Μου το ‘πε ένα πουλάκι

Η χτεσινή μέρα μπορεί να μην είχε το ψυχόδραμα της τετάρτης στη βουλή και τη μεγάλη λαοθάλασσα εκτός αυτής.  Αλλά πρόσφερε με τον τρόπο της υλικό για μια ανάρτηση, που θα παρουσιαστεί με μικρές ατάκες και κελαηδίσματα, σε στιλ τουίτερ. Κι αν η 11^η σεπτέμβρη είναι η μέρα που άλλαξε τον κόσμο, η χτεσινή μέρα (11/11) είναι ιστορική γιατί έσωσε την ελλάδα από την χρεοκοπία, για ενδέκατη περίπου φορά τα τελευταία χρόνια.

-Η ομιλία του ζιώγα στην ομόνοια κράτησε τουλάχιστον μισή ώρα. Ό,τι ομιλία δεν είχε γίνει στη 48ωρη, τις έκανε αυτός σε μία, εφ’ όλης της ύλης.

-Ο κόσμος ήταν αρκετός, και σε πλήρη έκταση έπιανε από κολοκοτρώνη μέχρι το σύνταγμα και το μεγαλύτερο μέρος της φιλελλήνων –μέχρι τη νικοδήμου. Σαν μια μικρογραφία της τετάρτης.

-Φαντάσου να μην είχαμε και διαρροές από όσους συντρόφους πήγαν στις προγραμματισμένες κομματικές εκδηλώσεις. Όπως οι εκπαιδευτικοί που έκαναν κοπάνα κάπου προς τη μέση για να παν να ακούσουν το μαργαρίτη στη νομική.

-Δυστυχώς οι υπόλοιποι μετά βίας γέμιζαν όλοι μαζί το πάνω μέρος της πλατείας, στην αμαλίας. Φαντάσου να μην ήταν και κυριακή απόγευμα δηλ, τι συμμετοχή θα είχαν.

-Κάποιοι λένε ότι σώζουν την τιμή της αριστεράς, για να την ξεπουλήσουν σε τιμή ευκαιρίας στο παζάρι της κυβερνησιμότητας. Ενώ το παμε έσωσε και πάλι την εικόνα όλης της συγκέντρωσης

-Και να πετυχαίνουμε έναν τύπο που φώναζε αγανακτισμένος στο τηλέφωνο, ότι βλέπει μονάχα παμίτες και τα παιδιά της παπαρήγα. Ξέχασε όμως να πει ότι πήγαμε σε ιδιωτικό κολέγιο κι ότι είχαμε έρθει ως σύλλογος αποφοίτων ντιρί.

-Στο πάνω μέρος της πλατείας, υπήρχαν δεκάδες πανώ, αλλά ούτε ένα συγκροτημένο μπλοκ για δείγμα. Με την εξαίρεση ίσως της ολμε, με τα πορτοκαλί σημαιάκια.

-Τα περισσότερα πανώ είχαν υπογραφή σύριζα, σε κάθε πιθανή μορφή: σύριζα βικτώρια, σύριζα νέων, σύριζα σκέτο, σύριζα ενισχυμένο. Σύριζα παντού, κι από κόσμο τίποτα.

-Κι εμείς θα μπορούσαμε να βάλουμε κάθε κόβα ή αχτίδα με το πανώ της αλλά αυτό δε θα ‘κανε περισσότερο τον κόσμο.

-Υπήρχε κι ένα πανώ με υπογραφή σπίθα πλατείας συντάγματος. Γιατί δηλ, υπάρχουν πουθενά αλλού;

-Την ίδια στιγμή το μεγάφωνο έπαιζε λουκιανό κηλαηδόνη: φταίμε κι εμείς, φταίτε κι εσείς... Κι ο χατζηπετρής... Κι η κρίση χρέους... Όλοι μπορεί να φταίνε για την κρίση, εκτός από το σύστημα που την παράγει κι έχει όνομα: καπιταλισμός.

Εντός της βουλής, ο τρικομματικός λόχος ξεπέρασε το ψυχολογικό όριο του 166, ώστε να μην χρειαστεί τη βοήθειά του.

-Ο αγωνιστής ψαριανός έκανε με τρεις μέρες καθυστέρηση το καθήκον του, όπως έγραψε και ο 2310νετ.

-Και τα παπαγαλάκια των καναλιών πανηγύριζαν έξαλλα για τη μεγάλη αυτή εθνική νίκη. Των αφεντικών τους..

-Κι ενώ λένε ότι «ομάδα που κερδίζει, δεν αλλάζει» οι κοινοβουλευτικές ομάδες είναι η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα. Και πάντα τελειώνουν το ματς με παίκτη-ες λιγότερο.

Μέχρι και η γκερέκου μοιάζει αριστερή, για τα μέτρα αυτής της βουλής.

Πόσο μάλλον ο ντούρος «αντισυστημικός» μιχαλολιάκος που διαβάζει τσόμσκι.

Ή ο κουκουλόπουλος με τις παραπομπές στον πουλαντζά.

-Τους ξεπέρασε όλους όμως ο σαμαράς, τσιτάροντας λένιν! Σοβιετ- ελ(λ)ας, βλαντίμιρ σαμαράς...

-Ο πάγος έσπασε, ο δρόμος χαράχτηκε, ο προϋπολογισμός ψηφίστηκε. Αντώνης ιλίτς σαμαράς...

-Τα ‘χε γράψει εξάλλου κι ο μεγάλος ρώσος επαναστάτης στη γνωστή μποσούρα του: κράτος κι επανίδρυση.

Σε αναθεωρημένη ασπρόμαυρη έκδοση

Και η αλέκα καλά τα είπε. Αλλά τα ζόμπι του ευρώ κράτησαν μόνο την αποστροφή της σχετικά με το λόμπι της δραχμής και το σύριζα. Και έτσι βρήκαμε την ατάκα που θα γίνει το σουξέ των επόμενων ημερών.

-Επειδή αυτό το σύριζα-ενωτικό κοινωνικό μέτωπο είναι μακρινάρι κι οι εκπρόσωποί τους είναι αποφασισμένοι να το λένε πλέον ολόκληρο, μήπως να έβρισκαν ένα πιο σύντομο αρκτικόλεξο;

-Μέχρι στιγμής βγαίνει το ΣΕΚΜ (σύριζα-εκμ). Αν προσθέσουμε κι ένα Λάμδα στο τέλος (μέτωπο του λαού), θα έχουμε τα αρχικά ΣΕΚΜΛ, που συνδυάζουν σεκ και μ-λ μαζί. Εκρηκτικό μίγμα...

-Εν τω μεταξύ χίλιοι περίπου ανταριζαίοι υπογράφουν κείμενο όπου μιλάνε –μεταξύ άλλων- για την ανάγκη μιας αριστερής κυβέρνησης. Είμαστε δυο, είμαστε τρεις, είμαστε σύριζα κι εμείς.

Από την εκδήλωση με το μαργαρίτη προλάβαμε το κλείσιμο της εισήγησης και τις ολιγόλεπτες παρεμβάσεις των εκπαιδευτικών, όπου ο μ. δούκας μετέφερε τη στιχομυθία μεταξύ καθηγητών και ενός σχολικού συμβούλου, που όταν ρωτήθηκε γιατί το βιβλίο της ιστορίας σταματά στον οκτώβρη του 40’ και δεν εξιστορεί στη συνέχεια τα γεγονότα της αντίστασης, τους απάντησε: δίκιο έχετε, αλλά δε θέλαμε να προκαλέσουμε την χρυσή αυγή!

Ξεχώρισε επίσης και η απάντηση που έδωσε ο μαργαρίτης, μεταξύ σοβαρού και αστείου, στην ερώτηση τι πλεονεκτήματα προσφέρει η μαρξιστική μέθοδος σε έναν ιστορικό: την ευκαιρία να χασκογελάω με τους συναδέλφους μου, που προσπαθούν να εξηγήσουν από αστική σκοπιά, πχ τα γεγονότα του εθνικού διχασμού με βάση τους χαρακτήρες και τις προσωπικότητες –ο ένας χολώθηκε, ο άλλος ήταν στριμμένος, κτλ- χωρίς να έχουν κάποιο επιστημονικό εργαλείο στην διάθεσή τους, για να εξηγήσουν αυτά που φαίνονται αυτονόητα σε ένα μαρξιστή.

Κλείνουμε την ανάρτηση με την ιδέα ενός φίλου αναγνώστη του μπλοκ, ο οποίος πληρώνει τον σύριζα-εκμ με το ίδιο νόμισμα.

Το πριν

Και το μετά

Πώς διδάσκεται το ΟΧΙ

Το κυριακάτικο ιστορικό ένθετο της κε του μπλοκ περιλαμβάνει σήμερα ένα κείμενο με αφορμή τη σημερινή εκδήλωση με τον ιστορικό μαργαρίτη στο αμφιθέατρο της νομικής αθηνών. Όσοι πιστοί, προσέλθετε και δεν θα χάσετε. Οι υπόλοιποι μπορούν να περιοριστούν στην ανάγνωση του κειμένου και να εξιλεωθούν το απόγευμα, κατεβαίνοντας στους δρόμους.

Η κε του μπλοκ βρέθηκε τις προάλλες στην πόλη της και είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει την εκδήλωση της σπουδάζουσας της κνε και της κοβ αει-τει, με ομιλητή τον «κύριο-καθηγητή μαργαρίτη», όπως τον προανήγγειλε η σφισσα που έκανε το άνοιγμα. Ο οποίος μπορεί να μην είναι φίρμα, σαν τον συνονόματό του λαϊκό βάρδο, που τραγούδησε στο φεστιβάλ της πάτρας, αλλά γέμισε το αμφιθέατρο της φιλοσοφικής, που τον άκουσε με τη δέουσα προσοχή και τον βομβάρδισε με ερωτήσεις στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης.

Εγώ πάλι μπορεί να χρωστάω από πέρσι στους σφους αναγνώστες το δεύτερο μέρος μιας άλλης εκδήλωσης –και πάλι με το μαργαρίτη- που είχε κάνει το ναρ για τα 70χρονα του εαμ –και που την έφαγε η μαρμάγκα της λήθης, όπως κι αρκετά άλλα προσχέδια αναρτήσεων- αλλά θα προσπαθήσω να επανορθώσω αναπαράγοντας εκτενή αποσπάσματα από την εισήγηση του μαργαρίτη και το δεύτερο γύρο της συζήτησης που ακολούθησε, με βάση τις πρόχειρες σημειώσεις που κράτησα.

Ο μαργαρίτης ξεκίνησε λέγοντας ότι οι αστοί ιστοριογράφοι αντιμετώπισαν από πολύ νωρίς με προβληματισμό κι αμηχανία το ζήτημα της ιστορικής αφήγησης των γεγονότων της δεκαετίας του 40’. Και πώς όχι άλλωστε, εφόσον ο λαός πρωταγωνίστησε σε αυτά τα χρόνια ερήμην ή κι εναντίον της αστικής ελίτ.

Στη συνέχεια έδωσε ένα γενικό περίγραμμα αυτών των ιστορικών γεγονότων, ξεκινώντας από τον ελληνοιταλικό πόλεμο, όπου η ελλάδα πολέμησε σα να είχε δύο διαφορετικούς στρατούς. Ο ένας στελεχωμένος με απλούς φαντάρους και επικεφαλής τους έφεδρους αξιωματικούς –θεσμός που καθιερώθηκε στο στράτευμα μετά την εκκαθάρισή του από όσους αξιωματικούς συμμετείχαν στο κίνημα του 35’- που σήκωσε το βάρος των πολεμικών επιχειρήσεων. Κι ένας δεύτερος με μια ηγεσία που είχε στρατοπεδεύσει στο ξενοδοχείο της μεγάλης βρετανίας και δεν ήξερε, δεν ήθελε και δεν ενδιαφερόταν να κερδίσει τον πόλεμο. Δεν είχε ούτε στρατηγική, ούτε στόχους, παρακολουθούσε με αμηχανία την προέλαση του στρατού και οι μόνες παρεμβάσεις της ήταν ακριβώς για να την καθυστερήσει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι ο ελληνικός στρατός ξέμεινε από άρβυλα(!), τα οποία δεν απαιτούσαν κάποια ιδιαίτερη τεχνογνωσία για να παραχθούν και δεν ήταν δύσκολο να προβλέψει κανείς την ανάγκη που θα προέκυπτε.

Ο ελληνικός στρατός απέκτησε επιτέλους επιτελικό σχέδιο, μόλις το φλεβάρη του 41’ (όταν δηλ οι ιταλοί είχαν προλάβει να καλύψουν με αριθμητικές ενισχύσεις τα κενά της γραμμής τους), το οποίο προέβλεπε επίθεση στον άξονα της κλεισούρας, εκεί ακριβώς δηλαδή όπου περίμεναν το κύριο χτύπημα οι ιταλικές δυνάμεις.

Μετά τον απρίλη του 41’ και την έναρξη της επίθεσης των γερμανών, η τακτική που επέλεξε η στρατιωτική ηγεσία ήταν αυτή της «επιλεκτικής υποταγής». Τα στρατεύματα στη μακεδονία παραδίδονταν είτε αιχμάλωτα στους γερμανούς, είτε στην υπηρεσία των άγγλων –για να μην ξεχνάμε το συμμαχικό μας καθήκον. Ενώ στο μέτωπο της αλβανίας, ο στρατός παρέμεινε στη θέση του κινδεύοντας να απομονωθεί, προκειμένου να φαίνεται νίκητης. Αργότερα η ηγεσία των δυνάμεων στο αλβανικό μέτωπο στελέχωσε σε σημαντικό βαθμό και τις πρώτες κατοχικές κυβερνήσεις –κάτι που εξηγεί πολλά για την πρότερη αντιφατική τακτική στο πεδίο των μαχών

Στην ελλάδα μετά το θάνατο του μεταξά, ο βασιλιάς διόριζε τους πρωθυπουργούς, τον ένα μετά τον άλλο, με τον ίδιο περίπου τρόπο που θα το έκανε πχ ο λουδοβίκος στην γαλλία, ή ο σουλεϊμάν ο μεγαλοπρεπής στην τηλεόραση. Στη συνέχεια η βασιλική κουστωδία ακολούθησε τους άγγλους στο εξωτερικό και έκτοτε η αντίσταση στον κατακτητή γίνεται αποκλειστικά υπόθεση του λαού, ο οποίος κατάφερε να οργανωθεί και να φτιάξει σχεδόν από το τίποτα ένα στρατό και λαϊκούς κρατικούς θεσμούς. Η περιοχή της ελεύθερης ελλάδας γιγαντώθηκε μετά τη συνθηκολόγηση της ιταλίας και την αποχώρηση των στρατευμάτων της. Ακολούθησε μια δεύτερη εισβολή μες στην εισβολή κι η προσπάθεια ανακατάληψης των περιοχών που άφησαν οι ιταλοί απ’ τους γερμανούς, στα πλαίσια της οποίας έγιναν κι οι πλέον αιματηρές επιχειρήσεις –όπως το ολοκαύτωμα στα καλάβρυτα.

Οι γερμανοί τελικά έφυγαν, προς λύπη όσων είχαν πλουτίσει και φτιάξει περιουσίες κατά τη διάρκεια της κατοχής –παραπλεύρως ο μαργαρίτης ανέφερε και την τέρψη του ρούφου, για τους κατακτητές και ότι θα ερχόταν επιτέλους σε επαφή με κάποιους που καταλάβαιναν τις συμφωνίες του μπετόβεν! Ευτυχώς για αυτούς όμως ακολούθησε μια τρίτη εισβολή από την πλευρά των άγγλων, με δυνάμεις αριθμητικά υπέρτερες από αυτές με τις οποίες επιχείρησαν το 40’ οι ιταλοί την εισβολή στην ελλάδα. Και λίγο αργότερα ο δεκέμβρης, η βάρκιζα, η λευκή τρομοκρατία (καθώς έτρεμαν το λαό, ακόμα και ηττημένο) και μια νέα «σταυροφορία» με το δόγμα τρούμαν, τον ωκεανό χρημάτων και την διαφθορά (μαζί πάνε αυτά τα δύο, άλλο εάν σήμερα καταγγέλλουν με θράσος το πελατειακό κράτος εκείνοι που το εγκαθίδρυσαν) και η τρίχρονη αντίσταση του λαού με βασικούς φορείς το κκε και το δσε.

Πώς λοιπόν να θριαμβολογούν οι αστοί ιστοριογράφοι για τα γεγονότα αυτής της περιόδου;

Στη συνέχεια ο μαργαρίτης αναφέρθηκε στην πλατειά, κοινωνική αφήγηση, όπως εκφράζεται μέσα από τον «πόλεμο των μνημείων».

Το πρώτο μνημείο που στήθηκε από την πολιτεία για το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο το 52’ (την χρονιά εκτέλεσης του μπελογιάννη και των συντρόφων του) ήταν στην λεωφόρο αλεξάνδρας, ένας κίονας με το άγαλμα της προμάχου αθηνάς και μια λέαινα πάνω της (σε αντιστοιχία με το ναό του απόλλωνα στη δήλο) που ήταν αφιερωμένο –όχι σε κάποιον έλληνα, αλλά- στη μνήμη των βρετανών που πολέμησαν και σκοτώθηκαν για την ανεξαρτησία της ελλάδας! Ευτυχώς που πολέμησαν οι βρετανοί για την ανεξαρτησία μας και την πλουτοκρατία, κι έχουμε σήμερα κάποιον να μας κυβερνά...!

Το δεύτερο μνημείο στήθηκε στο καλαμάκι του φαλήρου και ήταν ένα νεκροταφείο –πρόχειρο αρχικά, που στην πορεία έγινε πολυτελές κι εντυπωσιακό σύμπλεγμα- για τους 2000 βρετανούς αυστραλούς και νεοζηλανδούς που πολέμησαν και πέθαναν στην ελλάδα. Η επίσημη ελληνική ιστορία έκανε λόγο για διακόσιους βρετανούς που πέθαναν από αυτοκινητιστικά ατυχήματα! Αλλά αν πάρουμε και μόνο τις χρονολογίες θανάτου εκείνης της περιόδου των βρετανών που κείτονται στο κοιμητήριο, ο αριθμός τους φτάνει τους 450. Κι είναι μάλλον υπερβολικός για να αποδοθούν όλοι σε τροχαία.

Αν κρίνει κανείς λοιπόν απ’ τα επίσημα μνημεία, μόνο έλληνες δεν πολέμησαν κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου. Υπάρχουν μόνο οι τύμβοι των εκτελεσμένων που φρόντισαν να φτιάξουν οι συγγενείς των θυμάτων και οι επιζήσαντες από τα ολοκαυτώματα. Ουδέποτε χτίστηκε όμως ένα κεντρικό μνημείο για το μεγαλύτερο γεγονός της νεοελληνικής ιστορίας. Είχαν αποφασίσει ότι η αντίσταση και ο δοσιλογισμός τους έπρεπε να ξεχαστούν. Πολύ αργότερα μόνο χτίστηκε ένα μνημείο έξω από το βασανιστήριο της γκεσταπό. Ενώ το 1964, στον εορτασμό της επετείου της ανατίναξης της γέφυρας του γοργοποτάμου, εξερράγησαν νάρκες –που είχαν τοποθετηθεί πιθανότατα από παρακρατικές ομάδες.

Κατά συνέπεια ήταν αδιανόητο να γίνει η παραμικρή σχετική αναφορά στα επίσημα σχολικά βιβλία εξαιτίας του νομικού πλαισίου. Με το νόμο περί «αναμόχλευσης των παθών», το νόμο 509 που έθετε εκτός νόμου το κκε και τις παραφυάδες του και το νόμο περί κατασκοπίας, δεν ήταν δυνατή οποιαδήποτε αναφορά στο κκε, το δσε, το εαμ, πόσο μάλλον στην οπλα. Υπήρχε ένα τεράστιο κενό, μια μαύρη τρύπα στο κεφάλαιο του πολέμου και της αντίστασης εναντίον του φασισμού, με μερικές αποσπασματικές αναφορές, πχ στο περίφημο «όχι» του μεταξά, που ήταν απλώς η καλλιτεχνική μεταφορά της πραγματικής του φράσης στα γαλλικά: allor c’ est la guerre, ώστε λοιπόν έχουμε πόλεμο, και η επίσημη προπαγάνδα θέλησε να το παρουσιάσει ως κάτι αντίστοιχο με το no pasaran που είπαν οι ισπανοί δημοκράτες στο φράνκο -ενώ ο μεταξάς προχώρησε μόνο σε ένα λογικό συμπέρασμα.

Οι σκόρπιες αναφορές της επίσημης ιστορίας συνεχίζονταν με τη βέμπω και τον αξιωματικό δαβάκη, για τον οποίο... «ας το αφήσουμε καλύτερα, από σεβασμό» είπε ο μαργαρίτης. Αλλά τον τσίγκλισε τελικά το κοινό που είχε μείνει με την όρεξη, κι έτσι μας είπε ότι ο δαβάκης στην πραγματικότητα τραυματίστηκε, ενώ προσπαθούσε να χωρίσει δυο στρατιώτες του από έναν καβγά και σκοτώθηκε αργότερα, το 1942 (αν σημείωσα καλά, πάνω σε ένα εγγλέζικο πλοίο). Κι ότι ο μοναδικός αξιωματικός που σκοτώθκε στον πόλεμο της πίνδου, ήταν ένας αξιωματικός εβραϊκής καταγωγής.

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στην περίπτωση του κατσιμήτρου, διοικητή της μεραρχίας της ηπείρου, που κατέλαβε καίριες θέσεις στις πρώτες κατοχικές κυβερνήσεις, κι ως υπουργός γεωργίας είχε αναλάβει τη συγκέντρωση των αγροτικών προϊόντων, η οποία εξελίχθηκε σε καταλήστευσή τους κι οδήγησε στο λιμό της αθήνας τον χειμώνα του 41-42. Ο κατσιμήτρος καταδικάστηκε μετά τον πόλεμο σε 5,5 χρόνια ειρκτή κι αποτάχθηκε από το στράτευμα, αλλά αποκαταστάθηκε το 49’, αποφυλακίστηκε και του επιστράφηκαν τα παράσημά του.

Αυτός ο κατσιμήτρος ήταν συγγραφέας του βιβλίου η ήπειρος προμαχούσα, που έγινε μόλις το δεύτερο βιβλίο με προσωπικές θέσεις και απόψεις, που εκδόθηκε από την διεύθυνση ιστορίας στρατού (το πρώτο ήταν ένα βιβλίο του ρόμελ, του ναζί στρατηγού του τρίτου ράιχ) και τώρα διδάσκεται στην ευελπίδων ως η επίσημη εκδοχή του ελληνικού κράτους για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο στην αλβανία. Τα σταγονίδια που υπάρχουν λοιπόν ακόμα στη σχολή ευελπίδων, δεν προέκυψαν τυχαία, αλλά εκπαιδεύτηκαν να είναι τέτοια. Κι αυτόν τον κατσιμήτρο τον υπέδειξε ο έγκυρος αρθρογράφος της καθημερινής της εποχής μαλούχος, ως το λεωνίδα της σύγχρονης ελλάδας. Τέτοιους ήρωες είχε κι έχει ο αστικός κόσμος. O tempora, o mores.

Παρεμπιπτόντως ο μαργαρίτης έκανε μια παρέκβαση από το θέμα του για να επισημάνει την υποκριτική έκρηξη του αστικού τύπου για την χρυσή αυγή, εφόσον οι ιστορικοί του είναι αυτοί που καλλιέργησαν επί χρόνια το θαυμασμό για τους δοσίλογους και έβαλαν τα θεμέλια για μια «παιδεία» που όπως φαίνεται, δεν πήγε χαμένη εν καιρώ κρίσης.

Αυτά ήταν λοιπόν τα βασικά χαρακτηριστικά της επίσημης ιστορίας μέχρι το 74’, που μιλούσε για συμμοριτοπόλεμο, τρεις γύρους και διάφορες εύηχες λέξεις με πρώτο συνθετικό το σλαβο-. Ο πρώτος γύρος της «ανομολόγητης συνωμοσίας των κομμουνιστών» ήταν το αντάρτικο στα βουνά με τον ελας, ο δεύτερος γύρος τα δεκεμβριανά και ο τρίτος ο εμφύλιος. Ενώ σε κάθε ευκαιρία, σε κάθε μικροταραχή, εφημερίδες σαν την ελεύθερη ώρα, μιλούσαν για αναμόχλευση των παθών και έκρουαν καμπανάκι κινδύνου για τον τέταρτο γύρο που είναι προ των θυρών.

Μετά το 74’, την κατάργηση του 509 και τη νόμιμη παρουσία του κκε στην πολιτική ζωή της χώρας, ο αντικομμουνισμός τίθεται πλέον σε νέες βάσεις, γίνεται πιο εκλεπτυσμένος και πιο «επιστημονικός». Αλλά αυτά θα τα δούμε στο δεύτερο μέρος...

Απεργιακή αποτίμηση

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία από την πρώτη μέρα της απεργίας ήταν ίσως ότι δεν υπήρχαν παρά μόνο ελάχιστες ανταποκρίσεις στο διαδίκτυο από τα γεγονότα και την εξέλιξη κάθε πορείας. Ακόμα και στο indymedia, απ’ ό,τι μου είπαν, όπου συνήθως υπάρχει συνεχής ροή πληροφοριών, κάποιος χρήστης δεν άντεξε κι έγραψε: τι θα γίνει ρε παιδιά, θα γράψει κανείς τίποτα, για την πορεία; Κι αν οι δικοί μας δε συνηθίζουν γενικά τις ανταποκρίσεις στο διαδίκτυο, για τους άλλους η απουσία πολλών μαρτυριών αντανακλούσε μια γενική απογοήτευση και την χαμηλή συμμετοχή του κόσμου.

Τη δεύτερη μέρα η εικόνα άλλαξε προς το καλύτερο, αλλά όχι δραματικά. Ο κόσμος ήταν ασφαλώς περισσότερος, αλλά μάλλον κατώτερος του αναμενομένου και της περίστασης, συγκριτικά με άλλες φορές. Και ήταν αρκετοί αυτοί που αναγνώρισαν πως χωρίς τις δυνάμεις του παμε, η εικόνα θα ήταν σχεδόν μελαγχολική. Και δεν αναφέρομαι μόνο στο ποσοτικό μέρος του θέματος, αλλά και στο οργανωτικό: τη συγκρότηση των μπλοκ και τις συντεταγμένες δυνάμεις που συγκράτησαν την άτακτη υποχώρηση των διαδηλωτών κι ανασυντάχθηκαν γρήγορα, για να επιστρέψουν στην πλατεία.

Αυτή η απογοήτευση αντανακλά με τη σειρά της ως ένα βαθμό τις διαθέσεις του κόσμου. Αντανακλά επίσης τα όρια μιας κατάστασης και μιας πολιτικής κατεύθυνσης γενικότερα, που έχει για ταβάνι της μια αντιμνημονιακή αριστερή κυβέρνηση. Κι η εκλογική άνοδος του φορέα που κατεξοχήν την εκφράζει, δε συνιστά ακριβώς κατάθεση ελπίδας, όπως πιστεύουν κάποιοι, αλλά την άλλη όψη του νομίσματος της κινηματικής απογοήτευσης. Δεν αποτελεί δηλαδή αγωνιστική υποθήκη για το μέλλον, αλλά υποθήκευση του αγώνα και καναλιζάρισμά του σε ακίνδυνους, κοινοβουλευτικούς δίαυλους.

Το βασικό ζητούμενο του κειμένου ωστόσο, δεν είναι να κριτικάρει τις αυταπάτες και τα αδιέξοδα του χώρου, ή να γενικεύσει αυθαίρετα την εικόνα της τελευταίας 48ωρης, αλλά να κάνει μια συνολική αποτίμηση με κάποια γενικά συμπεράσματα για τα χαρακτηριστικά των κινητοποιήσεων των τελευταίων ετών. Χωρίς καμιά διάθεση αυτοεπιβεβαίωσης, να τις μετρήσουμε ποιος την έχει μεγαλύτερη (σσ: την πορεία), αλλά με το σκεπτικό να προβληματιστούμε πάνω σε κάποια σημεία.

Προφανώς μια τέτοια αποτίμηση για να είναι πλήρης πρέπει να διαθέτει ποιοτικούς δείκτες και στοιχεία: το επιτελικό σχέδιο, συγκεκριμένους στόχους και βήματα που έγιναν βάσει αυτού, ποσοστά συμμετοχής στην απεργία, κτλ. Αυτά είναι στοιχεία που η κε του μπλοκ δεν έχει στη διάθεσή της –εκτός κι αν θεωρήσει κανείς αξιόπιστα, τα γελοία στοιχεία που δίνει η γσεε για 90% συμμετοχή, με την πανευρωπαϊκή πρωτοτυπία να υπάρχει στα χαρτιά μεγαλύτερη συμμετοχή στον ιδιωτικό τομέα απ’ ό,τι στο δημόσιο. Υπάρχουν όμως μια σειρά άλλες παράμετροι που μπορούν να ελεγχθούν και είναι μάλλον αδιάψευστα κριτήρια για την πραγματικότητα και τη σημερινή κατάσταση του κινήματος.

Στις κινητοποιήσεις του παμε υπάρχει μια συνέχεια, με μαζικές πορείες και ισχυρούς δεσμούς με έναν κόσμο, που δεν ανήκει στο στενό κύκλο φίλων κι οπαδών του κόμματος –και θα ‘χε ενδιαφέρον να μπορούσε να στηθεί μια πρόχειρη κάλπη σε μια συγκέντρωση, για να δούμε τι ψηφίζει. Αυτό φάνηκε τόσο στη 48ωρη –ιδίως την πρώτη μέρα-, όσο και στην επίσκεψη της μέρκελ, με τη σκοτωμένη τρίωρη στάση εργασίας της γσεε, όπου συμμετείχαν μόνο οι αποφασισμένοι. Κι είναι στοίχημα να διατηρηθεί και να ενισχυθεί το επόμενο διάστημα.

Ένα άλλο εξίσου σημαντικό στοιχείο είναι η διαπαιδαγώγηση αυτού του κόσμου, να μην περιμένει εύκολες λύσεις εδώ και τώρα –πχ με επισχέσεις αντί για απεργιακό αγώνα στη δουλειά του, ή με ένα μεταβατικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και μια αντιμνημονιακή κυβέρνηση που θα της αναθέσει να το υλοποιήσει, σε κεντρικό πολιτικό επίπεδο. Αλλά να είναι έτοιμος για ένα σκληρό, μακροχρόνιο αγώνα, με καθαρή ταξική στόχευση και πολλές θυσίες, που θ’ αποκτούν νόημα μόνο όταν συνδέονται με την πάλη για τη συνολική ανατροπή του συστήματος, που γέννησε την κρίση και το μνημόνιο.

Ένα τρίτο στοιχείο είναι η μαζική παρουσία των τοπικών λαϊκών επιτροπών κι η δουλειά στις γειτονιές, όπου μπήκαν στην τελευταία απεργία πούλμαν για να μεταφέρουν τον κόσμο, εξαιτίας της απεργίας των μμμ. Την ίδια στιγμή κάποιοι άλλοι χώροι θεωρητικοποιούν τη δική τους αδυναμία και την αναιμική τους παρουσία στους εργασιακούς χώρους και κάνουν λόγο για τα παλιά, παραδοσιακά σχήματα που χρεοκόπησαν και την ανάγκη να μεταφέρουμε το κέντρο βάρους στις συνοικίες, χωρίς να ακολουθούν όμως οι πράξεις και τα έργα τους, όσα λένε στη θεωρία.

Ένα ακόμα στοιχείο είναι το αμιγώς οργανωτικό: η πειθαρχία των μπλοκ, η συγκρότησή τους, και η περιφρούρηση. Την τετάρτη καταρρίφθηκε ένας δημοφιλής μύθος για τους ειρηνικούς περιπάτους του παμε, που κρατάει τον κόσμο του μακριά από τις μάχες, σε αντίθεση με τους μπαρουτοκαπνισμένους οπλαρχηγούς, που επιλέγουν τη «σύγκρουση» και διαπαιδαγωγούν τις μάζες σε αντίστοιχο πνεύμα και συνθήκες.

Κατά πρώτον η «σύγκρουση» δεν είναι φετίχ και σε κάθε περίπτωση δε γίνεται όταν ο αντίπαλος σε περιμένει πάνοπλος κι ο μόνος που αιφνιδιάζεται και την πληρώνει είναι ο «άμαχος πληθυσμός», που διαλύεται στα πρώτα δακρυγόνα. Κατά δεύτερον αποδείχτηκε ότι ο κλεφτοπόλεμος ενός άναρχου μπουλουκιού δεν έχει καμιά αξία (πέραν της εκτόνωσης) μπροστά στα συντεταγμένα μπλοκ που δεν σπάνε στην πρώτη επίθεση των ματ και δεν τους προσφέρουν εύκολη λεία, για να διαλύσουν την πορεία και να πετύχουν το στόχο τους.

Το σημείο-κλειδί κι η ειδοποιός διαφορά σε τελική ανάλυση, είναι η στάση απέναντι στις αυθόρμητες διαθέσεις των μαζών και η ταξική τους διαπαιδαγώγηση. Κάποιες δυνάμεις αποθέωσαν το αυθόρμητο και γαντζώθηκαν πάνω του, για να το ακολουθήσουν σαν ουρά και να προσπαθήσουν να το επηρεάσουν. Στην προσπάθεια αυτή όμως, ξέχασαν μερικά στοιχειώδη πράγματα.

Αυθόρμητο γενικά είναι ο εμπειρισμός που μένει στην επιφάνεια των πραγμάτων χωρίς να διεισδύει στην ουσία τους. Σήμερα λοιπόν υπάρχουν λογής λογής αυθόρμητες συνειδήσεις. Αυθόρμητο πχ είναι ο αντιμνημονιακός χυλός, αφού ο λαός καταλαβαίνει εμπειρικά ότι το μνημόνιο είναι (αφηρημένα) κάτι κακό, χωρίς να σκεφτεί συνειδητά ποιες αιτίες το προκάλεσαν. Αυθόρμητο μπορεί να είναι και το μίσος (αντεστραμμένος φόβος) απέναντι στους μετανάστες. Ή η λογική «κι οι 300 στο γουδή» που οδηγεί στην απόρριψη των κομμάτων (γενικά) και στην απολιτίκ στάση που είναι τελείως ανώδυνη για το σύστημα. Αυθόρμητη είναι και η λογική που απαιτεί «λύσεις εδώ και τώρα» και γοητεύεται από τον κίβδηλο αντισυστημισμό της χρυσής αυγής, που θα «ξεβρωμίσει» τον τόπο. Αυθόρμητο γενικώς είναι κι η λογική της ανάθεσης σε κάθε επίδοξο σωτήρα που υπόσχεται την επιστροφή στο ειδυλλιακό – προ κρίσης- παρελθόν.

Εάν όπως λέει ο μαρξ η κυρίαρχη ιδεολογία σε μια κοινωνία είναι η ιδεολογία της κυρίαρχης τάξης, αναρωτιέται κανείς τι άλλο παρά αστική θα μπορούσε να είναι η αυθόρμητη συνείδηση που γεννιέται στο έδαφος της κυριαρχίας των καπιταλιστών. Με αυτήν ακριβώς την έννοια είναι που ο βλαδίμηρος μιλούσε στην εποχή του για την ανάγκη να τσακίσουμε το αυθόρμητο. Κι αυτό το τσάκισμα δεν πρέπει να το εκλάβουμε ως κυριολεξία, με πυξ λαξ και κοντόξυλα, αλλά διαλεκτικά: μετασχηματισμός του αυθόρμητου μέσω της διαπάλης με το συνειδητό, δηλαδή της σύγκρουσης των αντιθέτων, προτού επέλθει η ενότητά τους.

Αυτή η διαπάλη έχει πρωτίστως εκ-παιδευτικό χαρακτήρα. Διαπαιδαγώγηση του αυθόρμητου πχ σημαίνει σύγκρουση με το «αυθόρμητο» των πλατειών, που έβγαλαν ψήφισμα για την κατάργηση των κομμάτων, γιατί το αυθόρμητο κίνημα ευνουχίζεται χωρίς τον συνειδητό πολιτικό αγώνα. Σημαίνει σύγκρουση – και με οργανωτικούς όρους- με το «αυθόρμητο» που εκτονώνεται σε μπάχαλα, με συνείδηση λουδίτη, που βλέπει τα όργανα της τάξης, αλλά όχι την τάξη που υπηρετούν. Σημαίνει τέλος και πρώτα απ’ όλα ιδεολογική παρέμβαση και πολιτικοποίηση των ταξικών αγώνων που αναπτύσσονται. Κι αυτό είναι ένα απολύτως ασφαλές κριτήριο, για να εκτιμήσουμε τη στάση κάθε μαζικού φορέα και της κάθε πολιτικής δύναμης.

Μένει να εξετάσουμε τι μέλλει γενέσθαι από εδώ και πέρα. Η επόμενη μέρα βρήκε αρκετούς συντρόφους με ακμαίο ηθικό από την κινητοποίηση της τετάρτης και κάποιους άλλους προβληματισμένους για την πιθανή επικείμενη άμπωτη των αγωνιστικών διαθέσεων του κόσμου. Μπροστά μας υπάρχει ένας σχετικά γεμάτος μήνας. Μετά την ψήφιση των τελευταίων τελευταίων μέτρων (πριν μας πάρουν τα μέτρα για το τετέλεσται) υπάρχει η ψήφιση του προϋπολογισμού που θα τα εφαρμόσει και μία εβδομάδα μετά η πορεία του πολυτεχνείου, όπου αναμένεται μαζική συμμετοχή. (Και στα πιο δικά μας, η εκδήλωση στο σεφ για τα γενέθλια του κόμματος που λογικά θα έχει πανηγυρικό τόνο και πιθανότατα η κυκλοφορία των θέσεων για το συνέδριο και η έναρξη του προσυνεδριακού).

Παρόλα αυτά είναι ορατός ο κίνδυνος μιας βαρυχειμωνιάς για το κίνημα και της επακόλουθης χειμερίας νάρκης των συνειδήσεων, με τον κόσμο να περιμένει απογοητευμένος τον επόμενο γύρο και να επηρεάζει αναπόφευκτα την «ψυχολογία» των συντρόφων.

Η απογοήτευση όμως είναι κακός σύμβουλος. Και κατά μία έννοια ανήκει σε εκείνες τις αυθόρμητες αντιδράσεις που πρέπει να μετασχηματιστούν συνειδητά και έμπρακτα.

Υπάρχουν πολλά ανοιχτά μέτωπα από τα οποία προσωπικά θα ξεχώριζα τρία:

- τη δουλειά στους άνεργους, όπου χρειάζεται να γίνουν πολύ περισσότερα και να υπάρξουν χειροπιαστά αποτελέσματα

- η εμβάθυνση της πολιτικής δουλειάς σε όλο αυτόν τον κόσμο που κατεβαίνει με το παμε και είναι πολύ περισσότερος από το 4,5% των τελευταίων εκλογών (πιο πολύ με 27 μοιάζει και το 27 με 4,5)

- και τη μαζικοποίηση των σωματείων (ή των επιτροπών αγώνα) και την αλλαγή συσχετισμών και σε τριτοβάθμιο επίπεδο, καθώς η κυριαρχία της πασκε καταρρέει και βρισκόμαστε σε μεταβατικό επίπεδο.

Αυτά όμως θα τα δούμε το επόμενο διάστημα…

Απεργιακό ημερολόγιο – 7η νοέμβρη

Ανταπόκριση από το μέτωπο

Η αλήθεια είναι ότι χτες ένιωσα πολύ τυχερός. Κατά τύχη δε θρηνήσαμε θύματα στα μπλοκ μας, που δέχτηκαν μια ύπουλη –όσο και σχεδιασμένη- επίθεση και κόπηκαν αναγκαστικά στη μέση. Κατά τύχη όλα αυτά άρχισαν, ακριβώς μόλις είχε σταματήσει η πρώτη ψιχάλα και είχε φανεί ότι ο καιρός δε θα διέλυε (ακόμα) τον κόσμο. Κατά τύχη λίγο πριν τις οκτώ, για να έχουν τα δελτία ζωντανά υλικό για να φοβίσουν τον κόσμο. Και κατά τύχη κάθε φορά που κατεβαίνει μαζικά πολύς κόσμος στο δρόμο και νιώθουν οι από πάνω ότι πιέζονται.

Κατά τύχη τα σκηνικά μεταφέρθηκαν στο κάτω μέρος της πλατείας, όπου βρίσκονταν οι δυνάμεις του παμε και ο κύριος όγκος του συγκεντρωμένου κόσμου. Και ξεκινούσαν πάλι, κάθε φορά που πλησιάζαμε προς το σύνταγμα. Κατά τύχη πετάχτηκαν κι αυτή τη φορά στα μπλοκ μας (στον άμαχο πληθυσμό κι όχι προς την περιφρούρησή μας) κάνα δυο μολότοφ, πριν τα ψεκάσουν με χημικά για να τα διαλύσουν. Χωρίς να υπάρχει καν αυτήν τη φορά το πρόσχημα για τα παιδιά ότι «περιφρουρούσαμε τη βουλή», κτλ. Μα τότε γιατί; Έλα ντε! Επειδή, ξέρω ‘γω, «περιφρουρούσαμε» απ’ την οργή των παιδιών το υπουργείο οικονομικών. Ή απλώς επειδή περιφρουρούσαμε τους εαυτούς μας.

Είναι αυτή η διαλεκτική σχέση του τυχαίου με το αναγκαίο. Όπου φαντάζεσαι το μπάτσο και το μπάχαλο, να σε βάζουν στη μέση και να σου λένε με νάζι, σαν την αλίκη: ω, με συγχωρείτε, ήταν τυχαίο... Όπως λέμε, ο τυχαίος θάνατος ενός οικοδόμου.

Ας το πάρουμε όμως απ’ την αρχή.

Πήγαμε στην προσυγκέντρωση της κάνιγγος, στις τεσσερισήμισι, μαζί με γιατρούς, μηχανικούς, καλλιτέχνες, σπουδαστές ιεκ, το σωματείο των λαϊκατζήδων, και άλλους. Ο κόσμος είχε αρχίσει να συγκεντρώνεται, όταν δώδεκα άτομα (μετρημένα), πέρασαν απέναντι και κρέμασαν ένα πανό του σύριζα-εκμ εξαρχείων! Έτσι που αν περνούσε κανείς άσχετος (δε θα περνούσε τέτοια ώρα, αλλά λέμε) θα νόμιζε ότι όλος αυτός ο κόσμος ήταν συριζαίοι! Η τέχνη του καπελώματος στις καλύτερες στιγμές της. Ενώ αρκετά αντίστοιχα σκηνικά πρέπει να έγιναν και στην αμαλίας, μπροστά από τη βουλή, με τα αναρτημένα πανό του σύριζα να καλύπτουν την απουσία του κόσμου του.

Η προσυγκέντρωση ξεκίνησε στις πέντε παρά τέταρτο κι ενώθηκε με τις υπόλοιπες στη σταδίου, δίπλα από την ομόνοια, για να προχωρήσει κατευθείαν προς το σύνταγμα, χωρίς να σταματήσει στον προκαθορισμένο χώρο συγκέντρωσης, η οποία δεν έγινε ποτέ. Κι αυτό γιατί το σχέδιο προέβλεπε να μη γίνει καν κεντρική ομιλία και να προχωρήσουμε χωρίς χρονοτριβή σε «αιφνιδιαστικό ελιγμό», για να μην προλάβουν να μας κλείσουν το δρόμο, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, προς το σύνταγμα. Έτσι όποιος έφτανε στην ώρα του στην ομόνοια, έβρισκε μια άδεια πλατεία κι έτρεχε στον ανήφορο να προλάβει τους υπόλοιπους.

Στην αρχή τρέχαμε κι εμείς, σα να ‘μασταν στην εθνική, αλλά όσο πλησιάζαμε στο σύνταγμα, συναντούσαμε αυξανόμενη κίνηση, για να φρακάρουμε τελικά στο μποτιλιάρισμα. Κι από εκεί βλέπαμε σταματημένοι για μια ώρα και βάλε, δίπλα μας στο πεζοδρόμιο να περνάει μια μικρή πορεία που σχημάτιζαν όσοι ερχόντουσαν αργοπορημένοι από την ομόνοια (που ήταν ο πιο κοντινός σταθμός του μετρό που είχε μείνει ανοιχτός από την αστυνομία). Σε κάποια στιγμή πέρασαν δίπλα μας και οι «δεν πληρώνω» με τα πλακάτ τους, που πάρκαραν λίγο παρακάτω, κοντά στους δικούς μας. Ενώ το «ξεκίνημα» αντιλήφθηκε πως το πεζοδρόμιο ήταν κομβικό πέρασμα και έστησε πρόχειρα ένα συνεργείο του με φυλλάδια κι εφημερίδες.

Εμείς στο μπλοκ μας είχαμε κολλήσει μεταξύ βουκουρεστίου και κολοκοτρώνη, ενώ πίσω μας υπήρχαν κι άλλα που έφταναν τουλάχιστον ως την κλαυθμώνος και πιθανότατα εκτείνονταν και πιο κάτω. (Αργότερα μάθαμε ότι υπήρχε κι ένα άλλο κομμάτι, που είχε σπάσει στην αθηνάς κι ανέβηκε στο σύνταγμα από ερμού). Υποψιαζόμασταν ότι το μας μπροστά μας είχε καταφέρει να φτάσει στην πλατεία. Αλλά τις πραγματικές διαστάσεις της πορείας τις αντιληφθήκαμε λίγο αργότερα, που αφήσαμε το μπλοκ μας και κάναμε μια μικρή βόλτα για αυτοψία.

Το παμε βρισκόταν σε όλο το κάτω μέρος της πλατείας (μαζί με το μπλοκ της ολμε) και έπιανε όλο το μήκος της φιλελλήνων, μέχρι τη συμβολή με την αμαλίας, όπου είχαν προχωρήσει οι σύντροφοι, για να χωρέσουν και τα επόμενα μπλοκ. Το ΜΑΣ είχε μια μικρή λαοθάλασσα από τα παλιά κι ένα σημείο γεμάτο σημαίες που κυμάτιζαν ενθουσιωδώς, θυμίζοντας προεκλογική συγκέντρωση. Ενώ ο 902 έκανε λόγο για τη μεγαλύτερη διαδήλωση της τελευταίας τριετίας –και των τελευταίων ετών γενικότερα.

Οι υπόλοιποι ήταν όλοι μαζί (ως και μια σημαία του λαος είδαμε, που θυμήθηκε μετά θάνατον να γίνει αντιμνημονιακό) και σχημάτιζαν ένα πι στο πάνω μέρος της πλατείας, με σχετικά καλή πυκνότητα, που μειώθηκε αισθητά μόλις έπιασε η πρώτη ψιχάλα. Εμείς επιστρέψαμε στο μπλοκ μας, που είχε προωθηθεί στο ύψος της γεωργίου (ο δρόμος μπροστά από το μεγάλη βρετανία). Και τότε άρχισε το πανηγύρι.

Οι πρώτες κουμπουριές ήταν σχετικά χαμηλής έντασης κι έπεσαν στο πάνω μέρος της πλατείας. Σταδιακά όμως άρχισαν να δυναμώνουν και να μας πλησιάζουν απ’ τη γεωργίου. Μετά από μια σύντομη ανακωχή κι αφού ένας κόσμος βρήκε καταφύγιο στις γραμμές μας (που ήταν σχετικά περιφρουρημένες, αλλά όχι απροσπέλαστες), ξέσπασε ο δεύτερος γύρος στην αρχή της καραγιώργη σερβίας. Ένα σημείο τελείως άκαιρο σε σχέση με τη βουλή, αλλά απολύτως επίκαιρο αν σκεφτεί κανείς πού βρίσκονταν οι συντεταγμένες δυνάμεις κι ο πραγματικός κίνδυνος για αυτούς. Τα «παιδιά» ξεκίνησαν κλεφτοπόλεμο με τους ματατζήδες,  πέταξαν μερικές μολότοφ –κάνα δυο από αυτές προς τα δικά μας μπλοκ, όπως είδαν αρκετοί σύντροφοι- κι αυτοί απάντησαν με χημικά (τα οποία θα καταργούσε η ευαίσθητη δημαρ) και τα οποία στην ουσία στόχευαν την πορεία.

Όσα μπλοκ βρίσκονταν στο επίμαχο σημείο πνίγηκαν στα δακρυγόνα κι η πορεία μας κόπηκε εκ των πραγμάτων στη μέση. Ένα κομμάτι έμεινε πίσω κι υποχώρησε προς την ομόνοια, ενώ εμείς κρατήσαμε για λίγο τις θέσεις μας και προχωρήσαμε συντεταγμένα προς τους στύλους του ολυμπίου διός. (Το κομμάτι που είχε έρθει από μοναστηράκι, οπισθοχώρησε προς την ερμού, αλλά δε γνωρίζω λεπτομέρειες για το πώς κινήθηκε στη συνέχεια).

Όλα αυτά όμως έγιναν χωρίς πανικό και συντεταγμένα. Κι αν δεν ήταν οι δυνάμεις του παμε σε αυτό το σημείο, θα είχαμε πάλι το γνωστό σκηνικό με το συνηθισμένο άναρχο μπουλούκι, που αποτελεί εύκολη λεία για τα ματ και τον κουκουλοπόλεμο.

Κι εκεί είναι που βλέπεις κι εκτιμάς κάποια πράγματα. Τους καθηγητές στο παμε εκπαιδευτικών, που ρωτάνε να μάθουν αν είναι καλά τα παιδιά τους, οι μαθητές τους. Το σύντροφο δίπλα σου στην αλυσίδα, που σφίγγει τα δόντια και συνεχίζει να περπατά στα τυφλά, με κλαμμένα μάτια. Που φωνάζει συνθήματα με όσο αέρα του έχει μείνει στα πνευμόνια. Και σου δίνει κουράγιο, ή κάτι να σε ανακουφίσει (μάσκα ή μαλόξ), χωρίς να σε γνωρίζει προσωπικά.

Βγαίνοντας στην αμαλίας για ανασύνταξη δυνάμεων, βλέπουμε δίπλα τους σεκίτες που μας ακολούθησαν μετά τον χαμό, να κατεβαίνουν προς τα κάτω με συνθήματα και δυο τρία κινηματικά ψευδώνυμα (εκ των οποίων το πιο πρόσφατο είναι η συνδικαλιστική εργατική συνάντηση). Κι οι πιο υποψιασμένοι θέλουν να τους πληρώσουν με το ίδιο νόμισμα και να φωνάξουν: ΠΟΥ ΠΑΤΕ; ΓΙΑΤΙ ΦΕΥΓΕΤΕ; ΓΥΡΙΣΤΕ ΠΙΣΩ, ΠΡΟΔΟΤΕΕΕΣ...

Τελικά οι μισοί φωνάζουν «τέρμα πια στις αυταπάτες, ή με το κεφάλαιο ή με τους εργάτες», ενώ οι άλλοι μισοί χειροκροτάν την περιφρούρηση που ανεβαίνει απ’ το αντίθετο ρεύμα και ξαναπαίρνει θέσεις προς τη βουλή. Κι ως εκ θαύματος οι σεκίτες κάνουν κι αυτή αναστροφή κι ακολουθούν «πίσω απ’ τα παιδιά»...

Εν τω μεταξύ ακούμε ότι τα μέτρα μπορεί να ψηφιστούν την επομένη (δηλ σήμερα) εξαιτίας της δεκάλεπτης απεργίας των υπαλλήλων της βουλής και σκεφτόμαστε ότι θα ξανάρθουμε όσες φορές χρειαστεί. Ηθικόν ακμαιότατο.

Κάνουμε μια τελευταία προσπάθεια να επιστρέψουμε στο σύνταγμα, αλλά όλως τυχαίως ανάβει μια φωτιά σε ένα περίπτερο στη γωνία αμαλίας και όθωνος –από την πλευρά που πλησιάζαμε κι εμείς. Αρχίζει άλλος ένας γύρος με μπαμ-μπουμ και κουμπουριές και παράλληλα μια δυνατή καταιγίδα, σαν χαριστική βολή. Όπου ψάχνεις να βρεις τι είναι αυτό που αστράφτει κι αν αυτό που ακούς είναι μπουμπουνητό ή χημικά. Χρειάστηκαν όμως πολύ περισσότερα από μια βροχή για να τους σώσει...

Κατεβαίνουμε στο μετρό (όπου είχαν ανοίξει όλοι οι σταθμοί πλην συντάγματος) κι οι σύντροφοι φωνάζουν συνθήματα για τους αλύγιστους κομμουνιστές* (ούτε σε ξερονήσια, ούτε και με βροχές...). Κι ο καθένας πηγαίνει προς το σπίτι του για να δει τη συνέχεια. Ή εναλλακτικά το τσάμπιονς λιγκ. Και το V for vendetta, περιμένοντας την 5^η νοέμβρη.

Αλλά όπως είπε κι ο παφίλης, στις 7 νοέμβρη, 95 χρόνια πριν...

Αυτά ήταν σε γενικές γραμμές τα γεγονότα –στο βαθμό που φτάνει ένα ζευγάρι μάτια για να τα δει και να τα καταγράψει πιστά. Στο επόμενο θα ακολουθήσει η ερμηνεία και η αποτίμησή τους.

*Η αθλητική σελίδα του ρίζου φιλοξενούσε την κυριακή ένα κείμενο με ρίζο-καλτ τίτλο για τον αλύγιστο κάρλες πουγιόλ, τον αμυντικό της μπαρτσελόνα (που αν δεν ήταν τραυματίας χτες, μπορεί τα πράγματα να ήταν διαφορετικά για την ομάδα) Μετά το νίκο ζαχαριάδη και το νίκο πλουμπίδη, ένας ακόμα μεγάλος ηγέτης έρχεται να προστεθεί ως κρίκος στην αλυσίδα με τους αλύγιστους. Το νυστέρι δεν τον λυγά...

Απεργιακό ημερολόγιο- 6η νοέμβρη

Αυτή η 48ωρη συμπίπτει συμπτωματικά με την επέτειο της οκτωβριανής επανάστασης. Και μπορεί να μην (συμ)πέσει μαζί και η κυβέρνηση –για να τριτώσει το καλό με τις συμπτώσεις- και να μη ζούμε τις 48 ώρες που συγκλόνισαν τον κόσμο, με μια έφοδο στα κοινοβουλευτικά ανάκτορα, αλλά αυτός ο γύρος (που δεν είναι ο τελικός) φάνηκε να κλονίζει τα θεμέλια της τρικομματικής, κυβερνητικής συμμαχίας (νδ-πασοκ-δημαρ) και να προδιαγράφει ως ένα βαθμό το πολιτικό της μέλλον.

Η κε του μπλοκ έζησε τα προεόρτια της απεργίας στα πέριξ του συλλόγου των χημικών μηχανικών, που την περασμένη κυριακή είχε εκλογές. Όπως είδαμε σε προηγούμενη ανάρτηση, ο πσχμ είναι ένας σύλλογος χωρίς ουσιαστικό λόγο ύπαρξης, γιατί ακολουθεί ως καταστατική αρχή το «αφεντικά και δούλοι, συνάδελφοι είμαστε ούλοι» και προφανώς αποτυγχάνει να εκφράσει με ενιαίο τρόπο ένα σύνολο αποφοίτων με τελείως διαφορετικά συμφέροντα μεταξύ τους (απ’ τους γενικούς διευθυντές και τα μεγαλοστελέχη, μέχρι τους άνεργους και τους συμβασιούχους).

Το αποτέλεσμα ήταν να φθίνει το ενδιαφέρον του κόσμου για τις μαζικές διαδικασίες του συλλόγου και να πέσει η συμμετοχή στις εκλογές, αφού ο κόσμος δε βρίσκει κανένα νόημα στο να σκάσει λεφτά για συνδρομές σε ένα προεδρείο, του οποίου η βασική αγωνιστική του δραστηριότητα είναι να εκδίδει ανακοινώσεις και να τις αποστέλλει ηλεκτρονικά στα μέλη του δσ και την κυβέρνηση.

Στις εκλογές λοιπόν, το δικό μας ψηφοδέλτιο ήρθε δεύτερο, σημειώνοντας άνοδο σε ψήφους και ποσοστά –παρά την πτώση της συμμετοχής και την πιθανή εις βάρος μας νοθεία στην κρήτη, όπου οι πασόκοι αλώνιζαν μόνοι τους και έδωσαν αρχικά μηδέν ψήφους υπέρ μας, για να το διορθώσουν κατόπιν πιέσεων στα τελικά αποτελέσματα και να μας δώσουν δύο ψήφους σε όλο το νησί, εν είδει φιλανθρωπίας. Κι άντε ψάξε μετά να βρεις τι έγινε.

Πρώτη δύναμη αλλά με σημαντική πτώση σε ψήφους και ποσοστά, παρέμειναν οι πασκίτες. Οι οποίοι παραμένουν πιστά πασοκο(μματό)σκυλα, και ξέχασαν να μετακομίσουν στη ροζ βίλα για να βρουν καινούρια πολιτική στέγη. Αλλά θυμήθηκαν να αποκρύψουν την πολιτική τους ταυτότητα, βάζοντας ένα μακρινάρι στο ψηφοδέλτιό τους (ψηφοδέλτιο νίκης-ενότητας-προόδου κτλ), μήπως και βαρεθεί ο ψηφοφόρος όταν πέσει το μάτι πάνω του και δε φτάσει μέχρι το πάσκε.

Και ερχόμαστε στα σημερινά, όπου οι κεραίες της κε του μπλοκ έπιασαν και ξεχώρισαν τα εξής:

-το μπλοκ των εργατών από το μπαγκλαντές, που ήταν αρκετά μαζικό αυτή τη φορά και φώναζε σε σπαστά ελληνικά και με ένα διάλειμμα στη μέση το σύνθημα: έλληνες και ξένοι (παύση) εργάτες ενωμένοι.

-το πανό του σεφτέ (σύλλογος εργαζομένων φάρου τυφλών ελλάδας) με κεντρικό σύνθημα: το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει ζωή μετά θάνατον, αλλά μετά τα μνημόνια.

-την ειδική αναφορά από τα μεγάφωνα της συγκέντρωσης στον αποκλεισμό των κεντρικών γραφείων της τράπεζας πειραιώς από το παμε χρηματοπιστωτικού, και στο γιγαντοπανώ που έβαλε στο κτίριό της. Η πλάκα είναι ότι στο κτίριο αυτό έχου τα γραφεία τους κι άλλες επιχειρήσεις, οπότε διάφοροι ευρηατικοί απεργοσπάστες προσπαθούσαν να μπουν με το ακαταμάχητο επιχείρημα: μα εγώ δεν είμαι του χρηματοπιστωτικού τομέα, αφήστε με να μπω. Λες και δεν είχε κηρυχτεί γενική απεργία. Ένας από αυτούς μάλιστα ήταν τόσο προκλητικός, που μέχρι κι ο επικεφαλής των ματ αναγκάστηκε να του πει: κύριέ μου, νομίζω ότι προσπαθείτε να δημιουργήσετε εντυπώσεις.

-τον ιερομοναχό με τον κόκκινο σταυρό στο σκούφο του, που έβγαλε όλη την πορεία δίπλα στο θρυλικό άσπρο φορτηγάκι της κοα και έπιασε κουβέντα με πολύ κόσμο γύρω του.

-το μπλουζάκι ενός άλλου συντρόφου που είχε τυπωμένη τη φωτογραφία με το γιγαντοπανώ του κκε στην ακρόπολη, αλλά ήταν ντεμοντέ, γιατί δεν είχε προμηθευτεί την τρέντι εξελιγμένη εκδοχή του (made in σύριζα) με το σβησμένο σφυροδρέπανο.

-τα ημερολόγια διάφορων φορέων για το 2013, που άρχισαν να πουλάνε από τώρα οι σφοι, για να μπουν πάνω από το τζάκι (που δεν έχουμε), ενώ ο καιρός θυμίζει ακόμα καλοκαίρι. Κι έμοιαζαν κάπως άκαιρα, όπως εκείνα τα μαγαζιά που έσπευσαν να βάλουν από τώρα τα χριστουγεννιάτικα.

-Ένα σύνθημα στα κατεβασμένα ρολά της σταδίου που έλεγε: κάτω το κεφάλαιο, με υπογραφή ναρ, ενώ από κάτω κάποιος είχε συμπληρώσει: και οι τρεις τόμοι...

-Το γελοίο σύνθημα στο πανό της γσεβε που έλεγε: όχι στον αφανισμό των επιχειρήσεων (έτσι σκέτο, γενικά κι αόριστα, χωρίς άλλο προσδιορισμό).

-Τον χαιρετισμό της διεθνούς δημοσίων υπαλλήλων (!) –αν ακούσαμε καλά δηλαδή.

-Κι ένα σκηνικό που μου διηγήθηκαν από το βόλο, όπου κάτι αναρχικοί μοίραζαν τρικάκια και προκηρύξεις με βασικό σύνθημα: μην πας με τα αφεντικά, κανείς στη συγκέντρωση του εργατικού κέντρου. Και τελικά ήταν όλοι μαζί, ως συνήθως, πλην λακεδαιμονίων, και ήταν οι μισοί περίπου από τη δική μας πορεία.

Κατά τα άλλα, έγινε μόνο η κεντρική ομιλία (προφανώς για να κάνουμε οικονομία δυνάμεων για αύριο), η οποία τελείωσε στις έντεκα και τέταρτο. Η πορεία έφτασε στο σύνταγμα λίγο πριν τις δώδεκα (χωρίς πολλά αυτοαναφορικά συνθήματα, με ειδική αναφορά στο παμε), έκανε ελιγμό με κυκλωτική κίνηση, γέμισε όλους τους δρόμους γύρω από την πλατεία, ενώ περίσσευε ένα μικρό κομμάτι στην αμαλίας κι άλλο ένα στη σταδίου μέχρι τη βουκουρεστίου, όπου πίσω μας κολητά περίμενε η άλλη πορεία, χωρίς να υπάρχει ισχυρή περιφρούρηση ανάμεσά μας και χωρίς να συμβεί το παραμικρό παρατράγουδο.

Μείναμε περίπου μία ώρα στον χώρο και μετά προχωρήσαμε προς τους στύλους, όπου και διαλυθήκαμε. Τελικά ο κόσμος –ως συνήθως- ήταν πολύ περισσότερος από ό,τι φαινόταν αρχικά στην ομόνοια, όπου η πλειοψηφία είχε σκορπίσει προς άγραν σκιάς και ξετρώπωσε από τις κρυψώνες της, μόλις ξεκίνησε η πορεία.

Κι η άλλη πορεία; Δεν ξέρω τι έγινε στις άλλες πόλεις, κι αν αυτή ήταν η γενική εικόνα, αλλά η εδώ εικόνα ήταν κάπως απογοητευτική –και η απεργία των μέσων μαζικής μεταφοράς, μάλλον δεν αρκεί ως ελαφρυντικό για να τη δικαιολογήσει. Ήταν τόσο λίγος ο κόσμος καταπώς φαίνεται, που δεν χρειάστηκαν καν τα χημικά και το γνωστό σκηνικό με τους μηχανισμούς καταστολής, για να τον αναχαιτίσει.

Κι αυτό δυστυχώς είναι δηλωτικό για την επαφή με την πραγματικότητα και τις διαθέσεις του κόσμου, που έχουν κάποιες δυνάμεις που κατηγόρησαν το παμε γιατί δε στήριξε στην αδεδυ για  την πρόταση για απεργία διαρκείας –λες και βρισκόμαστε σε προεπαναστατική κατάσταση.

Αύριο τα μέσα θα λειτουργήσουν κανονικά μετά το μεσημερί, και θα μπορέσει να έρθει και ένας κόσμος που φοβήθηκε ή δεν κατάφερε (για τους χι ή ψι λόγους) να απεργήσει. Οπότε οι συγκεντρώσεις θα είναι πολύ πιο μαζικές. Το θέμα είναι αν θα καταφέρουμε αυτή τη φορά να φτάσουμε στο σύνταγμα ή αν θα επαναληφθεί το περσινό σκηνικό της 12ης φλεβάρη.

Αλλά αυτό θα είναι το θέμα της επόμενης ανάρτησης...

Πριν και μετά την απεργία

Αυτή η ανάρτηση θα μπορούσε να γίνει αμέσως μετά την απεργία, σχετικά με την επόμενη μέρα του κινήματος, αλλά προτιμώ να μπει από σήμερα για να τεθούν μερικά ζητήματα, ειδικά εν όψει του διημέρου, αλλά και γενικά για την κινηματική συγκυρία και τους επόμενους μήνες.

του πάνου ζάχαρη

Ας ξεκινήσουμε με μια βασική διαπίστωση, που είναι πιστεύω κοινή παραδοχή. Πέρυσι το κίνημα, μετά την κορύφωση στις 12 φλεβάρη, με την ψήφιση του δεύτερου μνημονίου από την κυβέρνηση παπαδήμου, καθηλώθηκε και έκανε βήματα προς τα πίσω περιμένοντας τη λύση από τις εκλογές του μαΐου. Τελικά απογοητεύτηκε από το αποτέλεσμα, έπεσε σε θερινή χειμερία νάρκη, και μόλις τον περασμένο μήνα άρχισε να μετράει ξανά κάποια βήματα.

Οφείλουμε βεβαίως να προβληματιστούμε για τον καταλυτικό ρόλο που έπαιξαν προς αυτήν την κατεύθυνση οι παρακρατικοί μηχανισμοί και για μια επαναλαμβανόμενη σύμπτωση που έπαψε προ πολλού να είναι τέτοια.

Στις πέντε μάη η προβοκάτσια στη μαρφίν έστειλε τον κόσμο σπίτι του και ανέκοψε τη δυναμική ενός ισχυρού κι ανερχόμενου κινήματος, που προερχόταν από δέκα περίπου –ή και διπλάσιες, για τις δυνάμεις του παμε- απεργιακές κινητοποιήσεις. Πέρυσι, τον οκτώβρη του 11’, που η κυβέρνηση παπανδρέου κατέρρεε και έδινε την σκυτάλη στον τεχνοκράτη παπαδήμο, είχαμε την δολοφονική επίθεση των παρακρατικών σε μπλοκ διαδηλωτών (και τις δύο μέρες, για όσους το έχουν ξεχάσει κι επιχειρούν να το παρουσιάσουν ως «κόντρα κνατ-μπάχαλων») και το θάνατο του κοτζαρίδη που έφερε εύλογα παγωμάρα στις τάξεις του κινήματος. Και η τριλογία ολοκληρώθηκε τον περασμένο φλεβάρη, που ο κόσμος κατέβηκε μαζικά στο σύνταγμα και την ομόνοια, κι είχαμε την πυρπόληση των νεοκλασικών κτιρίων στη σταδίου και τους γύρω δρόμους.

Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα της ανάρτησης.

Όπως φαίνεται, η συγκυβέρνηση δυσκολεύεται να περάσει τα μέτρα κι αντιμετωπίζει εσωτερικούς τριγμούς, ήδη από τους πρώτους μήνες της λειτουργίας της και στην πρώτη σημαντική δοκιμασία που είχε μπροστά της. Με βάση τις προηγούμενες εμπειρίες ωστόσο, το ορατό ενδεχόμενο το οποίο διαγράφεται ως προοπτική και πρέπει πάση θυσία να αποτραπεί είναι το εξής: α. να περάσουνε τα μέτρα από τη βουλή, παρά την φθορά του τρικομματικού λόχου και τις απώλειες του κυβερνητικού μετώπου. β. να κατέβει μαζικά ο κόσμος στους δρόμους αλλά να απογοητευτεί και να γυρίσει σπίτι του περιμένοντας τον επόμενο γύρο. Την επόμενη δόση του δανείου, τα επόμενα τελευταία μέτρα, την επόμενη απεργία, το επόμενο αυθόρμητο ξέσπασμα, ή τον επόμενο επίδοξο σωτήρα.

Και αυτός, για να μην κρυβόμαστε μεταξύ μας, είναι ο σύριζα. Που εκμεταλλεύεται αριστοτεχνικά το εξής απλό και –επίσης- κοινώς αποδεκτό. Ότι το κίνημα και οι αγώνες που αναπτύχθηκαν αυτό το διάστημα δε φτάνουν από μόνοι τους, είναι ανεπαρκή. Πρέπει να βαθύνουν τα χαρακτηριστικά τους, να αποκτήσουν δηλ πολιτική στόχευση. Μ’ άλλα λόγια ο οικονομικός αγώνας πρέπει να γίνει πολιτικός και όλα τα σφυριά της ταξικής πάλης να βαράνε σ’ αυτήν την κατεύθυνση: το πρόβλημα της πολιτικής εξουσίας. Δεν υπάρχουν σήμερα οι όροι για να τεθεί από τη δυναμική των πραμάτων τέτοιο ζήτημα στην ημερήσια διάταξη. Αλλά αυτός είναι ο στόχος που πρέπει να επιδιώκουμε, το σημείο προς το οποίο πρέπει να βαδίσουμε.

Αυτά ως προς το στρατηγικό στόχο. Ποιο ήταν –και παραμένει- το αντίστοιχο τακτικό ζητούμενο; Να μην περάσουν τα μέτρα, να παλέψουμε ενάντια στην κατεδάφιση των εργατικών κατακτήσεων που έχουν απομείνει και την εφαρμογή των όρων του μνημονίου, να υπάρχει μια αδύναμη, αστική κυβέρνηση που να έχει δεμένα τα χέρια της και μια βουλή που να δυσκολεύεται σε ένα βαθμό να ασκήσει την τυπική λειτουργία της, ως μηχανισμός παραγωγής κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών, για την ομαλή ψήφιση των μέτρων που φέρνει η εκάστοτε κυβέρνηση.

Σε αυτή τη συγκυρία λοιπόν μπήκε ως τακτικό αίτημα πέρσι τον χειμώνα η πτώση της κυβέρνησης κι η άμεση διεξαγωγή εκλογών. Όχι ως ένα είδος φετίχ, που μπαίνει πάντα από συνήθεια. Ούτε επειδή μπορεί να δοθεί κάποια λύση στο κοινοβουλευτικό πεδίο. Αλλά ακριβώς ως τακτικό αίτημα, που θα δυσκόλευε τον αντίπαλο, θα τον ανάγκαζε να αναδιπλωθεί και να κάψει τις εφεδρείες του.

Όπως και έγινε ως ένα βαθμό στις τελευταίες εκλογές. Κανείς δε θα μπορούσε να φανταστεί πέρσι τέτοιο καιρό τον εκλογικό καταποντισμό του δικομματισμού και ιδιαίτερα του πασοκ, που φαίνεται να οδεύει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Δε μιλάμε απλώς για έναν από τους βασικούς πυλώνες του δικομματισμού, αλλά για το μεγάλο σφουγγάρι της μεταπολίτευσης, που απορρόφησε πλήρως σχεδόν το ριζοσπαστισμό των λαϊκών μαζών και του παλιού εαμικού κόσμου και τον ενσωμάτωσε στη γλυκερή αυτ-απάτη της αλλαγής. Που ανέπτυξε ένα πολυπλόκαμο μηχανισμό ενσωμάτωσης, (του οποίου τα κατάλοιπα σήμερα έχουν μείνει προς ώρας ορφανά) που μας έκαναν πολλές φορές να λέμε στον κεμάλ: αυτή η χώρα είναι πασόκ, ποτέ δε θα αλλάξει.

Θα μου πεις βέβαια, από μια άποψη, πως δεν έχει αλλάξει τίποτα και ότι ο σύριζα μετεξελίσσεται ταχέως στο νέο πασοκ. Από μια άλλη άποψη όμως, δεν είναι ακόμα. Ασφαλώς θα χρησιμοποιήσει εκβιαστικά δίπολα (σύριζα ή μνημόνιο) και θα προσπαθήσει να ενεργοποιήσει τα παλιά αντιδεξιά σύνδρομα, ενάντια στη νδ του σαμαρά ή την χρυσή αυγή. Αλλά δεν έχει ακόμα την ίδια δύναμη να εγκλωβίσει τον κόσμο, όπως το έκανε το πασόκ. Όπως είχε πει κι η αλέκα στην συνέντευξή της στο κόντρα τσάνελ: ο κόσμος παλιά έλεγε «είμαι πασόκ», ενώ τώρα λέει «ψήφισα σύριζα». Κι αυτό δεν είναι το ίδιο –όχι ακόμη, τουλάχιστον.

Είναι χαρακτηριστικό παρόλα αυτά ότι αυτό ακριβώς το διάστημα αναπτύχθηκαν δύο αντιφατικές κριτικές προς το κόμμα και την τακτική του, πολλές φορές κι από τα ίδια άτομα ή όμορους χώρους. Αφενός ότι δίνει το κύριο βάρος σε μια κοινοβουλευτική λύση κι όχι στις διεργασίες του κινήματος, και την ενδυνάμωσή του –και ενώ μέχρι τότε η βασική κριτική ήταν πως το κόμμα υποτιμά και δεν υιοθετεί ενδιάμεσους πολιτικούς στόχους, όπως η πτώση της κυβέρνησης. Αφετέρου (η γνωστή και μη εξαιρετέα ιστορία) ότι δε θέλει να κυβερνήσει και πως αρνείται πεισματικά κάθε συμμετοχή σε μια (αριστερή πχ) κυβέρνηση.

Κατά έναν εκπληκτικό τρόπο, έπιασαν τόπο και οι δύο. Αν έχεις βγάλει το τελικό συμπέρασμα για ένα πολιτικό χώρο και απλώς σου λείπουν τα επιχειρήματα, μπορείς να υιοθετήσεις τα πάντα, όσο αντιφατικά κι αν είναι μεταξύ τους.

Η σύγχυση αυτή είναι αποκαλυπτική για το πώς εννοούν τον όρο τακτική ευελιξία κάποιοι χώροι που καταλογίζουν στο κουκουέ την ταύτιση τακτικής-στρατηγικής και την έλλειψη μεταβατικών πολιτικών  αιτημάτων. Αφενός μοιάζουν να τάσσονται από θέση αρχής ενάντια στις διαδικασίες του κοινοβουλίου, που υποβαθμίζουν τις αντίστοιχες κινηματικές. Αφετέρου φαίνεται να θεωρούν την κυβέρνηση ως αίτημα-κρίκο, στιγμή του επαναστατικού προτσές (κι όχι απλό ενδεχόμενο) που πρέπει υποχρεωτικά να διαβούμε, και πάλι από θέση (προγραμματικής) αρχής. Η τακτική ευελιξία πάει περίπατο κι οι ενδιάμεσοι στόχοι (κυβέρνηση, μεταβατικά αιτήματα γύρω από το νόμισμα και το χρέος) θεωρούνται α. υποχρεωτικά και β. στρατηγικής σημασίας.

Τη σύγχυση αυτή αξιοποιεί στο έπακρο ο κύρος εκφραστής του οπορτουνισμού που μετεξελίσσεται ραγδαία σε βασικό στήριγμα της αστικής εξουσίας, για να βρεθεί στον κυβερνητικό θώκο. Εφόσον η λύση πρέπει να ‘ναι πολιτική κι είναι μια μετωπική κυβέρνηση, που θα ανακουφίσει τον λαό από τις συνέπειες της κρίσης, ο σύριζα προβάλλει αυτονόητα ως η πλέον κατάλληλη λύση.

Κι αφού η λύση περνά μέσα από μια κυβερνητική στιγμή, στο δρόμο προς την επανάσταση (και τη δευτέρα παρουσία για να μην ξεχνιόμαστε) ο κόσμος συμπεραίνει ότι η πολιτικοποίηση του αγώνα του σημαίνει να αλλάξει η μνημονιακή κυβέρνηση, για να ‘ρθει στη θέση της ο σύριζα. Και ακόμα χειρότερα: αφού η λύση είναι πολιτική, δεν χρειάζονται οι δικοί του αγώνες (που θα γίνουν σε μια πορεία πολιτικοί και θα στοχεύουν στην εξουσία) αλλά ένας αγώνας φθοράς της κυβέρνησης, για να βγει ο σύριζα που θα ακυρώσει το μνημόνιο. Κι αυτός είναι ένας αγώνας μικρότερης εμβέλειας, που δεν χρειάζεται αλόγιστες θυσίες κι εξαλλοσύνες ή ριψοκίνδυνα μέσα, όπως η απεργία. Μπορεί να νικήσει εναλλακτικά με απογευματινές κινητοποιήσεις, τις πλατείες (μακριά από τους χώρους δουλειάς) ή με επισχέσεις και στάσεις εργασίας (όπως με την επίσκεψη μέρκελ, όπου συμμετείχαν ελάχιστοι από τον ιδιωτικό τομέα).

Αυτή είναι η άλλη όψη στο νόμισμα της απογοήτευσης του κόσμου, της ιδιώτευσης, της ανάθεσης. Η ελπίδα του απελπισμένου. Και αυτό είναι το νόμισμα που πρέπει πρωτίστως να χτυπήσουμε.

Για να παραφράσουμε το σύνθημα του αλαβάνου, χρειάζεται σχέδιο βήτα. Όχι στο σύστημα που γεννά κρίσεις και μνημόνια, ναι στην εξουσία του εργαζόμενου λαού. Μακριά απ’ τις κυβερνητικές φιλοδοξίες και τα παιχνίδια των οπορτουνιστών, που ετοιμάζονται να προδώσουν το λαό και τον εξαπατούν αισχρά. Και τις φαντασιοπληξίες περί εφόδου εδώ και τώρα στα χειμερινά ανάκτορα, για να τιμήσουμε την επέτειο.

95 χρόνια από τον Οκτώβρη

Η 48ωρη απεργία ανατρέπει εν μέρει τον προγραμματισμό της κε του μπλοκ. Έτσι το σημερινό κυριακάτικο ιστορικό ένθετο, περιλαμβάνει ένα κείμενο για την επέτειο της επανάστασης στη ρωσία και τη συμπλήρωση 95 χρόνων από τον κόκκινο νικηφόρο οκτώβρη, το οποίο επιλέγει ωστόσο να ξετυλίξει το νήμα από το τέλος. Καλή ανάγνωση.

Πολύ συχνά ακούμε το ερώτημα: γιατί δεν έπεσε ούτε μια τουφεκιά για την υπεράσπιση της εσσδ; Αν ήταν πράγματι υπαρκτός ο σοβιετικός σοσιαλισμός, δε θα τον υπεράσπιζαν οι λαοί με το όπλο στο χέρι;

Σε πρώτο επίπεδο, η κύρια απάντηση ήταν ότι δεν έπεσε ούτε μια τουφεκιά για την τιμή των όπλων, γιατί οι εχθροί του δεν ήρθαν με το τουφέκι για να τον ρίξουν. Τότε μπορεί να βλέπαμε άλλο έργο. Αλλά το πάθημα έγινε μάθημα για τους ιμπεριαλιστές. Η σοβιετική ένωση βγήκε νικήτρια από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, τσάκισε το φασισμό κι εξάπλωσε το κύρος της σε όλους τους λαούς και τα κινήματα του πλανήτη. Τα όπλα λοιπόν τους ήταν χρήσιμα ως απειλή, περισσότερο με τη μορφή της κούρσας των εξοπλισμών, που προκαλούσε στους σοβιετικούς οικονομική αιμορραγία, ενώ παράλληλα εξασφάλιζε μεγάλα κέρδη για το στρατιωτικο-βιομηχανικό μπλοκ στη δύση.

Ίσως αυτή να ήταν η βάση κι ο πυρήνας της λογικής του μπίρμαν, όταν έλεγε ότι για να κερδίσουμε την κούρσα του ανταγωνισμού με το ιμπεριαλιστικό σύστημα, θα έπρεπε να σταματήσουμε να τρέχουμε στην ίδια κατεύθυνση και να αλλάξουμε πορεία. Είναι φανερό όμως ότι δε μπορούμε να επιλέγουμε πάντα το στίβο και το πεδίο της (ταξικής) πάλης μεταξύ δύο συστημάτων, ούτε καν την κατεύθυνση της κούρσας πολλές φορές. Κι είναι ένας στίχος του ίδιου του μπίρμαν που το εξηγεί πολύ καλά αυτό. Από στόμια βγαίνει η δύναμη κι όχι από τα στόματα. Κι αυτή είναι η πικρή αλήθεια της unidad popular.

Ας επιστρέψουμε όμως στο θέμα μας. Οι αστοί κατάλαβαν ότι μια πλαγιομετωπική, «ψυχροπολεμική» επίθεση εναντίον των σοβιετικών, θα μπορούσε να τους φθείρει και να έχει καλύτερα αποτελέσματα. Αυτοί που ανέτρεψαν το σοσιαλισμό ήρθα μεταμφιεσμένοι ως κομμουνιστές, με συνθήματα για περισσότερο και καλύτερο σοσιαλισμό, αποκρύπτοντας τις πραγματικές τους προθέσεις.

Κι όταν μιλάμε για ανατροπή, δεν το κάνουμε με αυστηρά γεωγραφικούς όρους, για τους κακούς δυτικούς ιμπεριαλιστές, που διάβρωσαν δόλια και με δούρειους ίππους το σοσιαλιστικό μπλοκ, αλλά με όρους ταξικούς, γιατί κι αυτοί που δρομολόγησαν εκ των έσω την παλινόρθωση, στο στρατόπεδο των αστών βρίσκονταν. Ο υπαρκτός ανατράπηκε με αντεπανάσταση, δεν αυτοκτόνησε, ούτε κατέρρευσε υπό το βάρων εσωτερικών του αδυναμιών. Εάν κατέρρεε στην τελική, για να αντιστρέψουμε το αρχικό ερώτημα, κι είχε ξοφλήσει λόγω των αδυναμιών του, γιατί δεν έγινε μια ομαλή παλινόρθωση στα πρότυπα της κίνας πχ, και χρειάστηκε μια αντεπανάσταση που προκάλεσε τέτοιο πάταγο;

Υπάρχει και μια ακόμα παράμετρος, που δεν πρέπει να διαφύγει της προσοχής μας. Ένοπλη αντίσταση υπήρξε, κανονική αλλά και γιαλαντζί. Όχι όμως με αυτή σειρά.

Το 1991 είχαμε το πραξικόπημα του αυγούστου, από την επιτροπή σωτηρίας, ως μια ύστατη προσπάθεια εκ μέρους κάποιων στελεχών του κκσε να ανατρέψουν τη ροή των πραγμάτων. Στην πράξη ωστόσο, η απόπειρα αυτή ήταν τόσο πρόχειρα οργανωμένη που κατάφερε να πετύχει το ακριβώς αντίθετο απ’ τις διακηρύξεις της, επισπεύδοντας τη διαδικασία της παλινόρθωσης.

Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι το πράγμα είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο παρακμής και διάβρωσης που οποιαδήποτε προσπάθεια διάσωσης εκ των έσω, δε μπορούσε παρά να είναι θνησιγενής. Η επικρατέστερη εκδοχή όμως είναι ότι το πραξικόπημα οργανώθηκε με αυτόν τον τρόπο, από τα πάνω και χωρίς να απευθυνθεί μαζικά στο λαό, ώστε να είναι εξ αρχής καταδικασμένο σε αποτυχία και να «προβοκάρει» κάθε άλλη προσπάθεια αντίστασης στην προωθούμενη παλινόρθωση.

Κατά δεύτερον υπήρξε και πραγματική αντίσταση, καθόλη σχεδόν τη διάρκεια του 1993, που οδήγησε στα αιματηρά γεγονότα τον οκτώβρη του ίδιου έτους και την επίθεση στο κτίριο των σοβιέτ (που είχαν ήδη αστικοποιηθεί κι ήταν πλέον ένα είδος κοινοβουλίου) από τα τανκς του γέλτσιν. Όταν ο ρώσικος λαός, μετά την αρχική παραζάλη, κατάλαβε τι ήταν αυτό που έχασε και ποια ήταν η ουσία των ανατροπών, άρχισε να αντιδρά κι αντιμετωπίστηκε με καταστολή και όπλα. Το κίνημα αυτό έχασε τελικά, γιταί δεν ήταν σε θέση να αντιμετωπίσει στρατιωτικά την εξουσία του γέλτσιν. Αλλά το στρατιωτικό κομμάτι δε μπορεί παρά να πατά στο πολιτικό. Κι η πολιτική πρωτοπορία ήταν ευνουχισμένη, αδύναμη, κατώτερη των περιστάσεων, εξαιτίας της χρόνιας διαβρωτικής επίδρασης του κυρίαρχου ρεβιζιονισμού. Κάτι που ήταν καταλυτικό για τις προοπτικές αυτής της αντίδρασης και την τελική της ήττα.

Αυτός είναι ένας σοβαρός παράγοντας, αλλά δεν αρκεί από μόνος του να εξηγήσει πλήρως την παθητικότητα των λαών της σοβιετίας, που δεν ένιωσαν την ανάγκη να υπερασπιστούν πιο ενεργά το σοσιαλισμό που γνωρίσαμε, απ’ όσους τον επιβουλεύονταν. Και τήρησαν μια στάση απάθειας κι αδιαφορίας, που φαίνεται να αντιφάσκει λογικά με τα δημοσκοπικά ευρήματα στις πρώην σοβιετικές «δημοκρατίες», όπου η πλειοψηφία του πληθυσμού πιστεύει ότι ζούσε πολύ καλύτερα επί σοσιαλισμού. Αλλά όπως λέει ο θυμόσοφος λαός, πρέπει να χάσει κανείς κάποια πράγματα για να τα εκτιμήσει και να καταλάβει την αξία τους.

Όσοι έχουν διαβάσει το βιβλίο του μπάμπη ιωάννου για την εσσδ (που το αναφέρω ενδεικτικά ως παράδειγμα) θα πρόσεξαν οπωσδήποτε την περιγραφή κάποιων αρνητικών πλευρών της σοβιετικής κοινωνίας και τις εκπληκτικές αντιδράσεις των σοβιετικών πολιτών, όταν τους τις επεσήμαινε ο συγγραφέας.

-Α, ναι ο αλκοολισμός είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα με καταστροφικές συνέπειες. Ελπίζουμε ότι το κόμμα γνωρίζει τις διαστάσεις του και θα πάρει μέτρα για την αντιμετώπισή του.

Ή...

-Έχετε δίκιο, η παραοικονομία είναι ένα πολύ ανησυχυτικό πρόβλημα. Μακάρι το κόμμα να επιληφθεί του θέματος και να λάβει εγκαίρως τα απαραίτητα μέτρα.

Αυτού του είδους οι διάλογοι επαναλαμβάνονται σχεδόν μονότονα, με πανομοιότυπο τρόπο, τουλάχιστον δέκα φορές μες στο βιβλίο. Κι η κατάληξη είναι πάντα η ίδια, ακόμα κι από αυτούς που αποτελούν μέρος του προβλήματος –πχ κάποια άτομα που συμμετέχουν σε παράνομες αγοραπωλησίες. Παρόλα αυτά ευελπιστούν σφόδρα ότι το κόμμα θα μεριμνήσει τάχιστα για την επίλυση του προβλήματος.

Το πιο εντυπωσιακό σε αυτή την περίπτωση δεν είναι η υποκρισία κι η αντίφαση μεταξύ λόγων και έργων. Αλλά η μεταφυσική πίστη στο κόμμα, που είναι κάτι αφηρημένω, έξω από εμάς, και θα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα προβλήματα. Με άλλα λόγια, η καθολική ανάθεση της ελπίδας και όποιας πρακτικής δραστηριότητας στο σοβιετικό κράτος. Πιθανότατα πολλοί από αυτούς θα είχαν την ίδια ακριβώς αντίσταση, όταν εκδηλώθηκε ανοιχτά κι η αντεπανάσταση. Αα, πολύ ανησυχητικές εξελίξεις, μακάρι το κόμμα να αντιμετωπίσει κάπως την κατάσταση..

Κάποιοι λένε ότι η αδιαφορία ήταν ένα είδος παθητικές εκδίκησης των μαζών απέναντι σε ένα κράτος που το ένιωθαν ξένο, εχθρικό και δε θεωρούσαν ότι το δικό τους ατομικό συμφέρον, ταυτίζεται ή περνά μέσα από το συνολικό κρατικό συμφέρον.

Κάποιοι άλλοι λένε ότι η δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία και η ευθυνοφοβία, αυτή η ιδιότυπη «γραφειοκρατία από τα κάτω», είναι προϊόν του πατερναλιστικού χαρακτήρα της σοβιετικής εξουσίας, που κατέπνιγε το πρωτόβουλο πνεύμα, το ατομικό συμφέρον ή την προσωπικότητα, στη δικτατορία του συνόλου, τον ισοπεδωτικό κολεκτιβισμό, την αφαίρεση του μέσου όρου που αγνοούσε το ειδικό, το ιδιαίτερο και δεν του πρόσφερε κανένα κίνητρο να αναπτυχθεί.

Υπάρχει επίσης η άποψη ότι ο συγκεντρωτισμός στην παραγωγή και τις κρατικές λειτουργίες, που ήταν απαραίτητος σε κάποιες περιόδους και λειτούργησε σα φάρμακο για συγκεκριμένες νόσους, μακροπρόθεσμα μετατράπηκε στο αντίθετό του κι οδήγησε στη σταδιακή απονέκρωση (όχι του κράτους, αλλά) των σοβιέτ, που ήταν το ζωτικό κύτταρο της σοβιετικής εξουσίας.

Απ’ όλες αυτές τις παρατηρήσεις, αυτή που αξίζει να μας προβληματίσει περισσότερο είναι η τελευταία. Ως προς τα άλλα δύο: αφενός ο σοβιετικός λαός δεν επέδειξε αδιαφορία, αλλά ένα παθητικό ενδιαφέρον, όπως αποδείχτηκε κι από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος για τη διατήρηση της εσσδ στις αρχές του 91’ –οπότε το ζήτημα είναι διερευνήσουμε τις αιτίες για τις οποίες παρέμεινε παθητικό. Αφετέρου η φροντίδα της σοβιετικής κοινωνίας για την ανάπτυξη και καλλιέργεια της προσωπικότητας και των ιδιαίτερων κλίσεων κάθε ατόμου, φαίνεται στη σημερινή ανοιχτή και φιλελεύθερη κοινωνία, που αξιοποιεί τις γνώσεις και τα προσόντα τους με θέσεις δημιουργικής απασχόλησης στην καθαριότητα, στις οικοδομές και σε οίκους ανοχής.

Υπάρχει ωστόσο μία ακόμα σημαντική παράμετρος, που απαντάει εν μέρει στην παρατήρηση που ξεχωρίσαμε. Η πολιτική συνείδηση αναπτύσσεται στο έδαφος των κοινωνικών αγώνων και της διεκδίκησης. Κι η διεκδίκηση με τη σειρά της, στη βάση των αναγκών που παραμένουν ανικανοποίητες. Στη σοβιετική ένωση, όσο και αν φαίνεται παράδοξο, η πολιτική συνείδηση υποχώρησε μεταξύ άλλων, γιατί δεν υπήρχε το αντικειμενικό έδαφος για την ανάπτυξή της, εφόσον ο σοσιαλισμός ικανοποιούσε τις βασικές ανάγκες της πλειοψηφίας του κόσμου και του παρείχε έτοιμα μια σειρά δικαιώματα και προνόμια, για τα οποία δεν χρειαζόταν να αγωνιστεί (για να τα κατακτήσει τουλάχιστον, γιατί η διατήρηση είναι άλλη υπόθεση).

Στον κομμουνισμό εξάλλου, η πολιτική εν γένει απονεκρώνεται μαζί με το κράτος και τις κοινωνικές τάξεις. Στο σοσιαλισμό, ως ανώριμη βαθμίδα του κομμουνισμού, η πολιτική τείνει να απονεκρώνεται μαζί με τις ταξικές συγκρούσεις. Κατά συνέπεια, στη σοβιετία η πολιτική συνείδηση έπρεπε να δημιουργηθεί παραπλεύρως, στο ιδεολογικό επίπεδο –όσο και αν αυτό «μυρίζει ιδεαλισμό» σε κάποιους), μαζί με τα ηθικά κίνητρα στην παραγωγή, πχ. Και σε αυτόν τον τομέα, οι σοβιετικοί δεν είχαν –και δεν ήταν εύκολο να έχουν- πολύ καλά αποτελέσματα.

Οι λαοί της σοβιετικής ένωσης λοιπόν, ήταν σε θέση να αναγνωρίσουν εμπειρικά και εκ των υστέρων, την υπεροχή του σοσιαλισμού –παρά τις ελλείψεις του και τα όποια προβλήματα- και να το συγκρίνουν με τη σημερινή τους κατάσταση, αλλά δεν ήταν πολιτικά εξοπλισμένοι για να αναγνωρίσουν ένα συγκαλυμμένο ταξικό εχθρό και να τον αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά κι έγκαιρα, παίρνοντας την κατάσταση στα χέρια τους. Έτσι τώρα καλούνται να ξεκινήσουν από το μηδέν σχεδόν.

Όσοι όμως χρησιμοποιούν αυτή την πείρα όχι για να βγάλουν τα απαραίτητα διδάγματα, αλλά για να απορρίψουν το σοσιαλιστικό χαρακτήρα της εσσδ ή να μηδενίσουν την προσφορά της, ξεκινάνε πίσω κι από το μηδέν, έχοντας μπροστά τους ανυπέρβλητο εμπόδιο, τις αντικομμουνιστικές τους εμμονές.

Το προγραμματικό συνέδριο

Τις προάλλες στη συνέντευξή της στο κόντρα τσάνελ, η αλέκα έδωσε την είδηση αφήνοντας να εννοηθεί ότι το επόμενο συνέδριο του κόμματος θα είναι προγραμματικό, και θα εκσυγχρονίσει το ισχύον πρόγραμμα. Κι όχι, αυτό δε θα αφορά το κεφάλαιο των εργασιακών σχέσεων, όπως υπέθεσε ο δαιμόνιος ρεπόρτερ του καναλιού. Αλλά πολύ ευρύτερα και σοβαρά ζητήματα.

Τι είναι το προγραμματικό συνέδριο; Ο έξω κόσμος μπορεί να το σκεφτεί σαν την αναθεώρηση του συντάγματος. Προστίθενται ή αλλάζουν κάποια άρθρα, βάση της συσσωρευμένης πείρας και των ζητημάτων που αναδεικνύονται, χωρίς όμως να αλλάζουν οι βασικές αρχές του προγραμματικού-συνταγματικού κειμένου. Κάποιοι άσπονδοι φίλοι του κόμματος βέβαια μπορεί να πιαστούν από τον όρο αναθεώρηση και να τον μεταφέρουν αυτούσιο στα καθ’ ημάς με την πολιτική του έννοια. Αναθεώρηση του μαρξισμού-λενινισμού, που έχει σαφώς αρνητική χροιά και παραπέμπει στο συχωριανό αναθεωρητή του τραμπάκουλα: είχαμε έναν, πάει τέλειωσε, προχτές τον πήρανε. *(Κι υπ’ αυτήν την έννοια ίσως θα τους βόλευε να καθυστερήσουν λιγάκι οι αλλαγές και να γίνουν στο εικοστό συνέδριο που θα παρέπεμπε ευθέως στο εικοστό συνέδριο του κκσε, τη στροφή στο ρεβιζιονισμό που σηματοδότησε και τις πολιτικές της συνέπειες στο παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα και ευρύτερα).

Στο κόμμα βέβαια είχαμε περισσότερους, αλλά μας τελείωσαν πριν από καμιά εικοσαετία και κανείς δεν τους νοσταλγεί ιδιαίτερα. Αλλά το πρόγραμμα, όπως κι η θεωρία μας είναι ένα ζωντανό κείμενο, που πρέπει να παρακολουθεί τις εξελίξεις και να εξελίσσεται και το ίδιο. Ας δούμε λοιπόν τι μπορεί να εξετάσει σήμερα ένα προγραμματικό συνέδριο του κόμματος.

Το πρώτο που μπαίνει προς συζήτηση είναι η τακτική συμμαχιών του κόμματος και ο χαρακτήρας του μετώπου που προτείνει. Ως γνωστόν η κεντρική πρόταση που επεξεργάστηκε το 15^ο συνέδριο και υπάρχει στο ισχύον πρόγραμμα του κκε είναι συγκρότηση του ααδμ, αντι-ιμπεριαλιστικό, αντι-μονοπωλιακό, δημοκρατικό μέτωπο, που παλεύει για τη λαϊκή εξουσία-οικονομία. Το βασικό ζήτημα που καλείται να αντιμετωπίσει ένα μέτωπο είναι η σύνδεση τακτικής-στρατηγικής. Ότι πρέπει δηλ αφενός να προωθήσει το στρατηγικό στόχο, αφετέρου να συνάψει τακτικές συμμαχίες και να συσπειρώσει ευρύτερες δυνάμεις και μάζες, που δε συμφωνούν απαραίτητα με το στρατηγικό μας στόχο, δηλ το σοσιαλισμό. Με άλλα λόγια είναι μια τακτική συμμαχία, με τακτικά αιτήματα, που υπηρετούν όμως μια συγκεκριμένη στρατηγική.

Το ζήτημα της εξουσίας δε μπαίνει ως προαπαιτούμενο στα επιμέρους μέτωπα, πχ σε ένα σωματείο, ή μια επιτροπή αγώνα, αλλά ως η κοινή συνισταμένη του αγώνα τους, και το κριτήριο για μια συνεργασία, ανάλογα αν αυτή προωθεί ή όχι τον τελικό στόχο. Το μέτωπο δεν είναι αφηρημένη τέχνη, μέτωπο για το μέτωπο, αλλά τακτικές συμμαχίες, όπου τα σφυριά βαράνε προς την ίδια κατεύθυνση. Δε νοείται ένα κεντρικό μέτωπο, κοινωνικό και πολιτικό, να μην έχει πρόταση εξουσίας. Μήπως όμως η προβολή της στενεύει τον χαρακτήρα της συμμαχίας με δυνάμεις που δεν ενστερνίζονται την πάλη για σοσιαλισμό και οδηγεί στο σεχταρισμό, δηλ συμμαχία του κόμματος με τον εαυτό του και τους οπαδούς του που συμφωνούν με την πολιτική του; Όχι, η κε του μπλοκ δε συμφωνεί με αυτήν την εκτίμηση.

Η πρόταση εξουσίας του μετώπου πρέπει να προβάλλεται ανοιχτά ως η μόνη ρεαλιστική λύση που μπορεί να δώσει απάντηση στα ζητήματα τα οποία αναδεικνύει το μέτωπο. Μια πρόταση που δε θα λέει μόνο τι πρέπει να γίνει αλλά θα απαντά και στο βασικό ερώτημα ποιος θα τα κάνει. Η καθαρή στόχευση στο ζήτημα της εξουσίας είναι προϋπόθεση για την αφύπνιση του εργαζόμενου λαού, που πρέπει να καταλάβει ότι χρειάζεται να πάρει την κατάσταση στα χέρια του για να παλέψει για αλλαγές προς όφελός του και να τις διασφαλίσει κατακτώντας την εξουσία, δηλαδή τη δύναμη να τις επιβάλει. Στα πλαίσια αυτά οι κομμουνιστές διατηρούν τη δική τους αντίληψη για το σοσιαλισμό και τα χαρακτηριστικά της νέου τύπου εξουσίας, χωρίς να τα θέτουν ως προαπαιτούμενο για τη λαϊκή συμμαχία.

Κι αυτή είναι κατά τη δική μου αντίληψη το περιεχόμενο κι η σημασία αυτής της περιβόητης αποστροφής του προγράμματος για τη λαϊκή εξουσία-οικονομία, η οποία για εμάς είναι ο σοσιαλισμός, ενώ για τις σύμμαχες δυνάμεις μπορεί να σημαίνει κάτι άλλο. (Μια διαπίστωση που οφείλω να ομολογήσω ότι με είχε ταλαιπωρήσει αρκετά κατά το παρελθόν –κι υποθέτω πως δεν ήμουν και ο μόνος).

Αυτά γενικά ως προς το μέτωπο. Περνάμε παρακάτω στα πιο ειδικά. Τι μπορεί να απασχολήσει το συνέδριο του κόμματος; Ο χαρακτήρας του μετώπου κι ο πιθανός επαναπροσδιορισμός των ααδ χαρακτηριστικών του. Για να μην αεροβατούμε σε υποθέσεις και προδικάζουμε τις εξελίξεις θα σταθώ συγκεκριμένα σε δυο σημεία, θέτοντας και τους αντίστοιχους προβληματισμούς.

Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά παλιότερα συνεδριακά –κι όχι μόνο- ντοκουμέντα του κόμματος, θα διαπιστώσει ότι τα ααδ χαρακτηριστικά δεν είναι κάποια καινούρια λογική που εισήγαγε το 15^ο συνέδριο αλλά προϋπήρχαν σε προηγούμενες επεξεργασίες. Για παράδειγμα η εδα μιλούσε τη δεκαετία του 60 για εθνική, δημοκρατική αλλαγή, ενάντια στην ιμπεριαλιστική εξάρτηση και τα μονοπώλια, ενώ τη δεκαετία του 80’, όπου το βασικό σύνθημα που συμπύκνωνε την τακτική του κόμματος ήταν η «αλλαγή με κατεύθυνση το σοσιαλισμό» το πρόγραμμα μιλούσε για ένα ενιαίο επαναστατικό προτσές με δυο στάδια εκ των οποίων το πρώτο θα ήταν ααδ: αντιιμπεριαλιστικό, αντιμονοπωλιακό, δημοκρατικό.

Το σημερινό πρόγραμμα δε μιλάει για στάδιο, αλλά για μέτωπο. Μήπως όμως έχει έμμεση συγγένεια ή έστω κατάλοιπα από την πολιτική λογική εκείνης της εποχής, που είχε σοβαρά λάθη και αδυναμίες; Μήπως έχουν αλλάξει τα δεδομένα και κάποια σημεία χρήζουν αναπροσαρμογής;

Ένα δεύτερο σημείο προς επίρρωση αυτού του τελευταίου. Τι είναι αυτό που μεσολάβησε από το 95’ και άλλαξε δραματικά τα δεδομένα; Η μεγαλύτερη μεταπολεμική κρίση του καπιταλιστικού συστήματος. Η κρίση αυτή δημιουργεί έκτακτες συνθήκες που δε μπορούν να αντιμετωπιστούν εξ ολοκλήρου με τα «παλιά εργαλεία». Εν μέσω κρίσης, το ζητούμενο στην τακτική συγκυρία είναι η έξοδος από αυτήν προς όφελος του εργαζόμενου λαού. Κι αυτό τείνει να προσεγγίσει διαλεκτικά το στρατηγικό μας στόχο, καθώς είναι αδύνατο να επιτευχθεί στα πλαίσια του καπιταλισμού. Έξοδος από την κρίση σημαίνει «έξοδος» από τον καπιταλισμό κι αυτό είναι κάτι που υπαγορεύεται από τις αντικειμενικές συνθήκες κι όχι ιδεαλιστικά από το φλογερό επαναστατικό μας ταμπεραμέντο.

Αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν σοβαρές αδυναμίες στη μετωπική δράση του κόμματος και του κάθε σφου ξεχωριστά, στον χώρο δράσης του. Κάτι όμως που έχει να κάνει μάλλον με χρόνιες, γενικές αδυναμίες και δευτερευόντως με την άλφα ή βήτα κατεύθυνση των προγραμματικών και θεωρητικών επεξεργασιών του κόμματος, που δυστυχώς δεν επηρεάζουν άμεσα τη στάση του κόσμου της δουλειάς. Μακάρι να ήταν τόσο απλές οι ρίζες των προβλημάτων και να μπορούσαν να διορθωθούν εξίσου εύκολα.

Συνεπώς η τακτική οφείλει να προσαρμοστεί στα καινούρια δεδομένα και να ‘χει πιο καθαρή στόχευση. Αυτό φυσικά δε σημαίνει ότι τα επιμέρους μέτωπα έχουν χάσει τη σημασία τους. Ειδικά το αντιιμπεριαλιστικό μέτωπο είναι εξαιρετικά επίκαιρο σήμερα, τόσο εξαιτίας των τεκταινομένων στην ελλάδα, όσο και διεθνώς. Δε θα ήταν επομένως προβληματική τυχόν αντικατάσταση του όρου;

Το πρόβλημα κατά τη γνώμη μου δεν προκύπτει από την αντικατάσταση ενός όρου με άλλο, αλλά από την αντιδιαλεκτική ερμηνεία της μιας ή της άλλης γραμμής. Προβληματική συνεπώς θα ήταν μια μονοκόμματη αντίληψη που δε θα έλεγε ότι το ααδμ έχει σε τελική ανάλυση αντικαπιταλιστικό χαρακτήρα, αλλά θα αντιπαρέθετε μηχανιστικά το ένα στο άλλο, με όρους φοιτητικού συνδικαλισμού. Εξίσου προβληματική θα ήταν στον αντίποδα μια στείρα αντίληψη που δε θα βλέπει ότι μια πιο «καθαρή» αντικαπιταλιστική στόχευση, οφείλει να περιλαμβάνει διαλεκτικά τα επιμέρους ααδ αιτήματα και τα μέτωπα που συγκροτούνται γύρω από αυτό, αλλά θα απορρίπτει το αντι-ιμπεριαλιστικό μέτωπο ως λανθασμένο, μιλώντας στο όνομα ενός πούρου αντικαπιταλισμού. Το πώς βάζεις και παλεύεις μια γραμμή είναι εξίσου σημαντικό με τη «γραμμή» καθαυτή.

Δεύτερο ζήτημα, κάπως πιο συνοπτικά. Η εξέταση του σύγχρονου καπιταλισμού, η θέση της ελλάδας στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα και το ζήτημα της εξάρτησης. Κατά τη γνώμη μου αυτό το θέμα θα απαιτούσε προηγουμένως μια βαθύτερη συλλογική μελέτη του ελληνικού καπιταλισμού από το κμε και το τμήμα οικονομίας της κετουκε, για να βγουν ολοκληρωμένα και τεκμηριωμένα συμπεράσματα, κατά αναλογία της δουλειάς που έγινε με το δεύτερο τόμο του δοκιμίου ιστορίας του κόμματος και το ογκώδες κεφάλαιο που περιείχε, με τα εκτενή οικονομικά στοιχεία.

Όπως έχει διαφανεί από την αρθρογραφία του ρίζου, η κρατούσα αντίληψη είναι αυτή της αλληλεξάρτησης. Αν ισχύει κάτι τέτοιο, αυτό θα πρέπει να εκτεθεί διεξοδικά και να τεκμηριωθεί στα ντοκουμέντα του συνεδρίου και του νέου προγράμματος, ώστε να υπάρχει μια ολοκληρωμένη ερμηνεία που να απαντά σε βασικά ερωτήματα: τι είναι το σχήμα της αλληλεξάρτησης, πώς την εννοούμε, ποια χαρακτηριστικά έχει.

Εντελώς περιληπτικά θα πω ότι κατά τη δική μου εκτίμηση μια τέτοια θεώρηση πρέπει οπωσδήποτε να συμπεριλαμβάνει και να τονίζει τον όρο ανισότιμη, καθώς επίσης να περιέχει διαλεκτικά την έννοια της εξάρτησης. Διαφορετικά θα αποτύχει να ερμηνεύσει μια σειρά σύγχρονα κι ιστορικά φαινόμενα, που εκδηλώνονται με την καπιταλιστική κρίση και τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις.

Κατά τη δική μου αντίληψη πάντα, το πρόβλημα με τη θεωρία της εξάρτησης είναι πρωτίστως πολιτικό και αφορά τη θέση που υποστηρίζει ότι χρειάζεται μια ενδιάμεση περίοδος-φάση στο επαναστατικό προτσές, όπου η χώρα θα απεμπλακεί από την ιμπεριαλιστική εξάρτηση, προχωρώντας σε παραγωγική ανασυγκρότηση της οικονομίας της, πριν το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό. Μια λογική που –είτε το παραδέχονται οι θιασώτες της, είτε όχι- ισοδυναμεί με τη θεωρία των σταδίων. Κι είναι αυτή ακριβώς η ουσία της λογικής των αριστερών οικονομολόγων στην οποία συγκλίνουν μια σειρά ετερόκλιτες δυνάμεις, οπαδοί και -θεωρητικά- πολέμιοι της θεωρίας της εξάρτησης ή της λογικής των σταδίων.

Σε αυτά τα πλαίσια τέλος πρέπει να επαναπροσδιοριστεί η θέση σχετικά με το θέμα της κυβέρνησης και της λαϊκής διακυβέρνησης, καθώς κι οι δρόμοι και οι προϋποθέσεις από τους οποίους περνάει μια επαναστατική κατάσταση-διαδικασία. Αλλά αυτό είναι το θέμα μιας άλλης ανάρτησης.

Κλείνοντας το κείμενο επαναλαμβάνω και τονίζω ότι τα παραπάνω αποτελούν προσωπική προσέγγιση και εκτιμήσεις. Δεν επιχειρούν να παρουσιάσουν κάτι τετελεσμένο, ούτε να προδικάσουν τίποτα, παρά μόνο να θέσουν έναν προβληματισμό και πιθανόν να ανοίξουν ένα διάλογο, γόνιμο και ουσιαστικό.