν ξέρει τίποτα για τη σοβιετία, δεν την έχει ως σημείο αναφοράς, δεν έχει ζήσει τη σχέση αυτή με τη θετική και την αρνητική της πλευρά.
Αλλά ένα κίνημα με ιστορική αμνησία είναι καταδικασμένο στην ήττα.

Έχει απόλυτο δίκιο ο σάββας (και δεν κάνω πλάκα).
Αλλά επειδή ο κανόνας περί αμνησίας έχει γενική ισχύ, ας θυμηθούμε κάτι από το όχι και πολύ μακρινό παρελθόν (δώρο της κε του μπλοκ στη νέα γενιά).

Δεν είναι τυχαίο ότι όλοι οι γραφειοκράτες, όσες διαφορές κι αν είχαν στο παρελθόν με την κλίκα του ντενγκ, αντιδρώντας με το ένστικτο της σταλινικής αυτοσυντήρησης, υπερασπίστηκαν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τη σφαγή της τιεν αν μεν και το αντεπαναστατικό πογκρόμ που ακολούθησε. Όλοι: από τους ανατολικογερμανούς σταλινικούς εχθρούς της περεστρόικα μέχρι τον κάππο του κκε, περνώντας ακόμα κι απ’ τους βιετναμέζους (που βάλαν στην άκρη την παραδοσιακή έχθρα τους απέναντι στους κινέζους και τον αρχιτέκτονα της εισβολής στο βιετνάμ και πάτρονα του πολ ποτ ντενγκ χσιάο πινγκ).

Στην ελλάδα δεν ήταν μόνο ο σταλινικός κάππος που κάλυψε τους κινέζους σφάχτες. Ήταν κι η ψευτοτροτσκιστική σοσιαλιστική αλλαγή της νέας περιόδου –μετά τη διάσπαση του εεκ από τις πραξικοπηματικές επεμβάσεις του τζ. Χήλυ και της φιλοσταλινικής ομάδας του- που κάλυψε πλήρως την απαράδεκτη στάση των σοβιετικών επισήμων.

Η διεθνής επιτροπή της τέταρτης διεθνούς σε πάμπολλα ντοκουμέντα της των προηγούμενων δεκαετιών έδωσε κριτική υποστήριξη στο μάο και τους κοκκινοφρουρούς. Τώρα οι επίγονοί της ξαναγράφουν την ιστορία, τρέχοντας στην ουρά των σοβιετικών και στα δεξιά τους. Κι όλα αυτά στο όνομα του τρότσκι και της πολιτικής επανάστασης.

Πάμε τώρα και στο ψητό.
Τελικά, εναπόμεινε στην αριστερή πτέρυγα της περεστρόικα και προσωπικά στον μπαρίς γέλτσιν να σώσουν την τιμή της περεστρόικα κρατώντας την πρέπουσα διεθνιστική στάση και καταδικάζοντας απερίφραστα τη σφαγή του πεκίνου σαν έγκλημα εναντίον του λαού κι ολόκληρης της ανθρωπότητας.
Αποσπάσματα από την μπροσούρα του σάββα μιχαήλ, επανάσταση κι αντεπανάσταση στην κίνα, 1989, από το υποκεφάλαιο μπ. γέλτσιν.

Είναι πολλά που δε γνωρίζει η νέα γενιά. Και πολύ χτυπητή η αντίφαση για να περάσει έτσι στο ντούκου. Κι έτσι έκανα ερώτηση, διατυπωμένη κομψά και καλοπροαίρετα.

Στην απάντησή του ο γραμματέας του εεκ μίλησε για τη σύγχυση στην εποχή του σχετικά με τη φύση της περεστρόικα, για την εσωτερική αντιπαράθεση των τροτσκιστών πάνω στο ζήτημα για να καταλήξει ότι το εεκ έγκαιρα κι έγκυρα διαχώρισε τη θέση του κι έκανε την αυτοκριτική του.
Είναι ένα ζήτημα πώς ερμηνεύει κανείς το έγκαιρα, όταν αυτές οι γραμμές γράφτηκαν τέλη του 89. Αλλά η απάντηση ήταν έντιμη, σε χαμηλούς τόνους κι αυτό το εκτίμησα.

Η άλλη ερώτηση ήταν για τη σύγχρονη ρωσία.
Ο γραμματέας του εεκ είπε ότι χάρη στην κρατική παρέμβαση οι ρωσικές εταιρείες δεν χρεωκοπούν κι ένας αχρεωκόπητος καπιταλισμός δεν είναι καπιταλισμός σε τελική ανάλυση.

Αυτό το τελευταίο έπαιξε κιθάρα με τις ευαίσθητες χορδές μου.
Ο τρίτος δρόμος προς τον καπιταλισμό. Τον καπιταλισμό της εποχής μας που είναι ο αχρεωκόπητος καπιταλισμός. Του οποίου τα χαρακτηριστικά αναλύει μαζί με άλλα θεωρητικά ζητήματα μια σειρά άρθρων στην επιθεώρηση προβλήματα μετάβασης στον καπιταλισμό.
Ποια είναι τέλος πάντων η ταξική φύση της σύγχρονης ρωσίας; Έχουμε να κάνουμε με μεταβατικό στάδιο;

Αυτό που κράτησα από την απάντηση του σάββα είναι ότι σε κάθε περίπτωση δε μπορούμε να κάνουμε λόγο για εργατικό κράτος. Κι ότι αυτή τη στιγμή δυο κλίκες συγκροτούν την εξουσία (να το και το σχήμα της δυαδικής), οι καγκεμπίτες κι οι φιλελεύθεροι οικονομολόγοι που διαφωνούν μεταξύ τους για τους ρυθμούς με τους οποίους θα προχωρήσουν στη συνέχεια. Λίγο-πολύ δηλ ό,τι γινόταν και επί περεστρόικα.
Αν αδικώ την ουσία με όσα σημείωσα, ας συμπληρώσει κι ο γορτύνιος που παραβρέθηκε (αλλά δεν χαιρέτισε).

Λόγω πίεσης χρόνου θα γίνει μόνο άλλη μία ερώτηση, μας είπε ο συντονιστής της εκδήλωσης και στη συνέχεια έφαγε κανά πεντάλεπτο αναλύοντας την ατζέντα των επόμενων ημερών με εκδηλώσεις όπου μεταξύ άλλων συμμετέχουν και σύντροφοι από το ναρ.
Ποιους να λέει, ποιους να λέει…

Βγαίνοντας είδαμε και κάποια αφισάκια που προαναγγέλλαν μια διεθνή εκδήλωση με διεθνείς συντρόφους (θυμήθηκα συνειρμικά την ντάνα ιντερνάσιοναλ). Μιας και το ‘φερε η κουβέντα ασκείστε πίεση στον σπαρίλα να σηκώσει το σπαρταριστό, σπαρτακιστικό προεκλογικό υλικό που έχει για ομοφυλόφιλους και τρανσέξουαλ, γιατί από μόνος του δε θα μας το χαρίσει. Τα πάντα κατακτιούνται.

Στον ίδιο τοίχο έμαθα ότι το εεκ έχει νεολαία κι ότι το γεμάτο φρέσκιες ιδέες όργανό της λέγεται κονσερβοκούτι.
Η δωρεάν διανομή του αποτελεί παλλαϊκό αίτημα των μαζών.
Το όργανο δεν είναι κονσέρβα να πουλιέται…

Ηθικό δίδαγμα

Ο σάββας είναι κάτι σα νομοτέλεια. Φάσμα δυνατοτήτων με γραφικές κι αξιόλογες πλευρές. Όποιοι ξεμπερδεύουν μαζί του πολιτικά τονίζοντας τις πρώτες, κατά κανόνα δε μπορούν να τα βγάλουν πέρα με τις δεύτερες…

Ενιαίο λαϊκό μέτωπο

Αυτό που μου έμεινε μέχρι τώρα από τις εκλογές ήταν το μέρος που έμαθα ότι προκηρύχθηκαν. Στη σύσκεψη των παρεμβάσεων στην έδρα της δοε, ελέω μπρέζνιεβα.
Όπου είδα τον μπράτη να κάνει τον κεκράκτη για πέντε αναμμένα τσιγάρα και θυμήθηκα γιατί ο κόσμος μισεί τους πασόκους κι ειδικά τους συνδικαλιστές πρασινοφρουρούς. Το θέμα ήταν αν συμφωνούσαν κι όλοι οι υπόλοιποι με αυτό το τελευταίο.

Το σχήμα των παρεμβάσεων ήταν ένα εκρηκτικό μείγμα από εαακίτικο συντονιστικό και κνίτικη διαδικασία σε (κ)όβα. Εξάλλου οι περισσότεροι τα είχαν ζήσει αμφότερα στο παρελθόν.
Υπήρχε γραπτή εισήγηση και κύκλος τοποθετήσεων, επτάλεπτες για τα απλά μέλη, μεγαλύτερης διάρκειας για τους υπόλοιπους αιρετούς.
Αλλά η προσοχή στον ομιλητή ήταν προαιρετική, κάποιοι έβγαιναν έξω κι άλλοι έστηναν πηγαδάκια. Κι όχι ότι υπήρχαν διαφωνίες ή κάποιο επίδικο, αλλά στο τέλος δεν πρέπει να ψηφίστηκε καμία απόφαση.
Κλασικό συντονιστικό γκρουπ θέραπι, όπου τα λέμε μεταξύ μας και το μάζεμα στο τέλος το κάνει ο ναρίτης στο προεδρείο. Εκτός κι αν έγινε η έκπληξη στο τέλος γιατί έπρεπε να φύγω και το έχασα (όπως και πολλοί από τους συμμετέχοντες άλλωστε).

Το δεύτερο στοιχείο που μου έχει μείνει από τις εκλογές είναι ένα ακατανίκητο deja-vu με το ηρωικό 89.
Στην ελλάδα των πέντε κομμάτων και των δύο πολιτικών, ο δεκέμβρης ήρθε είκοσι χρόνια μετά το πόρισμα κκε-εαρ να αναταράξει σαν καταλύτης το πολιτικό σκηνικό, την ώρα που η χώρα βυθιζόταν στο βούρκο με τα σκάνδαλα κι η δεξιά ευαγγελιζόταν κάθαρση και καθαρά ψηφοδέλτια στρώνοντας το δρόμο του μητσοτάκη (τότε του ορίτζιναλ, τώρα του θηλυκού).

Οι ανανεωτές έστησαν το λάκκο του ενιαίου συνασπισμού κι έπεσαν μέσα στο σύριζα που θέλει να γίνει ενιαίο κόμμα.
Ο σάββας έσωσε την τιμή της αριστεράς (πριν δώσει σκυτάλη στον κοροβέση) κάνοντας ανταρσία στη βρώμικη συγκυβέρνηση με το επάρατο σεκ. Μπροστά στον ιστορικό συμβιβασμό με τους αποστάτες του κλιφ απάντησε περήφανα: φυσικά και δε θα υπακούσω...

Κι οι εκλογικές αναμετρήσεις έρχονται η μία πίσω από την άλλη. Πρώτα τον ιούνη, ύστερα το φθινόπωρο και το κακό μπορεί να τριτώσει την άνοιξη με τον πρόεδρο της δημοκρατίας, όπως το 90 που βγήκε ο θείος με την τρίτη και χάσαμε απ' τη ζωή μας τον χρήστο σαρτζετάκη.

Ευτυχώς δε μας έχει μείνει άλλο τείχος για να το ρίξουν κι αυτό.
Πηγαίνοντας όμως στο εδώ φεστιβάλ (είκοσι χρόνια μετά από το επεισοδιακό 15ο το 89) ένιωθα το φάντασμα του γράψα να πλανάται πάνω απ' το στρατόπεδο μελά. Ήταν λίγος κι ο κόσμος σε σχέση με άλλες χρονιές και φοβόμουν συνειρμικά μήπως γινόταν αλλού ταυτόχρονα κι άλλο φεστιβάλ κνε με περισσότερο λαό. Ή μήπως βγει στις ομιλίες ο πέτσας να πει τα δικά του και γίνει σάλος.
Λες γι' αυτό να το ακύρωσαν στην αθήνα;

Τελικά τίποτα από όλα αυτά δε συνέβη.
Μόνο που ο καιρός είχε τρία στα τρία με τη βροχή κι ο κόσμος προτίμησε να μείνει σπίτι του.
Η προβοκάτσια που όλοι περιμέναμε.
Δεν είχαμε και τον εξοπλισμό των σοβιετικών που διέλυε τα σύννεφα ανήμερα των παρελάσεων για να μη βρέξει κι έτσι λουστήκαμε τις συνέπειες.

Κάτι άλλο που έμαθα εκείνη τη μέρα στη δοε είναι ότι η τετάρτη οκτώβρη είναι η μέρα των ζώων, όπου τα ζωάκια θα ψηφίσουν για τους αντιπρόσωπούς τους στην κιβωτό του νοε.
Ο σύριζα είναι το καημένο το κροκοδειλάκι, οι αναρχικοί κατσαρίδες που παρασιτούν κι εμείς οπλισμένα μυρμήγκια με φλιτ και κοντόξυλα, αιχμηρά στις άκρες, για να τους προλαβαίνουμε στις γωνίες.

Οργουελική σύλληψη. Σωστή φάρμα των ζώων.
Όπου βασικό μας σύνθημα είναι κάτω οι δύο, πάνω το κόμμα. Κατά το τέσσερα πόδια καλό, δύο κακό (εξαιρούνται οι κότες κι οι εβε). Απλό κι εύληπτο.

Αυτό που κρίνεται όμως στις εκλογές είναι βασικά η τακτική συμμαχιών κάθε χώρου που συμπυκνώνεται στο μέτωπο.
Κάθε σοβαρός και μη χώρος διαθέτει τη δική του πρόταση για το μέτωπο και τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει.
Σα να διοργανώνει από ένα πάρτι ο καθένας ταυτόχρονα και να περιμένει τους άλλους να 'ρθουν στο δικό του.

Τα δικά μας πάρτι μαζεύουν τον πιο πολύ κόσμο (κι ας τα λεν οι άλλοι ξενέρωτα), έχουν συμβολική είσοδο και κάποια κριτήρια για να συγκροτηθεί το μέτωπο.
Τα πάρτι στο εξωκοινοβούλιο είναι μπάτε σκύλοι αλέστε, χωρίς κριτήρια. Μεταμοντέρνες συγκολλήσεις που καταλήγουν σε ρεμπέτικα πάρτι, ντίσκο γλέντια και κάμποσες φαλτσωδίες.
Οι σεκίτες τραγουδάν χειρότερα κι απ' τον κακοφονίξ (που όταν κρατά το στόμα του κλειστό και τον γράφει ο σπαρίλας είναι αξιαγάπητος για παρέα).

Το μέτωπο του κόμματος είναι ααδ, αντι-ιμπεριαλιστικό, αντιμονοπωλιακό, δημοκρατικό.
Στο δικό μου το μυαλό, όπως τα καταλαβαίνω τουλάχιστον, η καρδιά του ιμπεριαλισμού είναι τα μονοπώλια κι ο ιμπεριαλισμός είναι ο καπιταλισμός της εποχής μας. Άρα το ααδμ είναι δυο φορές αντικαπιταλιστικό (αντικαπιταλιστικό αντικαπιταλιστικό δημοκρατικό) κι έτσι τη βγαίνουμε από αριστερά στους αντικαπιταλιστές της ανταρσύας.
Στο πολιτικό επίπεδο το κόμμα κάνει μέτωπο βασικά με τον εαυτό του, αλλά σε κοινωνικό συσπειρώνει πολύ κόσμο.

Το εξωκοινοβούλιο πιστεύει ότι για ένα καθαρό μέτωπο ζούμε στην κοινωνία κι αρνείται να λερώσει το δικό του με μικροαστούς. Προτιμά τους σεκίτες.
Όχι πως συγκεντρώνει πολλούς εργάτες στο αεμ (αντικαπιταλιστικό, εργατικό) αλλά αυτούς τουλάχιστον δεν τους αποφεύγει από θέση αρχής.

Οι μουλάδες σνομπάρουν το πάρτι της ανταρσύας και προτιμάν να κάτσουν σπίτι ακούγοντας στο πικάπ κηλαηδόνη (τα μικροαστικά). Καλά κάνουν από μια άποψη, γιατί οι αντάρτες το χάνουν πολύ στο αντι-ιμπεριαλιστικό. Τους φαντάζομαι με μια μηχανή του χρόνου το 40 να κάνουν κίνημα ντεφαιτιστών ενάντια στους σοσιαλπατριώτες σταλινικούς.
Γι' αυτό ο μι-λάμδα χώρος επιμένει αντι-ιμπεριαλιστικά.
Το κκε μ-λ στηρίζει το λαϊκό μέτωπο ιουδαίας, ενώ το μ-λ κκε το ιουδαϊκό λαϊκό μέτωπο. Η κοε εδώ και καιρό τα έχει κάνει πλακάκια με τους ρωμαίους.

Η ιστορία με τα μέτωπα κρατάει από τα χρόνια της κομιντέρν.
Με τον ντιμιτρόφ να δίνει κατεύθυνση για λαϊκά μέτωπα ενάντια στο φασισμό και τους τροτσκιστές να το θεωρούν προδοτική συνεργασία με τους αστούς και να καλούν σε ενιαίο εργατικό μέτωπο.
Εβδομήντα χρόνια μετά με τους ίδιους όρους μιλάμε. Ζω κι αναπνέω για τη στιγμή που θα ξαναπούμε τους πασόκους σοσιαλφασίστες.

Το δίλημμα σήμερα παραμένει το ίδιο. Λαϊκό ή ενιαίο μέτωπο;
Μόνο η συντρόφισσα γγ μπορούσε να το υπερβεί διαλεκτικά.
Μιλώντας την περασμένη εβδομάδα στη δεθ η αλέκα έδωσε την είδηση της χρονιάς. Ο ρίζος της προηγούμενης πέμπτης την έκανε πρωτοσέλιδο.
ΕΝΙΑΙΟ ΛΑΪΚΟ ΜΕΤΩΠΟ ενάντια σε ΝΔ-ΠΑΣΟΚ.
Μετά από αυτό μπορώ να πεθάνω ευτυχισμένος. Τα έχω δει όλα.

Ή μάλλον, ψέματα. Τελευταία επιθυμία.
Να δω σε πλαίσιο της πανσπουδαστικής στόχο πάλης την ενιαία ανώτατη πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Ευχαριστώ.

Γιατί δε θα γίνει δικτατορία (του προλεταριάτου) στην ελλάδα

Ένας είναι ο αρχηγός, ο κυρίαρχος ο έτσι.

Δε μπορώ να πω, είχαν κι αυτές οι εκλογές την πλάκα τους.
Ιδίως η επομένη των εκλογών στην τηλεόραση.
Με τα ορφανά του παπαγιαννάκη να παίρνουν αμπάριζα τα πάνελ και να τα χώνουν στο σύριζα, κρατώντας στο ένα χέρι τα μαχαίρια και στο άλλο τα προσχήματα.
Και τον μαργαρίτη (όχι τον δικό μας, τον άλλο) να είναι περήφανος για την αριστερά που δεν υιοθέτησε το σύνθημα εοκ και νατο το ίδιο συνδικάτο.
Μια χαρά θα τα πάμε με τους δεξιούς συνασπισμένους αν έρθουν στα πράγματα. Αυτοί τουλάχιστον είναι ειλικρινείς.

Μετά ο μαργαρίτης (ο ίδιος με πριν) υπερασπίστηκε το οργανωτικό μοντέλο βιντάλ σασούν (πέντε κόμματα σε ένα) λέγοντας: εμείς δεν είμαστε κόμμα-στρατός.
Α, ναι, εμείς είμαστε παιδιά των λουλουδιών, που προτιμάν το όπλο του έρωτα από τον έρωτα των όπλων.

-Εμείς πάλι είμαστε [κόμμα στρατός], θα του έλεγε ο λένιν αν τον είχε μπροστά του. Κι αφού τον στόλιζε κανονικά (μαζί με κάουτσκι, σάιντεμαν και σια) θα του εξηγούσε ότι μόνο η τυπική λογική ενός αστού θα μπέρδευε την κομματική με τη στρατιωτική πειθαρχία.

Έλα όμως που δεν είναι οι μόνοι που τη μπερδεύουν. Η τυπική λογική δεν είναι προνόμιο των αστών.
Κι άντε να εξηγήσεις μετά στο σύντροφο ότι μέσα στο κόμμα των μπολσεβίκων υπήρχαν οργανωμένες τάσεις. Ως κι ο σύντροφος με το μουστάκι τις ανέχτηκε στα πρώτα χρόνια.

Την ίδια στιγμή στη νετ είχε μάκη μαΐλη. Θρησκεία.
Άργησε να ρολάρει ο μάκης, αλλά καλά τους τα 'πε.
Μέχρι να βρει ρυθμό όμως, τα μασούσε λιγάκι. Έρχεται στο καπάκι και μια ερώτηση του πολίτη για τον στάλιν, τον αποσυντονίζει, προσπαθεί να το εντάξει κι αυτό στην απάντηση και καταλήγει στο εξής:
(...) τον σοσιαλισμό... τον επιστημονικό σοσιαλισμό, τον ένα και μοναδικό...

Μην πιστεύετε τίποτα, όλα τα άλλα είναι αιρέσεις.
Κόκκινος, κόκκινος, κόκκινος θεός
Ένγκελς είσαι ο ένας και μοναδικός
Μάκης και πάσης ελλάδος κυρίες και κύριοι.-

Μετά τον πολίτη στη νετ είχε τη μεγάλη αλλαγή.
Περίμενα ο μάκης να πάει σερί και να διακόψει τη ροή των πλάνων να σχολιάσει, αλλά επί ματαίω.
Κάτι που μας δείχνει ότι εχθρός του καλού είναι το καλύτερο.
Κι αυτό ισχύει για τις εκλογές.

Να πήγαινε, ας πούμε, το βράδυ των εκλογών στο ζάππειο ο κουτσούμπας και να πει θέτω τον εαυτό μου στην υπηρεσία της παράταξης.
Ή έστω ο παπακωνσταντίνου να μας πει για την κόκκινη πολυκατοικία της κομμουνιστικής αριστεράς (και τι θα γίνει στο τελευταίο επεισόδιο). Και κυρίως να μας εξηγήσει γιατί διάλεξε τόσο προβληματικούς συγκάτοικους σαν τους σεκίτες. Δεν έβγαζε το νοίκι;

Τα σπίτια έχουν μια θέση στο πάνθεον της κομμουνιστικής σημειολογίας. Όχι μόνο για το κοινό ευρωπαϊκό σπίτι του γκόρμπι, που τελικά μας έκλεισε το σπίτι και μας άφησε άστεγα ορφανά.
Είναι κι η κλασική παιδική ζωγραφιά με το σπίτι του λαού στην κορυφή του λόφου και τρία μονοπάτια που οδηγούν σε αυτό.
Τα δυο ακρινά είναι παρεκκλίσεις, ο δεξιός κι ο αριστερός οπορτουνισμός. Το μεσαίο είναι ο δρόμος για το σοσιαλισμό (όχι ο τρίτος) που είναι στο κέντρο κι είναι ευθύγραμμος (για να δείξουμε πόσα καταλαβαίνουμε από διαλεκτική κι από αντιφάσεις).

Το όνειρό μου για την κοινωνία του μέλλοντος είναι εκλογές σε μονοκομματικό σύστημα, με τον κώστα τσίφτη σε ρόλο εκλογικού αναλυτή να εξηγεί ότι η δικτατορία του προλεταριάτου είναι το χειρότερο σύστημα, αλλά δεν έχουμε με τι να το αντικαταστήσουμε.

Πάμε στα εκλογικά αποτελέσματα.
Η νδ άφησε να καούν όλα τα δέντρα κι έχασε τους ψηφοφόρους της. Έμειναν μόνο κάτι κούτσουρα με καμένα μυαλά να πανηγυρίζουν στο ζάππειο με καπνογόνα.

Οι πασόκοι ξανάγιναν αλαζόνες πριν καν γίνουν κυβέρνηση.
Αν το σύνθημα θάνατος στους δαπίτες είναι αυτό που μπορεί να συσπειρώσει σε παλλαϊκή βάση τον κόσμο στα πανεπιστήμια, σε επίπεδο ηγετικών στελεχών, οι πασόκοι δεν παίζονται με τίποτα.
Ψεύτες, κλέφτες, λαμόγια, κοσκωτάδες.

Οι αριστεροί του συν βάλαν τον παπαδημούλη στην τρίτη θέση μπας και αναγκάσουν τους δεξιούς να τρέξουν να κλείσουν καμιά ψήφο για τον σύριζα, που τους φέρνει αλεργία.
Αλλά δεν ίδρωσε το αυτί τους -σιγά μην έτρεχαν να κλείσουν ψήφους για σταλινικούς- και τελικά την πλήρωσε η κοε. Που έχασε χρυσή ευκαιρία να βγάλει βουλευτή και δύσκολα θα ξαναβρεί τέτοια. Έχουν να παίρνουν σειρά δηκκι και τροτσκιστές που έμειναν στην απ' έξω.
Ίσως να αρχίσουν να το ξανασκέφτονται στην κοε.

Οι άλλοι μουλάδες ήταν και πάλι νικητές των εκλογών.
Αλλά την χαρά της ανταρσύας δεν την φτάνει κανείς.
Έμειναν πίσω απ' την χρυσή αυγή, ο σάββας μόνος του πήρε τις μισές ψήφους απ' όσες έπαιρνε όλο το μερα μαζί, ο δεκέμβρης έμεινε μακριά απ' τις κάλπες, η αποχή σάρωσε, αλλά τίποτα δεν είναι ικανό να επισκιάσει τον θρίαμβο του 0,43%.
Το γαρ πολύ της έκστασης γεννά παραφροσύνη.

Και το κόμμα; Τα έβαλε κι η ανακοίνωση.
Θετικό αποτέλεσμα, αποκρούσαμε την προβοκάτσια (φαντάσου να γινόταν κι η άλλη που αποτρέψαμε), η 8η ιούνη μας βρήκε όλους στους δρόμους (λατρεμένο κλισέ, αν το έκαναν πράξη όσοι το αναφέρουν θα είχαμε απίστευτο μποτιλιάρισμα) και συνεχίζουμε δυναμικά με το ίδιο πλευρό.

Στο σημείο αυτό παραθέτω ένα ντοκουμέντο που θα ρίξει φως στο αποτέλεσμα των εκλογών.
Αποσπάσματα από το αδημοσίευτο παράρτημα της φάρμας των ζώων του όργουελ με τίτλο: δουλειά μυρμηγκιού.

Όλα τα μέλη του κόμματος δούλευαν σαν μυρμήγκια για το καλό της φωλιάς.
Το πιο δυνατό απ' όλα ήταν ο αλεξέι σταχάνοφ, που κατάφερε να σηκώσει βάρος πολλαπλάσιο από αυτό του σώματός του. Η βασίλισσα αναγνώρισε τη δουλειά του και για να τον ανταμείψει του έδωσε ένα ρολόι κι ένα τρανζιστοράκι. Αλλά τα υπόλοιπα μυρμήγκια δεν τον συμπαθούσαν πολύ, γιατί εξαιτίας του ανέβηκαν οι νόρμες κι έπρεπε να σκίζονται καθημερινά στη δουλειά για να τις καλύψουν.

Όπου υπάρχουν εργάτριες, υπάρχουν αναπόφευκτα και κηφήνες. Κι από τέτοιους άλλο τίποτα σε αυτή τη φωλιά.
Οι κηφήνες είχαν πολλά προνόμια χωρίς να δουλεύουν καθόλου. Το μόνο που έκαναν ήταν να επιστατούν και να διατάζουν.

Όλοι μαζί οι κηφήνες αποτελούσαν αυτό που τα άλλα μυρμήγκια έλεγαν νομενκλατούρα. Στο τέλος μόνο ένας από αυτούς θα είχε την τύχη να τεκνοποιήσει τη βασίλισσα και να τη διαδεχτεί στο θρόνο. Μετά, με την εξουσία που αποκτούσε έδινε εντολή στις εργάτριες να σκοτώσουν τους άλλους κηφήνες που ήταν αντίζηλοί του.

Οι εργάτριες άκουγαν πολλά για τον σοσιαλισμό, όπου θα απολάμβαναν πολλά αγαθά δουλεύοντας λιγότερο. Αλλά οι κηφήνες τις έπειθαν ότι η απονέκρωση του κράτους είναι κάτι σαν το μυρμήγκιασμα. Που για τους συμμάχους είναι το μούδιασμα που νιώθεις όταν (ξε)σηκώνεσαι απότομα μετά από τόσα χρόνια αγκυλώσεων. Ενώ για εμάς σημαίνει περισσότερος σταχανοφισμός και δουλειά μυρμηγκιού.

Ο μαρξ στο κεφάλαιο γράφει ότι ο χειρότερος αρχιτέκτονας εαακίτης έχει πλεονέκτημα σε σχέση με την καλύτερη εργάτρια μέλισσα της οργάνωσης, γιατί δεν εκτελεί μηχανικά ό,τι του λένε απ' την κερήθρα, αλλά λειτουργεί συνειδητά κι αυτόβουλα.

Ο όργουελ βέβαια ήταν γνωστός πράκτορας των άγγλων αστών, που ήθελαν να τα κάνουν πλακάκια με τον μυρμηγκοφάγο χίτλερ (άλλο αν τελικά δεν τους έκατσε).
Ευτυχώς η ιστορία δε θα μας κρίνει μόνο μέσα από το έργο του. Ο μύθος του αισώπου για τον τζίτζικα και τον μέρμηγκα έρχεται να αποκαταστήσει την ιστορική αλήθεια.

Οι σύντροφοι στο κόμμα δουλεύουν σαν μυρμήγκια χειμώνα-καλοκαίρι για να 'χουν να τρώνε απ' τα έτοιμα όταν πλακώσει η βαρυχειμωνιά της αντεπανάστασης και της κινηματικής καθίζησης.
Την ίδια στιγμή στο εξωκοινοβούλιο γλεντάνε ανέμελα σαν τζιτζίκια το σύντομο καλοκαίρι του κινήματος και περιμένουν να πεθάνουν μαζί του, για να πέσουν σε χειμερία νάρκη ως την επόμενη άνοιξη.

Οι αστοί όμως επιχειρούν να ξαναγράψουν την ιστορία κι ο κινηματογράφος είναι κομμάτι της επιχείρησης.
Συμπέρασμα που επιβεβαίωσα το πάσχα, όταν σε στιγμές απόλυτης ανυπαρξίας, είδα την ταινία κινουμένων σχεδίων ants (τα μυρμήγκια).

Η αποικία είναι μια φωλιά μυρμηγκιών με δομή που θυμίζει την πολιτεία του πλάτωνα (εργάτες, φύλακες και αριστοκρατία) και παραπέμπει έμμεσα στη σοβιετία.
Το συμφέρον της αποικίας είναι πάνω απ' όλους. Σε βαθμό που να καταπιέζει την προσωπικότητα και τον ατομισμό των μυρμηγκιών. Τα πάντα είναι προκαθορισμένα, ο καθένας έχει το ρόλο του, δεν υπάρχει κοινωνική κινητικότητα κι η πριγκίπισσα δε μπορεί να συναναστρέφεται εργάτες κι άτομα που δεν είναι της τάξης της.

Η εντομο-ουτοπία είναι μια μυθική πολιτεία που ζεσταίνει στο άκουσμά της τις ψυχές των εργατών-μυρμηγκιών. Ο ζη -το μυρμήγκι πρωταγωνιστής της ταινίας- την ανακαλύπτει κι αποδεικνύει ότι είναι υπαρκτή (σα σοσιαλισμός). Αλλά όσα βλέπει είναι πολύ χειρότερα απ' όσα φανταζόταν κι έτσι την εγκαταλείπει απογοητευμένος.

Εν τω μεταξύ οι εργάτες της αποικίας εμπνέονται από τον ζη κι είναι έτοιμοι να εξεγερθούν και να πάρουν τα μέσα παραγωγής στα χέρια τους, αλλά τελικά μεταπείθονται πολύ εύκολα και τα παρατάνε.
Το μενού περιλαμβάνει στο τέλος ακόμα και προβοκάτσια (σοσιαλιστικός ρεαλισμός στα καλύτερά του) η οποία τελικά αποτρέπεται κι έτσι κρατάμε την τρίτη θέση στις εκλογές.

Αφού στο ενδιάμεσο έχουμε προλάβει να απορρίψουμε τον ολοκληρωτισμό και τον κομμουνισμό (που κατά βάθος το ίδιο είναι) στο τέλος ο ποιητής μας δίνει τη δική του ρεαλιστική διέξοδο.
Ο ζη γίνεται ο ήρωας της αποικίας και παντρεύεται την πριγκίπισσα. Πάντα στο τέλος οι καλοί θριαμβεύουν.

Πριν πέσει η αυλαία ο ποιητής μας δίνει δια στόματος ζη και το ηθικό δίδαγμα. Ο ζη δεν άλλαξε τίποτα στη ζωή του εκτός από τη πριγκίπισσα, γιατί ήταν προορισμένος να είναι εργάτης. Αλλά τώρα το είχε επιλέξει ο ίδιος.
Το πραγματικό νόημα της ελευθερίας κλεισμένο σε μία πρόταση.

Το δικό μας ηθικό δίδαγμα διαφέρει πολύ.
Η δουλειά μυρμηγκιού είναι αναντικατάστατη, αλλά δε φτάνει από μόνη της. Πρέπει κάποτε τα μυρμήγκια να βγάλουν φτερά να πετάξουν, αντί να ανέχονται να τα ποδοπατάν οι αστοί.

Αντί επιλόγου μερικά ηθικά διδάγματα για τις εκλογές. Δικά μου ανάκατα μαζί με άλλων, αφιλτράριστα, για να πιάσουμε όλα τα γούστα. Ο καθένας ας κρατήσει ό,τι του αρέσει.

-Οι νεοφιλελεύθεροι σοσιαλδημοκράτες κατέρρευσαν πανευρωπαϊκά.
Ο κόσμος προτιμάει το αυθεντικό από τις απομιμήσεις και ψηφίζει τους γνήσιους δεξιούς.
Στο αντι-σπαρτιατικό μέτωπο βλέπουν το ίδιο στη σχέση του κόμματος με τους νοικοκυραίους. Το ξέρουν από πρώτο χέρι γιατί το ζουν κάθε μέρα με την αναρχία.

-Αν τα βάλουμε κάτω δεν είμαστε ούτε 10% (και με το εξωκοινοβούλιο μέσα). Όλοι οι φασίστες μαζί μας περνάνε.
Κι αν συνυπολογίσουμε την αποχή, είμαστε ακόμη λιγότεροι.
Επί του πρακτέου, στα σαράντα άτομα που συναντά ο καθένας μας εκεί έξω, θα βρούμε το πολύ έναν όμοιό μας να μιλάμε την ίδια γλώσσα. Και με αυτόν το πιο πιθανό είναι να βριστούμε.

-Σε αυτές τις εκλογές γίναμε ευρωπαίοι. Ανέβηκε η αποχή, οι φασίστες κι οι οικολόγοι.
Μαλακία παίχτηκε. Καλύτερα ήταν πριν που ήμασταν ο αδύναμος κρίκος της εε.

-Οι φασίστες έχουν εκπληκτικές ομοιότητες με το πασοκ του ανδρέα. Λαϊκισμός, βάση μικροαστών, ψευτο-αντίθεση στην ιμπεριαλιστική τάξη πραγμάτων και εθνική ανεξαρτησία.
Από αυτό ίσως βγαίνουν κάποια συμπεράσματα για το πασοκ που ο ραφαηλίδης το θεωρούσε φασίζον. Βγαίνει όμως και κάτι άλλο.
Το γενικό πλαίσιο είναι αυτό που ορίζει και το περιεχόμενο.
Οι πατριώτες του ογδόντα έφταναν ως τον ρηχό ιμπεριαλισμό και πανηγύριζαν για τις βάσεις που φεύγουν - που μένουν. Σήμερα σε άλλο πλαίσιο με άλλους συσχετισμούς φλερτάρουν ανοιχτά με τον φασισμό του καρατζαφέρη.

-τώρα με την τρίτη θέση θα βγούμε του χρόνου ευρωλίγκα;

-όσοι λίγοι απείχαν συνειδητά και με πολιτικό κριτήριο ας σκεφτούν ότι καταγράφονται μαζί με τους γιούχου απολιτίκ, που είναι κι αυτοί που δίνουν τον τόνο.
Και με το κόμμα όμως το ίδιο γίνεται. Η κριτική ψήφος δεν καταγράφεται χώρια. Μαζί με τις υπόλοιπες μετράει.

-Όταν ταΐζουν τον κόσμο όλη μέρα οι οθόνες χαρντ κορ απολιτίκ και τρομολαγνεία, δε μπορεί να βγει κάτι διαφορετικό.
Στην χειρότερη θα ψηφίσει λαος και στην καλύτερη θα απέχει.
Όποιος ποντάρει σε αυτό το τελευταίο κι επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει ριζοσπαστικά την απολιτίκ απαξίωση του πολιτικού σκηνικού, κάνει πολύ κακή επένδυση. Το απολιτίκ είναι ο πιο δύσκολος εχθρός.

-Συνήθως σε περιόδους κρίσης στις μάζες ενεργοποιούνται συντηρητικά ανατανακλαστικά. Τα αντίθετα αντανακλαστικά ενεργοποιούνται συνήθως όταν οι κρίσεις οξύνονται και οδηγούν σε πολέμους.

-Ο δεκέμβρης έφτασε άραγε στις κάλπες;
Οι έξι χιλιάδες ψήφοι που μάζεψε μόνος του ο σάββας απαντάν καταφατικά. Όσοι λένε ότι οι αγώνες δεν εξαργυρώνονται στις κάλπες, πιστεύουν ότι η αποχή δίνει την ίδια απάντηση, αλλά κάτι έχουν καταλάβει λάθος.
Κάποιοι απαντάν ότι όσο μη πολιτικός ήταν τελικά ο δεκέμβρης -που απέτυχε να αποκτήσει βαθύτερο πολιτικό χαρακτήρα- άλλο τόσο απολιτίκ ήταν κι η αποχή στις εκλογές.

Αλλά το παπαγαλάκι του κρεμλίνου το βάζει μάλλον πιο διαλεκτικά. Η ιστορία απεχθάνεται τα κενά. Απ' τη στιγμή που το κίνημα δε μπόρεσε να οδηγήσει κάπου το δεκέμβρη και να γευτεί τους καρπούς του, γεύεται τώρα την ήττα του.

Ό,τι συνέβη σε γενικές γραμμές και με το μάη του 68. Με τους μικροαστούς να συσπειρώνονται σε αντιδραστική κατεύθυνση και τον ντε γκωλ να θριαμβεύει στις εκλογές ένα μήνα μετά την εξέγερση.

Υγ: ο τίτλος του κειμένου είναι η πρώτη αυθόρμητη σκέψη μόλις κλείδωσαν τα αποτελέσματα των εκλογών.
Θα είναι το πρωτοσέλιδο της άλφα ένα τη μέρα που θα ξεκινάει η επανάσταση...

Ο τρίτος γύρος θα είναι ο τελικός

Το κακό είναι ότι εσύ μιλάς στον εργάτη για σοσιαλισμό, για το μέλλον, για ταξική συνείδηση κι αυτός σκέφτεται τι θα φάει σήμερα.
Η αυθόρμητη συνείδηση μπορεί να φτάσει μέχρι τον οικονομισμό, όχι παραπέρα.
Το καλό είναι ότι αυτά τα δυο πάνε μαζί.
Κι η ταξική συνείδηση θα έρθει απ' έξω μαζί με τα σάντουιτς που παραγγείλαμε.

Αλλά στο δρόμο είχε κίνηση κι αντικειμενικές συνθήκες και το ντελίβερι άργησε. Τα σάντουιτς έφτασαν παγωμένα, η συνείδηση το ίδιο κι άντε να σπάσει ο πάγος για να χαράξουμε το δρόμο.
Πρέπει να τα βάλουμε στο φουρνάκι.

Τζάμπα οι ψήφοι που δώσαμε πουρμπουάρ. Την επόμενη φορά θα μαγειρέψουμε μόνοι μας.
Αλλά κάτι η ρουτίνα κι η κούραση, κάτι η αλλοτρίωση, πάλι απ' έξω θα παραγγείλουμε και το ξέρουμε.

Στην τούμπα έχουμε τον γύρο του μάκη που τον αγαπάμε σαν σοβιετία.
Το βασικό του προσόν είναι το μέγεθος (σχεδόν το ένα έκτο του πλανήτη) κι ότι βάζει μεγάλες ποσότητες υπερκαλύπτοντας τις νόρμες.
Πρόσφατα έκανε μια στροφή σε κριτήρια κέρδους αλά κοσύγκιν μειώνοντας κάπως το μέγεθος, αλλά παραμένει τεράστιος και νόστιμος.

Οι αντιμακικοί λένε ότι υστερεί σε ποιότητα.
Αλλά τι να συζητήσεις για ποιότητα με αριστερούς και στομαχάκια του σαλονιού; Ή με άτομα που προτιμούν το cd από το βινύλιο;
Το λάδι και το λίπος είναι βασικές νομοτέλειες του γύρου, όχι άρνησή του.

Ο γύρος είναι σαν την πολιτική. Έχει βρωμιές, πολλά μπαχαρικά για να μη φαίνονται, μαγειρέματα και κομπρεμί.
Ο λένιν είχε δώσει εντολή στους σοβιετικούς διπλωμάτες να βγάλουν όλα τα σάπια κρέατα στη φόρα, αλλά μετά τον θάνατό του κανείς δεν τον άκουγε. Η διαφάνεια του γκόρμπι ήταν ίσα-ίσα για να φάει το παληκάρι τον λιγκατσόφ.

Αυτό έδωσε πάτημα στην προπαγάνδα των αντι-μακικών.
Πληρωμένοι ψευδομάρτυρες κάνουν λόγο για ψόφιες κατσαρίδες που βρήκαν μέσα στα σάντουιτς. Η κλασική πτωματολογία με τα φουσκωμένα νούμερα και τα γνωστά αντιμακικά ψεύδη.

Κάποιοι το πάνε πιο πέρα και λένε ότι αυτό που φάγαμε δεν ήταν γνήσιος σοσιαλισμός από χοιρινό, αλλά δυσφήμηση του υψηλού ιδανικού του γύρου.
Άλλοι λεν ότι είναι από σκύλο (χοτ ντογκ) άλλοι από αδέσποτες γάτες κι ο όργουελ λέει ότι ήταν γουρούνια που είχαν βγάλει προγούλια όπως στη φάρμα των ζώων κι είχανε γίνει άνθρωποι.
Μας λέει δηλαδή κανίβαλους. Κρίνοντας εξ ιδίων τα αλλότρια.

Πολλοί σύντροφοι λένε ότι αν είχαμε δημοκρατία στον χώρο δουλειάς θα αποφεύγαμε τις υπερβολές και δεν θα 'χαμε κατσαρίδες μες στα σάντουιτς.
-Ναι ρε σύντροφε, αλλά αν ήταν έτσι θα βγάζαμε ένα σάντουιτς το δεκάλεπτο και ο απέναντι θα μας έπαιρνε όλη την πελατεία.

Κάποιοι λεν και για την τυροσαλάτα του που χάλασε ενώ παλιά ήταν η καλύτερη στην πιάτσα.
-Ναι ρε σύντροφοι, χάλασε η τυροσαλάτα του, αλλά αυτό πρέπει να το δούμε συγκεκριμένα στο πλαίσιο της εποχής και τις αντικειμενικές συνθήκες.
-Και πού ακριβώς κολλάνε οι αντικειμενικές συνθήκες;
-Δεν ξέρω. Αλλά κάπου θα κολλάνε, έτσι δεν είναι;

Απέναντι από εμάς είναι ο ταξικός εχθρός, το Γυράδικο.
Παλιά ήμασταν μαζί, αλλά χωρίσαμε τα τσανάκια μας κι αυτός μετακόμισε απέναντι.
Καλό γύρο έχει κι αυτός, αλλά θέμα σύγκρισης δεν τίθεται, τουλάχιστον όχι δημόσια. Όποιος έχει αμφιβολίες τις κρατάει μέσα του, ή τις λέει στα όργανα. Όπου δεν αλλάζει τίποτα, απλά τις λέει για να ξαλαφρώσει, όπως στην ψυχανάλυση και στην εξομολόγηση.

Όπως και να 'χει οι πρώην είναι ο χειρότερος εχθρός.
Το κατάλαβα από πρώτο χέρι όταν έγινα κι εγώ τέτοιος κι είδα πώς το παίρνουν οι άλλοι.

Ο δικός μας γύρος είναι βαρύς, σταλινικός και μερακλίδικος.
Ο άλλος απέναντι ξεγελάει με τη βιτρίνα του. Αγόρασε το δίπλα κατάστημα κι έφτιαξε μεγαλύτερο χώρο.
Αν συνεχίσει να μας παίρνει έτσι κόσμο θα χτίσουμε ένα τείχος κατά μήκος της λαμπράκη για να σταματήσουν οι διαρροές.
Κι όταν κάποτε το γκρεμίσουν ο κόσμος θα μας νοσταλγεί και θα θυμάται ότι σε μας έτρωγε καλύτερα.

Στο σοσιαλισμό όμως θα υπάρχουν γυράδικα;
Αυτές είναι οι κλασικές παιδικές απορίες που έχει ο κόσμος και σε αφήνουν κάγκελο.
Υπαρξιακά ερωτήματα πέφτουν σαν πιστολιές: θα υπάρχουν περίπτερα, κρουαζιερόπλοια, γιοτ, κρις-κραφτ, νοβα, γυναίκες, εξωγήινοι, χαρδαβέλας;
Οπότε βρίσκεις μια κλασική απάντηση για όλα και καθαρίζεις.
Θα υπάρχουν γυράδικα αλλά σιγά-σιγά θα απονεκρώνονται και στον κομμουνισμό θα εξαλειφθούν πλήρως.
Και στο καπάκι του εξηγείς για το μέτωπο και τη λαϊκή εξουσία.

Οι αναθεωρητές βάζουν απ' όλα, ένα τουρλού με όλες τις τάξεις και τα συστήματα και συνοδευτικό κοκα-κόλα light. Αποφεύγουν τζατζίκι-κρεμμύδι γιατί έχουν φετίχ με το ανθρώπινο πρόσωπο.
Οι αντικαπιταλιστές θέλουν μέτωπο σκέτο με γύρο, χωρίς ηγεμονία των μικροαστών και των μπαχαρικών.
Αλλά το λαϊκό μέτωπο παραμένει ανάγκη των καιρών. Και σε αυτό χωράνε κάθε αγνός αγωνιστής και υλικό.

Στρατηγικός στόχος του μετώπου είναι το σάντουιτς.
Το οποίο για εμάς τους εαμοβούλγαρους είναι το κλασικό πιτόγυρο, αλλά για το σύμμαχο χαμουτζή μπορεί να σημαίνει τοστ, σουβλάκι, καλαμάκι, πουρουφάν κι άλλα πολλά.
Δε μπαίνει ως προϋπόθεση να συμφωνήσει για να 'ναι στο μέτωπο.

Αν με τα σάντουιτς υπάρχει μια δυσκολία να συνεννοηθούμε με τους συμμάχους και μπορεί να φάμε άλλα αντ' άλλων τώρα που κατεβαίνουμε αθήνα, με τη λαϊκή εξουσία δε βλέπω τι λάθος μπορεί να γίνει στην παραγγελία.

Για εμάς η λαϊκή εξουσία είναι ο σοσιαλισμός, η δικτατορία του προλεταριάτου, αλλά για τους συμμάχους μας μπορεί να σημαίνει κάτι άλλο.
-Για κάτσε ρε πατριώτη, για τους άλλους δηλ τι μπορεί να σημαίνει λαϊκή εξουσία και θα συμμαχήσει μαζί μας;
Το 'χα απορία από παλιά.

Το θέμα δεν είναι να πεις στον κόσμο το σοσιαλισμό με άλλα λόγια για να μην τρομάξει.
Το θέμα είναι να του μιλήσεις ανοιχτά για την κοινωνία που ονειρεύεσαι και να τον εμπνεύσεις να παλέψει μαζί σου.
Άλλο πράγμα αν δεν το βάζεις προϋπόθεση για τη συμμαχία.

Ο Όργουελ άργησε ένα χρόνο

Μου τη δίνουν τα χρόνια πολλά.
Χωρίς στρουμφίτα ειδικά οι γιορτές δεν παλεύονται.
Με πόσους να προλάβει να πάει κι αυτή.

Τουλάχιστον με την στρουμφοεξέγερση αναβάλαμε τα χριστούγεννα. Και τώρα με τους παλαιστίνιους και την πρωτοχρονιά (αν και οι εξεγερμένοι δεν πολυασχολήθηκαν με το θέμα).
Οι ανούσιες ευχές για παγκόσμια ειρήνη και αγάπη ακούγονται διπλά γελοίες με όσα γίνονται στη λωρίδα της κόλασης που φτιάχνει το κράτος του ισραήλ.

Το ρολόι μοιάζει σταματημένο 23 χρόνια πριν.
Το 85 που οι μπάτσοι δολοφονούσαν 15χρονους, οι μεγαλοδικηγόροι αναλάμβαναν την υπεράσπισή τους και το κράτος την κάλυψη αυτών και των υπουργών τους που παραιτήθηκαν για λόγους ευθιξίας. Η οποία είχε ημερομηνία λήξης κι έμεινε εκτός ψυγείου.

Το 85 που η ατα έμεινε κουτσουρεμένη σαν αναγνώριση εθνικής αντίστασης. Η κρίση χτυπούσε παλιά και νέα τζάκια κι ο αντιστασιακός (σεξο)μπόμπερ σημίτης έφτιαχνε σπέσιαλ πρόγραμμα σταθεροποίησης για τους μη προνομιούχους.
Οι οποίοι λίγους μήνες πριν είχαν πιστέψει τις υποσχέσεις του παπατζή για ακόμα καλύτερες μέρες κι αυξήσαν μαζί και το ποσοστό του δρακουμέλ(!).

Το 85 που ο φέρελπις γκόρμπι αναδεικνυόταν στην ηγεσία της μιας υπερδύναμης με τα συνθήματα της περεστρόικα και της γκλάσνοστ. Η μετάφρασή τους στην καθομιλουμένη αμερικανική νομίζω είναι "yes we can" και "the change we need".

Στόχος του μεταξύ άλλων να φύγουν οι σοβιετικοί από το αφγανιστάν και να βάλει τους αμερικανούς στο ιράκ, απ' το οποίο σήμερα θέλουν να απεμπλακούν.
Μόλις τώρα φαίνεται πόσο μακριά έβλεπε ο παμπόνηρος γκόρμπι.

Ο μπρέζνιεφ ήταν τότε η αιτία όλου του κακού. Επίτιμο μέλος του τοπ 5 θανάσιμων εχθρών του σεκ, μαζί με μπους, καραμανλή, μπερλουσκόνι και επικεφαλής το σύντροφο με το μουστάκι.
Τα απολιθώματα του κόσμου αυτού αναμένουμε την εμφάνιση του λεονίντ ιλίτς τάμπλογιου (προφορά τηλέπαθου) που κατά τας γραφάς (κατά βλαδίμηρον, άπαντα τ. 19, χωρίο 17, εκδόσεις προγκρές) θα είναι εξαδάχτυλος.
Μην κλαις παναγιά αλέκα. Πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικά μας θα 'ναι.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν φαρσοτραγωδία.
Αλλά το 85 είχε και τα καλά του.
Ο σαρτζετάκαρος στεφόταν τελευταίος βυζαντινός αυτοκράτορας. Ο άρης έπαιρνε πρωτάθλημα στο μπάσκετ (το πρώτο από τα επτά συνεχόμενα) ο παοκ στο ποδόσφαιρο κι η λάρισα το κύπελλο. Στις κινηματογραφικές αίθουσες έβγαιναν τα πέτρινα χρόνια και τα ναρκωτικά, ενώ στα βιντεο-κλαμπ ο ροζ γάτος και το τέταρτο και τελευταίο σίκουελ του ρόδα τσάντα και κοπάνα.

Το 1985 ήταν η χρονιά της κρίσης. Ο όργουελ έπεσε ένα χρόνο έξω στο 1984. Κι έτη φωτός έξω στη φάρμα των ζώων.
Εκεί έλεγε ότι τα γουρούνια στο τέλος γίνονταν άνθρωποι, δηλ καπιταλιστές. Ενώ είναι οι άνθρωποι που γίνονται γουρούνια τη σήμερον. Οι καπιταλιστές, το κράτος τους κι η συμμορία των προθύμων που τους στηρίζει.

Το 85 στις μέρες μας επέστρεψε πιο επίκαιρο από ποτέ (μαζί με τον όργουελ).
Επομένως ευτυχές το 1986!
Εμπρός για της γενιάς μας τα τσέρνομπιλ...

1984

Πρώτο μέρος:
Τα τρία βασικά έργα του όργουελ μας δείχνουν την εξελικτική πορεία του ανδρός και των πολιτικών του πιστέυω.

Στο πεθαίνοντας/φόρος τιμής στην καταλονία, ο όργουελ περιγράφει τις εμπειρίες του από τον ισπανικό εμφύλιο, όπου πολέμησε ως εθελοντής στο πλευρό του λαϊκού μετώπου και πιο ειδικά του POUM.
To Poum ήταν η πολιτοφυλακή που είχαν συστήσει οι τροτσκιστές/τροτσκίζοντες. Τέτοιος έγινε κι ο όργουελ μετά από όσα έζησε στο μέτωπο της αραγονίας.
Τα όσα γράφει στο βιβλίο του όμως δεν έχουν καμία σχέση με την επιθετική (ή και χυδαία) πολεμική που ασκούν εναντίον μας οι τροτσκιστές ή κι οι αναρχικοί σε αυτό το θέμα (ως ένα βαθμό δικαιολογημένα κατά τη γνώμη μου). Ούτε καν με την ταινία του κένι λόουτς "γη και ελευθερία" που βασίστηκε εν πολλοίς στο βιβλίο αυτό (μέχρι να τη δω είχα σε μεγάλη εκτίμηση τον λόουτς. Μετά κλονίστηκα).
Ο όργουελ κάνει μια αρκετά αντικειμενική περιγραφή των γεγονότων και θεωρεί τους πάντες καλοπροαίρετους. Δεν ψάχνει για ενόχους να στήσει στον τοίχο, προχωρά απλώς σε κάποιες μετριοπαθείς εκτιμήσεις εκφράζοντας περισσότερο κάποιους προβληματισμούς.

Οι βάσεις για να γίνει τροτσκιστής μπήκαν όντως στην ισπανία. Απέχει πολύ όμως από το να είναι πράκτορας. Τώρα αν για κάποιους αυτές οι ιδιότητες είναι πάνω-κάτω το ίδιο, λυπάμαι, δε μπορώ να βοηθήσω.

Δεύτερο στη σειρά βιβλίο είναι η φάρμα των ζώων.
Ίσως η πιο έξυπνη αλληγορία που έχει γραφτεί ποτέ.
Πραγματικά ιδιοφυής. Κι αυτό άσχετα από τους χυδαίους παραλληλισμούς που κάνει ο όργουελ με τη σοβιετική ένωση: από τον ανεμόμυλο της εκβιομηχάνισης -που σύμφωνα με το βιβλίο ήταν κατά βάθος ιδέα του τρότσκι που την έκλεψε ο στάλιν- μέχρι το όνομα του αγροκτήματος, το οποίο από φάρμα των ζώων ανέκτησε σταδιακά το παλιό του όνομα (ρωσία δηλ). Είναι τόσο πολλά τα σημεία που προσφέρονται για συνειρμούς που κάθε φορά ανακαλύπτεις και κάτι καινούριο που δεν είχες προσέξει πριν.

Η προπαγάνδα είναι φτηνή, αλλά σε πολύ καλό περιτύλιγμα και καταναλώνεται απνευστί (τόσο καλογραμμένη είναι). Προσωπικά συνιστώ ανεπιφύλακτα να διαβάσετε το βιβλίο.

Κάτι που δεν θα έκανα για το 1984, το τρίτο κατά σειρά βιβλίο.
Εκεί η προπαγάνδα είναι πιο ωμή κι οι έξυπνοι συνειρμοί πολύ λιγότεροι. Εκτός κι αν θεωρείται τέτοιος το ότι ο μεγάλος αδερφός έχει μουστάκι κι ότι ο βασικός αντίπαλος του καθεστώτος λέγεται γκόλντστάιν -για να παραπέμπει στο μπρονστάιν που ήταν το πραγματικό επίθετο του τρότσκι. Έχει τέτοια αγωνία ο όργουελ να καταφέρει να καταλάβουν άπαντες περί τίνος πρόκειται που καταφεύγει σε πολύ φτηνά κόλπα που θυμίζουν τη σάτιρα του μητσικώστα για τον καρατζαφέρη: το πιάσατε το υπονοούμενο έτσι;

Αν υπάρχει κάτι που να αξίζει στο βιβλίο είναι η αρκετά επίκαιρη προειδοποίηση του συγγραφέα για τον κίνδυνο να γίνει η κοινωνία μας σαν σπίτι του μπιγκ μπράδερ (που αν γίνει έτσι εγώ προτιμώ χίλιες φορές τον στάλιν από τον μικρούτσικο). Ένα αυταρχικό βασίλειο του φόβου, με κάμερες παρακολούθησης και χαφιεδισμό σε ημερήσια διάταξη. (Αν και αυτό μάλλον παρεμπιπτόντως ενδιέφερε τον όργουελ στο συγκεκριμένο έργο, που είχε άλλα... υψηλά νοήματα να δώσει).

Ακόμα μεγαλύτερη αξία όμως έχει η απαισιοδοξία του όργουελ σχετικά με τις ανθρώπινες σχέσεις οι οποίες επηρεάζονται και αλλοτριώνονται σε αυτό το πλαίσιο. Κεντρικοί του ήρωες είναι ένας άντρας και μια γυναίκα που μισούν το καθεστώς αλλά αγαπιούνται μεταξύ τους. Βρίσκουν τρόπο να ξεφύγουν από τις κάμερες και να χαρούν τον έρωτά τους αναπτύσσοντας μια ιδιαίτερη συντροφικότητα μεταξύ τους. Αλλά αυτό δεν κρατάει για πολύ. Το καθεστώς τους ανακαλύπτει, τους συλλαμβάνει, τους υποβάλλει σε βασανιστήρια και τότε ο βασικός ήρωας υποκύπτει μπροστά στον πιο μεγάλο του φόβο και προδίδει την αγαπημένη του (δεν δίνεται, αλλά υπονοείται ότι κι αυτή έκανε το ίδιο).
Όταν ξανασυναντιούνται συμπεριφέρονται σαν δυο ξένοι. Μέσα τους έχουν χρεωκοπήσει. Ο άνθρωπος φάνηκε ανίσχυρος μπροστά στους φόβους του. Το ίδιο κι η αγάπη μπροστά στην εξουσία.

Αυτό είναι και το βασικό απαισιόδοξο μήνυμα που δίνει ο όργουελ για την ανθρώπινη φύση. Όταν το πρωτοδιάβασα μου είχε φανεί μίζερο, αισχρό και ψεύτικο, καθόλου ρεαλιστικό.
Σε δεύτερη σκέψη πάλι...

Επιμύθιο: ο όργουελ πέθανε σχετικά νωρίς, πριν καν συμπληρώσει τα 50. Όπως αποδείχτηκε μετά τον θάνατό του (αν δεν κάνω λάθος από μια λίστα μισθοδοσίας του BBC όπου δούλευε) δούλευε για λογαριασμό των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών. Δεν γνωρίζω κάποιον αντίλογο από κάποιον υπερασπιστή του που να το αμφισβητεί αυτό.

Επομένως;
Επομένως χάπι εντ.
Ο όργουελ ήταν πληρωμένος πράκτορας. Ό,τι έγραψε ήταν κατασκευάσματα ενός ξεπλυμένου πράκτορα του ιμπεριαλισμού και δεν αξίζει τον κόπο να μας απασχολήσουν περαιτέρω.
Και ζήσαμε εμείς καλά κι οι σοβιετικοί καλύτερα...

Υγ: σχετικό με το 1984 για την κατανόηση του δεύτερου μέρους.
Οι εχθροί του καθεστώτος του μεγάλου αδερφού σβήνονταν από τα αρχεία, τα βιβλία της ιστορίας και γενικώς κάθε γραπτή πηγή που μπορούσε να δώσει πληροφορίες σχετικά (οι προφορικές πηγές δεν είχε καταστεί ακόμη εφικτό να ελεγχθούν πλήρως).
Σε αυτό το σημείο πέφτουν οι μάσκες και ξεσκεπάζεται η φτηνή προπαγάνδα του τροτσκιστή πράκτορα τζορτζ όργουελ ο οποίος ψευδώς αναφέρει το σβήσιμο ονομάτων επικηρυγμένων προσώπων από κρατικά αρχεία και ιστορικά βιβλία. Ως γνωστόν εμείς περιοριστήκαμε απλώς στο να αφαιρέσουμε τη φιγούρα του τρότσκι από μια φωτογραφία με τον λένιν κι ακολούθως τη ζωή του ίδιου του τρότσκι στο μεξικό.
Τα χαλκεία της αντισοβιετικής προπαγάνδας παραδίδονται στην χλεύη της κοινής γνώμης και του κινήματος.

Δεύτερο μέρος:
Τρίτη πρωί στην πορεία. (Εντάξει μεσημέρι).
Αποξένωση, απομόνωση, καραντίνα.
Το 1984 θριαμβεύει. Δεν υπήρξα ποτέ.
Σβησμένο το όνομά μου (και το μπλοκ) από τα αρχεία.
Σβησμένη η ύπαρξή μου από τη μνήμη των άλλων.
Σβησμένη η φιγούρα μου από το βλέμμα τους.
Νομίζεις ότι υπάρχεις; Άντε βρες έναν δεύτερο να στο επιβεβαιώσει αν μπορείς...
Δεν υπάρχω κι είμαι εδώ.

Παίζω τον πρωταγωνιστή στο τρούμαν σόου.
Ο κόσμος γύρω μου συνεννοημένος. Άτομα που δε με ξέρουν, δε με είδαν, δεν τους θυμίζω τίποτα.
Οι λιγοστοί που μου μιλάνε είναι κι αυτοί στο κόλπο. Το κάνουν βάση ρόλου. Όπως στο τρούμαν.
Αν είχα μάνατζερ θα κλείναμε και διαφημίσεις. Μπας και βγάλουμε τίποτα να ζήσουμε από αυτή την ιστορία τουλάχιστον.

Μήπως τα παραλές ρε απολίθωμα; Την έχεις ψωνίσει;
Τι νομίζεις δηλ ότι ο κόσμος περιστρέφεται γύρω από σένα;
Όχι βέβαια. Το ακριβώς αντίθετο συμβαίνει.
Ο κόσμος με αγνοεί, γυρίζει σα να μην υπάρχω, λειτουργεί πιο απρόσωπα από ποτέ. Κι αυτό είναι πολύ πιο ψυχοφθόρο.

Κι ο άνθρωπός σου;
Ο άνθρωπος που πίστευα δικό μου δεν υπάρχει ούτε αυτός.
Δεν υπήρξε ποτέ.
Τον πρόδωσα και με απαρνήθηκε.
Κικιρίκου γαμώ το χριστό μου. Τρις.

Δε θέλει να με βλέπει, να με χαιρετήσει, να δείξει ότι με ξέρει.
Είναι κάτι άλλο, κάτι ξένο, από αυτό που είχα γνωρίσει κι αγάπησα. Όπως κι εγώ άλλωστε.
Το σύστημα μας νίκησε. Μας τσαλάκωσε ηθικά, μας αχρήστεψε, δε νιώθουμε πια.
Ντρεπόμαστε να θυμόμαστε. Πονάμε να σκεφτόμαστε.
Ό,τι νιώσαμε είναι πλέον βαρύ φορτίο. Το πετάμε στα σκουπίδια γιατί μας εμποδίζει να συνεχίσουμε.

Κι η ζωή (η ποια;) συνεχίζεται...

Σοβιετική Ένωση και 80'ς

Η δεκαετία του 80 είναι σαν την Σοβιετική Ένωση. Βαθιά παρεξηγημένη.
Αμφότερες, λένε πολλοί, δεν ταιριάζουν στην αισθητική τους. Είναι ανάλογα με την ταξική σκοπιά (των αστών και των τρέντι εν προκειμένω) που βλέπει κανείς τα πράγματα.

Για κάποιους το ντύσιμο και το στιλ των 80'ς είναι το ίδιο φριχτά κι αποτρόπαια με την κολεκτιβοποίηση και τις δίκες της μόσχας. Τα βάζουν όλα μαζί κάνοντας λόγο για σταλινικά και στιλιστικά εγκλήματα.

Εμείς όμως τις υπερασπιζόμαστε και τις αγαπάμε [την εσσδ και τη δεκαετία του 80], όπως ακριβώς ήταν. "Χωρίς ναι μεν αλλά". Υπαρκτός σοσιαλισμός και υπαρκτή δεκαετία.
Κι ας λυσσάει η αστική προπαγάνδα να μας πείσει με πλύση εγκεφάλου ότι δεν υπήρξαν ποτέ (βλέπε τα κλασικά εισαγωγικά στο υπαρκτός, ή στο σοσιαλισμός, καθώς και άρθρα του τύπου: 80'ς, η εποχή που δεν υπήρξε ποτέ).

Δυστυχώς σήμερα αρκετοί νέοι δεν τιμάν τη δεκαετία και την ένωση στην οποία γεννήθηκαν. Κι όμως όταν ρωτάνε τον κόσμο πότε περνούσε καλύτερα, η συντριπτική πλειοψηφία απαντά στα 80'ς και επί σοβιετικής ένωσης.
Είναι τα δύο πράγματα για τα οποία υπάρχει η μεγαλύτερη νοσταλγία σήμερα, μαζική και συνειδητή σαν λαϊκό κίνημα.
Δεν θα αφήσουμε ποτέ τη μνήμη τους να σβήσει. Κι ας είναι αυτό ακριβώς που θέλουν να ξεχάσουν οι αστοτρέντηδες και κάποιοι εξαπατημένοι προλετάριοι.

Κάποιοι ακόμα και σήμερα βλέπουν φαντάσματα παντού και φοβούνται την επιστροφή τους. Τα βλέπουν στη μουσική, στα κολάν, στην ανερχόμενη ρωσία και το "νέο ψυχρό πόλεμο".
Αδυνατούν να καταλάβουν ότι οι κακόγουστες απομιμήσεις δεν συνιστούν καμιά απολύτως επιστροφή στο παρελθόν. Και η σημερινή ρωσία πχ είναι ακριβώς αυτό. Μια κακόγουστη διασκευή της πάλαι ποτέ κραταιάς ΕΣΣΔ, με μπίτ και αλλοιωμένη μελωδία. Κι όπου κράτησε αναλλοίωτη τη μουσική έχει αλλάξει τα λόγια (όπως στον εθνικό ύμνο).

Η δεκαετία του 80 ήταν η τελευταία στην οποία υπήρξε σοσιαλισμός. Κι αν κάποιοι δεν τον σηκώνουν τον όρο, ας πούμε ότι ήταν η τελευταία στην οποία υπήρξε ανατολικό μπλοκ και σύμφωνο της βαρσοβίας.
Αλλά και αντιστρόφως, το ανατολικό μπλοκ ήταν το τελευταίο μέρος του πλανήτη στο οποίο υπήρξε η δεκαετία του 80. Εκεί είναι παλαιοημερολογίτες και γιόρτασαν 13 μέρες αργότερα την πρωτοχρονιά του 90.

Η σοβιετική ένωση και η δεκαετία του 80 τέλειωσαν περίπου μαζί. Μετά από αυτές ο κόσμος δεν ήταν ποτέ πια ο ίδιος.
Για πολλούς από εμάς ο χρόνος σταμάτησε εκεί. Δεν υπάρχει εξέλιξη έκτοτε, παρά μόνο πισωγύρισμα. Ό,τι ακολούθησε είναι ακατανόητο και αχώνευτο. Αχώνευτο και με τις δύο έννοιες. Ούτε να το πιστέψουμε καλά-καλά μπορούμε, ούτε πολύ περισσότερο να το συμπαθήσουμε.

Στα τέλη του 79 οι ΑΒΒΑ (το ανάποδο βήτα δε μου βγαίνει με τίποτα στο πληκτρολόγιο) έβγαζαν το τραγούδι Happy New Year. Σε έναν στίχο τους λένε ότι αυτό είναι το τέλος μιας δεκαετίας και ποιος ξέρει πώς θα είναι τα πράγματα στο τέλος της επόμενης.
Δεν φαντάζεσαι πώς θα είναι...

Η δεκαετία που ξεκίνησε με τους ολυμπιακούς της μόσχας και το σύνθημα "στις 18 σοσιαλισμό" τελείωσε με τιεν αν μεν, βερολίνο και την εκτέλεση του ζεύγους τσαουσέσκου τα χριστούγεννα του 89. Και στο εσωτερικό από το μέτωπο των δυνάμεων της αλλαγής κλείσαμε με κοσκωτά, συνασπισμό, τζανετάκη και ζολώτα.
Ενδιάμεσα το 1984 μπορεί να μην επαλήθευσε τη ζοφερή πρόβλεψη για την κοινωνία που περιέγραφε το ομώνυμο βιβλίο (όχι τότε τουλάχιστον). Αλλά η καταστροφή που ακολούθησε το 89 ξεπερνούσε και τη φαντασία του όργουελ.

Μπορεί για πολλούς τα 80'ς να ήταν η "κατάρρευση" των ιδανικών, η διάψευση κάθε ελπίδας. Τουλάχιστον όμως τα 80'ς ήταν μια δεκαετία -η τελευταία- που ενέπνεε ακόμα ελπίδα. Έστω και για να τη διαψεύσει τελικά.
Ύστερα από τα 80'ς και την εσσδ δεν υπήρχε ελπίδα για το άμεσο μέλλον. Ύστερα; Ύστερα; Μα δεν υπάρχει ύστερα! Το λέει κι η μαρινέλα.

Αν η έννοια του χωροχρόνου μας δείχνει ότι ο χώρος κι ο χρόνος είναι αλληλένδετα, τότε η σοβιετική ένωση είναι συνυφασμένη με τη δεκαετία του 80.
Και σήμερα, σχεδόν 20 χρόνια μετά, ένα φάντασμα εξακολουθεί να πλανάται πάνω από τους αστο-τρέντηδες και τη γελοία αισθητική τους. Το φάντασμα της σοβιετίας και των 80'ς...

Vencerémos...

Διαλεκτικό προτσές αντιφατικής αντίθεσης

Είναι φορές που κάποια πράγματα το φτωχό δογματικό μας μυαλό με την τυπική λογική που το διακρίνει,δεν τα χωράει και σκοντάφτει σε αξεπέραστες αντιφάσεις. Όσο βέβαιο είναι ότι η ενασχόληση με την τέχνη του παλαιοκομμουνισμού επιφυλάσσει πολλές τέτοιες στιγμές, άλλο τόσο είναι -βέβαιο και προκαθορισμένο συμπέρασμα- ότι η ευθύνη είναι ακέραια δική μας, γιατί το μυαλό μας δε φτάνει να συλλάβει διαλεκτικά τον κόσμο γύρω μας.
Πάμε να δούμε κάποια κλασικά παραδείγματα.

Είναι πχ ένα πράγμα να κάνεις κριτική στο ρεύμα του τροτσκισμού (αναγκαίο και ψυχαγωγικό κατά τη γνώμη μου ως ένα βαθμό) και άλλο, τελείως διαφορετικό, να φτιάχνεις μια καρικατούρα των όσων λέει ο τροτσκισμός και να του την καταλογίζεις.
Γιατί είναι καρικατούρα πχ να παίρνεις τη θέση για την παγκόσμια νίκη και προοπτική του σοσιαλισμού και να συμπεραίνεις ότι σύμφωνα με αυτό η επανάσταση πρέπει να γίνει ταυτόχρονα παντού.
Οπότε καθαρίζεις εύκολα με την θεωρία του αδύναμου κρίκου της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας του λένιν, και χαίρεσαι γιατί επισημαίνοντας το αυτονόητο "κατατρόπωσες ιδεολογικά" έναν φανταστικό εχθρό, με τις φανταστικές θέσεις που θα σε βόλευε να έχει.
Γιατί στην πραγματική ζωή κανείς άνθρωπος (και ναι, οι τροτσκιστές είναι μέσα σε αυτούς) δεν υποστηρίζει σοβαρά αυτή τη θέση.

Αν θέλουμε να "την πούμε" στους τροτσκιστές υπάρχουν χίλια δύο ζητήματα για να το κάνουμε, με πιο αιχμηρό τη συζήτηση των μπολσεβίκων για τα συνδικάτα και τη διοικητική γραφειοκρατική λογική του τρότσκι που τα ήθελε [τα συνδικάτα] υποταγμένα στο κράτος.
Ακόμα και για το θέμα του σοσιαλισμού σε μία μόνο χώρα μπορούμε να κάνουμε αντιπαράθεση (η σοβιετική ένωση πχ, δεν ήταν μια οποιαδήποτε τυχαία χώρα, αλλά μια χώρα με μεγάλα ενεργειακά αποθέματα και με το 1/6 της επικράτειας του πλανήτη) αλλά σε τελείως διαφορετική βάση.

Εμένα πάντως το ζήτημα που με μπερδεύει είναι αυτό της κολεκτιβοποίησης.
Οι τροτσκιστές λένε ότι στην ουσία ήταν ιδέα και πρόταση του τρότσκι και για αυτό ο όργουελ στη φάρμα των ζώων την παραλληλίζει εκπληκτικά με έναν ανεμόμυλο που το γουρουνάκι στάλιν δεν ήθελε, αλλά στη συνέχεια κατάλαβε τη σημασία του και το προώθησε ως δική του ιδέα. Διαφωνούν όμως [οι τροτσκιστές] και με τον τρόπο που εν τέλει αυτή έγινε (βίαιος, πρόχειρος, με υπερβολικούς ρυθμούς, από τα πάνω -sic- κτλ).
Εμείς οι ορθόδοξοι σοβιετικοί τους καταλογίζουμε πάνω-κάτω το ίδιο, και λέμε ότι ο τρότσκι ουσιαστικά ήθελε μια δικτατορία της πόλης πάνω στο χωριό και την ύπαιθρο.

Κάπου εδώ μπλέκουν η έννοια της σοσιαλιστικής πρωταρχικής συσσώρευσης κι ένα βιβλίο του -αρχικά τροτσκίζοντα- πρεομπραζένσκι που με περιμένει να το διαβάσω και να ξεδιαλύνω κάποια πράγματα, ή να τα μπερδέψω χειρότερα.
Αυτό που ξέρω πάντως (μέχρι να ξεχάσω κι αυτά που ήξερα) είναι ότι η έννοια αυτή παραπέμπει κατά κάποιον τρόπο στην πρωταρχική καπιταλιστική συσσώρευση που έγινε βουτηγμένη στο αίμα και με άγρια στυγνή εκμετάλλευση εις βάρος της υπαίθρου, αλλά και των αποικιών του νέου κόσμου.
Η παραπομπή αυτή γίνεται εν μέρει για να δείξει την ποιοτική διαφορά του σοσιαλισμού, που δεν είναι εκμεταλλευτικό σύστημα για να πραγματοποιήσει τη συσσώρευση αυτή με αίμα και εκμετάλλευση κι εν μέρει πιθανόν -και πάντως ανεπίσημα- για να δικαιολογήσει τη βία της κολεκτιβοποίησης.

Ως εδώ πάει καλά. Εκεί που σταματά ο νους είναι όταν διαβάσει κανείς τρότσκι από το πρωτότυπο, που λένε, χωρίς ερμηνείες από άλλους για το τι είπε.
Εκεί μπορεί να δει κανείς τον τρότσκι, ως στέλεχος των μπολσεβίκων ακόμα, να υπερασπίζει τον εαυτό του ενάντια στην κατηγορία για την εκμετάλλευση της αγροτιάς που (ήδη από τότε) του προσήπταν και να εξηγεί πολύ πειστικά και με γραπτές παραπομπές για ποιο λόγο δεν ισχύει κάτι τέτοιο.
Απέναντι στον τρότσκι ας είμαστε λίγο επιφυλακτικοί. Όχι γιατί ήταν τέρας με δύο κεφάλια όπως τον περιγράφουν κι όχι τόσο γιατί σε κάποια ζητήματα ήταν φτερό στον άνεμο αναιρώντας τον ίδιο τον εαυτό του, όσο γιατί όπως γράφει ο μαρξ, με τις εποχές ισχύει ότι και με τους ανθρώπους: δε μπορείς να τους κρίνεις από την άποψη που έχουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους.
Αλλά ο τρότσκι πολιτικά γράφει, όχι για τον εαυτό του. (όχι ότι δεν το κάνει κι αυτό, όπως πχ στην αυτοβιογραφία του).
Σε κάθε περίπτωση το ζήτημα δε μπορεί να παρακαμφθεί ελαφρά τη καρδία.

Εγώ θα πω την υποψία μου (υποψία, όχι βεβαιότητα) και αμαρτία μετά ουκ έχω (τουλάχιστον όχι αυτήν).
Η τακτική είναι η εξής: πετάμε μια κατηγορία η οποία μένει έωλη, ή σχετικά αναπόδεικτη, περνάν τα χρόνια, δεν υπάρχει αντίλογος, την επαναφέρουμε μετά και σιγά μην υπάρχει κανείς να θυμάται τα παλιά για να καταλάβει τη λαθροχειρία.
Δε λέω ότι αυτό έγινε, ξέρω όμως ότι είναι συχνή τακτική κι ότι την ακολουθούν πολλοί (το κάναν κι οι αμερικάνοι το 80 δανειζόμενοι εναντίον μας επιχειρήματα από τον τύπο των ναζί). Όπως και να 'χει, ο συνειρμός είναι πολύ εύκολος για να μη γίνει.

(Παρεμπιπτόντως και παρενθετικά, μιας και πιάσαμε την βαριά πολεμική με τα δικέφαλα τέρατα και συναφείς επιστημονικούς όρους, να αναφέρω για να μην ξεχάσω, μία εικόνα που είδα σε αφιέρωμα τροτσκιστών για την οκτωβριανή, που είναι απλώς όλα τα λεφτά. Ο τρότσκι ντυμένος άι-δημήτρης ή μεγαλέξανδρος (ή και τα δύο μαζί) καβάλα στο άλογο, να σκοτώνει με το δόρυ του το φίδι του παγκόσμιου καπιταλισμού.
Και μετά ο κάθε τροτσκιστής ας τραγουδάει ό,τι τροπάρι θέλει για τον κακό στάλιν, την προσωπολατρία και δε συμμαζεύεται, χωρίς να παίρνει υπ' όψιν του ποιο ήταν το πνευματικό επίπεδο της εποχής...).

Πάμε όμως σε ένα άλλο παράδειγμα, για να γίνει πιο κατανοητό αυτό που λέω στον πρόλογο.
Η επιστημονικοτεχνική επανάσταση (και για τους φίλους ΕΤΕ) είναι γνωστή κι αγαπητή σε όλους, όπως εξάλλου και οι μύδροι ενάντια στην μπρεζνιεφική στασιμότητα, όπου "αποκοιμηθήκαμε" και χάσαμε το τρένο της επανάστασης που ξεκίνησε χωρίς εμάς.
Βέβαια, όσο γραφειοκρατικό απολίθωμα κι αν είναι κανείς, όσο κι αν συμφωνεί και επαυξάνει με το αξεπέραστης καλτ αισθητικής τσιτάτο "δε θέλουμε ψηφιακούς δίσκους, γιατί το βινύλλιο βγάζει καλύτερο ήχο" (το οποίο ανήκει στη σοβιετική μυθολογία και κανείς δεν ξέρει αν ειπώθηκε πραγματικά κι ήταν επίσημη γραμμή), θα δοκιμάσει όσο να 'ναι μια κάποια έκπληξη αν διαβάσει κάποια ντοκουμέντα της εποχής του βάλτου και της στασιμότητας (ίσως και τα μυστικά του βάλτου της πηνελόπης δέλτα).

Γιατί, τα έργα της πρώιμης μπρεζνιεφικής περιόδου έθεταν ως απόλυτη πρόκληση την ΕΤΕ για την οποία ήμασταν απόλυτα προετοιμασμένοι. Αυτά της μεσαίας -ου μην και μεσαιωνικής μπρεζνιεφικής περιόδου- ανέλυαν λεπτομερώς και θριαμβολογούσαν για τα μέτρα και την πρόοδο της ΕΣΣΔ σε αυτόν τον τομέα. Και τέλος αυτά της μπρεζνιεφικής ωριμότητας, το πολύ-πολύ να διαφοροποιούνταν στο ότι επισήμαιναν την ανάγκη να προχωρήσουμε ακόμα πιο γρήγορα και αποφασιστικά στο μονοπάτι που χαράξαμε (σαν τις μεταρρυθμίσεις του καραμανλή ένα πράμα).
(Όποιος μιλήσει για μπρεζνιεφική αυταρέσκεια και γραφειοκρατική ικανοποίηση, να του καεί το κομματικό βιβλιάριο και να μην προλάβει να ζήσει επανάσταση).
Μέχρι κι ο φαράκος που ζούσε στο παραπέτασμα ώσπου να πέσει η χούντα, επηρεάστηκε τόσο πολύ από το πνεύμα της εποχής που έγραψε ολόκληρο βιβλίο -και μάλιστα το 74- για την ΕΤΕ και την εργατική τάξη (αν και η αλήθεια είναι ότι αναλύει περισσότερο κάποιες πτυχές που έχουν να κάνουν με νεο-αριστερά (sic) και αστικά ιδεολογήματα, κι όχι τόσο την κατάσταση στη σαγιούζ σοβιέτσκι).

Ακόμα κι επί γκορμπατσόφ, αφού λέγονταν τα χίλια μύρια για τα μπρεζνιεφικά δικέφαλα τέρατα (που πολλά εξ αυτών απέβαλαν το δέρμα τους και συνέχισαν με καινούρια στολή αλά περεστρόικα χωρίς κανένα πρόβλημα προσαρμογής) και τη στασιμότητα, εγκωμιάζονταν τα βήματα που έκανε η σοβιετική τεχνολογία και επιστήμη (μέχρι το 88, για να μην ξεχνάμε και το καλτ σχήμα της προδομένης περεστρόικα που ξεκίνησε ελπιδοφόρα, αλλά στην πορεία εκτροχιάστηκε).

Μετά από όλα αυτά σύντροφοι και με τόση συσσωρευμένη πείρα, ποιο είναι το συμπέρασμα που βγάζουμε για την επιστημονικοτεχνική επανάσταση και τις σιδερένιες νομοτέλειες της σοσιαλιστικής οικοδόμησης;
Μα ότι "αποκοιμηθήκαμε", χάσαμε το τρένο της ΕΤΕ κι έπεσαν ραγδαία οι ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας.
'Οχι, ρε παιδιά αλήθεια; Και πώς έγινε αυτό; Δεν υπήρχε κανείς που να τα βλέπει να βαρέσει το καμπανάκι του κινδύνου και να τους προειδοποιήσει; Ατυχία!
Ωστόσο τώρα βγάλαμε τα συμπεράσματά μας κι έτσι την επόμενη φορά θα είμαστε απολύτως προετοιμασμένοι. Δε θα μας πιάσουν στον ύπνο...

Κάπου εκεί ο δικός μου δογματικός νους, παραδίδει πνεύμα και γίνεται ζελέ με γεύση διαλεκτικό προτσές αντίθεσης.
Αν κάπου μπερδευτείς, αν δε σου βγαίνει το πρόβλημα, αν "δε τη βρίσκεις την άκρη πουθενά και πες μου τι να κάνω", αν "έχεις γεμίσει ασφυκτικά με απορίες το μυαλό σου μέχρι απάνω" και ο μαρξ "σου γελάει ειρωνικά" μην ανησυχείς, υπάρχει μια έτοιμη λύση για όλα.
"Τα πάντα είναι διαλεκτικά δεμένα". Η άρνηση της άρνησης, το είναι και το μη είναι που είναι ένα, η ταύτιση που γίνεται διάκριση κι αυτή με τη σειρά της αντίφαση και αντίθεση, όλα είναι διαλεκτικά δεμένα.
Ας μην επιχειρούμε να τα προσεγγίσουμε δογματικά με τυπική λογική και έτοιμα σχήματα και φορτώνουμε στα γεγονότα τη δική μας αδυναμία να τα κατανοήσουμε...

Υγ: αποκατάσταση ιστορικής αλήθειας (χωρίς να αλλάζει κάτι επί της ουσίας): ο φαράκος το βιβλίο του φέρεται να το έγραψε στις φυλακές κορυδαλλού και όχι πίσω από το αγαπημένο μας παραπέτασμα. Υποθέτω όμως με βάση όσα είχε ζήσει ή διαβάσει όταν ήταν εκεί. Γιατί δε μπορώ να φανταστώ ότι του έδωσαν στον κορυδαλλό τη βιβλιογραφία στην οποία παραπέμπει.
Λέει επίσης ότι θα χρησιμοποιήσει αισώπεια γλώσσα αναγκαστικά (σαν τον γκράμσι στα τετράδια της φυλακής ένα πράμα) αλλά μόνο έτσι δεν είναι τελικά. Μπορεί να έγινε επανέκδοση...