*(Άρθρο συνεργάτη της κε του μπλοκ)
Κάποιες σκέψεις σε σχέση με την ταξική διάρθρωση της κοινωνίας και την «εξαθλίωση των μαζών».
Είναι πράγματι παράλογη η πολιτική των «Μνημονίων»;
Δεν είμαι και απόλυτος σε ό,τι γράφω, γιατί είναι και επιστημονικά θέματα, που χρειάζονται χρόνο (που δεν έχω) και δουλειά για να τεκμηριωθούν. Περισσότερο υποκειμενικές απόψεις και προσωπικές εμπειρίες εκφράζουν, σαν έναυσμα για συζήτηση.
Πολλοί εντυπωσιάζονται από την παθητικότητα της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στο Μνημόνιο και την γενικότερη επίθεση του Κεφαλαίου. Ανάμεσα τους κι αριστεροί, που προσπαθούμε να εξηγήσουμε το φαινόμενο, καθώς φαίνεται να θέτει σε αμφισβήτηση δικές μας γενικότερες αρχές και βεβαιότητες, που είχαμε, για την ριζοσπαστικοποίηση των μαζών κλπ.
Η εμφανής αντίφαση είναι πως, από την μια, έχουμε αντικειμενικές συνθήκες προλεταριοποίησης, και άρα εξαθλίωσης, μεγάλων στρωμάτων του πληθυσμού, και από την άλλη μια παθητικότητα στην υποδοχή των «μέτρων», που δεν συμβιβάζεται ούτε με την εξεγερτική απελπισία του προλετάριου, που δεν έχει να χάσει παρά μόνο τις αλυσίδες του, αλλά ούτε και με την οργή του μικροαστού, που χάνει την προνομιακή θέση του μέσα στην κοινωνία.
Κάποιες απόπειρες ερμηνείας στρέφονται στην «καθυστέρηση του υποκειμενικού παράγοντα», στον παραπλανητικό ρόλο των ΜΜΕ, στην ελπίδα ότι «όλα αυτά θα περάσουν, και θα ξανάρθουν οι παλιές-καλές μέρες».
Κάποιες άλλες στρέφονται κύρια στην ανεπάρκεια των αριστερών δυνάμεων (προεξάρχοντος βεβαίως του ΚΚΕ σαν κυρίαρχου σχηματισμού) να εμπνεύσουν και να καθοδηγήσουν τις καταπιεζόμενες τάξεις.
Θεωρώ πως οι παραπάνω, συνοπτικά και γενικόλογα αποδιδόμενες, απόψεις, ενώ έχουν εν μέρει βάσιμες αφετηρίες (κατά περίπτωση πάντα), προϋποθέτουν κάτι, που όχι μόνο δεν έχει αποδειχτεί αλλά δείχνει να αντιβαίνει και την άμεση εμπειρία, τουλάχιστον τη δική μου.
Εννοώ την αντικειμενική βάση. Πόσο έχει προχωρήσει η περίφημη «προλεταριοποίηση», και σε τι βαθμό αυτή ταυτίζεται με τις στατιστικές της ΕΛΣΤΑΤ και της EUROSTAT;
Για να μην ψάχνω, αντέγραψα τα χρειαζούμενα στοιχεία από ένα τροτσκιστικό ιστότοπο, που βρήκα πρόχειρα στο διαδίκτυο και αναφέρεται στις στατιστικές, θεωρώντας εύλογα ότι είναι σε γενικές γραμμές μη ανακριβή ως προς τα αριθμητικά μεγέθη.
Ας τα δούμε:
1. Τα στοιχεία της στατιστικής
Σταχυολόγηση, από «Μαρξιστική Φωνή»:
Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛ.ΣΤΑΤ το Α’ τρίμηνο του 2011 το σύνολο των απασχολούμενων ατόμων στην Ελλάδα ήταν 4.194.400. Από το σύνολο των απασχολούμενων, οι μισθωτοί εργαζόμενοι ήταν 2.660.100. Το 68,5 % του εργατικού δυναμικού απασχολούταν στον τομέα των υπηρεσιών, το 19,1% στη βιομηχανία και το 12,4 % στη γεωργία.
Με βάση την ίδια προαναφερόμενη πηγή, το Α’ τρίμηνο του 2011 οι εργοδότες ήταν 334.900, οι αυτοαπασχολούμενοι 967.700 και οι βοηθοί σε οικογενειακή επιχείρηση 231.600. Συνολικά, η ελληνική οικονομία έχει 960.000 επιχειρήσεις. Από αυτές, οι 930.000 απασχολούν από 0-10 άτομα και κατά μέσο όρο 4 άτομα, είναι δηλαδή, μικρές επιχειρήσεις. Πρέπει να σημειώσουμε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των καταγεγραμμένων εργοδοτών, δεν είναι ισχυροί καπιταλιστές, αλλά μικροαστοί που σε μεγάλο βαθμό οι επιχειρήσεις τους βρίσκονται σήμερα υπό κατάρρευση.
Από την άλλη πλευρά, οι αυτοαπασχολούμενοι σε ένα μεγάλο ποσοστό δεν πρέπει να κατατάσσονται στους μικροαστούς. Όπως τονίζει στην πρόσφατη έκθεσή του το ΙΝΕ -ΓΣΕΕ, μπορεί ο αριθμός των αυτοαπασχολούμενων να κυμαίνεται σε υψηλά επίπεδα, αλλά σε ένα μεγάλο ποσοστό που δεν μπορεί να υπολογιστεί με ακρίβεια, υποκρύπτει μισθωτή εργασία και οφείλεται στην απόπειρα των αφεντικών να απαλλαγούν από τις ασφαλιστικές εισφορές και άλλες εργατικές κατακτήσεις.
Ο πιο πρόσφατος «επίσημος» αριθμός των ανέργων (πηγή : ΕΛΛ.ΣΤΑΤ) είναι 908.000, δηλαδή το 18,4% του εργατικού δυναμικού της χώρας. Από αυτούς μόνο 188.092 άτομα παίρνουν επίδομα ανεργίας. Το μεγαλύτερο ποσοστό ανεργίας παρατηρείται στους νέους 15-24 ετών (43,5%). Τον Αύγουστο του 2011 σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2010 οι άνεργοι αυξήθηκαν κατά 295.000. Μόνο μέσα στον περασμένο Σεπτέμβριο έχασαν τη δουλειά τους 107.287 εργαζόμενοι.
Ο πραγματικός αριθμός των ανέργων όμως είναι μεγαλύτερος, καθώς οι επίσημες στατιστικές αρχές σκόπιμα κατατάσσουν στους «στους μη ενεργούς οικονομικά» και όχι στους άνεργους, εκείνους τους μακροχρόνια άνεργους που έχουν πάψει πλέον να αναζητούν δουλειά, αλλά και όσους νέους βγαίνουν στην αγορά εργασίας για πρώτη φορά και δεν βρίσκουν δουλειά. Το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ συμπεριλαμβάνοντας και αυτές τις κατηγορίες υπολογίζει το πραγματικό ποσοστό της ανεργίας σήμερα σε 25% του εργατικού δυναμικού.
2. Μια μετάφραση συμβατή με την εικόνα του υποκειμενικού παράγοντα.
Παρατηρούμε πως έχουμε :
Ανέργους………………………………………………….. 908.000
και
Απασχολούμενους (Α Τρ. 2011) ……………………… 4.194.400
από αυτούς δε μισθωτούς ……………………………. 2.660.100
ενώ εργοδότες-αυτοαπασχολούμενοι-συμβοηθούντες 1.534.200 και από αυτούς Εργοδότες 334.900
(4.194.400) Αυτοαπασχ. 967.700
Συμβοηθ. 231.600
Σύνολο 1.534.200
Ολοι αυτοί απασχολούνται σε (κρατηθείτε…) …………. ~960.000 επιχειρήσεις
Από τις οποίες οι …………………………………………… ~930.000 είναι κάτω των 10 ατόμων!!!,
Με μέσο όρο απασχόλησης τα 4 (!!, ναι τέσσαρα!) άτομα.
Αν κάνουμε έναν χοντρικό υπολογισμό:
4 x 930.000 = ~3.720.000 άτομα απασχολούνται σε αυτές τις 930.000 επιχειρήσεις των τεσσάρων ατόμων μαζί με τα αφεντικά-αυτοαπασχολούμενους-συμβοηθούντες.
Αν αφαιρέσουμε αφεντικά, αυτοαπασχολούμενους και συμβοηθούντα μέλη θα έχουμε:
3.720.000 – 1.534.200 = 2.185.800 μισθωτούς στις «επιχειρήσεις» των τεσσάρων (4) ατόμων.
Δηλαδή, από τα 2.660.100 των μισθωτών, τα ………… ………………………………2.185.800 η 82.3 %
δουλεύουν σε επιχειρήσεις των τεσσάρων (4) ατόμων
Και μόνο τα 2.660.100 – 2.185.800 = ……………………………………………………..474.300 η 17.83 %
δουλεύουν σε επιχειρήσεις > των 10 ατόμων.
ΣΧΟΛΙΑ
Τα νούμερα μου φαίνονται εξωφρενικά και χρειάζονται επανεξέταση για επιβεβαίωση.
Θα ήμουν επίσης περίεργος να έβλεπα τα αντίστοιχα νούμερα για κάποιες ανεπτυγμένες καπιταλιστικές οικονομίες, όπως π.χ. η Γερμανική, η Γαλλική, η Βρετανική κλπ. Εχω ακουστά, πως εκεί αυτά τα ποσοστά είναι …ανάποδα. Δηλαδή το μεγάλο ποσοστό των μισθωτών εργάζεται στις μεγάλες επιχειρήσεις και μόνο ένα μικρό στις μικρές.
Πάντως, αν αληθεύουν, εξηγούν πολλά, και δίνουν αφορμή για περισσότερες σκέψεις.
Κατ αρχήν, για να τα πάρουμε από την αρχή, πόσο είναι «προλετάριοι» οι ~1.534.200 αφεντικά-επαγγελματίες;
Είναι αλήθεια ότι πολλοί από αυτούς αρχίζουν και τα κλείνουν τα μαγαζιά τους.
Αλλά είναι γι αυτό προλετάριοι;
Μπορεί να είναι άνεργοι όσοι είναι, αλλά πολλοί έχουν ιδιόκτητα σπίτια, συχνά όχι ένα αλλά δύο εξοχικά (ένα το πατρικό, στο χωριό, και το άλλο στην Πάρο η στην Εύβοια…), 2-3 αυτοκίνητα, (που τώρα πάνε και καταθέτουν για το ένα τις πινακίδες), καταθέσεις, (πολλοί από αυτούς στο εξωτερικό), πολλοί έχουν και ακίνητα νοικιασμένα (που τώρα ξενοικιάζονται και αρχίζει να πέφτει η αξία τους αλλά διατηρούν μια παραμένουσα αξία). Με λίγα λόγια έχουν λίπος (με την αρχική ομηρική έννοια της λέξης), να το κάψουν.
Το ίδιο ισχύει και για πολλούς από τους μισθωτούς, τόσο του 82.3% όσο και του 17.83%. Βάλτε και την εργατική αριστοκρατία, golden boys κλπ., την κομματική νομενκλατούρα και τους κομματικούς στρατούς των δύο μεγάλων κομμάτων, που είναι «τακτοποιημένοι» κύρια στο δημόσιο (αλλά και σε προνομιακές θέσεις του ιδιωτικού τομέα) και είναι εξαιρετικά διογκωμένη (πολεοδομίες, εφορίες, υπουργεία, οργανισμοί Κ.Ω., τελωνεία, σώματα ασφαλείας, τράπεζες, εκπαίδευση, κλπ. κλπ. κλπ……κόσμος και ντουνιάς…..)
Κοντά σε όλους αυτούς τους πολυάριθμους ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΑ «ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΟΥΣ»(*), πρέπει να δούμε και την παρουσία πολλών εργαζομένων – προλετάριων, που ιδεολογικά επηρεάζονται από την κυρίαρχη ιδεολογία, με αιχμή το χειροπιαστό παράδειγμα των προηγουμένων. Και αυτοί συμπεριφέρονται πολιτικά (ακόμη και οικονομικά, χωρίς να έχουν την δυνατότητα –εξ ού και οι «κάρτες») σαν να είναι «μικρομεσαίοι» ενώ δεν είναι. Αυτοί είναι οι ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΑ «ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΟΙ».
Η χώρα μας για ιστορικούς λόγους, που μπορεί να έχουν σχέση ακόμη και με τη ύπαρξη-δράση του Δημοκρατικού Στρατού και τον εμφύλιο, ήταν (και είναι ακόμη…) μια χώρα «μικρομεσαίων», που βρίσκονταν από το ‘50-‘60 και επισήμως από το ’74 σε συμμαχία με τον Ιμπεριαλισμό και το Κεφάλαιο στην αντιπαράθεση με το Σοσιαλιστικό στρατόπεδο και τον κομμουνισμό γενικά σαν ιδεολογία.
Για χάρη αυτής της συμμαχίας το ντόπιο Κεφάλαιο έκανε σοβαρές οικονομικές υποχωρήσεις, ανέχτηκε τη μικρή ιδιοκτησία της γής (και άρα την αντιπαροχή), ανέχτηκε ακόμη και την «σοσιαλμανία», την ΑΤΑ κλπ.. Ξέχωρα από τους γνωστούς πολιτικούς συμβιβασμούς (νομιμοποίηση ΚΚΕ, προσωρινή έξοδος από το στρατιωτικό ΝΑΤΟ, «τριτοδρομισμός» του Α. Παπανδρέου κλπ.).
Οι ισορροπίες αυτής της συμμαχίας κλονίστηκαν μετά το ’91 με την πτώση του Σοσιαλισμού και την κρίση του Καπιταλισμού, που επακολούθησε, συμπτωματικά η όχι ας μη το συζητήσουμε εδώ. Βέβαια η καπιταλιστική κρίση και η συνακόλουθη επιθετικότητα του Κεφαλαίου είχαν εκδηλώσει συμπτώματα και πριν από το ’89-’91, αλλά κυρίως μετά αποχαλινώθηκε ο Καπιταλισμός.
Η ουσία είναι πως, αρχίζοντας δειλά-δειλά από το ’85 – ’90, άρχισαν να αμφισβητούνται πολλά, ανάμεσά τους και αυτό το 82.3– 17.83%, που προφανώς δεν είναι συμβατό ούτε με την εξέλιξη των παραγωγικών δυνάμεων ούτε και με την καπιταλιστική συσσώρευση.
Πόσο τα έχουν χωνέψει αυτά οι πολυάριθμοι, αντικειμενικοί και υποκειμενικοί, «μικρομεσαίοι» της χώρας μας;
Από ό,τι βλέπω, από ελάχιστα ως καθόλου.
Αυτό φαίνεται και από τις αντιδράσεις τους (πλατείες, μούντζες, «μπάχαλα», εθνικισμός, αποδοκιμασίες παρελάσεων, «Κερατέα», Λαζόπουλος, κλπ.…) αλλά και από τις πολιτικές εκφράσεις τους, που βέβαια, επεκτείνονται και στον χώρο της αγοραίας αποκαλούμενης «Αριστεράς».
Θάλεγα λοιπόν πως είναι πολύ-πολύ εξηγήσιμη η εμφανέστατη παθητικότητα του μεγάλου μέρους της ελληνικής κοινωνίας στην υποδοχή των «μέτρων». Είναι ακόμη μια κοινωνία, «τύπου Πασόκ», ανεξαρτήτως «αριστερών», «δεξιών», «κεντρώων».
Ιδιαίτερα ορισμένοι «αριστεροί» πολιτικοί εκφραστές τους, δεν έχουν καταλάβει καν την έννοια της καπιταλιστικής επίθεσης, που βιώνει ΚΑΙ ο δικός τους κοινωνικός χώρος.
Δεν έχουν πάρει τα μηνύματα των καιρών.
Δεν τους βοηθάει και ο ενδημικός σε αυτά τα στρώματα, (συνήθως ντροπαλός, που συχνά γίνεται ξετσίπωτος και φανατισμένος) αντικομμουνισμός.
Δεν τους βοηθάει, ούτε η χαρακτηριστική τους αλαζονεία, που οφείλεται στην σχετικά ενδιάμεση, οιονεί διευθυντική, ιεραρχική θέση τους στην οργάνωση της εργασίας, ούτε και η κληρονομημένη από τα «καλά χρόνια» αυτοπεποίθηση τους.
Προφανώς τους είναι δύσκολο να προσαρμοστούν στον τρόπο σκέψης μιας νέας ζωής, που δεν θα παρέχει τέτοια προνόμια.
Παρεξηγούν τους σκοπούς και τις συνέπειες των «μεταρρυθμίσεων». Νομίζουν ότι στρέφονται μόνο κατά των εργαζομένων.
Δεν κατανοούν πως μπορεί οι «μεταρρυθμίσεις» να στρέφονται κατά της εργατικής τάξης, να την εξαθλιώνουν απόλυτα και σχετικά, αλλά δεν πρόκειται να εξαλείψουν την Ε.Τ. σαν τάξη.
Ενώ αντίθετα, αυτούς τους ίδιους, όχι μόνο θα τους εξαθλιώσουν αλλά και θα τους συντρίψουν και σαν τάξη.
Θα τους εκμηδενίσουν.
Δεν έχουν καμιά ελπίδα να ανασυγκροτηθούν σαν τάξη.
Δε θα ξανάρθουν γι' αυτούς «οι παλιές-καλές μέρες».
Η ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ, ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΕΡΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΦΟΡΤΩΜΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ Ε.Τ., ΕΧΕΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΣΤΟΧΟ ΚΑΙ ΤΗΝ «ΦΥΓΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΕΜΠΡΟΣ», ΔΗΛΑΔΗ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΕΡΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΟΠΟΙΗΣΗ-ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ, ΑΡΑ ΤΗΝ ΕΞΟΝΤΩΣΗ ΤΩΝ «ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΩΝ».
Θεωρώ πως αυτός είναι και ο πραγματικός λόγος, που ακολουθείται από το μεγάλο κεφάλαιο αυτή η φαινομενικά «παράλογη» οικονομική πολιτική των Μνημονίων, Μεσοπροθέσμων κλπ., που σκοτώνει την «μικρή» οικονομία (και προσωρινά και εν μέρει και την «μεγάλη») τάχαμου για την «δημοσιονομική εξυγίανση» και την «ικανοποίηση των δανειστών». Ενώ είναι πασιφανέστατο πως αν ο στόχος ήταν να πληρωθούν τα χρέη, έστω εν μέρει, θα λαμβάνονταν μέτρα για την τόνωση ΚΑΙ της «μικρής» οικονομίας.
Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράλογη αυτή η πολιτική.
Αρκεί να κατανοήσουμε τους πραγματικούς στόχους της.
Η δια της κατεδάφισης των ιστορικών κατακτήσεων των εργαζομένων καταστροφή των μισθών τους, θα έχει σαν παράπλευρη απώλεια την καταστροφή εκείνης της οικονομίας, που κυρίως στηρίζεται στα μικρά εισοδήματα. Δηλαδή της οικονομίας των «μικρομεσαίων». Με «ένα σμπάρο δυό τρυγώνια» το μεγάλο κεφάλαιο, δηλαδή Το Κεφάλαιο. Και καθαρίζει το έδαφος για την εντατικότερη εκμετάλλευση της εργατιάς, και απαλλοτριώνει τους άχρηστους τώρα πια για αυτό «μικρομεσαίους».
Απόλυτα λογική οικονομική πολιτική λοιπόν, για τους στόχους και με την λογική της «αγοράς» και του Κεφαλαιοκράτη.
Και να προσθέσουμε και κάτι, που έχει σημασία: Δεν υπάρχει καπιταλιστικό φως στο τούνελ.
Η απαλλοτρίωση των περιουσιών θα είναι οριστική. Οι μετέπειτα συνθήκες δεν θα επιτρέπουν την ανάκτηση ή τον σχηματισμό νέων περιουσιακών στοιχείων σε πλατειές μάζες.
Η συγκεντροποίηση δεν είναι ευκαιριακή διεργασία: Ερχεται για να μείνει…
Είναι ο Καπιταλισμός του μέλλοντός μας.
Θα πεί κανείς, με βάση τα προηγούμενα, «καλά, δηλαδή δεν είναι ώριμες οι αντικειμενικές συνθήκες για την αλλαγή των σχέσεων παραγωγής»; Δεν πρέπει να συγχέουμε την ωρίμανση των υλικών προϋποθέσεων, με την ακόμη συντηρούμενη καλή οικονομική κατάσταση μεγάλων μερίδων του πληθυσμού, που, μάλιστα, μπορεί πολύ γρήγορα να καταρρεύσει. Οι ώριμες αντικειμενικές συνθήκες έχουν να κάνουν με την παραγωγή μεγάλης κλίμακας, την γιγάντωση των μονοπωλίων, που έχει προχωρήσει και στην χώρα μας.
Θα έλεγα πως μια όψη της παραπέρα ωρίμανσης και των αντικειμενικών προϋποθέσεων είναι ακριβώς και η ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, Η ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ. Είναι αναπόφευκτο η δουλειά του μπακάλικου να περάσει στο σούπερμάρκετ και στην «αλυσίδα». Το ζήτημα είναι ποιος θα διοικεί την «αλυσίδα»: Η «Μονσάντο» ή η Κοινωνία των εργαζομένων;
Και οι «μικρομεσαίοι» ας αποφασίσουν την ύστατη ώρα, τώρα, που τελειώνουν τα ψέματα: Θα κοινωνικοποιηθούν ομαλά και ανθρώπινα από την «Λαϊκή Εξουσία» η θα απαλλοτριωθούν όπως βλέπουμε να γίνεται σήμερα, από τον τραπεζίτη και το IMF-ΕΕ, με το μαστίγιο της έξωσης και της πείνας;
Σήμερα το πρωϊ (9.01.2012) άκουγα τον Χατζηνικολάου, να ωρύεται ακριβώς γι αυτό, για τις συνέπειες των «μνημονίων» στην «μικρομεσαία τάξη». Φαίνεται εκφράζει κάποιες μερίδες μικροκεφαλαιοκρατών, που πιθανόν έχουν καταλάβει τι τους περιμένει. Αλλά βέβαια, αυτοί θα αναζητούν λύσεις με την «αριστερά» να σέρνεται πίσω τους για κάποια υποθετική διαπραγμάτευση με το μεγάλο Κεφάλαιο. «Ο λύκος κι αν εγέρασε, κι άσπρισε το μαλλί του, ούτε την γνώμην άλλαξε, ούτε την κεφαλή του». Κούνια, που τους κούναγε.
Είναι θέμα μιας άλλης συζήτησης, πώς μπορεί να προσεγγίσει τμήματα των μικρομεσαίων η Ε.Τ. και το Κόμμα, ώστε να στήσει μια κοινωνική συμμαχία υπό την ηγεσία της πια και όχι υπό την ηγεσία των «μικρομεσαίων», που βιώσαν οι δικές μας οι γενιές. Και να αποτρέψει και τον εκφασισμό τους.
Θα μπορούσαμε, (για παράδειγμα, λέω..) να χρησιμοποιήσουμε τα όπλα, που κάποτε η αντίδραση χρησιμοποίησε κατά των κομμουνιστών: «Οι κομμουνιστές θα σας πάρουν τα σπίτια». Τώρα, που ο τραπεζίτης, με τα δάνεια θα μετατρέψει τον ιδιοκτήτη σε ενοικιαστή του δικού του σπιτιού (αν δεν τον πετάξει στο δρόμο…), μήπως είναι καιρός να κατεβάσουμε το σύνθημα: «Με την Λαϊκή Εξουσία, για να σώσουμε το σπίτι μας, για νάχει ο καθένας ένα σπίτι και μια δουλειά!»;
Αλλά είπαμε αυτό είναι θέμα μιας επόμενης μεγάλης συζήτησης.
-------------------------------------------------------------------------------------
(*) Τα εισαγωγικά έχουν σχέση, με την επιστημονικότητα του όρου «μικρομεσαίοι». Δανείζομαι τον όρο καταχρηστικά για να περιγράψω συνοπτικά αυτά τα ετερόκλητα κοινωνικά στρώματα, που στις ειδικές συνθήκες της πατρίδας μας εμφάνισαν και εξακολουθούν να διατηρούν προς το παρόν μια σχετικά ενιαία, πολιτική κυρίως, συμπεριφορά, ακόμη και αν εκφράζονται από διαφορετικά κόμματα.
10.01.2012 . Σεχτάρ ο Τρομερός
Τετάρτη 11 Ιανουαρίου 2012
Δευτέρα 9 Ιανουαρίου 2012
Το σοβιετικό ΕΣΥ
Στο τελευταίο βιβλίο με τις μαρτυρίες της, η έλλη παππά περιγράφει μεταξύ άλλων το ταξίδι της στην εσσδ, στα μέσα της δεκαετίας του 60’, προκειμένου να υποβληθεί σε μια εγχείριση στο θυρεοειδή. Σε αντίθεση με όσα έχουμε ως εικόνα για την ανωτερότητα του κράτους πρόνοιας στις σοσιαλιστικές χώρες, ιδιαίτερα στους τομείς της παιδείας και της υγείας, η παππά περιγράφει με μελανά χρώματα τις εμπειρίες της από το ταξίδι της και την απογοήτευση που της προξένησε.
Λέει ότι οι σοβιετικοί γιατροί αγνοούσαν το σπινθηρογράφημα κι ότι η γυναίκα του σοβιετικού πρέσβη κοριούκιν, απορούσε με την επιλογή της να πάει στη σοβιετία να εγχειριστεί, γιατί αυτοί προσπαθούσαν να έρθουν στην ελλάδα, για τους ίδιους λόγους..! Κι αυτό είναι ένα από τα –ουκ ολίγα- σημεία στο βιβλίο, όπου αρχίζεις να αναρωτιέσαι για την αντικειμενικότητα και την εντιμότητα της συγγραφέα.
Η δική μου εικόνα είναι τελείως διαφορετική. Δεν πατάει σε κάποια προσωπική εμπειρία, αλλά βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις κατά καιρούς διηγήσεις του σοβιετικού κυριούλη απ’ τη δική του παραμονή στην χώρα των σοβιέτ, -έστω και αν την πρόλαβε στα τελευταία της, κατά την περίοδο της παρακμής της.
Ποια ήταν λοιπόν τα βασικά χαρακτηριστικά του σοβιετικού συστήματος υγείας; Πρώτο και κύριο ο δωρεάν χαρακτήρας του, για όλους ανεξαιρέτως τους κατοίκους της σοβιετικής επικράτειας. Δεν υπήρχε περίπτωση να αντιμετωπίζει κανείς οποιοδήποτε πρόβλημα και να μην υποβληθεί δωρεάν σε εξετάσεις. Κι εννοούμε εξέταση πλήρη κι εξονυχιστική, για να εντοπίσουν το παραμικρό, όχι μια τυπική διεκπεραίωση που έμενε στην επιφάνεια.
Την ίδια στιγμή που εδώ χρεώνεται πλέον μέχρι κι η είσοδος στα νοσοκομεία, ακόμα και για τους εθελοντές αιμοδότες. Οι –διαρκώς αυξανόμενοι- ανασφάλιστοι πληρώνουνε τον κούκο αηδόνι για εξετάσεις, ενώ οι ασφαλισμένοι καλύπτονται σε ολοένα και λιγότερες από τα ταμεία τους. Για να μην πιάσουμε τα υπόλοιπα –νοσήλια, φάρμακα, φακελάκια, κτλ.
Στη σοβιετία κατά κανόνα δεν υπήρχε φακελάκι, πέρα από διάφορα «φιλέματα» στους θεράποντες γιατρούς, εν είδει ευγνωμοσύνης από τους ασθενείς για τις υπηρεσίες τους. Κι όσο για τα φάρμακα, παρέχονταν κι αυτά σχεδόν δωρεάν, σε συμβολικές τιμές. Αλλά δε βρίσκονταν στο επίκεντρο της φιλοσοφίας του συστήματος. Σε αντίθεση με τη δύση, όπου η συνήθης λογική είναι να σου δώσουν μια αγωγή, για να σε κρατήσουν πελάτη τους και να συνεχίσεις να πληρώνεις για όσο το δυνατόν περισσότερο.
Ο σοβιετικός κυριούλης μας διηγήθηκε και μια δική του εμπειρία, που του άλλαξε μέχρι σήμερα τον τρόπο αντιμετώπισης των πραγμάτων. Ενώ ήταν από μικρός φιλάσθενος κι επιρρεπής στις αρρώστιες, βρέθηκε να σπουδάζει στη μόσχα, όπου τον χειμώνα η θερμοκρασία έπεφτε πολύ συχνά αρκετούς βαθμούς κάτω από το μηδέν.
Μια φορά που κάλεσε μια γιατρό –από τις αντίστοιχες δικές μας πρώτες βοήθειες- του είπε ότι μπορούσε να του συνταγογραφήσει μια αντιβίωση. Αλλά αν ήθελε να αντιμετωπίσει οριστικά το πρόβλημα, έπρεπε να αλλάξει τη θερμορροή του σώματός του –αν το μεταφέρω καλά, χωρίς κάποια χοντρή ανακρίβεια- και να σκληραγωγηθεί. Σε αυτά τα πλαίσια του συνέστησε πχ ψυχρολουσίες –στην κυριολεξία- ώστε να συνηθίσει τον οργανισμό του να αντεπεξέρχεται σε χαμηλότερες θερμοκρασίες.
Ίσως κάποιοι το βρίσκουν κομπογιαννίτικο, αλλά ο σοβιετικός κυριούλης λέει ότι το αποτέλεσμα ήταν άμεσο, και δεν χρειάστηκε ποτέ ξανά ιατρική βοήθεια, όσο διέμεινε στην παγωμένη μόσχα.
Ποιο ήταν όμως το επίπεδο των παροχών; Μήπως το δωρεάν συνεπαγόταν και κακή ποιότητα υπηρεσιών;
Ο περικλής λέει ότι πρέπει να κρίνουμε το σοβιετικό σύστημα παίρνοντας υπ’ όψιν τις συγκεκριμένες συνθήκες, ως το σύστημα μιας περικυκλωμένης χώρας με συγκεκριμένες δυνατότητες. Το μέτρο της σύγκρισης δε μπορεί να είναι οι πολυτελείς κλινικές της δύσης, που είναι για λίγους κι εκλεκτούς –και κατά βάση για όσους έχουν να πληρώσουν. Αλλά ο μέσος όρος των δημόσιων νοσοκομείων –όπου το δημόσιο πρέπει να μπαίνει σιγά-σιγά σε εισαγωγικά.
Αυτό δε σημαίνει όμως ότι το επίπεδο υπηρεσιών ήταν χαμηλό.
Στον περικλή είχε κάνει μεγάλη εντύπωση –και μας τη διηγείται συχνά- η περίπτωση ενός βραζιλιάνου συντρόφου και συμφοιτητή του, ονόματι φελίπε, που είχε μεγάλη μυωπία, έξι ή επτά βαθμών, κι υπεβλήθη σε επέμβαση με λέιζερ. Η οποία δεν του εκμηδένισε εντελώς την πάθηση, αλλά την έριξε σε αμελητέα επίπεδα (κάτω της μισής μονάδας) και του ‘αποκάλυψε’ έναν καινούριο κόσμο, με εικόνες που ως τότε βασικά αγνοούσε.
Όλα αυτά εικοσιπέντε χρόνια πριν. Κι ενώ σήμερα η τεχνολογία έχει προχωρήσει κατά πολύ και θα προσέφερε ακόμα μεγαλύτερες δυνατότητες στους σοβιετικούς. Αλλά το πιο εντυπωσιακό είναι ότι η επέμβαση έγινε εντελώς δωρεάν, ακόμα και για τον φελίπε, που δεν ήταν σοβιετικός υπήκοος!
Πολλοί συνηθίζουν να προσπερνάνε το δωρεάν χαρακτήρα τέτοιων παροχών, σα να είναι κάτι σχετικά απλό ή κι ασήμαντο. Πίσω από αυτές τις παροχές όμως βρίσκεται πολιτική οικονομία, συγκεκριμένες σχέσεις παραγωγής, ανεπτυγμένη τεχνική και πολιτικό σχέδιο.
Κάτι που ισχύει εξίσου εμφατικά στην περίπτωση της κούβας. Μπορεί να βρίσκεται σε δεινή οικονομική θέση εξαιτίας του εμπάργκο και της σπάνης ενεργειακών πόρων και πρώτων υλών, αλλά έχει καταφέρει να αναπτύξει ένα άρτιο σύστημα υγείας και να εξάγει κατά βάση γιατρούς –όπως στο πρόγραμμα αλληλοβοήθειας με την βενεζουέλα του τσάβες.
Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Αναφέρω ενδεικτικά το δείκτη παιδικής θνησιμότητας, που είναι ένας από τους μικρότερους παγκοσμίως, την ιατρική σχολή της αβάνας που εκτείνεται σε έναν χώρο που είναι όσο όλη η πανεπιστημιούπολη του αριστοτελείου στη θεσσαλονίκη. Τους αμερικανούς πολίτες που ταξιδεύουν στην κούβα για να θεραπευτούν, γιατί δε διαθέτουν τα ποσά που απαιτούνται στις ηπα. Και τη θεραπεία από κουβανούς γιατρούς ενός εκ των δολοφόνων του γκεβάρα, που έπασχε από καταρράκτη –κι ίσως μαζί με την πάθηση να έχασε και την ταξική μυωπία συν τοις άλλοις.
Δεν υπήρχε λοιπόν κανένα μελανό σημείο σε αυτό το σύστημα;
Όχι, δε μπορούμε να το ισχυριστούμε αυτό. Το βασικό αρνητικό ήταν οι ιδιαίτερες κλινικές που προορίζονταν ειδικά για ανώτερα κρατικά και κομματικά στελέχη κι είχαν καλύτερο επίπεδο από το μέσο όρο (και σε αυτό έχει δίκιο η παππά).
Κι εδώ μπαίνουν μια σειρά από ζητήματα κι ερωτήματα. Από τα προνόμια στο σοσιαλισμό –όπου παραμένει το άνισο, αστικό δίκαιο, χωρίς αστική τάξη- και το νεποτισμό της γραφειοκρατίας, ως τα ηθικά κίνητρα και το παράδειγμα που –οφείλει να- δίνει η πρωτοπορία, αρνούμενη την ειδική μεταχείριση και τα προνόμια.
Αυτά όμως ξεφεύγουν απ’ το θέμα της ανάρτησης. Η οποία έγινε με αφορμή τον πρόσφατο θάνατο του βαζιούλιν και τις άσχημες συνθήκες νοσηλείας του σε ένα νοσοκομείο της μόσχας. Κι αυτό πρέπει να είναι το μέτρο σύγκρισης με τη σοβιετική ρωσία. Το πριν και το μετά. Και η ραγδαία πτώση του μέσου προσδόκιμου ζωής στην «ισχυρή ρωσία του πούτιν» κάτω από τα εξήντα χρόνια.
Κάτι που αντανακλά τη ραγδαία πτώση συνολικά του βιοτικού επιπέδου στις «δημοκρατίες» της πρώην εσσδ. Κι ισοδυναμεί στην ουσία με γενοκτονία, αναδεικνύοντας με τραγικό τρόπο το δίλημμα που τίθεται επιτακτικά μπροστά σε όλους τους λαούς του πλανήτη.
Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα.
Λέει ότι οι σοβιετικοί γιατροί αγνοούσαν το σπινθηρογράφημα κι ότι η γυναίκα του σοβιετικού πρέσβη κοριούκιν, απορούσε με την επιλογή της να πάει στη σοβιετία να εγχειριστεί, γιατί αυτοί προσπαθούσαν να έρθουν στην ελλάδα, για τους ίδιους λόγους..! Κι αυτό είναι ένα από τα –ουκ ολίγα- σημεία στο βιβλίο, όπου αρχίζεις να αναρωτιέσαι για την αντικειμενικότητα και την εντιμότητα της συγγραφέα.
Η δική μου εικόνα είναι τελείως διαφορετική. Δεν πατάει σε κάποια προσωπική εμπειρία, αλλά βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις κατά καιρούς διηγήσεις του σοβιετικού κυριούλη απ’ τη δική του παραμονή στην χώρα των σοβιέτ, -έστω και αν την πρόλαβε στα τελευταία της, κατά την περίοδο της παρακμής της.
Ποια ήταν λοιπόν τα βασικά χαρακτηριστικά του σοβιετικού συστήματος υγείας; Πρώτο και κύριο ο δωρεάν χαρακτήρας του, για όλους ανεξαιρέτως τους κατοίκους της σοβιετικής επικράτειας. Δεν υπήρχε περίπτωση να αντιμετωπίζει κανείς οποιοδήποτε πρόβλημα και να μην υποβληθεί δωρεάν σε εξετάσεις. Κι εννοούμε εξέταση πλήρη κι εξονυχιστική, για να εντοπίσουν το παραμικρό, όχι μια τυπική διεκπεραίωση που έμενε στην επιφάνεια.
Την ίδια στιγμή που εδώ χρεώνεται πλέον μέχρι κι η είσοδος στα νοσοκομεία, ακόμα και για τους εθελοντές αιμοδότες. Οι –διαρκώς αυξανόμενοι- ανασφάλιστοι πληρώνουνε τον κούκο αηδόνι για εξετάσεις, ενώ οι ασφαλισμένοι καλύπτονται σε ολοένα και λιγότερες από τα ταμεία τους. Για να μην πιάσουμε τα υπόλοιπα –νοσήλια, φάρμακα, φακελάκια, κτλ.
Στη σοβιετία κατά κανόνα δεν υπήρχε φακελάκι, πέρα από διάφορα «φιλέματα» στους θεράποντες γιατρούς, εν είδει ευγνωμοσύνης από τους ασθενείς για τις υπηρεσίες τους. Κι όσο για τα φάρμακα, παρέχονταν κι αυτά σχεδόν δωρεάν, σε συμβολικές τιμές. Αλλά δε βρίσκονταν στο επίκεντρο της φιλοσοφίας του συστήματος. Σε αντίθεση με τη δύση, όπου η συνήθης λογική είναι να σου δώσουν μια αγωγή, για να σε κρατήσουν πελάτη τους και να συνεχίσεις να πληρώνεις για όσο το δυνατόν περισσότερο.
Ο σοβιετικός κυριούλης μας διηγήθηκε και μια δική του εμπειρία, που του άλλαξε μέχρι σήμερα τον τρόπο αντιμετώπισης των πραγμάτων. Ενώ ήταν από μικρός φιλάσθενος κι επιρρεπής στις αρρώστιες, βρέθηκε να σπουδάζει στη μόσχα, όπου τον χειμώνα η θερμοκρασία έπεφτε πολύ συχνά αρκετούς βαθμούς κάτω από το μηδέν.
Μια φορά που κάλεσε μια γιατρό –από τις αντίστοιχες δικές μας πρώτες βοήθειες- του είπε ότι μπορούσε να του συνταγογραφήσει μια αντιβίωση. Αλλά αν ήθελε να αντιμετωπίσει οριστικά το πρόβλημα, έπρεπε να αλλάξει τη θερμορροή του σώματός του –αν το μεταφέρω καλά, χωρίς κάποια χοντρή ανακρίβεια- και να σκληραγωγηθεί. Σε αυτά τα πλαίσια του συνέστησε πχ ψυχρολουσίες –στην κυριολεξία- ώστε να συνηθίσει τον οργανισμό του να αντεπεξέρχεται σε χαμηλότερες θερμοκρασίες.
Ίσως κάποιοι το βρίσκουν κομπογιαννίτικο, αλλά ο σοβιετικός κυριούλης λέει ότι το αποτέλεσμα ήταν άμεσο, και δεν χρειάστηκε ποτέ ξανά ιατρική βοήθεια, όσο διέμεινε στην παγωμένη μόσχα.
Ποιο ήταν όμως το επίπεδο των παροχών; Μήπως το δωρεάν συνεπαγόταν και κακή ποιότητα υπηρεσιών;
Ο περικλής λέει ότι πρέπει να κρίνουμε το σοβιετικό σύστημα παίρνοντας υπ’ όψιν τις συγκεκριμένες συνθήκες, ως το σύστημα μιας περικυκλωμένης χώρας με συγκεκριμένες δυνατότητες. Το μέτρο της σύγκρισης δε μπορεί να είναι οι πολυτελείς κλινικές της δύσης, που είναι για λίγους κι εκλεκτούς –και κατά βάση για όσους έχουν να πληρώσουν. Αλλά ο μέσος όρος των δημόσιων νοσοκομείων –όπου το δημόσιο πρέπει να μπαίνει σιγά-σιγά σε εισαγωγικά.
Αυτό δε σημαίνει όμως ότι το επίπεδο υπηρεσιών ήταν χαμηλό.
Στον περικλή είχε κάνει μεγάλη εντύπωση –και μας τη διηγείται συχνά- η περίπτωση ενός βραζιλιάνου συντρόφου και συμφοιτητή του, ονόματι φελίπε, που είχε μεγάλη μυωπία, έξι ή επτά βαθμών, κι υπεβλήθη σε επέμβαση με λέιζερ. Η οποία δεν του εκμηδένισε εντελώς την πάθηση, αλλά την έριξε σε αμελητέα επίπεδα (κάτω της μισής μονάδας) και του ‘αποκάλυψε’ έναν καινούριο κόσμο, με εικόνες που ως τότε βασικά αγνοούσε.
Όλα αυτά εικοσιπέντε χρόνια πριν. Κι ενώ σήμερα η τεχνολογία έχει προχωρήσει κατά πολύ και θα προσέφερε ακόμα μεγαλύτερες δυνατότητες στους σοβιετικούς. Αλλά το πιο εντυπωσιακό είναι ότι η επέμβαση έγινε εντελώς δωρεάν, ακόμα και για τον φελίπε, που δεν ήταν σοβιετικός υπήκοος!
Πολλοί συνηθίζουν να προσπερνάνε το δωρεάν χαρακτήρα τέτοιων παροχών, σα να είναι κάτι σχετικά απλό ή κι ασήμαντο. Πίσω από αυτές τις παροχές όμως βρίσκεται πολιτική οικονομία, συγκεκριμένες σχέσεις παραγωγής, ανεπτυγμένη τεχνική και πολιτικό σχέδιο.
Κάτι που ισχύει εξίσου εμφατικά στην περίπτωση της κούβας. Μπορεί να βρίσκεται σε δεινή οικονομική θέση εξαιτίας του εμπάργκο και της σπάνης ενεργειακών πόρων και πρώτων υλών, αλλά έχει καταφέρει να αναπτύξει ένα άρτιο σύστημα υγείας και να εξάγει κατά βάση γιατρούς –όπως στο πρόγραμμα αλληλοβοήθειας με την βενεζουέλα του τσάβες.
Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Αναφέρω ενδεικτικά το δείκτη παιδικής θνησιμότητας, που είναι ένας από τους μικρότερους παγκοσμίως, την ιατρική σχολή της αβάνας που εκτείνεται σε έναν χώρο που είναι όσο όλη η πανεπιστημιούπολη του αριστοτελείου στη θεσσαλονίκη. Τους αμερικανούς πολίτες που ταξιδεύουν στην κούβα για να θεραπευτούν, γιατί δε διαθέτουν τα ποσά που απαιτούνται στις ηπα. Και τη θεραπεία από κουβανούς γιατρούς ενός εκ των δολοφόνων του γκεβάρα, που έπασχε από καταρράκτη –κι ίσως μαζί με την πάθηση να έχασε και την ταξική μυωπία συν τοις άλλοις.
Δεν υπήρχε λοιπόν κανένα μελανό σημείο σε αυτό το σύστημα;
Όχι, δε μπορούμε να το ισχυριστούμε αυτό. Το βασικό αρνητικό ήταν οι ιδιαίτερες κλινικές που προορίζονταν ειδικά για ανώτερα κρατικά και κομματικά στελέχη κι είχαν καλύτερο επίπεδο από το μέσο όρο (και σε αυτό έχει δίκιο η παππά).
Κι εδώ μπαίνουν μια σειρά από ζητήματα κι ερωτήματα. Από τα προνόμια στο σοσιαλισμό –όπου παραμένει το άνισο, αστικό δίκαιο, χωρίς αστική τάξη- και το νεποτισμό της γραφειοκρατίας, ως τα ηθικά κίνητρα και το παράδειγμα που –οφείλει να- δίνει η πρωτοπορία, αρνούμενη την ειδική μεταχείριση και τα προνόμια.
Αυτά όμως ξεφεύγουν απ’ το θέμα της ανάρτησης. Η οποία έγινε με αφορμή τον πρόσφατο θάνατο του βαζιούλιν και τις άσχημες συνθήκες νοσηλείας του σε ένα νοσοκομείο της μόσχας. Κι αυτό πρέπει να είναι το μέτρο σύγκρισης με τη σοβιετική ρωσία. Το πριν και το μετά. Και η ραγδαία πτώση του μέσου προσδόκιμου ζωής στην «ισχυρή ρωσία του πούτιν» κάτω από τα εξήντα χρόνια.
Κάτι που αντανακλά τη ραγδαία πτώση συνολικά του βιοτικού επιπέδου στις «δημοκρατίες» της πρώην εσσδ. Κι ισοδυναμεί στην ουσία με γενοκτονία, αναδεικνύοντας με τραγικό τρόπο το δίλημμα που τίθεται επιτακτικά μπροστά σε όλους τους λαούς του πλανήτη.
Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα.
Κυριακή 8 Ιανουαρίου 2012
Για το θάνατο του Βαζιούλιν
Σήμερα το απόγευμα απεβίωσε στη μόσχα ο σοβιετικός φιλόσοφος βαζιούλιν. Ως συμβολικό φόρο τιμής, η κε του μπλοκ αναδημοσιεύει ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από παλιότερο κείμενό του, όπου ασκείται κριτική στο ζιουγκάνοφ και τον εθνικο-πατριωτικό χαρακτήρα της πολιτικής πλατφόρμας του κκρο.
Φρονούμε λοιπόν πως το γεγονός ότι ο Γ. Α. Ζιουγκάνοφ δεν παραθέτει τα χαρακτηριστικά των ιδιαίτερων στρατηγικών στόχων του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ρωσικής Ομοσπονδίας στο «Μανιφέστο της ΛΠΕΡ», δεν είναι τυχαίο.
Στρατηγικοί στόχοι είναι εκείνα τα βασικά σημεία προσανατολισμού της δραστηριότητας οι οποίοι καθορίζουν την κατεύθυνσή της. Λειτουργούν ως ιδιότυπος «μαγνήτης» ο οποίος θέτει σε τάξη το σύνολο της δραστηριότητας. (Φυσικά και οι στρατηγικοί στόχοι πρέπει με τη σειρά τους να τεθούν σε τάξη. Εδώ όμως θα κάνουμε αφαίρεση από αυτό το ζήτημα).
Ωστόσο δημιουργείται η εντύπωση ότι ο Γ. Α. Ζιουγκάνοφ, αφ’ ενός μεν, εκδηλώνει ανεπάρκεια ως προς την ορθότητα και τη σαφήνεια της αντίληψής του περί των στρατηγικών στόχων του Κομμουνιστικού Κόμματος, αφ’ ετέρου δε, - γεγονός που συνδέεται με την πρώτη εντύπωση – συχνά λησμονεί την στρατηγική προς εξυπηρέτηση της τακτικής είτε ακόμα και προς εξυπηρέτηση τρεχουσών «μικροϋποθέσεων», πλέοντας με το ρεύμα των γεγονότων.
Ας σταθούμε στα λεγόμενα του Γ. Α. Ζιουγκάνοφ που έγιναν πλέον έπεα πτερόεντα: «η Ρωσία έχει εξαντλήσει τα περιθώρια για επαναστάσεις», είτε σε μιαν άλλη παραλλαγή: «το περιθώριο για τις επαναστάσεις έχει εξαντληθεί». Το κύριο επιχείρημα του Γ. Α. Ζιουγκάνοφ είναι το εξής: η επανάσταση επιφέρει αναπόφευκτα εμφύλιο πόλεμο, και εμφύλιος πόλεμος στην εποχή του πυρηνικού όπλου και των πυρηνικών σταθμών ηλεκτρικής ενέργειας θα φέρει θανατηφόρες επιπτώσεις για τη χώρα και για το σύνολο του κόσμου.
Πρώτα απ’ όλα, και χωρίς την παραμικρή διάθεση «εξόντωσης του Ζιουγκάνοφ» (την οποία μας προσάπτει ένας από τους ετερόφρονες κριτικούς), έχω να επισημάνω το εξής: ο Γ. Α. Ζιουγκάνοφ δεν αντιλαμβάνεται τι σημαίνει επανάσταση.
Τι είναι λοιπόν η επανάσταση;
Επανάσταση (εξυπακούεται επανάσταση εντός της κοινωνίας, κοινωνική επανάσταση), είναι αφ’ ενός μεν η ριζική και αφετέρου η προοδευτική αλλαγή του κοινωνικό – πολιτικού καθεστώτος. Στον αντίποδα της επανάστασης, εάν αναφερθούμε στο δεύτερο από τα προαναφερθέντα ουσιώδη γνωρίσματα, βρίσκεται η αντεπανάσταση. Αντεπανάσταση είναι η ριζική μεν, πλην όμως οπισθοδρομική αλλαγή του κοινωνικό – οικονομικού, του κοινωνικό – πολιτικού καθεστώτος.
Στη χώρα μας κατά τη δεκαετία του 1990 – 2000 έλαβε χώρα μια αστική (κεφαλαιοκρατική) αντεπανάσταση, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τη μετατροπή της Ρωσίας από σοσιαλιστική σε κεφαλαιοκρατική χώρα.
Το γίγνεσθαι της κεφαλαιοκρατίας στη Ρωσία από οικονομικής πλευράς δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί. Ωστόσο από πολιτικής πλευράς η αστική (κεφαλαιοκρατική) αντεπανάσταση νίκησε τον Οκτώβριο του 1993, με το βομβαρδισμό του Ανωτάτου Σοβιέτ της Ρωσικής Ομοσπονδίας, δηλαδή της ανώτατης σοβιετικής εξουσίας στη Ρωσία. Όποιο και αν ήταν το ποιόν των ευρισκόμενων εκεί λαϊκών αντιπροσώπων, το Ανώτατο Σοβιέτ της Ρωσικής Ομοσπονδίας ήταν η ανώτατη πολιτική εξουσία της σοσιαλιστικής κοινωνίας.
Η απόρριψη του επαναστατικού αγώνα στον κόσμο και συγκεκριμένα στη νυν κεφαλαιοκρατική Ρωσία, δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρ’ εκτός απόρριψη του αγώνα για τη μετάβαση στην σοσιαλιστική, στην κομμουνιστική κοινωνία, δηλαδή απάρνηση των στρατηγικών κομμουνιστικών στόχων. Εάν κάποιος άνθρωπος απορρίπτει τον επαναστατικό αγώνα, εξυπακούεται ότι αυτός ο άνθρωπος δεν είναι κομμουνιστής.
Εάν ο Γ. Α. Ζιουγκάνοφ υποστηρίζει τη θέση αναφορικά με το γεγονός ότι έχουν εξαντληθεί τα περιθώρια για επαναστάσεις, δυο πράγματα μπορεί να σημαίνει: είτε απορρίπτει κατ’ αρχήν τον αγώνα υπέρ του σοσιαλισμού, υπέρ του κομμουνισμού, δηλαδή συμβιβάζεται με την ύπαρξη του κεφαλαιοκρατικού καθεστώτος στον κόσμο, της Ρωσίας συμπεριλαμβανομένης και επίσης συμβιβάζεται με την αστική, κεφαλαιοκρατική εξουσία, δεν επιθυμεί κατ’ αρχήν να παλέψει με την κεφαλαιοκρατία επί ριζικών ζητημάτων ούτε τώρα ούτε και στο μέλλον, είτε δεν έχει συναίσθηση του γεγονότος ότι συγχέει την έννοια «επανάσταση» με τις έννοιες «δρόμοι της επανάστασης» και «μέσα διεξαγωγής της επανάστασης».
(…) Ας περάσουμε τώρα στο γεγονός ότι ο Γ. Α. Ζιουγκάνοφ με τη θέση του περί εξάντλησης των περιθωρίων για επαναστάσεις ουσιαστικά προσανατολίζει το ΚΚΡΟ και τους οπαδούς του σε προοδευτικές – μεταρρυθμιστικές θέσεις σε αντιδιαστολή με τις επαναστατικές θέσεις και ως άρνηση αυτών των θέσεων.
Η έννοια «μεταρρύθμιση της κοινωνίας» σε αντιδιαστολή με την έννοια «επανάσταση» συνιστά ποσοτική και όχι ριζική ποιοτική αλλαγή, μετασχηματισμό της κοινωνίας. Οι μεταρρυθμίσεις της κοινωνίας μπορούν να είναι τόσο προοδευτικές όσο και οπισθοδρομικές. Οι επαναστατικές θέσεις προϋποθέτουν μεν απαραιτήτως μεταρρυθμίσεις, πλην όμως ως υποταγμένες συνιστώσες τους.
Δεδομένου ότι τόσο στη Ρωσία, όσο και σ’ όλο τον κόσμο κυριαρχεί η κεφαλαιοκρατία, ο περιορισμός της δραστηριότητας του Κομμουνιστικού κόμματος μόνο σε μεταρρυθμίσεις συνιστά συναίνεση με την κυριαρχία της κεφαλαιοκρατίας και στην καλύτερη περίπτωση – επιδίωξη τελειοποίησης της κεφαλαιοκρατίας. Εάν κάποιο κόμμα υιοθετεί τέτοια θέση, το κόμμα αυτό δεν είναι κομουνιστικό, αλλά σοσιαλδημοκρατικό είτε «σοσιαλιστικό» κατ’ εικόνα και κατ’ ομοίωση με τα διάφορα «σοσιαλιστικά» κόμματα των δυτικών κεφαλαιοκρατικών χωρών.
(…)Τέτοιου τύπου κόμμα είτε δεν θέτει καν το καθήκον της κατάργησης της κεφαλαιοκρατίας, είτε το θέτει μεν, αλλά ως ζητούμενο ενός νεφελώδους μέλλοντος , ως ένα ζητούμενο η διευθέτηση του οποίου θα αφορά το απώτερο μέλλον και το οποίο δεν έχει σχέση με την τακτική του παρόντος, με την καθημερινή δραστηριότητα του κόμματος, με τα εγγύτερα καθήκοντά του.
Το επαναστατικό, το αυθεντικά κομμουνιστικό κόμμα, τουναντίον, ακόμα και όταν δεν υπάρχει επαναστατική κατάσταση και είναι ανέφικτη η διεξαγωγή της επανάστασης τώρα είτε στο εγγύς μέλλον, διαφωτίζει τον λαό, προετοιμάζει και τον εαυτό του και το λαό για την επανάσταση, δηλαδή για τη ριζική αλλαγή της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας, για την κατάργησή της, και ποτέ δεν λησμονεί αυτό το στόχο στην καθημερινή του δραστηριότητα (όταν επιδιώκει τους εγγύτερους στόχους, όταν συνασπίζεται είτε έρχεται σε συμφωνίες με άλλες πολιτικές δυνάμεις, στην προπαγάνδιση των θέσεών του και κατά την πολιτική διαφώτιση…)
Ολόκληρο το κείμενο του Βαζιούλιν –που είναι αρκετά εκτενές για να δημοσιευτεί στο μπλοκ- μπορείτε να το βρείτε εδώ. Επέλεξα αυτό, γιατί το θέμα του (Τακτικισμός, εθνικοπατριωτισμός, γεωπολιτική και μεσαιωνικά ιδεολογήματα) γίνεται εκ νέου επίκαιρο, κατά ειρωνικό σχεδόν τρόπο, για έναν εκ των μεταφραστών του.
Άλλα κείμενά του, που προτείνει ως ενδεικτικά ο σοβιετικός κυριούλης, είναι:
-Η Λογική της Ιστορίας και οι προοπτικές της ανθρωπότητας.
-Ιστορία και κομμουνιστικό ιδανικό
(πατήστε στον τίτλο για να μεταβείτε σε αυτά).
Τα δύο βιβλία του που έχουν κυκλοφορήσει στα ελληνικά μπορείτε να τα βρείτε σε ηλεκτρονική μορφή εδώ, σε ένα πολύ ενδιαφέρον ιστολόγιο (για το βιβλίο και τη φιλοσοφία) ενός εκ των μαθητών του.
Φρονούμε λοιπόν πως το γεγονός ότι ο Γ. Α. Ζιουγκάνοφ δεν παραθέτει τα χαρακτηριστικά των ιδιαίτερων στρατηγικών στόχων του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ρωσικής Ομοσπονδίας στο «Μανιφέστο της ΛΠΕΡ», δεν είναι τυχαίο.
Στρατηγικοί στόχοι είναι εκείνα τα βασικά σημεία προσανατολισμού της δραστηριότητας οι οποίοι καθορίζουν την κατεύθυνσή της. Λειτουργούν ως ιδιότυπος «μαγνήτης» ο οποίος θέτει σε τάξη το σύνολο της δραστηριότητας. (Φυσικά και οι στρατηγικοί στόχοι πρέπει με τη σειρά τους να τεθούν σε τάξη. Εδώ όμως θα κάνουμε αφαίρεση από αυτό το ζήτημα).
Ωστόσο δημιουργείται η εντύπωση ότι ο Γ. Α. Ζιουγκάνοφ, αφ’ ενός μεν, εκδηλώνει ανεπάρκεια ως προς την ορθότητα και τη σαφήνεια της αντίληψής του περί των στρατηγικών στόχων του Κομμουνιστικού Κόμματος, αφ’ ετέρου δε, - γεγονός που συνδέεται με την πρώτη εντύπωση – συχνά λησμονεί την στρατηγική προς εξυπηρέτηση της τακτικής είτε ακόμα και προς εξυπηρέτηση τρεχουσών «μικροϋποθέσεων», πλέοντας με το ρεύμα των γεγονότων.
Ας σταθούμε στα λεγόμενα του Γ. Α. Ζιουγκάνοφ που έγιναν πλέον έπεα πτερόεντα: «η Ρωσία έχει εξαντλήσει τα περιθώρια για επαναστάσεις», είτε σε μιαν άλλη παραλλαγή: «το περιθώριο για τις επαναστάσεις έχει εξαντληθεί». Το κύριο επιχείρημα του Γ. Α. Ζιουγκάνοφ είναι το εξής: η επανάσταση επιφέρει αναπόφευκτα εμφύλιο πόλεμο, και εμφύλιος πόλεμος στην εποχή του πυρηνικού όπλου και των πυρηνικών σταθμών ηλεκτρικής ενέργειας θα φέρει θανατηφόρες επιπτώσεις για τη χώρα και για το σύνολο του κόσμου.
Πρώτα απ’ όλα, και χωρίς την παραμικρή διάθεση «εξόντωσης του Ζιουγκάνοφ» (την οποία μας προσάπτει ένας από τους ετερόφρονες κριτικούς), έχω να επισημάνω το εξής: ο Γ. Α. Ζιουγκάνοφ δεν αντιλαμβάνεται τι σημαίνει επανάσταση.
Τι είναι λοιπόν η επανάσταση;
Επανάσταση (εξυπακούεται επανάσταση εντός της κοινωνίας, κοινωνική επανάσταση), είναι αφ’ ενός μεν η ριζική και αφετέρου η προοδευτική αλλαγή του κοινωνικό – πολιτικού καθεστώτος. Στον αντίποδα της επανάστασης, εάν αναφερθούμε στο δεύτερο από τα προαναφερθέντα ουσιώδη γνωρίσματα, βρίσκεται η αντεπανάσταση. Αντεπανάσταση είναι η ριζική μεν, πλην όμως οπισθοδρομική αλλαγή του κοινωνικό – οικονομικού, του κοινωνικό – πολιτικού καθεστώτος.
Στη χώρα μας κατά τη δεκαετία του 1990 – 2000 έλαβε χώρα μια αστική (κεφαλαιοκρατική) αντεπανάσταση, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τη μετατροπή της Ρωσίας από σοσιαλιστική σε κεφαλαιοκρατική χώρα.
Το γίγνεσθαι της κεφαλαιοκρατίας στη Ρωσία από οικονομικής πλευράς δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί. Ωστόσο από πολιτικής πλευράς η αστική (κεφαλαιοκρατική) αντεπανάσταση νίκησε τον Οκτώβριο του 1993, με το βομβαρδισμό του Ανωτάτου Σοβιέτ της Ρωσικής Ομοσπονδίας, δηλαδή της ανώτατης σοβιετικής εξουσίας στη Ρωσία. Όποιο και αν ήταν το ποιόν των ευρισκόμενων εκεί λαϊκών αντιπροσώπων, το Ανώτατο Σοβιέτ της Ρωσικής Ομοσπονδίας ήταν η ανώτατη πολιτική εξουσία της σοσιαλιστικής κοινωνίας.
Η απόρριψη του επαναστατικού αγώνα στον κόσμο και συγκεκριμένα στη νυν κεφαλαιοκρατική Ρωσία, δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρ’ εκτός απόρριψη του αγώνα για τη μετάβαση στην σοσιαλιστική, στην κομμουνιστική κοινωνία, δηλαδή απάρνηση των στρατηγικών κομμουνιστικών στόχων. Εάν κάποιος άνθρωπος απορρίπτει τον επαναστατικό αγώνα, εξυπακούεται ότι αυτός ο άνθρωπος δεν είναι κομμουνιστής.
Εάν ο Γ. Α. Ζιουγκάνοφ υποστηρίζει τη θέση αναφορικά με το γεγονός ότι έχουν εξαντληθεί τα περιθώρια για επαναστάσεις, δυο πράγματα μπορεί να σημαίνει: είτε απορρίπτει κατ’ αρχήν τον αγώνα υπέρ του σοσιαλισμού, υπέρ του κομμουνισμού, δηλαδή συμβιβάζεται με την ύπαρξη του κεφαλαιοκρατικού καθεστώτος στον κόσμο, της Ρωσίας συμπεριλαμβανομένης και επίσης συμβιβάζεται με την αστική, κεφαλαιοκρατική εξουσία, δεν επιθυμεί κατ’ αρχήν να παλέψει με την κεφαλαιοκρατία επί ριζικών ζητημάτων ούτε τώρα ούτε και στο μέλλον, είτε δεν έχει συναίσθηση του γεγονότος ότι συγχέει την έννοια «επανάσταση» με τις έννοιες «δρόμοι της επανάστασης» και «μέσα διεξαγωγής της επανάστασης».
(…) Ας περάσουμε τώρα στο γεγονός ότι ο Γ. Α. Ζιουγκάνοφ με τη θέση του περί εξάντλησης των περιθωρίων για επαναστάσεις ουσιαστικά προσανατολίζει το ΚΚΡΟ και τους οπαδούς του σε προοδευτικές – μεταρρυθμιστικές θέσεις σε αντιδιαστολή με τις επαναστατικές θέσεις και ως άρνηση αυτών των θέσεων.
Η έννοια «μεταρρύθμιση της κοινωνίας» σε αντιδιαστολή με την έννοια «επανάσταση» συνιστά ποσοτική και όχι ριζική ποιοτική αλλαγή, μετασχηματισμό της κοινωνίας. Οι μεταρρυθμίσεις της κοινωνίας μπορούν να είναι τόσο προοδευτικές όσο και οπισθοδρομικές. Οι επαναστατικές θέσεις προϋποθέτουν μεν απαραιτήτως μεταρρυθμίσεις, πλην όμως ως υποταγμένες συνιστώσες τους.
Δεδομένου ότι τόσο στη Ρωσία, όσο και σ’ όλο τον κόσμο κυριαρχεί η κεφαλαιοκρατία, ο περιορισμός της δραστηριότητας του Κομμουνιστικού κόμματος μόνο σε μεταρρυθμίσεις συνιστά συναίνεση με την κυριαρχία της κεφαλαιοκρατίας και στην καλύτερη περίπτωση – επιδίωξη τελειοποίησης της κεφαλαιοκρατίας. Εάν κάποιο κόμμα υιοθετεί τέτοια θέση, το κόμμα αυτό δεν είναι κομουνιστικό, αλλά σοσιαλδημοκρατικό είτε «σοσιαλιστικό» κατ’ εικόνα και κατ’ ομοίωση με τα διάφορα «σοσιαλιστικά» κόμματα των δυτικών κεφαλαιοκρατικών χωρών.
(…)Τέτοιου τύπου κόμμα είτε δεν θέτει καν το καθήκον της κατάργησης της κεφαλαιοκρατίας, είτε το θέτει μεν, αλλά ως ζητούμενο ενός νεφελώδους μέλλοντος , ως ένα ζητούμενο η διευθέτηση του οποίου θα αφορά το απώτερο μέλλον και το οποίο δεν έχει σχέση με την τακτική του παρόντος, με την καθημερινή δραστηριότητα του κόμματος, με τα εγγύτερα καθήκοντά του.
Το επαναστατικό, το αυθεντικά κομμουνιστικό κόμμα, τουναντίον, ακόμα και όταν δεν υπάρχει επαναστατική κατάσταση και είναι ανέφικτη η διεξαγωγή της επανάστασης τώρα είτε στο εγγύς μέλλον, διαφωτίζει τον λαό, προετοιμάζει και τον εαυτό του και το λαό για την επανάσταση, δηλαδή για τη ριζική αλλαγή της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας, για την κατάργησή της, και ποτέ δεν λησμονεί αυτό το στόχο στην καθημερινή του δραστηριότητα (όταν επιδιώκει τους εγγύτερους στόχους, όταν συνασπίζεται είτε έρχεται σε συμφωνίες με άλλες πολιτικές δυνάμεις, στην προπαγάνδιση των θέσεών του και κατά την πολιτική διαφώτιση…)
Ολόκληρο το κείμενο του Βαζιούλιν –που είναι αρκετά εκτενές για να δημοσιευτεί στο μπλοκ- μπορείτε να το βρείτε εδώ. Επέλεξα αυτό, γιατί το θέμα του (Τακτικισμός, εθνικοπατριωτισμός, γεωπολιτική και μεσαιωνικά ιδεολογήματα) γίνεται εκ νέου επίκαιρο, κατά ειρωνικό σχεδόν τρόπο, για έναν εκ των μεταφραστών του.
Άλλα κείμενά του, που προτείνει ως ενδεικτικά ο σοβιετικός κυριούλης, είναι:
-Η Λογική της Ιστορίας και οι προοπτικές της ανθρωπότητας.
-Ιστορία και κομμουνιστικό ιδανικό
(πατήστε στον τίτλο για να μεταβείτε σε αυτά).
Τα δύο βιβλία του που έχουν κυκλοφορήσει στα ελληνικά μπορείτε να τα βρείτε σε ηλεκτρονική μορφή εδώ, σε ένα πολύ ενδιαφέρον ιστολόγιο (για το βιβλίο και τη φιλοσοφία) ενός εκ των μαθητών του.
Σάββατο 7 Ιανουαρίου 2012
Η θεωρία του αδύναμου κρίκου
Τον οποίο ο πι-πι και μερικοί ακόμα επιμένουν να τον λένε αδύνατο, το οποίο είναι χοντρό λάθος, αλλά δίνει ανάγλυφα τη διαλεκτική αντίθεση μεταξύ των δύο πόλων, χοντρού κι αδύνατου. Όπου υπάρχει πολύ φαΐ, μαζί με τις κοιλιές και τους τραπεζικούς λογαριασμούς φουσκώνουν και τα μυαλά. Και φτιάχνουν συνειδήσεις χοντρόπετσες και βολεμένες, που μάζεψαν πολύ ιδεολογικό λίπος και σαπίζουν στην ακινησία. Ενώ εκεί που λείπουν τα προς το ζην, η κατάσταση γίνεται έκρυθμη κι ο κρίκος αδυνατίζει.
Εκτός κι αν ο όρος παραπέμπει στην επανάσταση του αδύνατου και την ουτοπία, που αντιπαραθέτει ιδεαλιστικά τις καλύτερες των προθέσεών μας απέναντι στην ιδεολογία του εφικτού και του μικρότερου κακού.
Αλλά η πιο ακραία μορφή αντίθεσης ήταν εκείνο το τηλεπαιχνίδι με την έλενα ακρίτα, που έλεγε κάθε τρεις και τόσο το τσιτάτο του βλαδίμηρου στους παίκτες: είσαι ο πιο αδύναμος κρίκος. Αλλά έπρεπε να το κάνει με ναζιστική περιβολή και στυλ εν γένει, χάριν της τηλεθέασης της AGB (χωρίς κάπα μπροστά).
Έχουν περάσει δέκα χρόνια έκτοτε κι η ατάκα της ακρίτα μοιάζει με διορατική προφητεία για την ελληνική κοινωνία συνολικά, αλλά με μια ισχυρή καλτ απόχρωση, που ίσως να οφείλεται εν μέρει στην καταπληκτική μίμηση του μητσικώστα: είσαι ο πιο αδύναμος κρίκος! Τον πούλο! Κι ακόμα και σήμερα δεν έχω καταλήξει σε ποια χείλη ηχεί πιο αστεία η φράση. Του μητσικώστα, της ακρίτα, ή του αλαβάνου και των συντρόφων του.
Ο κρίκος λοιπόν είναι αδύναμος κι όχι αδύνατος. Κι αυτό που κάνουν ορισμένοι σοβιετοθρεμμένοι, σπουδαγμένοι στη μόσχα σύντροφοι, για να αποφεύγονται τα μπερδέματα κι οι παρανοήσεις, είναι να τον αναφέρουν ως ασθενή κρίκο. Εκτός κι αν γίνουμε κατά φαντασίαν ασθενείς (κρίκοι) και μπλέξουμε με τυχοδιωκτισμούς, μικροαστική ανυπομονησία και λοιπές παιδικές ασθένειες.
Όπως ο σάββας μιχαήλ, που πίστευε το δεκέμβρη του 08’ ότι είχε τεθεί ζήτημα εξουσίας στο δρόμο κι έφτανε να απλώσουμε το χέρι και να την πάρουμε. Τα ίδια πίστευε εν πολλοίς και για το αργεντινάνσο (αυτές τις μέρες κλείνουν δέκα χρόνια από τη μέρα που ξέσπασε) χωρίς να τον προβληματίζει ιδιαίτερα ότι δεν είχε συγκροτηθεί κάποιο αξιόλογο πολιτικό υποκείμενο –μέτωπο, κόμμα, φορέας- που να τραβήξει μπροστά την πολιτική πάλη και να θέσει με αξιώσεις το ζήτημα.
Σήμερα η αργεντινή, η λατινική αμερική εν γένει κι ενδεχομένως κι η ελλάδα είναι καζάνια, που έχουν πάψει πλέον να σιγοβράζουν και δίνουν την εντύπωση ότι θα μπορούσαν υπό προϋποθέσεις να μετεξελιχθούν στους σύγχρονους αδύναμους κρίκους της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Από αυτήν την άποψη παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον οι ομοιότητες στις κινήσεις των αστικών τάξεων των δύο χωρών, τόσο στο επιθετικό κομμάτι (πχ με τη στρατηγική επιλογή της προσφυγής στο δντ) όσο και στην προσπάθεια τακτικής ενσωμάτωσης των ριζοσπαστικών διαθέσεων με μεσοβέζικους στόχους κι αιτήματα για την αναδιάρθρωση του χρέους, τα οποία η αρθρογραφία του ρίζου είχε χαρακτηρίσει πολύ εύστοχα ως δόλιους φάρους για το κίνημα.
Σε μια πρώτη φάση όμως, αυτό που θα μας απασχολήσει είναι μια ιστορική προσέγγιση, που ίσως προσφέρεται για κάποια συμπεράσματα. Η πρώτη φορά που έσπασε η ιμπεριαλιστική αλυσίδα ήταν το 17’ στη ρωσία. Και το πιο εκπληκτικό σε αυτήν την περίπτωση ήταν η προτρέχουσα σύλληψη του βλαδίμηρου, που δεν έφτασε στη θεωρία του αδύναμου κρίκου γενικεύοντας την πράξη και την εμπειρία των μπολσεβίκων, αλλά έδρασε βάση αυτής, με πολιτικό σχέδιο, αφού απομονώθηκε στην ελβετία για να μελετήσει συστηματικά.
Ενώ η διεθνής σοσιαλδημοκρατία περίμενε –βάσει και των εκτιμήσεων του μαρξ στην εποχή του- ότι η επανάσταση θα γινόταν στις ανεπτυγμένες βιομηχανικές χώρες της δυτικής ευρώπης, ο λένιν εισηγήθηκε τη θεωρία της ανισόμετρης ανάπτυξης και του αδύναμου κρίκου που μπορούσε αρχικά να εμφανιστεί στην «περιφέρεια» της αλυσίδας. Και στη συνέχεια απέδειξε την ισχύ της στην πράξη.
Η έννοια του αδύναμου κρίκου έχει να κάνει τόσο με τον αντικειμενικό παράγοντα (δηλ το βαθμό ανάπτυξης και το επίπεδο της παραγωγής μιας δοσμένης χώρας) όσο και με τον υποκειμενικό. Συνδέεται δηλ με την ύπαρξη μιας αδύναμης αστικής τάξης που είναι ανίκανη να προωθήσει τις απαραίτητες (αστικο-δημοκρατικές σε περιεχόμενο) μεταρρυθμίσεις. Αλλά και με τη δράση ενός ισχυρού εργατικού κινήματος, που βάζει προσκόμματα στην ομαλή αναπαραγωγή του συστήματος και προετοιμάζει την ανατροπή του.
Σήμερα ωστόσο πολλοί εξαρτούν κάπως μηχανιστικά τη δράση του υποκειμένου από τις αντικειμενικές συνθήκες και θεωρούν πως οι μάζες θα εξεγερθούν μόνο εφόσον χάσουν το βόλεμά τους και φτάσουν στα πρόθυρα της εξαθλίωσης. Η φτώχεια όμως χτυπά τις συνειδήσεις ταυτόχρονα με τις τσέπες. Κι οι εργαζόμενοι μαζί με τις κατακτήσεις τους μπορεί να χάσουν την αξιοπρέπεια και το αγωνιστικό τους φρόνημα, φτάνοντας στη λουμπενοποίηση.
Η επίδραση του κοινωνικού είναι στην κοινωνική συνείδηση λειτουργεί με αντιφατικό τρόπο και σε τελευταία μόνο ανάλυση. Οι δρόμοι της κοινωνικής κίνησης δεν είναι ευθύγραμμοι, ούτε μονής κατεύθυνσης, για να χωρέσουν σε ένα απλοϊκό σχήμα. Αλλά αυτό θα μας απασχολήσει αναλυτικά σε επόμενη ανάρτηση.
Παρόλα αυτά, η εξέταση των μετατοπίσεων του αδύναμου κρίκου δείχνει μια σταθερή κατεύθυνση προς την 'περιφέρεια'. Από την ημιφεουδαρχική ρωσία του 17’ και τις λοιπές λδ της ανατολικής ευρώπης κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, στην αγροτική κίνα του 49'. Κι από εκεί στην υπανάπτυκτη κούβα. Δεν ξέρω αν αυτή η τάση υποδηλώνει κάτι συνολικό, αλλά με αυτή συνδέεται –αν δεν κάνω λάθος- ως ένα βαθμό κι η θεωρητική επεξεργασία της Λογικής της Ιστορίας περί πρώιμων και όψιμων σοσιαλιστικών επαναστάσεων.
Αν θέλαμε να βρούμε ένα πιο παραστατικό παράδειγμα, θα μπορούσαμε να φανταστούμε το παιδικό παιχνίδι της (ιμπεριαλιστικής) αλυσίδας, όπου κορίτσια-αγόρια στη σειρά δίνουν σφιχτά τα χέρια και κινούνται στο ζιγκ-ζαγκ της ιστορίας, σαν τα βαγόνια του τρένου, με οδηγό αυτόν που βρίσκεται στην κορυφή της αλυσίδας και σέρνει πίσω του τους υπόλοιπους. Μέχρι να βρεθεί κάποιος να εκτροχιαστεί και να σπάσει την αλυσίδα. Οπότε χάνει και βγαίνει από το παιχνίδι, για να συνεχίσουν οι υπόλοιποι.
Η λογική λέει ότι το πιο πιθανό είναι η αλυσίδα να σπάσει στην περιφέρεια, μακριά από τον οδηγό, όπου οι φυγόκεντρες τάσεις είναι μεγαλύτερες, κι όχι στο κέντρο, όπου η σύνδεση των ενδιάμεσων κρίκων είναι ισχυρότερη.
Ο λένιν κατάφερε να συμπυκνώσει την ουσία αυτής της έννοιας με την εκλαϊκευτική φράση: για εμάς ήταν πιο εύκολο να ξεκινήσουμε (την επανάσταση) αλλά πολύ πιο δύσκολο να συνεχίσουμε. Ακριβώς εξαιτίας της παραγωγικής καθυστέρησης, που σε μια πρώτη φάση ωστόσο φάνηκε να αποτελεί έως κι ‘ευνοϊκό παράγοντα’ για τη συνειδητοποίηση των μαζών (βλέπε και την επισήμανση του μαρξ στο γράμμα του προς τη βέρα ζασούλιτς, για την επιβίωση του κοινοτικού πνεύματος στη ρωσία και τη δυνατότητά της να παρακάμψει το καπιταλιστικό στάδιο).
Πού καταλήγουμε εν κατακλείδι; Στο ότι η επιχειρούμενη κινεζοποίηση στην ελλάδα μπορεί να εγείρει κάποιες αντιδράσεις, αλλά δε μας φέρνει αυτομάτως πιο κοντά στο 'μεγάλο άλμα' και τη σοσιαλιστική επανάσταση. Η ελληνική ιδιαιτερότητα είναι υπαρκτή, αλλά απέχει πολύ ακόμα από το να χαρακτηριστεί ως αδύναμος κρίκος. Αυτό θα είναι διακύβευμα της σκληρής, ταξικής πάλης που αναπτύσσεται το τελευταίο διάστημα, δεν είναι όμως κι η αυτονόητη κατάληξη.
Θα φροντίσουμε εμείς για αυτό. Ο καθένας στο μέτρο των δυνατοτήτων του. Ας φροντίσουμε τουλάχιστον να μην είμαστε ο αδύναμος κρίκος του κινήματος στη δράση μας. Κι αυτό αφορά πρωτίστως την ίδια την κε του μπλοκ.
Εκτός κι αν ο όρος παραπέμπει στην επανάσταση του αδύνατου και την ουτοπία, που αντιπαραθέτει ιδεαλιστικά τις καλύτερες των προθέσεών μας απέναντι στην ιδεολογία του εφικτού και του μικρότερου κακού.
Αλλά η πιο ακραία μορφή αντίθεσης ήταν εκείνο το τηλεπαιχνίδι με την έλενα ακρίτα, που έλεγε κάθε τρεις και τόσο το τσιτάτο του βλαδίμηρου στους παίκτες: είσαι ο πιο αδύναμος κρίκος. Αλλά έπρεπε να το κάνει με ναζιστική περιβολή και στυλ εν γένει, χάριν της τηλεθέασης της AGB (χωρίς κάπα μπροστά).
Έχουν περάσει δέκα χρόνια έκτοτε κι η ατάκα της ακρίτα μοιάζει με διορατική προφητεία για την ελληνική κοινωνία συνολικά, αλλά με μια ισχυρή καλτ απόχρωση, που ίσως να οφείλεται εν μέρει στην καταπληκτική μίμηση του μητσικώστα: είσαι ο πιο αδύναμος κρίκος! Τον πούλο! Κι ακόμα και σήμερα δεν έχω καταλήξει σε ποια χείλη ηχεί πιο αστεία η φράση. Του μητσικώστα, της ακρίτα, ή του αλαβάνου και των συντρόφων του.
Ο κρίκος λοιπόν είναι αδύναμος κι όχι αδύνατος. Κι αυτό που κάνουν ορισμένοι σοβιετοθρεμμένοι, σπουδαγμένοι στη μόσχα σύντροφοι, για να αποφεύγονται τα μπερδέματα κι οι παρανοήσεις, είναι να τον αναφέρουν ως ασθενή κρίκο. Εκτός κι αν γίνουμε κατά φαντασίαν ασθενείς (κρίκοι) και μπλέξουμε με τυχοδιωκτισμούς, μικροαστική ανυπομονησία και λοιπές παιδικές ασθένειες.
Όπως ο σάββας μιχαήλ, που πίστευε το δεκέμβρη του 08’ ότι είχε τεθεί ζήτημα εξουσίας στο δρόμο κι έφτανε να απλώσουμε το χέρι και να την πάρουμε. Τα ίδια πίστευε εν πολλοίς και για το αργεντινάνσο (αυτές τις μέρες κλείνουν δέκα χρόνια από τη μέρα που ξέσπασε) χωρίς να τον προβληματίζει ιδιαίτερα ότι δεν είχε συγκροτηθεί κάποιο αξιόλογο πολιτικό υποκείμενο –μέτωπο, κόμμα, φορέας- που να τραβήξει μπροστά την πολιτική πάλη και να θέσει με αξιώσεις το ζήτημα.
Σήμερα η αργεντινή, η λατινική αμερική εν γένει κι ενδεχομένως κι η ελλάδα είναι καζάνια, που έχουν πάψει πλέον να σιγοβράζουν και δίνουν την εντύπωση ότι θα μπορούσαν υπό προϋποθέσεις να μετεξελιχθούν στους σύγχρονους αδύναμους κρίκους της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Από αυτήν την άποψη παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον οι ομοιότητες στις κινήσεις των αστικών τάξεων των δύο χωρών, τόσο στο επιθετικό κομμάτι (πχ με τη στρατηγική επιλογή της προσφυγής στο δντ) όσο και στην προσπάθεια τακτικής ενσωμάτωσης των ριζοσπαστικών διαθέσεων με μεσοβέζικους στόχους κι αιτήματα για την αναδιάρθρωση του χρέους, τα οποία η αρθρογραφία του ρίζου είχε χαρακτηρίσει πολύ εύστοχα ως δόλιους φάρους για το κίνημα.
Σε μια πρώτη φάση όμως, αυτό που θα μας απασχολήσει είναι μια ιστορική προσέγγιση, που ίσως προσφέρεται για κάποια συμπεράσματα. Η πρώτη φορά που έσπασε η ιμπεριαλιστική αλυσίδα ήταν το 17’ στη ρωσία. Και το πιο εκπληκτικό σε αυτήν την περίπτωση ήταν η προτρέχουσα σύλληψη του βλαδίμηρου, που δεν έφτασε στη θεωρία του αδύναμου κρίκου γενικεύοντας την πράξη και την εμπειρία των μπολσεβίκων, αλλά έδρασε βάση αυτής, με πολιτικό σχέδιο, αφού απομονώθηκε στην ελβετία για να μελετήσει συστηματικά.
Ενώ η διεθνής σοσιαλδημοκρατία περίμενε –βάσει και των εκτιμήσεων του μαρξ στην εποχή του- ότι η επανάσταση θα γινόταν στις ανεπτυγμένες βιομηχανικές χώρες της δυτικής ευρώπης, ο λένιν εισηγήθηκε τη θεωρία της ανισόμετρης ανάπτυξης και του αδύναμου κρίκου που μπορούσε αρχικά να εμφανιστεί στην «περιφέρεια» της αλυσίδας. Και στη συνέχεια απέδειξε την ισχύ της στην πράξη.
Η έννοια του αδύναμου κρίκου έχει να κάνει τόσο με τον αντικειμενικό παράγοντα (δηλ το βαθμό ανάπτυξης και το επίπεδο της παραγωγής μιας δοσμένης χώρας) όσο και με τον υποκειμενικό. Συνδέεται δηλ με την ύπαρξη μιας αδύναμης αστικής τάξης που είναι ανίκανη να προωθήσει τις απαραίτητες (αστικο-δημοκρατικές σε περιεχόμενο) μεταρρυθμίσεις. Αλλά και με τη δράση ενός ισχυρού εργατικού κινήματος, που βάζει προσκόμματα στην ομαλή αναπαραγωγή του συστήματος και προετοιμάζει την ανατροπή του.
Σήμερα ωστόσο πολλοί εξαρτούν κάπως μηχανιστικά τη δράση του υποκειμένου από τις αντικειμενικές συνθήκες και θεωρούν πως οι μάζες θα εξεγερθούν μόνο εφόσον χάσουν το βόλεμά τους και φτάσουν στα πρόθυρα της εξαθλίωσης. Η φτώχεια όμως χτυπά τις συνειδήσεις ταυτόχρονα με τις τσέπες. Κι οι εργαζόμενοι μαζί με τις κατακτήσεις τους μπορεί να χάσουν την αξιοπρέπεια και το αγωνιστικό τους φρόνημα, φτάνοντας στη λουμπενοποίηση.
Η επίδραση του κοινωνικού είναι στην κοινωνική συνείδηση λειτουργεί με αντιφατικό τρόπο και σε τελευταία μόνο ανάλυση. Οι δρόμοι της κοινωνικής κίνησης δεν είναι ευθύγραμμοι, ούτε μονής κατεύθυνσης, για να χωρέσουν σε ένα απλοϊκό σχήμα. Αλλά αυτό θα μας απασχολήσει αναλυτικά σε επόμενη ανάρτηση.
Παρόλα αυτά, η εξέταση των μετατοπίσεων του αδύναμου κρίκου δείχνει μια σταθερή κατεύθυνση προς την 'περιφέρεια'. Από την ημιφεουδαρχική ρωσία του 17’ και τις λοιπές λδ της ανατολικής ευρώπης κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, στην αγροτική κίνα του 49'. Κι από εκεί στην υπανάπτυκτη κούβα. Δεν ξέρω αν αυτή η τάση υποδηλώνει κάτι συνολικό, αλλά με αυτή συνδέεται –αν δεν κάνω λάθος- ως ένα βαθμό κι η θεωρητική επεξεργασία της Λογικής της Ιστορίας περί πρώιμων και όψιμων σοσιαλιστικών επαναστάσεων.
Αν θέλαμε να βρούμε ένα πιο παραστατικό παράδειγμα, θα μπορούσαμε να φανταστούμε το παιδικό παιχνίδι της (ιμπεριαλιστικής) αλυσίδας, όπου κορίτσια-αγόρια στη σειρά δίνουν σφιχτά τα χέρια και κινούνται στο ζιγκ-ζαγκ της ιστορίας, σαν τα βαγόνια του τρένου, με οδηγό αυτόν που βρίσκεται στην κορυφή της αλυσίδας και σέρνει πίσω του τους υπόλοιπους. Μέχρι να βρεθεί κάποιος να εκτροχιαστεί και να σπάσει την αλυσίδα. Οπότε χάνει και βγαίνει από το παιχνίδι, για να συνεχίσουν οι υπόλοιποι.
Η λογική λέει ότι το πιο πιθανό είναι η αλυσίδα να σπάσει στην περιφέρεια, μακριά από τον οδηγό, όπου οι φυγόκεντρες τάσεις είναι μεγαλύτερες, κι όχι στο κέντρο, όπου η σύνδεση των ενδιάμεσων κρίκων είναι ισχυρότερη.
Ο λένιν κατάφερε να συμπυκνώσει την ουσία αυτής της έννοιας με την εκλαϊκευτική φράση: για εμάς ήταν πιο εύκολο να ξεκινήσουμε (την επανάσταση) αλλά πολύ πιο δύσκολο να συνεχίσουμε. Ακριβώς εξαιτίας της παραγωγικής καθυστέρησης, που σε μια πρώτη φάση ωστόσο φάνηκε να αποτελεί έως κι ‘ευνοϊκό παράγοντα’ για τη συνειδητοποίηση των μαζών (βλέπε και την επισήμανση του μαρξ στο γράμμα του προς τη βέρα ζασούλιτς, για την επιβίωση του κοινοτικού πνεύματος στη ρωσία και τη δυνατότητά της να παρακάμψει το καπιταλιστικό στάδιο).
Πού καταλήγουμε εν κατακλείδι; Στο ότι η επιχειρούμενη κινεζοποίηση στην ελλάδα μπορεί να εγείρει κάποιες αντιδράσεις, αλλά δε μας φέρνει αυτομάτως πιο κοντά στο 'μεγάλο άλμα' και τη σοσιαλιστική επανάσταση. Η ελληνική ιδιαιτερότητα είναι υπαρκτή, αλλά απέχει πολύ ακόμα από το να χαρακτηριστεί ως αδύναμος κρίκος. Αυτό θα είναι διακύβευμα της σκληρής, ταξικής πάλης που αναπτύσσεται το τελευταίο διάστημα, δεν είναι όμως κι η αυτονόητη κατάληξη.
Θα φροντίσουμε εμείς για αυτό. Ο καθένας στο μέτρο των δυνατοτήτων του. Ας φροντίσουμε τουλάχιστον να μην είμαστε ο αδύναμος κρίκος του κινήματος στη δράση μας. Κι αυτό αφορά πρωτίστως την ίδια την κε του μπλοκ.
Παρασκευή 6 Ιανουαρίου 2012
Η βασιλόπιτα
Στην αλλαγή του χρόνου, το κανάλι του λαος, τηλεάστυ, είχε το βαρύ πυροβολικό του, με τα ροκάκια του προέδρου καρατζαφέρη, που θυμόταν τα δημοκρατικά γιε-γιε νιάτα του και τη γενιά του μαστοράκη.
Αλλά ο 902 ήταν έναν αιώνα πίσω και μερικά έτη φωτός μπροστά, με τον λευτέρη πανταζή (λε-πα), γόνο πολιτικών προσφύγων από την τασκένδη, να τραγουδάει σε άπταιστα ρούσικα την καλίνκα και την κατιούσα. Όχι με την ορχήστρα του κόκκινου στρατού, αλλά με τα παιδιά από την πάτρα, που είχαν και ρόλο οικοδεσπότη στο εορταστικό πρόγραμμα, ένεκα η κρίση. Μετά ήρθε ο ιατρόπουλος ως εκπρόσωπος του κόσμου της νύχτας, ενώ πιο πριν ο χαϊκάλης ράπαρε σε μια διασκευή του λαϊκού άσματος, δεν χρωστάω όλα τα ‘χω πληρωμένα.
Τα ύστερα του κόσμου...
Το είπε εξάλλου κι η αλέκα, στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμά της, που ξεχείλιζε από κομμουνιστική αισιοδοξία. Το 2012 θα είναι χειρότερο από το 11. Ακολούθησε όμως τη νόρμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού κι έδειξε τη διέξοδο με την προοπτική στους αγώνες της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων.
Η κομμουνιστική αισιοδοξία είναι εξαιρετικά αντιφατικό ζήτημα.
Οι σύντροφοι είναι κομμουνιστικά αισιόδοξοι ότι μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο και το βασίζουν σε μια αντικειμενική γνώση. Αλλά κάθε γνώση σπέρνει διαλεκτικά την αμφιβολία, κάτι που είναι απολύτως υγιές. Παράλληλα το είναι καθορίζει τη συνείδηση, κι έτσι η μίζερη πραγματικότητα ποτίζει καθημερινά τις σκέψεις μας με πεσιμισμό. Κι είναι λογικό οι σύντροφοι να επηρεάζονται περισσότερο και να έχουν ανεπτυγμένες ευαισθησίες για να πιάνουν τα ερεθίσματα γύρω τους, τις έγνοιες και τον παλμό του κόσμου. Το θέμα είναι ότι η ζωή προχωρά χωρίς να κοιτά τη δική μας μελαγχολία. Κι ο κόσμος θα αλλάξει μόνο από ανθρώπους πεισμένους κι αισιόδοξους για την υπόθεσή τους.
Την πρωτοχρονιά λοιπόν, κι όλο τον επόμενο μήνα για τους μαζικούς φορείς και τους συλλόγους, έχουμε την κοπή της περίφημης βασιλόπιτας, να δούμε ποιος-ποιος-ποιος θα φαγωθεί και πού θα πέσει το φλουρί. Οπότε το ενδιαφέρον εστιάζεται στο πώς θα κοπούν και θα μοιραστούν τα κομμάτια.
Οι ορθόδοξοι χριστιανοί συνηθίζουν να κόβουν ένα κομμάτι για το σπίτι –που θα το πάρουνε οι τράπεζες, αλλά μέχρι τότε δικαιούται κομμάτι- ένα για το θεούλη, τον χριστούλη, την παναγίτσα κτλ και τα επόμενα για αδελφούς και λοιπούς συγγενείς.
Ενώ οι ορθόδοξοι κομμουνιστές κόβουν αντιστοίχως το πρώτο κομμάτι για το σπίτι του λαού –για το οποίο λέγεται ότι χτίστηκε με αντιαρματική τάφρο, για να αποκρούσει τυχόν επίθεση με τανκ, όπως στο πολυτεχνείο. Το δεύτερο πάει για το κόμμα –που γίνεται κατά περίπτωση ρεύμα (ένα είναι το ρεύμα), οργάνωση, ή συσπείρωση για τις λογής αιρέσεις. Μετά για τα αδελφά κόμματα, που δεν είναι πολλά στην πραγματικότητα, άντε να κόψουμε ένα για το κκ της πορτογαλίας.
Κι έπειτα κόβει ο καθένας ό,τι θέλει, ανάλογα τις προτιμήσεις και τα πολιτικά του γούστα. Περί ορέξεως βασιλόπιτα, που λένε.
Μία επιλογή είναι να συνεχίσει με τους αγίους του κομμουνιστικού κινήματος, ανάλογα τις προτιμήσεις και πάλι, γιατί οι άγιοι των μεν είναι έκπτωτοι άγγελοι για τους δε κι αντιστρόφως. Κι ενώ όλοι έχουν το λένιν για αρχάγγελο, κι ονειρεύονται όπλα και ρομφαίες, αγνοούν επιδεικτικά τη συμβουλή-τσιτάτο που λέει να συνεργαζόμαστε και με το διάβολο ακόμα. Αρκεί φυσικά να μην του πουλήσουμε την ψυχή μας με κάποιο κοινό πόρισμα.
Θα μου πεις βέβαια, τι νόημα έχει ένα κομμάτι για τον γκεβάρα, το βελουχιώτη, τον μπελογιάννη και τους άλλους μακαρίτες αγίους μας; Για να τους πάει καλά το 12; Έλα ντε. Όσο νόημα έχει να πέσει το φλουρί σε κάποιο μέλος της αγίας τριάδας. Οι δικοί μας ήταν τουλάχιστον πραγματικά πρόσωπα.
Μία εναλλακτική εκδοχή κοπής και νομής της πίτας είναι με πολιτικές προσωπικότητες από το πάνθεον των χυδαίων αντικομουνιστών –που σε μεγάλο ποσοστό είναι πρώην σύντροφοι. Κόβεις πχ την πίτα με γκλάσνοστ και διαφάνεια και λες πως το φλουρί έπεσε στο λαιμό του γκόρμπι και του κάθισε εκεί για πάντα. Ή για παράδειγμα στο λαιμό του πρετεντέρη, που ενσαρκώνει μια σπάνια περίπτωση ενότητας της αριστεράς, που συνήθως στοχοποιεί τους λαιμούς των διπλανών της.
Στους συλλογικούς φορείς και τα διάφορα μετωπικά σχήματα, το πρόβλημα είναι ότι μέχρι να κόψεις ένα κομμάτι για κάθε συνιστώσα, σου τελειώνει η πίτα και μένουν στην απ' έξω οι ανένταχτοι. Το φλουρί γίνεται μήλον της έριδος και μοιράζεται συνήθως εκ περιτροπής για να αποφευχθούν τα χειρότερα. Ενώ κάποιες δυνάμεις παρουσιάζονται με διπλή υπόσταση (εσωτερικές φράξιες ή την οργάνωση νεολαίας) για να πάρουν δύο κομμάτια και να ‘χουν περισσότερες πιθανότητες.
Αρχίζω να πιστεύω ότι η κατά βάθος η όκδε σκέτο αποχώρησε από την ανταρσύα –εξαιτίας των αναφορών στο σταλινικό εαμ, αν πιστέψουμε την ίδια, κυρίως όμως- επειδή δεν της έδιναν δεύτερη θέση στο ευρωψηφοδέλτιο, και δεύτερο κομμάτι από τη βασιλόπιτα.
Αυτά τα πράγματα μπορεί να φαίνονται περίεργα στους δικούς μας συντρόφους, που έχουν συνηθίσει σε πιο μονολιθικές καταστάσεις. Κι έρχονται μετά οι διάφοροι σχηματίες στη σχολή και τους ακούς να λένε οι μεν για τους δε τα χειρότερα (off th record πάντα). Κι ύστερα έρχονται οι δε -που είναι στο ίδιο σχήμα- κι επαναλαμβάνεται το σκηνικό από την ανάποδη.
Σύντροφοι είμαστε όλοι στην τρέλα.
Τα σχολίαζε μια επιρροή μας σε μια συγκέντρωση που ήμασταν κι έλεγε. Φαντάσου να ήμασταν κι εμείς έτσι.
Και να λέγαμε μεταξύ μας. Ρε τις μπιπ απ’ την ογε τι αντιπαθητικές είναι. Κι οι άλλοι οι πασιφιστές της εδυε; Γιατί, εκείνοι οι τρεϊντγιούνες του πάμε; Άσε μη μου τους θυμίζεις.
Όλα αυτά γράφονται χωρίς ιδιαίτερο σκοπό, πέραν της συνειρμικής διάθεσης. Έχοντας πλήρη επίγνωση ότι ο καπιταλισμός δε θα πέσει με την τακτική του ώριμου φρούτου, πέσε πίτα να σε φάμε. Κι ότι η έξοδος από την κρίση δεν είναι να κάνουμε το απαυτό μας παξιμάδι, για να μεγαλώσει η πίτα, και να ευελπιστούμε σε κάποια ψίχουλα παραπάνω.
Οι αστοί μετακυλύουν την κρίση τους στις πλάτες μας κι υπολογίζουν να έχουν την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο. Ή τουλάχιστον ένα σκύλο που θα πεινάει αδιαμαρτύρητα, χωρίς να ζητάει περισσότερα. Η χαμένη ταξική συνείδηση δε θα βρεθεί με θεία φώτιση και με φανουρόπιτα, αλλά μες στους λαϊκούς αγώνες. Όποιος δε μοιραστεί τον αγώνα μας, θα μοιραστεί την… πίτα μας.
Θέτω τους παραπάνω συνειρμούς στην κρίση της βάσης του μπλοκ προς έγκριση (ή απόρριψη) και εμπλουτισμό, ώστε να αναβιώσει στις πλαϊνές στήλες του μπλοκ ο θεσμός του δημοψηφίσματος.
Αλλά ο 902 ήταν έναν αιώνα πίσω και μερικά έτη φωτός μπροστά, με τον λευτέρη πανταζή (λε-πα), γόνο πολιτικών προσφύγων από την τασκένδη, να τραγουδάει σε άπταιστα ρούσικα την καλίνκα και την κατιούσα. Όχι με την ορχήστρα του κόκκινου στρατού, αλλά με τα παιδιά από την πάτρα, που είχαν και ρόλο οικοδεσπότη στο εορταστικό πρόγραμμα, ένεκα η κρίση. Μετά ήρθε ο ιατρόπουλος ως εκπρόσωπος του κόσμου της νύχτας, ενώ πιο πριν ο χαϊκάλης ράπαρε σε μια διασκευή του λαϊκού άσματος, δεν χρωστάω όλα τα ‘χω πληρωμένα.
Τα ύστερα του κόσμου...
Το είπε εξάλλου κι η αλέκα, στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμά της, που ξεχείλιζε από κομμουνιστική αισιοδοξία. Το 2012 θα είναι χειρότερο από το 11. Ακολούθησε όμως τη νόρμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού κι έδειξε τη διέξοδο με την προοπτική στους αγώνες της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων.
Η κομμουνιστική αισιοδοξία είναι εξαιρετικά αντιφατικό ζήτημα.
Οι σύντροφοι είναι κομμουνιστικά αισιόδοξοι ότι μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο και το βασίζουν σε μια αντικειμενική γνώση. Αλλά κάθε γνώση σπέρνει διαλεκτικά την αμφιβολία, κάτι που είναι απολύτως υγιές. Παράλληλα το είναι καθορίζει τη συνείδηση, κι έτσι η μίζερη πραγματικότητα ποτίζει καθημερινά τις σκέψεις μας με πεσιμισμό. Κι είναι λογικό οι σύντροφοι να επηρεάζονται περισσότερο και να έχουν ανεπτυγμένες ευαισθησίες για να πιάνουν τα ερεθίσματα γύρω τους, τις έγνοιες και τον παλμό του κόσμου. Το θέμα είναι ότι η ζωή προχωρά χωρίς να κοιτά τη δική μας μελαγχολία. Κι ο κόσμος θα αλλάξει μόνο από ανθρώπους πεισμένους κι αισιόδοξους για την υπόθεσή τους.
Την πρωτοχρονιά λοιπόν, κι όλο τον επόμενο μήνα για τους μαζικούς φορείς και τους συλλόγους, έχουμε την κοπή της περίφημης βασιλόπιτας, να δούμε ποιος-ποιος-ποιος θα φαγωθεί και πού θα πέσει το φλουρί. Οπότε το ενδιαφέρον εστιάζεται στο πώς θα κοπούν και θα μοιραστούν τα κομμάτια.
Οι ορθόδοξοι χριστιανοί συνηθίζουν να κόβουν ένα κομμάτι για το σπίτι –που θα το πάρουνε οι τράπεζες, αλλά μέχρι τότε δικαιούται κομμάτι- ένα για το θεούλη, τον χριστούλη, την παναγίτσα κτλ και τα επόμενα για αδελφούς και λοιπούς συγγενείς.
Ενώ οι ορθόδοξοι κομμουνιστές κόβουν αντιστοίχως το πρώτο κομμάτι για το σπίτι του λαού –για το οποίο λέγεται ότι χτίστηκε με αντιαρματική τάφρο, για να αποκρούσει τυχόν επίθεση με τανκ, όπως στο πολυτεχνείο. Το δεύτερο πάει για το κόμμα –που γίνεται κατά περίπτωση ρεύμα (ένα είναι το ρεύμα), οργάνωση, ή συσπείρωση για τις λογής αιρέσεις. Μετά για τα αδελφά κόμματα, που δεν είναι πολλά στην πραγματικότητα, άντε να κόψουμε ένα για το κκ της πορτογαλίας.
Κι έπειτα κόβει ο καθένας ό,τι θέλει, ανάλογα τις προτιμήσεις και τα πολιτικά του γούστα. Περί ορέξεως βασιλόπιτα, που λένε.
Μία επιλογή είναι να συνεχίσει με τους αγίους του κομμουνιστικού κινήματος, ανάλογα τις προτιμήσεις και πάλι, γιατί οι άγιοι των μεν είναι έκπτωτοι άγγελοι για τους δε κι αντιστρόφως. Κι ενώ όλοι έχουν το λένιν για αρχάγγελο, κι ονειρεύονται όπλα και ρομφαίες, αγνοούν επιδεικτικά τη συμβουλή-τσιτάτο που λέει να συνεργαζόμαστε και με το διάβολο ακόμα. Αρκεί φυσικά να μην του πουλήσουμε την ψυχή μας με κάποιο κοινό πόρισμα.
Θα μου πεις βέβαια, τι νόημα έχει ένα κομμάτι για τον γκεβάρα, το βελουχιώτη, τον μπελογιάννη και τους άλλους μακαρίτες αγίους μας; Για να τους πάει καλά το 12; Έλα ντε. Όσο νόημα έχει να πέσει το φλουρί σε κάποιο μέλος της αγίας τριάδας. Οι δικοί μας ήταν τουλάχιστον πραγματικά πρόσωπα.
Μία εναλλακτική εκδοχή κοπής και νομής της πίτας είναι με πολιτικές προσωπικότητες από το πάνθεον των χυδαίων αντικομουνιστών –που σε μεγάλο ποσοστό είναι πρώην σύντροφοι. Κόβεις πχ την πίτα με γκλάσνοστ και διαφάνεια και λες πως το φλουρί έπεσε στο λαιμό του γκόρμπι και του κάθισε εκεί για πάντα. Ή για παράδειγμα στο λαιμό του πρετεντέρη, που ενσαρκώνει μια σπάνια περίπτωση ενότητας της αριστεράς, που συνήθως στοχοποιεί τους λαιμούς των διπλανών της.
Στους συλλογικούς φορείς και τα διάφορα μετωπικά σχήματα, το πρόβλημα είναι ότι μέχρι να κόψεις ένα κομμάτι για κάθε συνιστώσα, σου τελειώνει η πίτα και μένουν στην απ' έξω οι ανένταχτοι. Το φλουρί γίνεται μήλον της έριδος και μοιράζεται συνήθως εκ περιτροπής για να αποφευχθούν τα χειρότερα. Ενώ κάποιες δυνάμεις παρουσιάζονται με διπλή υπόσταση (εσωτερικές φράξιες ή την οργάνωση νεολαίας) για να πάρουν δύο κομμάτια και να ‘χουν περισσότερες πιθανότητες.
Αρχίζω να πιστεύω ότι η κατά βάθος η όκδε σκέτο αποχώρησε από την ανταρσύα –εξαιτίας των αναφορών στο σταλινικό εαμ, αν πιστέψουμε την ίδια, κυρίως όμως- επειδή δεν της έδιναν δεύτερη θέση στο ευρωψηφοδέλτιο, και δεύτερο κομμάτι από τη βασιλόπιτα.
Αυτά τα πράγματα μπορεί να φαίνονται περίεργα στους δικούς μας συντρόφους, που έχουν συνηθίσει σε πιο μονολιθικές καταστάσεις. Κι έρχονται μετά οι διάφοροι σχηματίες στη σχολή και τους ακούς να λένε οι μεν για τους δε τα χειρότερα (off th record πάντα). Κι ύστερα έρχονται οι δε -που είναι στο ίδιο σχήμα- κι επαναλαμβάνεται το σκηνικό από την ανάποδη.
Σύντροφοι είμαστε όλοι στην τρέλα.
Τα σχολίαζε μια επιρροή μας σε μια συγκέντρωση που ήμασταν κι έλεγε. Φαντάσου να ήμασταν κι εμείς έτσι.
Και να λέγαμε μεταξύ μας. Ρε τις μπιπ απ’ την ογε τι αντιπαθητικές είναι. Κι οι άλλοι οι πασιφιστές της εδυε; Γιατί, εκείνοι οι τρεϊντγιούνες του πάμε; Άσε μη μου τους θυμίζεις.
Όλα αυτά γράφονται χωρίς ιδιαίτερο σκοπό, πέραν της συνειρμικής διάθεσης. Έχοντας πλήρη επίγνωση ότι ο καπιταλισμός δε θα πέσει με την τακτική του ώριμου φρούτου, πέσε πίτα να σε φάμε. Κι ότι η έξοδος από την κρίση δεν είναι να κάνουμε το απαυτό μας παξιμάδι, για να μεγαλώσει η πίτα, και να ευελπιστούμε σε κάποια ψίχουλα παραπάνω.
Οι αστοί μετακυλύουν την κρίση τους στις πλάτες μας κι υπολογίζουν να έχουν την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο. Ή τουλάχιστον ένα σκύλο που θα πεινάει αδιαμαρτύρητα, χωρίς να ζητάει περισσότερα. Η χαμένη ταξική συνείδηση δε θα βρεθεί με θεία φώτιση και με φανουρόπιτα, αλλά μες στους λαϊκούς αγώνες. Όποιος δε μοιραστεί τον αγώνα μας, θα μοιραστεί την… πίτα μας.
Θέτω τους παραπάνω συνειρμούς στην κρίση της βάσης του μπλοκ προς έγκριση (ή απόρριψη) και εμπλουτισμό, ώστε να αναβιώσει στις πλαϊνές στήλες του μπλοκ ο θεσμός του δημοψηφίσματος.
Δευτέρα 2 Ιανουαρίου 2012
Το μαυσωλείο
Αν το μπλοκ δε λεγόταν σφυροδρέπανο, μπορεί να το έβγαζα μαυσωλείο, εν είδει αυτοσαρκασμού, για να ταιριάζει με το απολίθωμα και να τη «σπάει» εξ αρχής σε όσους μετά δυσκολίας ανέχονται οτιδήποτε παλαιοκομμουνιστικό. Μαυσωλείο σαν κι αυτό που κλείσαμε το βλαδίμηρο -μαζί με τον ιωσήφ για ένα διάστημα- και κατ’ άλλους την ίδια την επανάσταση, που πνίγηκε στη φορμόλη της γραφειοκρατίας.
Και τώρα που η ζωή έφερε τα πάνω κάτω, εδραιώνοντας την εξουσία των πάνω, τώρα που η νέα τάξη πραγμάτων αποκατέστησε την παλιά, ταξική κοινωνία της εκμετάλλευσης, που σαπίζει εις βάρος μας, το μαυσωλείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τους κομμουνιστές, ως τελευταίο απομεινάρι της εποχής των άκρων και του σύντομου εικοστού αιώνα, όπως λέει ο χομπσμπάουμ.
Και τα ερωτήματα προκύπτουν εύλογα κι αμείλικτα. Τι δουλειά είχαμε εμείς, μαρξιστές άνθρωποι, με τα φαραωνικά έθιμα, που έδιναν πάτημα στους αστούς και το βιτφόγκελ να μιλάν για ασιατικό τρόπο παραγωγής; Θα έτριζαν τα κόκαλα του βλαδίμηρου, μες στο κουτί του, αν μπορούσε να δει γύρω του και να καταλάβει όσα έγιναν. Είναι επαρκές άλλοθι η ρώσικη καθυστέρηση; Πώς μπλέξαμε το δια ματ με δοξασίες και μορφές συνείδησης που αντιστοιχούν σε προκαπιταλιστικές κοινωνίες;
Αν κι ο ιμπεριαλισμός, ως καπιταλισμός που αρχίζει να σαπίζει στο μονοπωλιακό του στάδιο, έχει και αυτός ως βασικό του στήριγμα τη μαζική αποχαύνωση κι ευνοεί εξίσου μεταφυσικές ανησυχίες και κάθε μορφή παραλογισμού, όπως οι ιδεοληψίες περί μετενσάρκωσης.
Κι είναι μάλλον ζήτημα χρόνου να γυριστεί κάποια ταινία, που να αναβιώνουν οι μπολσεβίκοι, όπως στο τζουράσικ παρκ, από το dna του βλαδίμηρου, και να κατακλύζουν τη γη, για να επιβάλλουν σε παγκόσμια κλίμακα δικτατορία του προλεταριάτου. Προτεινόμενος τίτλος, ο πάγος έσπασε, κατηγορία πολιτικό θρίλερ.
Να δούμε πόσα αμερικανάκια θα το πιστέψουν και θα τρέξουν να κρυφτούνε κάτω απ΄ το κρεβάτι. Ή να το γράψουν στο τουίτερ, αν είναι κατά βάθος κρυπτοκομμουνιστές.
Αν όμως τα αστικά επιτελεία συζητάν ανοιχτά ως ενδεχόμενο και σχεδιάζουν το κλείσιμο του μαυσωλείου, δεν το κάνουν γιατί έχουν τέτοιου είδους ανησυχίες, αλλά γιατί γνωρίζουν ότι τα μνημεία έχουν αξία, ως προς αυτό που συμβολίζουν και θέλουν να σβήσουν τη συλλογική μνήμη, από τη λαϊκή συνείδηση. Κι εδώ είναι ο κόμπος του ζητήματος σήμερα. Γιατί μπορεί να είμαστε ή να δηλώνουμε υλιστές, αλλά δε γίνεται να αγνοήσουμε τα σημαινόμενα και το διακύβευμα της υπόθεσης, που είναι πολύ ευρύτερο απ’ την άψυχη μούμια του βλαδίμηρου.
Οι πιο πονηροί αστοί χρησιμοποιούν το μαυσωλείο για να μας επιτεθούν ιδεολογικά. Πήραμε λέει το ένα τρίτο του πλανήτη, το απολιθώσαμε και το κλείσαμε στην κατάψυξη της σιβηρίας, για να συντηρήσουμε ζωντανή την εξουσία μας, που ήταν γεμάτη συντηρητικά ένστικτα, ενάντια στο επιχειρείν και τα ατομικά δικαιώματα.
Πλήρης αντιστροφή των πραγμάτων, από τη νέα τάξη τους, που είναι παλιά όσο κι ο καπιταλισμός αλλά μας της σερβίρουν για φρέσκια, με σάλτσα από μπαγιάτικες ανανεώσεις, για να σκεπάσουν τη μπόχα από την κρίση και τα σκάνδαλά του. Κι είναι αυτή ακριβώς η τάξη που έσπευσε να κλείσει την ιστορία σε μαυσωλείο και να κηρύξει με στόμφο το τέλος της.
Αλλά η ιστορία είναι από μόνη της ένα είδος μαυσωλείου, από την ανάποδη, που κρατάει άσβεστη τη μνήμη, κι ελπίδες μέσα στη φορμόλη, στον πάτο του κουτιού της πανδώρας, που άνοιξε με τους ανέμους της αλλαγής. Και τις κρατάει εκεί, όσο ζούμε την εποχή των τεράτων, όπως τη λέει ο γκράμσι, όπου το καινούριο παλεύει να γεννηθεί και το παλιό παλεύει να πάρει παράταση, παρασιτώντας εις βάρος του κόσμου της εργασίας, σα βρικόλακας.
Μιλώντας λοιπόν για μαυσωλεία και μνήμες, ο ρίζος έχει καθημερινά μια τέτοια στήλη, εν είδει μαυσωλείου –αν και οι χυδαίοι αντιλακεδαιμόνιοι τις θεωρούν όλες τέτοιες- σα δισέλιδο εικονοστάσι αγίων του κομμουνιστικού κινήματος, όπου μπορείς να βρεις προσφορές κι αφιερώσεις αναγνωστών, στη μνήμη διάφορων κομμουνιστών: από τον κάππο και το βελουχιώτη, μέχρι τον στάλιν και το φλωράκη, ή και τον κοτζαρίδη, στις πλέον πρόσφατες. Μία στήλη που είναι κριτήριο για κάθε σφο, για το αν ξεκοκαλίζει το ρίζο μέχρι την τελευταία του σταγόνα. Και δεν είναι λίγοι αυτοί που το κάνουν, διαβάζοντας μέχρι και τα μνημόσυνα.
Σε ένα φύλλο όμως, πριν από δύο εβδομάδες περίπου, πέρα από την καθιερωμένη στήλη με τις νεκρολογίες, υπήρχε μία επιπλέον σελίδα αντίστοιχης θεματολογίας στα διεθνή, για να καλύψει το ρεπορτάζ, από μια σειρά θανάτων, που έπεσαν μαζί σαν περονόσπορος, στα πλαίσια της επετείου για τα 20χρονα της τελευταίας πράξης της αντεπανάστασης της εσσδ.
Τότε που στην ελλάδα επαναπατριζόταν το φέρετρο του ζαχαριάδη, με τη γενιά της τασκένδης να φωνάζει συνθήματα για το στάλιν και τη σοβιετία που ψυχορραγούσε. Το κόμμα έκανε το 14ο συνέδριό του, που δεν ήταν πλήρως απαλλαγμένο από τη ρεφορμιστική σκουριά των προηγούμενων, αλλά σηματοδοτούσε μια πορεία ανασυγκρότησης. Κι ο ρίζος κυκλοφορούσε με το ιστορικό πρωτοσέλιδο, ψηλά τη σημαία σύντροφοι, την ίδια στιγμή που την υπέστελλαν οι σοβιετικοί στο κρεμλίνο.
Αυτά τα δυο τελευταία ήταν κι η βασική προσφορά του χαρίλαου στο κόμμα, στην πιο κρίσιμη καμπή της ιστορίας του –αν και φέρει εξίσου μεγάλη, προσωπική ευθύνη για το πώς και με τι όρους φτάσαμε ως εκεί.
Το ενδιαφέρον λοιπόν σε εκείνη τη σελίδα, ήταν πρωτίστως η εναλλαγή συναισθημάτων για τους τρεις θανάτους, που σχεδόν συνέπεσαν χρονικά.
Απ’ το μετριοπαθές συλλυπητήριο μήνυμα για τον κιμ γιονγκ ιλ και τις ανησυχίες για τους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς στην χερσόνησο της κορέας, που έπιαναν περισσότερο χώρο, στο ένθερμο συλλυπητήριο για τον γραμματέα του νέου κκ γιουγκοσλαβίας. Κι από εκεί στην ψυχρή, τυπική αναγγελία με τίτλο πέθανε ο αντικομμουνιστής χάβελ, και μπόνους μία σύντομη εξιστόρηση του αντεπαναστατικού του βίου.
Ο συναγωνιστής, ο σύντροφος κι ο ταξικός εχθρός.
Για τον οποίο ίσως ο συντάκτης του ρίζου να μπήκε στον πειρασμό να γράψει το γνωστό αναρχικό σύνθημα για την τελευταία κατοικία του χάβελ. Αλλά τελικά κράτησε τη δεοντολογία κι απλώς το εννόησε χωρίς να το γράψει.
Η ίδια χρονική συγκυρία προκάλεσε άλλου είδους προβλήματα στους τσέχους συντρόφους. Εκεί ο πρόεδρος του κκ βοημίας-μοραβίας κλήθηκε σε απολογία από τις αρχές για το συλλυπητήριο προς τη λδ της κορέας για το θάνατο του κιμ. Και το 'άλλοθί' του ήταν ότι η χώρα διατηρεί διπλωματικές χώρες με την κορέα κι ότι τήρησε κανονικά το λεπτό σιγής στο κοινοβούλιο, στη μνήμη του χάβελ (χωρίς αποδοκιμασίες και συνθήματα, όπως θα του άξιζε. Λέω εγώ).
Στην ελλάδα πολλοί ήταν αυτοί που ζήλεψαν τη στάση των τσέχικων αρχών και θα επιθυμούσαν παρόμοια αντιμετώπιση για το συλλυπητήριο μήνυμα του κκε. Αλλά, δυστυχώς για αυτούς, δεν έχουμε φτάσει εκεί ακόμα.
Κάποιοι άλλοι το πήγαν παραπέρα κι έδρεψαν την ευκαιρία απ’ το θάνατο του γιονγκ ιλ, τις αντιδράσεις του λαού και την οικογενειοκρατία των κιμ, για να χύσουν χολή για τον υπαρκτό που γνωρίσαμε.
Ειδικά για το τελευταίο όμως, ουδέν ψευδέστερον. Αρκεί μια ματιά στις νεκρολογίες του 11’ και το βιογραφικό σημείωμα της σβετλάνας αλληλούγεβα για να το καταδείξει.
Η κόρη του στάλιν σβετλάνα, δεν κατέληξε με κάποιο πόστο στην εξουσία, αλλά αντιφρονούσα στην άλλη όχθη του ατλαντικού. Κι ο αδερφός της, έπεσε στα χέρια των ναζί κατά τη διάρκεια του β’ παγκόσμιου πολέμου, αλλά ο στάλιν αρνήθηκε να τύχει ο γιος του ειδικής μεταχείρισης και να τον ανταλλάξει με γερμανούς αξιωματικούς, που ήταν αιχμάλωτοι των σοβιετικών.
Αλλά μερικά στερεότυπα είναι πολύ δύσκολο να τα σπάσεις. Άντε να εξηγήσεις πχ σε ένα ετερώνυμο, αγανακτισμένο πλήθος που κραδαίνει κρεμάλες, έξω από τη βουλή ότι η μόνη φορά στα χρονικά που τιμωρήθηκε επί της ουσίας ένα τμήμα της κρατικής γραφειοκρατίας ήταν επί στάλιν στη σοβιετική ένωση. Το στερεότυπο του γραφειοκρατικού θερμιδώρ είναι περίπου ανίκητο.
Η περσινή ήταν γενικώς μια χρονιά σημαντικών απωλειών. Από τις προαναφερθείσες, μέχρι τον καλλιτεχνικό χώρο (βέγγος, ρασούλης, παπάζογλου) και το –ξανά μανά- τέλος της μεταπολίτευσης με το θάνατο του κύρκου και της ελευθεροτυπίας.
Το επόμενο χρονικό διάστημα η κε του μπλοκ σκοπεύει στο μέτρο των δυνατοτήτων της να ασχοληθεί επιλεκτικά με κάποιες από αυτές και να αναδείξει τη σημασία και σημειολογία τους. Αν κι από τα λόγια μέχρι την πράξη, υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Και τώρα που η ζωή έφερε τα πάνω κάτω, εδραιώνοντας την εξουσία των πάνω, τώρα που η νέα τάξη πραγμάτων αποκατέστησε την παλιά, ταξική κοινωνία της εκμετάλλευσης, που σαπίζει εις βάρος μας, το μαυσωλείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τους κομμουνιστές, ως τελευταίο απομεινάρι της εποχής των άκρων και του σύντομου εικοστού αιώνα, όπως λέει ο χομπσμπάουμ.
Και τα ερωτήματα προκύπτουν εύλογα κι αμείλικτα. Τι δουλειά είχαμε εμείς, μαρξιστές άνθρωποι, με τα φαραωνικά έθιμα, που έδιναν πάτημα στους αστούς και το βιτφόγκελ να μιλάν για ασιατικό τρόπο παραγωγής; Θα έτριζαν τα κόκαλα του βλαδίμηρου, μες στο κουτί του, αν μπορούσε να δει γύρω του και να καταλάβει όσα έγιναν. Είναι επαρκές άλλοθι η ρώσικη καθυστέρηση; Πώς μπλέξαμε το δια ματ με δοξασίες και μορφές συνείδησης που αντιστοιχούν σε προκαπιταλιστικές κοινωνίες;
Αν κι ο ιμπεριαλισμός, ως καπιταλισμός που αρχίζει να σαπίζει στο μονοπωλιακό του στάδιο, έχει και αυτός ως βασικό του στήριγμα τη μαζική αποχαύνωση κι ευνοεί εξίσου μεταφυσικές ανησυχίες και κάθε μορφή παραλογισμού, όπως οι ιδεοληψίες περί μετενσάρκωσης.
Κι είναι μάλλον ζήτημα χρόνου να γυριστεί κάποια ταινία, που να αναβιώνουν οι μπολσεβίκοι, όπως στο τζουράσικ παρκ, από το dna του βλαδίμηρου, και να κατακλύζουν τη γη, για να επιβάλλουν σε παγκόσμια κλίμακα δικτατορία του προλεταριάτου. Προτεινόμενος τίτλος, ο πάγος έσπασε, κατηγορία πολιτικό θρίλερ.
Να δούμε πόσα αμερικανάκια θα το πιστέψουν και θα τρέξουν να κρυφτούνε κάτω απ΄ το κρεβάτι. Ή να το γράψουν στο τουίτερ, αν είναι κατά βάθος κρυπτοκομμουνιστές.
Αν όμως τα αστικά επιτελεία συζητάν ανοιχτά ως ενδεχόμενο και σχεδιάζουν το κλείσιμο του μαυσωλείου, δεν το κάνουν γιατί έχουν τέτοιου είδους ανησυχίες, αλλά γιατί γνωρίζουν ότι τα μνημεία έχουν αξία, ως προς αυτό που συμβολίζουν και θέλουν να σβήσουν τη συλλογική μνήμη, από τη λαϊκή συνείδηση. Κι εδώ είναι ο κόμπος του ζητήματος σήμερα. Γιατί μπορεί να είμαστε ή να δηλώνουμε υλιστές, αλλά δε γίνεται να αγνοήσουμε τα σημαινόμενα και το διακύβευμα της υπόθεσης, που είναι πολύ ευρύτερο απ’ την άψυχη μούμια του βλαδίμηρου.
Οι πιο πονηροί αστοί χρησιμοποιούν το μαυσωλείο για να μας επιτεθούν ιδεολογικά. Πήραμε λέει το ένα τρίτο του πλανήτη, το απολιθώσαμε και το κλείσαμε στην κατάψυξη της σιβηρίας, για να συντηρήσουμε ζωντανή την εξουσία μας, που ήταν γεμάτη συντηρητικά ένστικτα, ενάντια στο επιχειρείν και τα ατομικά δικαιώματα.
Πλήρης αντιστροφή των πραγμάτων, από τη νέα τάξη τους, που είναι παλιά όσο κι ο καπιταλισμός αλλά μας της σερβίρουν για φρέσκια, με σάλτσα από μπαγιάτικες ανανεώσεις, για να σκεπάσουν τη μπόχα από την κρίση και τα σκάνδαλά του. Κι είναι αυτή ακριβώς η τάξη που έσπευσε να κλείσει την ιστορία σε μαυσωλείο και να κηρύξει με στόμφο το τέλος της.
Αλλά η ιστορία είναι από μόνη της ένα είδος μαυσωλείου, από την ανάποδη, που κρατάει άσβεστη τη μνήμη, κι ελπίδες μέσα στη φορμόλη, στον πάτο του κουτιού της πανδώρας, που άνοιξε με τους ανέμους της αλλαγής. Και τις κρατάει εκεί, όσο ζούμε την εποχή των τεράτων, όπως τη λέει ο γκράμσι, όπου το καινούριο παλεύει να γεννηθεί και το παλιό παλεύει να πάρει παράταση, παρασιτώντας εις βάρος του κόσμου της εργασίας, σα βρικόλακας.
Μιλώντας λοιπόν για μαυσωλεία και μνήμες, ο ρίζος έχει καθημερινά μια τέτοια στήλη, εν είδει μαυσωλείου –αν και οι χυδαίοι αντιλακεδαιμόνιοι τις θεωρούν όλες τέτοιες- σα δισέλιδο εικονοστάσι αγίων του κομμουνιστικού κινήματος, όπου μπορείς να βρεις προσφορές κι αφιερώσεις αναγνωστών, στη μνήμη διάφορων κομμουνιστών: από τον κάππο και το βελουχιώτη, μέχρι τον στάλιν και το φλωράκη, ή και τον κοτζαρίδη, στις πλέον πρόσφατες. Μία στήλη που είναι κριτήριο για κάθε σφο, για το αν ξεκοκαλίζει το ρίζο μέχρι την τελευταία του σταγόνα. Και δεν είναι λίγοι αυτοί που το κάνουν, διαβάζοντας μέχρι και τα μνημόσυνα.
Σε ένα φύλλο όμως, πριν από δύο εβδομάδες περίπου, πέρα από την καθιερωμένη στήλη με τις νεκρολογίες, υπήρχε μία επιπλέον σελίδα αντίστοιχης θεματολογίας στα διεθνή, για να καλύψει το ρεπορτάζ, από μια σειρά θανάτων, που έπεσαν μαζί σαν περονόσπορος, στα πλαίσια της επετείου για τα 20χρονα της τελευταίας πράξης της αντεπανάστασης της εσσδ.
Τότε που στην ελλάδα επαναπατριζόταν το φέρετρο του ζαχαριάδη, με τη γενιά της τασκένδης να φωνάζει συνθήματα για το στάλιν και τη σοβιετία που ψυχορραγούσε. Το κόμμα έκανε το 14ο συνέδριό του, που δεν ήταν πλήρως απαλλαγμένο από τη ρεφορμιστική σκουριά των προηγούμενων, αλλά σηματοδοτούσε μια πορεία ανασυγκρότησης. Κι ο ρίζος κυκλοφορούσε με το ιστορικό πρωτοσέλιδο, ψηλά τη σημαία σύντροφοι, την ίδια στιγμή που την υπέστελλαν οι σοβιετικοί στο κρεμλίνο.
Αυτά τα δυο τελευταία ήταν κι η βασική προσφορά του χαρίλαου στο κόμμα, στην πιο κρίσιμη καμπή της ιστορίας του –αν και φέρει εξίσου μεγάλη, προσωπική ευθύνη για το πώς και με τι όρους φτάσαμε ως εκεί.
Το ενδιαφέρον λοιπόν σε εκείνη τη σελίδα, ήταν πρωτίστως η εναλλαγή συναισθημάτων για τους τρεις θανάτους, που σχεδόν συνέπεσαν χρονικά.
Απ’ το μετριοπαθές συλλυπητήριο μήνυμα για τον κιμ γιονγκ ιλ και τις ανησυχίες για τους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς στην χερσόνησο της κορέας, που έπιαναν περισσότερο χώρο, στο ένθερμο συλλυπητήριο για τον γραμματέα του νέου κκ γιουγκοσλαβίας. Κι από εκεί στην ψυχρή, τυπική αναγγελία με τίτλο πέθανε ο αντικομμουνιστής χάβελ, και μπόνους μία σύντομη εξιστόρηση του αντεπαναστατικού του βίου.
Ο συναγωνιστής, ο σύντροφος κι ο ταξικός εχθρός.
Για τον οποίο ίσως ο συντάκτης του ρίζου να μπήκε στον πειρασμό να γράψει το γνωστό αναρχικό σύνθημα για την τελευταία κατοικία του χάβελ. Αλλά τελικά κράτησε τη δεοντολογία κι απλώς το εννόησε χωρίς να το γράψει.
Η ίδια χρονική συγκυρία προκάλεσε άλλου είδους προβλήματα στους τσέχους συντρόφους. Εκεί ο πρόεδρος του κκ βοημίας-μοραβίας κλήθηκε σε απολογία από τις αρχές για το συλλυπητήριο προς τη λδ της κορέας για το θάνατο του κιμ. Και το 'άλλοθί' του ήταν ότι η χώρα διατηρεί διπλωματικές χώρες με την κορέα κι ότι τήρησε κανονικά το λεπτό σιγής στο κοινοβούλιο, στη μνήμη του χάβελ (χωρίς αποδοκιμασίες και συνθήματα, όπως θα του άξιζε. Λέω εγώ).
Στην ελλάδα πολλοί ήταν αυτοί που ζήλεψαν τη στάση των τσέχικων αρχών και θα επιθυμούσαν παρόμοια αντιμετώπιση για το συλλυπητήριο μήνυμα του κκε. Αλλά, δυστυχώς για αυτούς, δεν έχουμε φτάσει εκεί ακόμα.
Κάποιοι άλλοι το πήγαν παραπέρα κι έδρεψαν την ευκαιρία απ’ το θάνατο του γιονγκ ιλ, τις αντιδράσεις του λαού και την οικογενειοκρατία των κιμ, για να χύσουν χολή για τον υπαρκτό που γνωρίσαμε.
Ειδικά για το τελευταίο όμως, ουδέν ψευδέστερον. Αρκεί μια ματιά στις νεκρολογίες του 11’ και το βιογραφικό σημείωμα της σβετλάνας αλληλούγεβα για να το καταδείξει.
Η κόρη του στάλιν σβετλάνα, δεν κατέληξε με κάποιο πόστο στην εξουσία, αλλά αντιφρονούσα στην άλλη όχθη του ατλαντικού. Κι ο αδερφός της, έπεσε στα χέρια των ναζί κατά τη διάρκεια του β’ παγκόσμιου πολέμου, αλλά ο στάλιν αρνήθηκε να τύχει ο γιος του ειδικής μεταχείρισης και να τον ανταλλάξει με γερμανούς αξιωματικούς, που ήταν αιχμάλωτοι των σοβιετικών.
Αλλά μερικά στερεότυπα είναι πολύ δύσκολο να τα σπάσεις. Άντε να εξηγήσεις πχ σε ένα ετερώνυμο, αγανακτισμένο πλήθος που κραδαίνει κρεμάλες, έξω από τη βουλή ότι η μόνη φορά στα χρονικά που τιμωρήθηκε επί της ουσίας ένα τμήμα της κρατικής γραφειοκρατίας ήταν επί στάλιν στη σοβιετική ένωση. Το στερεότυπο του γραφειοκρατικού θερμιδώρ είναι περίπου ανίκητο.
Η περσινή ήταν γενικώς μια χρονιά σημαντικών απωλειών. Από τις προαναφερθείσες, μέχρι τον καλλιτεχνικό χώρο (βέγγος, ρασούλης, παπάζογλου) και το –ξανά μανά- τέλος της μεταπολίτευσης με το θάνατο του κύρκου και της ελευθεροτυπίας.
Το επόμενο χρονικό διάστημα η κε του μπλοκ σκοπεύει στο μέτρο των δυνατοτήτων της να ασχοληθεί επιλεκτικά με κάποιες από αυτές και να αναδείξει τη σημασία και σημειολογία τους. Αν κι από τα λόγια μέχρι την πράξη, υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Τετάρτη 28 Δεκεμβρίου 2011
Δρόμοι της διαλεκτικής
Η διαλεκτική μπορεί να γίνει πολλές φορές λάστιχο στα χέρια όσων την επικαλούνται. Αλλά η απλή πρόσληψή της, σε ένα πρώτο επίπεδο τουλάχιστον, είναι σπουδαία υπόθεση. Κι ας τα κάνουμε καμιά φορά μούσκεμα. Έτσι κι αλλιώς, το νερό μαζί με το λάστιχο πηγαίνει.
Πώς μπορείς όμως να εξηγήσεις απλά τη διαλεκτική; Η μάχη για να πεις απλά το αυτονόητο, είναι ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία για να πει κανείς την αλήθεια. Αν θεωρήσουμε δηλαδή ότι την κατέχουμε. Ένα κομμάτι της έστω.
Διαλεκτική πχ, είναι να καταλάβουμε ότι η αλήθεια δεν είναι απόλυτη, ούτε διαχρονική. Και από την άλλη είναι πάντα συγκεκριμένη, και δεν είναι πολύ φρόνιμο να την κρύβουμε πίσω από αφηρημένα σχήματα και να περιπλέκουμε τα πράγματα, για να θολώσουμε τα νερά και να πετύχουμε τη συνδικαλιά μας, για παράδειγμα.
Ταυτόχρονα βέβαια η πραγματικότητα είναι αντιφατική και περίπλοκη. Η αλήθεια κρύπτεσθαι φιλεί. Με άλλα λόγια της αρέσει το κρυφτούλι, δηλ να κρύβει την ουσία πίσω από τα φαινόμενα. Γι’ αυτό δεν πρέπει να μένουμε στην άμεση εμπειρία, τα πέντε πράγματα που βλέπει ο καθένας γύρω του, αλλά να μπορούμε να τη γενικεύουμε, τη δική μας και των υπολοίπων.
Να γενικεύουμε, χωρίς γενικεύσεις, ισοπεδωτικές κι άδικες. Ή αλλιώς να κάνουμε αφαίρεση, πέρα από τον εαυτό μας και την κοσμάρα μας, χωρίς να είμαστε όμως αφηρημένοι, γιατί έτσι χάνουμε την ουσία.
Κι αν αυτό φαίνεται αντιφατικό, είναι ένας πολύ καλός τρόπος να εξηγήσεις σε έναν αρχάριο τι είναι η διαλεκτική που εξετάζει τις αντιφάσεις ως τη βασική πηγή της κίνησης. Να είσαι και να μην είσαι, το άλφα που είναι και –άλφα, η διαφορά μες στην ταυτότητα κι η πάλη των αντιθέτων.
Αυτό το τελευταίο μπορείς να το δεις καλύτερα στη σχέση των δύο φύλων. Τη θηλυκή πλευρά ενός άνδρα, και αντιστρόφως. Τον κοινωνικό και τον βιολογικό παράγοντα –περιβάλλον και γονίδια- που διαπλέκονται αξεδιάλυτα, αλλά διατηρούν την αυτονομία τους, κι εσύ καλείσαι να εντοπίσεις ποιο είναι το πρωτεύον, όχι ξεκομμένο απ΄ το δευτερεύον, αλλά μες στο προτσές του αμοιβαίου καθορισμού και της αλληλεπίδρασής τους.
Και αν χρησιμοποιούμε συχνά την λέξη προτσές, δεν είναι γιατί έτσι το μάθανε οι κούτβηδες στα ρώσικα και μας έμεινε συνήθειο. Αλλά για να τονίσουν ότι δεν είναι μια απλή, στατική υπόθεση, παρά μια εξελικτική διαδικασία σε συνεχή κίνηση.
Αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό μέσα από τη σταδιακή ωρίμανση ενός ανθρώπου που ξεκινά βρέφος, ως συνέχεια της μητέρας του, κι εξαρτάται σε απόλυτο βαθμό από την οικογένειά του, μετά αναπτύσσεται σωματικά και νοητικά, ως οργανισμός κι ως προσωπικότητα, περνάει την μετάβαση της εφηβείας και φτάνει σε ένα σημείο ωρίμανσης, όπου αυτονομείται πλήρως και μπορεί να σταθεί στα πόδια του, να ακολουθήσει δική του πορεία, να φτιάξει οικογένεια όταν νιώσει έτοιμος και να ξεκινήσει ο ίδιος κύκλος. Που δεν είναι φαύλος, αλλά διαλεκτικός. Και γι’ αυτό πρέπει να τον φανταζόμαστε περισσότερο ως μια σειρά από σπείρες. Το τετράδιο της ιστορίας είναι σπιράλ κόκκινο και δεν τελείωσαν οι σελίδες του ό,τι κι αν λέει ο φουκουγιάμα
Υπάρχει επίσης κι η άρνηση της άρνησης, που είναι εύκολο –στα όρια του απλοϊκού- να την εξηγείς σε επίπεδο ανθρωποκοινωνιογένεσης, δηλ πώς φτιάχτηκε κι εξελίχτηκε η ανθρώπινη κοινωνία. Η οποία ξεκίνησε αταξική, όπως ξεπρόβαλε από τα σπλάχνα του ζωικού βασιλείου, χωρίς κράτος κι εκμεταλλευτές. Εξελίχτηκε σε ταξική, βάσει (και) του καταμερισμού εργασίας, ως απαραίτητου όρου για την ανάπτυξή της. Κι έφτασε στο σημείο, όπου τα παλιά καλούπια τη στενεύουν σαν κορσές και την κρατάν δέσμια, ενώ έχουν ωριμάσει οι συνθήκες για την προοδευτική άρση του ταξικού παρελθόντος και τη σταδιακή μετάβαση στην κομμουνιστική κοινωνία.
Χους ει κι εις χουν απελεύσει. Ή στην περίπτωσή μας, αταξική ήταν και τέτοια θα ξαναγίνει. Αλλά σε ένα ανώτερο επίπεδο, κι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Αλλιώς θα τα μπλέξουμε με τον πρωτόγονο κομμουνισμό, όπως την έπαθαν στην καμπότζη. Ή στις «αναρχικές ουτοπίες» για επιστροφή στη φύση. Η οποία τα πάντα εν σοφία εποίησε και μας τα δίνει όλα έτοιμα, μακριά από την εργασία και τον πολιτισμό, που είναι οι πηγές της σύγχρονης δυστυχίας.
Στο κεφάλαιο του μαρξ, η αλυσίδα χρήματος-εμπορεύματος, δεν είναι χ-ε-χ, αλλά χι τονούμενο, κι αυτό πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα. Ο δεύτερος κρίκος περιέχει τον πρώτο μετασχηματισμένο, σε υπηγμένη μορφή, ο τρίτος το δεύτερο κοκ, μέχρι να βρούμε τον αδύναμο στην άλλη αλυσίδα, την ιμπεριαλιστική, κι αρχίσουμε το δικό μας, κοινωνικό μετασχηματισμό.
Αν αυτά μπορεί να τα εκλαϊκεύσει κανείς και να τα κάνει κτήμα του, μέσα από το τρίπτυχο θέση-αντίθεση-σύνθεση, εμένα δε με ενοχλεί ιδιαίτερα, κι ας μην το ανέφερε ποτέ ο χέγκελ στην πραγματικότητα. Αρκεί να μη μπλέξει με τον πρωτόγονο συνδικαλισμό και μπει για να γεφυρώσει τα λογικά χάσματα και γενικώς κάθε τι αγεφύρωτο.
Και ποτάμια θα σας φτιάξουμε. Λαϊκής οργής, που δε γυρίζουν πίσω πια.
Ας μάθει πρώτα τα απλά ο κόσμος. Τη σφαιρική ανάλυση, τη διαλεκτική σύνδεση, ποσότητα και ποιότητα, τους τρεις νόμους του ένγκελς, ή κι αυτά που λέει ο μπογιόπουλος –εάν μιλάμε πχ περί κρίσης και πολιτικής οικονομίας, πέρα από τη διαλεκτική. Να τα έχει εργαλεία για τη σκέψη του, να μην του τη ζωγραφίζουν παύλα-τελεία, όπως θέλουν.
Αυτές είναι οι βάσεις που πρέπει να μπουν, και τα υπόλοιπα έπονται. Οι διαλεκτικές κατηγορίες του χέγκελ –είναι, ουσία, φαινόμενο- το οργανικό όλο, το δίπολο αφηρημένο-συγκεκριμένο κι η ανάβαση από το ένα στο άλλο, και σε τόσο δύσκολες έννοιες.
Όποιος τις κατέχει πλήρως –και δε συμπεριλαμβάνω τον εαυτό μου σε αυτούς- πρέπει να τις εκλαϊκεύσει στις μάζες, να είναι σε θέση να τις εξηγεί απλά και κατανοητά. Να καταστήσει τη γνώση προσιτή και συναρπαστική, όπως πρέπει να είναι. Όχι στρυφνή και μυστικοποιημένη, σαν το φιλοσοφικό λόγο και τα σχήματα της πλειοψηφίας των διανοούμενων.
Όχι για να πέσει στο επίπεδο του μέσου όρου, που θα τον καταπιεί. Αλλά για να μπορέσει να το πιάσει και να το ανεβάσει. Αλλιώς μπορεί να μείνει στη μοναξιά της αυταρέσκειάς του και να γκρινιάζει για τους αντιπνευματικούς καιρούς που ζούμε.
Η γνώση είναι μαγική, γιατί μπορείς να τη μοιράζεσαι. Να τη δίνεις, χωρίς να την χάνεις. Για αυτό ξεφεύγει και από τα εμπορευματικά καλούπια. Και δείχνει το δρόμο για το μέλλον. Που δε θα ‘ναι μια μεταβιομηχανική κοινωνία της γνώσης αλλά μια κοινωνία χωρίς εμπορεύματα και πάνω απ’ όλα γεμάτη γνώση, μόρφωση και καλλιέργεια.
Πώς μπορείς όμως να εξηγήσεις απλά τη διαλεκτική; Η μάχη για να πεις απλά το αυτονόητο, είναι ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία για να πει κανείς την αλήθεια. Αν θεωρήσουμε δηλαδή ότι την κατέχουμε. Ένα κομμάτι της έστω.
Διαλεκτική πχ, είναι να καταλάβουμε ότι η αλήθεια δεν είναι απόλυτη, ούτε διαχρονική. Και από την άλλη είναι πάντα συγκεκριμένη, και δεν είναι πολύ φρόνιμο να την κρύβουμε πίσω από αφηρημένα σχήματα και να περιπλέκουμε τα πράγματα, για να θολώσουμε τα νερά και να πετύχουμε τη συνδικαλιά μας, για παράδειγμα.
Ταυτόχρονα βέβαια η πραγματικότητα είναι αντιφατική και περίπλοκη. Η αλήθεια κρύπτεσθαι φιλεί. Με άλλα λόγια της αρέσει το κρυφτούλι, δηλ να κρύβει την ουσία πίσω από τα φαινόμενα. Γι’ αυτό δεν πρέπει να μένουμε στην άμεση εμπειρία, τα πέντε πράγματα που βλέπει ο καθένας γύρω του, αλλά να μπορούμε να τη γενικεύουμε, τη δική μας και των υπολοίπων.
Να γενικεύουμε, χωρίς γενικεύσεις, ισοπεδωτικές κι άδικες. Ή αλλιώς να κάνουμε αφαίρεση, πέρα από τον εαυτό μας και την κοσμάρα μας, χωρίς να είμαστε όμως αφηρημένοι, γιατί έτσι χάνουμε την ουσία.
Κι αν αυτό φαίνεται αντιφατικό, είναι ένας πολύ καλός τρόπος να εξηγήσεις σε έναν αρχάριο τι είναι η διαλεκτική που εξετάζει τις αντιφάσεις ως τη βασική πηγή της κίνησης. Να είσαι και να μην είσαι, το άλφα που είναι και –άλφα, η διαφορά μες στην ταυτότητα κι η πάλη των αντιθέτων.
Αυτό το τελευταίο μπορείς να το δεις καλύτερα στη σχέση των δύο φύλων. Τη θηλυκή πλευρά ενός άνδρα, και αντιστρόφως. Τον κοινωνικό και τον βιολογικό παράγοντα –περιβάλλον και γονίδια- που διαπλέκονται αξεδιάλυτα, αλλά διατηρούν την αυτονομία τους, κι εσύ καλείσαι να εντοπίσεις ποιο είναι το πρωτεύον, όχι ξεκομμένο απ΄ το δευτερεύον, αλλά μες στο προτσές του αμοιβαίου καθορισμού και της αλληλεπίδρασής τους.
Και αν χρησιμοποιούμε συχνά την λέξη προτσές, δεν είναι γιατί έτσι το μάθανε οι κούτβηδες στα ρώσικα και μας έμεινε συνήθειο. Αλλά για να τονίσουν ότι δεν είναι μια απλή, στατική υπόθεση, παρά μια εξελικτική διαδικασία σε συνεχή κίνηση.
Αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό μέσα από τη σταδιακή ωρίμανση ενός ανθρώπου που ξεκινά βρέφος, ως συνέχεια της μητέρας του, κι εξαρτάται σε απόλυτο βαθμό από την οικογένειά του, μετά αναπτύσσεται σωματικά και νοητικά, ως οργανισμός κι ως προσωπικότητα, περνάει την μετάβαση της εφηβείας και φτάνει σε ένα σημείο ωρίμανσης, όπου αυτονομείται πλήρως και μπορεί να σταθεί στα πόδια του, να ακολουθήσει δική του πορεία, να φτιάξει οικογένεια όταν νιώσει έτοιμος και να ξεκινήσει ο ίδιος κύκλος. Που δεν είναι φαύλος, αλλά διαλεκτικός. Και γι’ αυτό πρέπει να τον φανταζόμαστε περισσότερο ως μια σειρά από σπείρες. Το τετράδιο της ιστορίας είναι σπιράλ κόκκινο και δεν τελείωσαν οι σελίδες του ό,τι κι αν λέει ο φουκουγιάμα
Υπάρχει επίσης κι η άρνηση της άρνησης, που είναι εύκολο –στα όρια του απλοϊκού- να την εξηγείς σε επίπεδο ανθρωποκοινωνιογένεσης, δηλ πώς φτιάχτηκε κι εξελίχτηκε η ανθρώπινη κοινωνία. Η οποία ξεκίνησε αταξική, όπως ξεπρόβαλε από τα σπλάχνα του ζωικού βασιλείου, χωρίς κράτος κι εκμεταλλευτές. Εξελίχτηκε σε ταξική, βάσει (και) του καταμερισμού εργασίας, ως απαραίτητου όρου για την ανάπτυξή της. Κι έφτασε στο σημείο, όπου τα παλιά καλούπια τη στενεύουν σαν κορσές και την κρατάν δέσμια, ενώ έχουν ωριμάσει οι συνθήκες για την προοδευτική άρση του ταξικού παρελθόντος και τη σταδιακή μετάβαση στην κομμουνιστική κοινωνία.
Χους ει κι εις χουν απελεύσει. Ή στην περίπτωσή μας, αταξική ήταν και τέτοια θα ξαναγίνει. Αλλά σε ένα ανώτερο επίπεδο, κι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Αλλιώς θα τα μπλέξουμε με τον πρωτόγονο κομμουνισμό, όπως την έπαθαν στην καμπότζη. Ή στις «αναρχικές ουτοπίες» για επιστροφή στη φύση. Η οποία τα πάντα εν σοφία εποίησε και μας τα δίνει όλα έτοιμα, μακριά από την εργασία και τον πολιτισμό, που είναι οι πηγές της σύγχρονης δυστυχίας.
Στο κεφάλαιο του μαρξ, η αλυσίδα χρήματος-εμπορεύματος, δεν είναι χ-ε-χ, αλλά χι τονούμενο, κι αυτό πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα. Ο δεύτερος κρίκος περιέχει τον πρώτο μετασχηματισμένο, σε υπηγμένη μορφή, ο τρίτος το δεύτερο κοκ, μέχρι να βρούμε τον αδύναμο στην άλλη αλυσίδα, την ιμπεριαλιστική, κι αρχίσουμε το δικό μας, κοινωνικό μετασχηματισμό.
Αν αυτά μπορεί να τα εκλαϊκεύσει κανείς και να τα κάνει κτήμα του, μέσα από το τρίπτυχο θέση-αντίθεση-σύνθεση, εμένα δε με ενοχλεί ιδιαίτερα, κι ας μην το ανέφερε ποτέ ο χέγκελ στην πραγματικότητα. Αρκεί να μη μπλέξει με τον πρωτόγονο συνδικαλισμό και μπει για να γεφυρώσει τα λογικά χάσματα και γενικώς κάθε τι αγεφύρωτο.
Και ποτάμια θα σας φτιάξουμε. Λαϊκής οργής, που δε γυρίζουν πίσω πια.
Ας μάθει πρώτα τα απλά ο κόσμος. Τη σφαιρική ανάλυση, τη διαλεκτική σύνδεση, ποσότητα και ποιότητα, τους τρεις νόμους του ένγκελς, ή κι αυτά που λέει ο μπογιόπουλος –εάν μιλάμε πχ περί κρίσης και πολιτικής οικονομίας, πέρα από τη διαλεκτική. Να τα έχει εργαλεία για τη σκέψη του, να μην του τη ζωγραφίζουν παύλα-τελεία, όπως θέλουν.
Αυτές είναι οι βάσεις που πρέπει να μπουν, και τα υπόλοιπα έπονται. Οι διαλεκτικές κατηγορίες του χέγκελ –είναι, ουσία, φαινόμενο- το οργανικό όλο, το δίπολο αφηρημένο-συγκεκριμένο κι η ανάβαση από το ένα στο άλλο, και σε τόσο δύσκολες έννοιες.
Όποιος τις κατέχει πλήρως –και δε συμπεριλαμβάνω τον εαυτό μου σε αυτούς- πρέπει να τις εκλαϊκεύσει στις μάζες, να είναι σε θέση να τις εξηγεί απλά και κατανοητά. Να καταστήσει τη γνώση προσιτή και συναρπαστική, όπως πρέπει να είναι. Όχι στρυφνή και μυστικοποιημένη, σαν το φιλοσοφικό λόγο και τα σχήματα της πλειοψηφίας των διανοούμενων.
Όχι για να πέσει στο επίπεδο του μέσου όρου, που θα τον καταπιεί. Αλλά για να μπορέσει να το πιάσει και να το ανεβάσει. Αλλιώς μπορεί να μείνει στη μοναξιά της αυταρέσκειάς του και να γκρινιάζει για τους αντιπνευματικούς καιρούς που ζούμε.
Η γνώση είναι μαγική, γιατί μπορείς να τη μοιράζεσαι. Να τη δίνεις, χωρίς να την χάνεις. Για αυτό ξεφεύγει και από τα εμπορευματικά καλούπια. Και δείχνει το δρόμο για το μέλλον. Που δε θα ‘ναι μια μεταβιομηχανική κοινωνία της γνώσης αλλά μια κοινωνία χωρίς εμπορεύματα και πάνω απ’ όλα γεμάτη γνώση, μόρφωση και καλλιέργεια.
Δευτέρα 26 Δεκεμβρίου 2011
Μπολσεβίκος θα πει
Μπολσεβίκος θα πει κατά βάση πλειοψηφία κι -αν δεν κάνω λάθος- έχει την ίδια ρίζα με τα μπολσόι, από τη ρώσικη λέξη больше, που θα πει περισσότερο.
Αλλά η πορεία των μπολσεβίκων ήταν πολυκύμαντη και διαλεκτική. Ξεκίνησαν ως πλειοψηφία στη διάσπαση του σδεκρ, για να γίνουν πολύ γρήγορα μειοψηφία στα 1903, και να επιστρέψουν το 17' στην αρχική κατάσταση αλλά σε ανώτερο επίπεδο, με τον οκτώβρη στον ορίζοντα.
Η ιστορική ειρωνεία ήταν διαρκώς παρούσα, σε όλη αυτήν την πορεία. Γιατί οι μπολσεβίκοι πήραν εντελώς συγκυριακά την πλειοψηφία στο συνέδριο της διάσπασης, με την προσωρινή στήριξη του πλεχάνοφ, που έγινε στη συνέχεια επιφανής μενσεβίκος, ενάντια στην ομάδα του λένιν. Κι έτσι μας έμεινε η πίκρα για τον πλεχάνοφ -που η νιότη του έδειχνε πως θα γινόταν άλλος- και το όνομα των μπολσεβίκων, αλλά χωρίς την χάρη της πλειοψηφίας.
Έμεινε και στην ονομασία του κόμματος, για ιστορικούς λόγους, όταν μετονομάστηκε το κόμμα σε κομμουνιστικό. Πανενωσιακό κομμουνιστικό κόμμα κι ένα (μπ) σε παρένθεση για τους μπολσεβίκους. Όπως σε παρένθεση θέλησαν να τους βάλουν κι οι ιμπεριαλιστές της δύσης, χωρίς να το καταφέρουν –τουλάχιστον εξ αρχής. Και μόλις τώρα που έκλεισε η παρένθεση, καταλαβαίνουν οι λαοί εκείνων των χωρών τι ήταν αυτό που έχασαν και το εκτιμούν νοσταλγώντας το.
Όπου νόστος σημαίνει η επιθυμία για επιστροφή στην πατρίδα. Κι οι προλετάριοι μπορεί να μην έχουνε πατρίδα, αλλά τη σοβιετική την ένιωθαν για δική τους, ανεξαρτήτως υπηκοότητας. Πέρα από τη μόσχα και το βλαδιβοστόκ, είναι κι εκεί πατρίδα με σοσιαλισμό. Αυτά τα πατριωτικά θα τα δούμε όμως σε δεύτερο πλάνο.
Ο βλαδίμηρος λοιπόν έγινε ηγέτης των μπολσεβίκων, χωρίς ποτέ να εκλεχθεί γραμματέας ή σε κάποιο άλλο πόστο που να το πιστοποιεί –πέρα από τη θέση του στο πολιτικό γραφείο. Αλλά η πλειοψηφία της γνώμης του δεν ήταν ποτέ δεδομένη, κι έτσι βρέθηκε αρκετές φορές να μειοψηφεί. Όπως στην ψηφοφορία για τη συμφωνία του μπρεστ-λιτόφσκ, όπου επικράτησε ο ασυμβίβαστος αριστερός ενθουσιασμός του τρότσκι και του μπουχάριν και στη συνέχεια τον ακριβοπληρώσαμε με ακόμα μεγαλύτερο τίμημα.
Παρόλα αυτά ο λένιν κέρδισε τις κρίσιμες αναμετρήσεις το 17’, μολονότι ξεκίνησε μειοψηφώντας, όπως τις ψηφοφορίες για τις θέσεις του απρίλη και την εξέγερση του οκτώβρη. Και προς το τέλος της ζωής του έγραψε το άρθρο, κάλλιο καλύτερα αλλά λιγότερα, για να δείξει ότι δεν είχε κάποιο φετίχ με τη νόρμα του «περισσότερου» για τη δουλειά των μπολσεβίκων.
Σε εκείνη την ψηφοφορία για την οκτωβριανή είχε μειοψηφήσει το δίδυμο ζηνόβιεφ-κάμενεφ. Που πλειοψήφησαν εν είδει τριανδρίας, όταν συμμάχησαν με το σύντροφο με το μουστάκι εναντίον του τρότσκι, για να συμμαχήσουν ύστερα με τον τελευταίο και να μειοψηφήσουν εκ νέου ως ενωμένη αντιπολίτευση. Από εκεί έμεινε στους τροτσκιστές κι η αντίληψη ουκ εν τω πολλώ το ευ, όταν πρόκειται για τις πρωτοπορίες και τη δικαίωσή τους στην πραγματικότητα.
Οι ζηνόβιεφ-κάμενεφ καταδικάστηκαν από τον παλιό μενσεβίκο βισίνσκι, που ήταν εισαγγελέας στις περιβόητες δίκες της μόσχας. Μετά τη νίκη του οκτώβρη, είδε το φως το αληθινό και πέρασε στο πλευρό των μπολσεβίκων. Κι είναι να αναρωτιέσαι για το ειλικρινές της στάσης και των κινήτρων. Αν όχι του βισίνσκι, τότε για μια σειρά άλλους, που πέρασαν με τους νικητές, όχι για τις ιδέες τους, αλλά ακριβώς επειδή ήταν νικητές. Κι από την άλλη παραμένει η ιστορική ειρωνεία, όταν δυο μέλη της παλιάς φρουράς των μπολσεβίκων καταδικάζονται από έναν παλιό μενσεβίκο.
Παρόμοια περίπτωση ήταν κι ο ιβάν μάισκι, που τη δεκαετία του 30’ ήταν ο σοβιετικός πρέσβης στο λονδίνο, κι αργότερα έγραψε πολύ ενδιαφέροντα βιβλία για τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Κι αν οι οδηγίες του λένιν προς τους σοβιετικούς διπλωμάτες –να βγάζουν στη δημοσιότητα όλες τις μυστικές συμφωνίες που είχαν συνάψει οι τσάροι- είναι ευρύτερα γνωστές, σχετικά πρόσφατα ανακάλυψα μια φράση που αποδίδει στο στάλιν, ο γραφικός αντικομμουνιστής χονδροκούκης.
Διπλωματία ειλικρινής είναι τόσο δυνατή όσο το αποξηραμένο νερό ή ο ξύλινος χάλυβας.
Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός στα καλύτερά του. Ακόμα κι αν δεν το 'πε ο στάλιν.
Κλείνει η παρένθεση και συνεχίζουμε με αυτή των μπολσεβίκων. Οι οποίοι πήραν την πλειοψηφία στα εργατικά σοβιέτ και τις μεγάλες πόλεις, αλλά αναγκάστηκαν να κάνουν τακτικό ελιγμό για να κερδίσουν τη στήριξη των εσέρων, σε μια χώρα που ήταν αγροτική κατά τα εννιά δέκατα κι η εργατική τάξη ήταν συγκεντρωμένη στα μεγάλα αστικά κέντρα. Και η κατάσταση έγινε χειρότερη μετά τον ‘εμφύλιο’ με τους λευκούς, όπου έπεσαν τα καλύτερα, ταξικά και κομματικά στοιχεία. Οι μπολσεβίκοι έγιναν η πολιτική έκφραση μιας δικτατορίας του προλεταριάτου, που έμεινε εκ των πραγμάτων χωρίς πολλούς προλετάριους κι αναγκάστηκε να τους «εισάγει» από τη ρωσική ύπαιθρο στις πόλεις και το κόμμα της.
Η ιστορική ειρωνεία ενυπάρχει και στο ελληνικό παράδειγμα, όπου το εαμ αγκάλιασε παλλαϊκά τη συντριπτική πλειοψηφία, αλλά (αντίθετα με ό,τι λέει η παροιμία) δεν πήγε για τα πολλά κι έχασε και τα λίγα. Μετά η πλειοψηφία στριμώχτηκε στο 9,3 της αποχής και τη στρεβλή εφαρμογή του δσ στο λάθος της βάρκιζας. Κι αντί για την υποταγή της μειοψηφούσας άποψης στην πλειοψηφία πετύχαμε να υποτάξουμε την πλειοψηφία του λαού σε μια χούφτα εκμεταλλευτών.
Μεταπολεμικά το κόμμα έδωσε τη μάχη με τους αναθεωρητές, που δύο φορές είχαν πλειοψηφία κι ένιωθαν σίγουροι για τη νίκη τους, αλλά την έχασαν μέσα απ’ τα χέρια τους. Για παράδειγμα το 91, στα μέλη της επιτροπής θέσεων για το 13ο συνέδριο, ο «πιο αριστερός» ήταν ο λαφαζάνης –όπως και σήμερα στο συνασπισμό. Ενώ μετά τη διάσπαση, οι μενσεβίκοι είχαν τους διπλάσιους βουλευτές από εμάς.
Αλλά στις επόμενες εκλογές έμειναν κάτω από το πλαφόν του 3% κι έγιναν δύναμη του εξωκοινοβουλίου.
Σήμερα κάποιοι από αυτούς αναρωτιούνται αν το σύγχρονο προλεταριάτο είναι πλειοψηφία μες στο σύνολο του πληθυσμού. Άλλοι θεωρούν την εργατική τάξη ξεπερασμένη ή ενσωματωμένη κι ελπίζουν στις οργισμένες μειονότητες για επαναστατικά ξεσπάσματα. Άλλοι εκστασιάζονται με το κίνημα της γουόλ στριτ, που εκπροσωπεί το 99% των πολιτών, ως αριθμητική έννοια κι όχι ταξικά.
Ενώ εμείς μελετάμε κριτικά την ιστορική μας πορεία, με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της, με τα πρώτα να υπερέχουν σαφώς. Και φτιάχνουμε «δυναμικές μειοψηφίες» όπως τις λένε οι αστοί, πρωτοπορίες δηλ στη δική μας διάλεκτο, που ζυμώνουν τις ιδέες μας στον κόσμο και ξέρουν ότι θα μπορέσουν να γίνουν υλική δύναμη, μόνο όταν κατακτήσουν πλατειά τις μάζες.
Θα φροντίσουμε εμείς γι’ αυτό.
Αλλά η πορεία των μπολσεβίκων ήταν πολυκύμαντη και διαλεκτική. Ξεκίνησαν ως πλειοψηφία στη διάσπαση του σδεκρ, για να γίνουν πολύ γρήγορα μειοψηφία στα 1903, και να επιστρέψουν το 17' στην αρχική κατάσταση αλλά σε ανώτερο επίπεδο, με τον οκτώβρη στον ορίζοντα.
Η ιστορική ειρωνεία ήταν διαρκώς παρούσα, σε όλη αυτήν την πορεία. Γιατί οι μπολσεβίκοι πήραν εντελώς συγκυριακά την πλειοψηφία στο συνέδριο της διάσπασης, με την προσωρινή στήριξη του πλεχάνοφ, που έγινε στη συνέχεια επιφανής μενσεβίκος, ενάντια στην ομάδα του λένιν. Κι έτσι μας έμεινε η πίκρα για τον πλεχάνοφ -που η νιότη του έδειχνε πως θα γινόταν άλλος- και το όνομα των μπολσεβίκων, αλλά χωρίς την χάρη της πλειοψηφίας.
Έμεινε και στην ονομασία του κόμματος, για ιστορικούς λόγους, όταν μετονομάστηκε το κόμμα σε κομμουνιστικό. Πανενωσιακό κομμουνιστικό κόμμα κι ένα (μπ) σε παρένθεση για τους μπολσεβίκους. Όπως σε παρένθεση θέλησαν να τους βάλουν κι οι ιμπεριαλιστές της δύσης, χωρίς να το καταφέρουν –τουλάχιστον εξ αρχής. Και μόλις τώρα που έκλεισε η παρένθεση, καταλαβαίνουν οι λαοί εκείνων των χωρών τι ήταν αυτό που έχασαν και το εκτιμούν νοσταλγώντας το.
Όπου νόστος σημαίνει η επιθυμία για επιστροφή στην πατρίδα. Κι οι προλετάριοι μπορεί να μην έχουνε πατρίδα, αλλά τη σοβιετική την ένιωθαν για δική τους, ανεξαρτήτως υπηκοότητας. Πέρα από τη μόσχα και το βλαδιβοστόκ, είναι κι εκεί πατρίδα με σοσιαλισμό. Αυτά τα πατριωτικά θα τα δούμε όμως σε δεύτερο πλάνο.
Ο βλαδίμηρος λοιπόν έγινε ηγέτης των μπολσεβίκων, χωρίς ποτέ να εκλεχθεί γραμματέας ή σε κάποιο άλλο πόστο που να το πιστοποιεί –πέρα από τη θέση του στο πολιτικό γραφείο. Αλλά η πλειοψηφία της γνώμης του δεν ήταν ποτέ δεδομένη, κι έτσι βρέθηκε αρκετές φορές να μειοψηφεί. Όπως στην ψηφοφορία για τη συμφωνία του μπρεστ-λιτόφσκ, όπου επικράτησε ο ασυμβίβαστος αριστερός ενθουσιασμός του τρότσκι και του μπουχάριν και στη συνέχεια τον ακριβοπληρώσαμε με ακόμα μεγαλύτερο τίμημα.
Παρόλα αυτά ο λένιν κέρδισε τις κρίσιμες αναμετρήσεις το 17’, μολονότι ξεκίνησε μειοψηφώντας, όπως τις ψηφοφορίες για τις θέσεις του απρίλη και την εξέγερση του οκτώβρη. Και προς το τέλος της ζωής του έγραψε το άρθρο, κάλλιο καλύτερα αλλά λιγότερα, για να δείξει ότι δεν είχε κάποιο φετίχ με τη νόρμα του «περισσότερου» για τη δουλειά των μπολσεβίκων.
Σε εκείνη την ψηφοφορία για την οκτωβριανή είχε μειοψηφήσει το δίδυμο ζηνόβιεφ-κάμενεφ. Που πλειοψήφησαν εν είδει τριανδρίας, όταν συμμάχησαν με το σύντροφο με το μουστάκι εναντίον του τρότσκι, για να συμμαχήσουν ύστερα με τον τελευταίο και να μειοψηφήσουν εκ νέου ως ενωμένη αντιπολίτευση. Από εκεί έμεινε στους τροτσκιστές κι η αντίληψη ουκ εν τω πολλώ το ευ, όταν πρόκειται για τις πρωτοπορίες και τη δικαίωσή τους στην πραγματικότητα.
Οι ζηνόβιεφ-κάμενεφ καταδικάστηκαν από τον παλιό μενσεβίκο βισίνσκι, που ήταν εισαγγελέας στις περιβόητες δίκες της μόσχας. Μετά τη νίκη του οκτώβρη, είδε το φως το αληθινό και πέρασε στο πλευρό των μπολσεβίκων. Κι είναι να αναρωτιέσαι για το ειλικρινές της στάσης και των κινήτρων. Αν όχι του βισίνσκι, τότε για μια σειρά άλλους, που πέρασαν με τους νικητές, όχι για τις ιδέες τους, αλλά ακριβώς επειδή ήταν νικητές. Κι από την άλλη παραμένει η ιστορική ειρωνεία, όταν δυο μέλη της παλιάς φρουράς των μπολσεβίκων καταδικάζονται από έναν παλιό μενσεβίκο.
Παρόμοια περίπτωση ήταν κι ο ιβάν μάισκι, που τη δεκαετία του 30’ ήταν ο σοβιετικός πρέσβης στο λονδίνο, κι αργότερα έγραψε πολύ ενδιαφέροντα βιβλία για τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Κι αν οι οδηγίες του λένιν προς τους σοβιετικούς διπλωμάτες –να βγάζουν στη δημοσιότητα όλες τις μυστικές συμφωνίες που είχαν συνάψει οι τσάροι- είναι ευρύτερα γνωστές, σχετικά πρόσφατα ανακάλυψα μια φράση που αποδίδει στο στάλιν, ο γραφικός αντικομμουνιστής χονδροκούκης.
Διπλωματία ειλικρινής είναι τόσο δυνατή όσο το αποξηραμένο νερό ή ο ξύλινος χάλυβας.
Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός στα καλύτερά του. Ακόμα κι αν δεν το 'πε ο στάλιν.
Κλείνει η παρένθεση και συνεχίζουμε με αυτή των μπολσεβίκων. Οι οποίοι πήραν την πλειοψηφία στα εργατικά σοβιέτ και τις μεγάλες πόλεις, αλλά αναγκάστηκαν να κάνουν τακτικό ελιγμό για να κερδίσουν τη στήριξη των εσέρων, σε μια χώρα που ήταν αγροτική κατά τα εννιά δέκατα κι η εργατική τάξη ήταν συγκεντρωμένη στα μεγάλα αστικά κέντρα. Και η κατάσταση έγινε χειρότερη μετά τον ‘εμφύλιο’ με τους λευκούς, όπου έπεσαν τα καλύτερα, ταξικά και κομματικά στοιχεία. Οι μπολσεβίκοι έγιναν η πολιτική έκφραση μιας δικτατορίας του προλεταριάτου, που έμεινε εκ των πραγμάτων χωρίς πολλούς προλετάριους κι αναγκάστηκε να τους «εισάγει» από τη ρωσική ύπαιθρο στις πόλεις και το κόμμα της.
Η ιστορική ειρωνεία ενυπάρχει και στο ελληνικό παράδειγμα, όπου το εαμ αγκάλιασε παλλαϊκά τη συντριπτική πλειοψηφία, αλλά (αντίθετα με ό,τι λέει η παροιμία) δεν πήγε για τα πολλά κι έχασε και τα λίγα. Μετά η πλειοψηφία στριμώχτηκε στο 9,3 της αποχής και τη στρεβλή εφαρμογή του δσ στο λάθος της βάρκιζας. Κι αντί για την υποταγή της μειοψηφούσας άποψης στην πλειοψηφία πετύχαμε να υποτάξουμε την πλειοψηφία του λαού σε μια χούφτα εκμεταλλευτών.
Μεταπολεμικά το κόμμα έδωσε τη μάχη με τους αναθεωρητές, που δύο φορές είχαν πλειοψηφία κι ένιωθαν σίγουροι για τη νίκη τους, αλλά την έχασαν μέσα απ’ τα χέρια τους. Για παράδειγμα το 91, στα μέλη της επιτροπής θέσεων για το 13ο συνέδριο, ο «πιο αριστερός» ήταν ο λαφαζάνης –όπως και σήμερα στο συνασπισμό. Ενώ μετά τη διάσπαση, οι μενσεβίκοι είχαν τους διπλάσιους βουλευτές από εμάς.
Αλλά στις επόμενες εκλογές έμειναν κάτω από το πλαφόν του 3% κι έγιναν δύναμη του εξωκοινοβουλίου.
Σήμερα κάποιοι από αυτούς αναρωτιούνται αν το σύγχρονο προλεταριάτο είναι πλειοψηφία μες στο σύνολο του πληθυσμού. Άλλοι θεωρούν την εργατική τάξη ξεπερασμένη ή ενσωματωμένη κι ελπίζουν στις οργισμένες μειονότητες για επαναστατικά ξεσπάσματα. Άλλοι εκστασιάζονται με το κίνημα της γουόλ στριτ, που εκπροσωπεί το 99% των πολιτών, ως αριθμητική έννοια κι όχι ταξικά.
Ενώ εμείς μελετάμε κριτικά την ιστορική μας πορεία, με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της, με τα πρώτα να υπερέχουν σαφώς. Και φτιάχνουμε «δυναμικές μειοψηφίες» όπως τις λένε οι αστοί, πρωτοπορίες δηλ στη δική μας διάλεκτο, που ζυμώνουν τις ιδέες μας στον κόσμο και ξέρουν ότι θα μπορέσουν να γίνουν υλική δύναμη, μόνο όταν κατακτήσουν πλατειά τις μάζες.
Θα φροντίσουμε εμείς γι’ αυτό.
Πέμπτη 22 Δεκεμβρίου 2011
Η Αγία Οικογένεια των Κιμ*
(Μανιφέστο υπεράσπισης)
@) Το παρόν κείμενο δεν ασχολείται με το πένθος για την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, ως τρόπο εξωτερίκευσης συναισθηματικών διεργασιών που συμβαίνουν κατά τον αποχαιρετισμό. Κυρίως επειδή απευθύνεται σε ανθρώπους, θεωρώντας ότι τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους έχασαν κάποιον αγαπημένο και υπέφεραν. Έχω σχηματοποιήσει το πένθος ως κάτι κυρίως προσωπικό, ατομικό, εν αντιθέσει με το θρήνο στον οποίο η συλλογική, κοινωνική συνιστώσα βαραίνει περισσότερο.
@) Οι σχολιασμοί που δέχθηκε η εικόνα του θρήνου των κορεατών για τον ηγέτη τους εμφανίζουν οπωσδήποτε μια ποικιλία, μόνο που όλο το φάσμα της βρίσκεται στο πεδίο του αρνητισμού και της απόρριψης: από χλευασμό μέχρι οίκτο, από οργή μέχρι καχυποψία.
@) Η κυρίαρχη ηθική θα χαρακτήριζε στην καλύτερη περίπτωση τρελό οποιονδήποτε τολμούσε να παρατηρήσει τις αντιδράσεις αυτές με δέος, περιέργεια, πνεύμα φιλέρευνο, ίσως και λίγο θαυμασμό κάπου στην άκρη του μυαλού, μια και στη δικιά μας γωνιά του κόσμου δεν ευτυχήσαμε τα τελευταία 50 χρόνια να γνωρίσουμε κάποιον πολιτικό ηγέτη, μαζικής αποδοχής, που να μας εμπνεύσει και να μας συντρίψει η απώλειά του.
@) Οι δικές μας αλήθειες πατούν γερά πάνω στα μεταφυσικά θεμέλια της τεχνοκρατίας και των αριθμών, και είναι δεδομένο ότι δεν χωρούν άλλους τρόπους σκέψης και άλλους τύπους αισθημάτων, ατομικών ή μαζικών. Μάλιστα οι πιο ισχυροί εξ "ημών", πέρα-δώθε του Ατλαντικού, φροντίζουν συχνά να εκδημοκρατίσουν με τις μπόμπες τους τις όποιες παραφωνίες και να εκπολιτίσουν τους βάρβαρους.
@) Στις αντιδράσεις αυτές, λοιπόν, αναγιγνώσκω δύο συνιστώσες με κοινή ρίζα.
@) Η πρώτη είναι ο ρατσισμός. Αυτοί οι άλλοι, οι διαφορετικοί, μακριά από εμάς, μα πώς κάνουν έτσι τελοσπάντων, τι σόι άνθρωποι είναι αυτοί. Κι όμως στο μυαλό κανενός δεν έρχονται οι εικόνες πλήθους βρετανών να κλαίνε γοερά στην κηδεία της πριγκίπισσας Νταϊάνα, ευρωπαίων να θρηνούν το χαμό του Πάπα Ιωάννη-Παύλου, ακόμα και ... ελλήνων να σπαράζουν στην κηδεία του Ανδρέα Παπανδρέου (πού να 'ταν δηλαδή και κανένας σοβαρός λαϊκός ηγέτης!). Όχι, τα δικά μας κλάματα είναι διαφορετικά, είναι πολιτισμένα, και το κυριότερο απ' όλα είναι "ελεύθερα".
@) "Μα εκεί αν δεν κλάψεις το καθεστώς θα σε διώξει".
Δεν βρήκα κάποιο επίσημο κείμενο που να το βεβαιώνει. Προφανώς οι τηλεοπτικές εικόνες δείχνουν αυτούς που θρηνούν. Αφενός γιατί αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία. Αφετέρου γιατί, επίσημα μέσα προπαγάνδας είναι, τι περιμένατε να δείξουν, αυτούς που κάνουν πάρτυ; Και στα δικά μέρη μας ακόμα, όταν πέθανε ο Χαρίλαος που δεν ήταν καν δικός τους, είδατε κανένα αστικό ΜΜΕ να προβάλει χουντογλέντια και πανηγύρια;
@) Ναι αγαπητέ/ή μου, το ξέρω, δεν είσαι ρατσιστής. Αυτό έλειπε να το δεχόσουν κιόλας. Ρατσιστές είναι οι άλλοι, εσύ ποτέ. Εδώ που τα λέμε, λογικό είναι, αν είχαμε φτάσει στο σημείο να παραδεχόμαστε ανοιχτά και υπερήφανα ότι είμαστε ρατσιστές, οι θάλαμοι αερίων θα είχαν ήδη αρχίσει τη μαζική παραγωγή.
@) "Μα δεν τους βλέπεις όμως και αυτούς, επίσημο κρατικό πρακτορείο ειδήσεων και γράφει ότι η φύση πενθεί το χαμό του ηγέτη, χιονοθύελλες και φωτεινά σημάδια τον αποχαιρετούν, είναι τώρα σοβαρά πράγματα αυτά για ανθρώπους του 21ου αιώνα;"
@) Θα έλεγα, σε πρώτη προσέγγιση, όχι δεν είναι. Όπως δεν είναι και η υποδοχή του "Αγίου Φωτός" κάθε χρόνο με.. τιμές αρχηγού κράτους. Όπως δεν είναι και η έκθεση για προσκύνημα σάπιων κουφαριών ντεμέκ "αγίων" (Βησσαρίων!) με κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Οι τίμιες ζώνες, τα θαυματουργά παπούτσια, το άγιο ξύλο, τα διαβασμένα νερά. Όπως δεν είναι και η ανάγκη που ένιωσε ο πρώην πρωθυπουργός της χώρας μας (κι αυτός με μπαμπά και παππού πρωθυπουργό, όπως ο Κιμ Γιονγκ Ουν!) να απαγγείλει το "Σύμβολον της Πίστεως" σε προεκλογικό του εκκλησιασμό, για να διασκεδάσει τις εντυπώσεις περί της φημολογούμενης αθεΐας του και να κερδίσει ταλαντευόμενες, θρησκευτικά ανήσυχες ψήφους.
@) Σε δεύτερη προσέγγιση, σε κανένα από τα επίσημα κείμενα της ΛΔΚ δεν είδα να αποδίδονται θεϊκές ιδιότητες στον Κιμ Γιονγκ Ιλ - ούτε καν στον πατέρα του, τον Κιμ Ιλ Σουνγκ, που ελάχιστα αν ασχοληθεί κάποιος με αυτό το λαό θα καταλάβει πόσο μεγάλη σημασία έπαιξε ως προσωπικότητα λαϊκού και εθνικού ηγέτη. Αυτό που διαβάζω είναι την κυριαρχία μιας φυσιοκρατικής αντίληψης για τον κόσμο, με έντονο το στοιχείο της αρμονίας στη συνύπαρξη των φυσικών φαινομένων και των ανθρώπινων πράξεων.
Αναχρονισμός; Ναι, σίγουρα για τα δικά μας δεδομένα-κεκτημένα. Ωστόσο, ούτε κεραυνούς απεικονίστηκε να κρατάει ποτέ ο Μεγάλος Στρατηγός, ούτε και προσπάθησαν ποτέ τα πλήθη να του φιλήσουν το χέρι για να πάρουν την ευλογία του και να θεραπευτούν απ' τον καρκίνο, όπως εμείς τους παπάδες και τους "φωτισμένους" γέροντες - οι οποίοι κάνουν και προφητείες! Υπάρχουν άραγε πουθενά λαοί του κόσμου χωρίς ανορθόλογα στοιχεία στις παραδόσεις τους; Έστω κι αν αυτές, οι παραδόσεις, αναφέρονται αποκλειστικά και μόνο στις αγορές, τη "μαγική" τους ικανότητα να αυτορρυθμίζονται και άλλα τέτοια.. σύγχρονα.
@) Η δεύτερη συνιστώσα των αντιδράσεων είναι ο αντικομμουνισμός. Οτιδήποτε κι αν συμβαίνει σ' ένα καθεστώς μαρξιστικών αναφορών, είτε σοσιαλιστικό, είτε λαϊκοδημοκρατικό, είτε ακόμα και απλώς αντι-ιμπεριαλιστικής γραμμής, είναι απορριπτέο και άξιο χλευασμού.
@) Ναι, χαρακτήρισα επίτηδες "μαρξιστικών αναφορών", το καθεστώς της ΛΔΚ. Η Juche, όπως ονομάζουν την κεντρική κρατική τους πολιτικο-ϊδεολογική γραμμή, έχει εντονότατα στοιχεία ιδεαλισμού και βουλησιαρχίας (προϊόντα μαοϊκών επιδράσεων) κι επιπλέον αυτή η επικεφαλής οικογενειοκρατία δεν είναι συμβατή με τη μαρξιστική κοσμοθεωρία. Ήδη από την εποχή της παντοκρατορίας του Κιμ Ιλ Σουνγκ, τότε που η Βόρεια Κορέα έστελνε επισιτιστική βοήθεια στη λιμοκτονούσα, δικτατορική Νότια, τότε που μπήκε κρατικό πλάνο δημιουργίας στρατιάς διανοουμένων, μέσω της ανάδειξης της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης σε υποχρεωτική για όλο τον πληθυσμό -δυστυχώς τους πρόλαβαν οι ανατροπές και οι φυσικές καταστροφές- ήδη από τότε λοιπόν ο "Μεγάλος Ηγέτης και Αιώνιος Πρόεδρος" Κιμ Ιλ Σουνγκ αναφέρονταν σε "ανεπάρκειες" του μαρξισμού-λενινισμού, αντικαθιστώντας στοιχεία του με ιδεολογήματα περί "παντοδυναμίας των μαζών", εξυψώνοντας δηλαδή τον υποκειμενικό παράγοντα σε βαθμό που να υποσκελίζει τον αντικειμενικό (παραγωγικές δυνάμεις).
@) Η προπαγάνδα μιλάει για "συγκυβέρνηση" του "Μεγάλου Διαδόχου" με το στρατό. Οι αμόρφωτοι γραφιάδες όμως λησμονούν ότι η πολιτική Songun, εξειδίκευση της Juche και προσαρμογή της στις έκτακτες συνθήκες απώλειας των συμμάχων μετά τις ανατροπές, πολιτική "military first" δηλαδή προηγεσίας του στρατού, έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή από τις αρχές της δεκαετίας του '90, πριν πεθάνει ο Κιμ Ιλ Σουνγκ. Και οι λίγοι που το ξέρουν, το παραβλέπουν επίτηδες. Για να δείξουν ότι τάχα υπάρχει κοινωνικός αναβρασμός και ο διάδοχος θα χρειαστεί στρατιωτική επιβολή για να κυβερνήσει.
@) Ας δούμε τα πράγματα αντικειμενικά. Η Βόρεια Κορέα είναι πλέον μια τρύπα στο χάρτη. Μία αυτή και μία η Κούβα. Είναι όμως τόσο έντονο το φως που αναδύεται απ' αυτή τη μικρή τρυπίτσα, που τυφλώνει με μίσος τους απολογητές των ιμπεριαλιστικών εγκλημάτων και θέλουν να τη δουν να σβήνει.
@) Τέλος, θα κλείσω με μια προκλητικότατη σύγκριση (αν τα παραπάνω σάς φάνηκαν προκλητικά και σας ενόχλησαν, καλύτερα να σταματήστε να διαβάζετε). Βρήκα σε πολλές φιλο-κορεάτικες ιστοσελίδες μια δήλωση του Κιμ Γιονγκ Ιλ, σχετικά με το πρόγραμμα ανάπτυξης πυρηνικών όπλων τους. Δεν μπόρεσα να εντοπίσω κάποια πρωτογενή αναφορά, επομένως ίσως να μην είναι έγκυρη. Σε ερώτηση λοιπόν, δημοσιογράφου, για το αν τα πυρηνικά της ΛΔΚ αποτελούν κίνδυνο για την ανθρωπότητα, ο αείμνηστος Κιμ Γιονγκ Ιλ φέρεται να απάντησε "Αυτός ο πλανήτης δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας." Το σκέφτομαι, το κλωθογυρίζω, δύσκολη δήλωση και μυστηριώδης, το μυαλό πάει αμέσως σε ψυχασθενείς κακούς των ταινιών του James Bond. Αλλά μετά θυμάμαι έναν δικό μας, υπερπατριώτη ..φύρερ, να δηλώνει πριν λίγες μέρες "Ας διαλυθεί η Ελλάδα για να σωθεί η Ευρώπη". Και δεν εννοούσε την ευρωπαϊκή ήπειρο, αλλά την Ευρωπαϊκή Ένωση.
ΣτΠ
*Άρθρο συνεργάτη μας
@) Το παρόν κείμενο δεν ασχολείται με το πένθος για την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, ως τρόπο εξωτερίκευσης συναισθηματικών διεργασιών που συμβαίνουν κατά τον αποχαιρετισμό. Κυρίως επειδή απευθύνεται σε ανθρώπους, θεωρώντας ότι τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους έχασαν κάποιον αγαπημένο και υπέφεραν. Έχω σχηματοποιήσει το πένθος ως κάτι κυρίως προσωπικό, ατομικό, εν αντιθέσει με το θρήνο στον οποίο η συλλογική, κοινωνική συνιστώσα βαραίνει περισσότερο.
@) Οι σχολιασμοί που δέχθηκε η εικόνα του θρήνου των κορεατών για τον ηγέτη τους εμφανίζουν οπωσδήποτε μια ποικιλία, μόνο που όλο το φάσμα της βρίσκεται στο πεδίο του αρνητισμού και της απόρριψης: από χλευασμό μέχρι οίκτο, από οργή μέχρι καχυποψία.
@) Η κυρίαρχη ηθική θα χαρακτήριζε στην καλύτερη περίπτωση τρελό οποιονδήποτε τολμούσε να παρατηρήσει τις αντιδράσεις αυτές με δέος, περιέργεια, πνεύμα φιλέρευνο, ίσως και λίγο θαυμασμό κάπου στην άκρη του μυαλού, μια και στη δικιά μας γωνιά του κόσμου δεν ευτυχήσαμε τα τελευταία 50 χρόνια να γνωρίσουμε κάποιον πολιτικό ηγέτη, μαζικής αποδοχής, που να μας εμπνεύσει και να μας συντρίψει η απώλειά του.
@) Οι δικές μας αλήθειες πατούν γερά πάνω στα μεταφυσικά θεμέλια της τεχνοκρατίας και των αριθμών, και είναι δεδομένο ότι δεν χωρούν άλλους τρόπους σκέψης και άλλους τύπους αισθημάτων, ατομικών ή μαζικών. Μάλιστα οι πιο ισχυροί εξ "ημών", πέρα-δώθε του Ατλαντικού, φροντίζουν συχνά να εκδημοκρατίσουν με τις μπόμπες τους τις όποιες παραφωνίες και να εκπολιτίσουν τους βάρβαρους.
@) Στις αντιδράσεις αυτές, λοιπόν, αναγιγνώσκω δύο συνιστώσες με κοινή ρίζα.
@) Η πρώτη είναι ο ρατσισμός. Αυτοί οι άλλοι, οι διαφορετικοί, μακριά από εμάς, μα πώς κάνουν έτσι τελοσπάντων, τι σόι άνθρωποι είναι αυτοί. Κι όμως στο μυαλό κανενός δεν έρχονται οι εικόνες πλήθους βρετανών να κλαίνε γοερά στην κηδεία της πριγκίπισσας Νταϊάνα, ευρωπαίων να θρηνούν το χαμό του Πάπα Ιωάννη-Παύλου, ακόμα και ... ελλήνων να σπαράζουν στην κηδεία του Ανδρέα Παπανδρέου (πού να 'ταν δηλαδή και κανένας σοβαρός λαϊκός ηγέτης!). Όχι, τα δικά μας κλάματα είναι διαφορετικά, είναι πολιτισμένα, και το κυριότερο απ' όλα είναι "ελεύθερα".
@) "Μα εκεί αν δεν κλάψεις το καθεστώς θα σε διώξει".
Δεν βρήκα κάποιο επίσημο κείμενο που να το βεβαιώνει. Προφανώς οι τηλεοπτικές εικόνες δείχνουν αυτούς που θρηνούν. Αφενός γιατί αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία. Αφετέρου γιατί, επίσημα μέσα προπαγάνδας είναι, τι περιμένατε να δείξουν, αυτούς που κάνουν πάρτυ; Και στα δικά μέρη μας ακόμα, όταν πέθανε ο Χαρίλαος που δεν ήταν καν δικός τους, είδατε κανένα αστικό ΜΜΕ να προβάλει χουντογλέντια και πανηγύρια;
@) Ναι αγαπητέ/ή μου, το ξέρω, δεν είσαι ρατσιστής. Αυτό έλειπε να το δεχόσουν κιόλας. Ρατσιστές είναι οι άλλοι, εσύ ποτέ. Εδώ που τα λέμε, λογικό είναι, αν είχαμε φτάσει στο σημείο να παραδεχόμαστε ανοιχτά και υπερήφανα ότι είμαστε ρατσιστές, οι θάλαμοι αερίων θα είχαν ήδη αρχίσει τη μαζική παραγωγή.
@) "Μα δεν τους βλέπεις όμως και αυτούς, επίσημο κρατικό πρακτορείο ειδήσεων και γράφει ότι η φύση πενθεί το χαμό του ηγέτη, χιονοθύελλες και φωτεινά σημάδια τον αποχαιρετούν, είναι τώρα σοβαρά πράγματα αυτά για ανθρώπους του 21ου αιώνα;"
@) Θα έλεγα, σε πρώτη προσέγγιση, όχι δεν είναι. Όπως δεν είναι και η υποδοχή του "Αγίου Φωτός" κάθε χρόνο με.. τιμές αρχηγού κράτους. Όπως δεν είναι και η έκθεση για προσκύνημα σάπιων κουφαριών ντεμέκ "αγίων" (Βησσαρίων!) με κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Οι τίμιες ζώνες, τα θαυματουργά παπούτσια, το άγιο ξύλο, τα διαβασμένα νερά. Όπως δεν είναι και η ανάγκη που ένιωσε ο πρώην πρωθυπουργός της χώρας μας (κι αυτός με μπαμπά και παππού πρωθυπουργό, όπως ο Κιμ Γιονγκ Ουν!) να απαγγείλει το "Σύμβολον της Πίστεως" σε προεκλογικό του εκκλησιασμό, για να διασκεδάσει τις εντυπώσεις περί της φημολογούμενης αθεΐας του και να κερδίσει ταλαντευόμενες, θρησκευτικά ανήσυχες ψήφους.
@) Σε δεύτερη προσέγγιση, σε κανένα από τα επίσημα κείμενα της ΛΔΚ δεν είδα να αποδίδονται θεϊκές ιδιότητες στον Κιμ Γιονγκ Ιλ - ούτε καν στον πατέρα του, τον Κιμ Ιλ Σουνγκ, που ελάχιστα αν ασχοληθεί κάποιος με αυτό το λαό θα καταλάβει πόσο μεγάλη σημασία έπαιξε ως προσωπικότητα λαϊκού και εθνικού ηγέτη. Αυτό που διαβάζω είναι την κυριαρχία μιας φυσιοκρατικής αντίληψης για τον κόσμο, με έντονο το στοιχείο της αρμονίας στη συνύπαρξη των φυσικών φαινομένων και των ανθρώπινων πράξεων.
Αναχρονισμός; Ναι, σίγουρα για τα δικά μας δεδομένα-κεκτημένα. Ωστόσο, ούτε κεραυνούς απεικονίστηκε να κρατάει ποτέ ο Μεγάλος Στρατηγός, ούτε και προσπάθησαν ποτέ τα πλήθη να του φιλήσουν το χέρι για να πάρουν την ευλογία του και να θεραπευτούν απ' τον καρκίνο, όπως εμείς τους παπάδες και τους "φωτισμένους" γέροντες - οι οποίοι κάνουν και προφητείες! Υπάρχουν άραγε πουθενά λαοί του κόσμου χωρίς ανορθόλογα στοιχεία στις παραδόσεις τους; Έστω κι αν αυτές, οι παραδόσεις, αναφέρονται αποκλειστικά και μόνο στις αγορές, τη "μαγική" τους ικανότητα να αυτορρυθμίζονται και άλλα τέτοια.. σύγχρονα.
@) Η δεύτερη συνιστώσα των αντιδράσεων είναι ο αντικομμουνισμός. Οτιδήποτε κι αν συμβαίνει σ' ένα καθεστώς μαρξιστικών αναφορών, είτε σοσιαλιστικό, είτε λαϊκοδημοκρατικό, είτε ακόμα και απλώς αντι-ιμπεριαλιστικής γραμμής, είναι απορριπτέο και άξιο χλευασμού.
@) Ναι, χαρακτήρισα επίτηδες "μαρξιστικών αναφορών", το καθεστώς της ΛΔΚ. Η Juche, όπως ονομάζουν την κεντρική κρατική τους πολιτικο-ϊδεολογική γραμμή, έχει εντονότατα στοιχεία ιδεαλισμού και βουλησιαρχίας (προϊόντα μαοϊκών επιδράσεων) κι επιπλέον αυτή η επικεφαλής οικογενειοκρατία δεν είναι συμβατή με τη μαρξιστική κοσμοθεωρία. Ήδη από την εποχή της παντοκρατορίας του Κιμ Ιλ Σουνγκ, τότε που η Βόρεια Κορέα έστελνε επισιτιστική βοήθεια στη λιμοκτονούσα, δικτατορική Νότια, τότε που μπήκε κρατικό πλάνο δημιουργίας στρατιάς διανοουμένων, μέσω της ανάδειξης της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης σε υποχρεωτική για όλο τον πληθυσμό -δυστυχώς τους πρόλαβαν οι ανατροπές και οι φυσικές καταστροφές- ήδη από τότε λοιπόν ο "Μεγάλος Ηγέτης και Αιώνιος Πρόεδρος" Κιμ Ιλ Σουνγκ αναφέρονταν σε "ανεπάρκειες" του μαρξισμού-λενινισμού, αντικαθιστώντας στοιχεία του με ιδεολογήματα περί "παντοδυναμίας των μαζών", εξυψώνοντας δηλαδή τον υποκειμενικό παράγοντα σε βαθμό που να υποσκελίζει τον αντικειμενικό (παραγωγικές δυνάμεις).
@) Η προπαγάνδα μιλάει για "συγκυβέρνηση" του "Μεγάλου Διαδόχου" με το στρατό. Οι αμόρφωτοι γραφιάδες όμως λησμονούν ότι η πολιτική Songun, εξειδίκευση της Juche και προσαρμογή της στις έκτακτες συνθήκες απώλειας των συμμάχων μετά τις ανατροπές, πολιτική "military first" δηλαδή προηγεσίας του στρατού, έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή από τις αρχές της δεκαετίας του '90, πριν πεθάνει ο Κιμ Ιλ Σουνγκ. Και οι λίγοι που το ξέρουν, το παραβλέπουν επίτηδες. Για να δείξουν ότι τάχα υπάρχει κοινωνικός αναβρασμός και ο διάδοχος θα χρειαστεί στρατιωτική επιβολή για να κυβερνήσει.
@) Ας δούμε τα πράγματα αντικειμενικά. Η Βόρεια Κορέα είναι πλέον μια τρύπα στο χάρτη. Μία αυτή και μία η Κούβα. Είναι όμως τόσο έντονο το φως που αναδύεται απ' αυτή τη μικρή τρυπίτσα, που τυφλώνει με μίσος τους απολογητές των ιμπεριαλιστικών εγκλημάτων και θέλουν να τη δουν να σβήνει.
@) Τέλος, θα κλείσω με μια προκλητικότατη σύγκριση (αν τα παραπάνω σάς φάνηκαν προκλητικά και σας ενόχλησαν, καλύτερα να σταματήστε να διαβάζετε). Βρήκα σε πολλές φιλο-κορεάτικες ιστοσελίδες μια δήλωση του Κιμ Γιονγκ Ιλ, σχετικά με το πρόγραμμα ανάπτυξης πυρηνικών όπλων τους. Δεν μπόρεσα να εντοπίσω κάποια πρωτογενή αναφορά, επομένως ίσως να μην είναι έγκυρη. Σε ερώτηση λοιπόν, δημοσιογράφου, για το αν τα πυρηνικά της ΛΔΚ αποτελούν κίνδυνο για την ανθρωπότητα, ο αείμνηστος Κιμ Γιονγκ Ιλ φέρεται να απάντησε "Αυτός ο πλανήτης δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας." Το σκέφτομαι, το κλωθογυρίζω, δύσκολη δήλωση και μυστηριώδης, το μυαλό πάει αμέσως σε ψυχασθενείς κακούς των ταινιών του James Bond. Αλλά μετά θυμάμαι έναν δικό μας, υπερπατριώτη ..φύρερ, να δηλώνει πριν λίγες μέρες "Ας διαλυθεί η Ελλάδα για να σωθεί η Ευρώπη". Και δεν εννοούσε την ευρωπαϊκή ήπειρο, αλλά την Ευρωπαϊκή Ένωση.
ΣτΠ
*Άρθρο συνεργάτη μας
Δευτέρα 19 Δεκεμβρίου 2011
Η φαντασία στην εξουσία
Πριν από δέκα περίπου μέρες ήταν η επέτειος της δολοφονίας του τζον λένον, του δημιουργού κι ερμηνευτή του Imagine. Οι στίχοι του οποίου είναι ένας μικρός ύμνος του κομμουνισμού, που τον εκλαϊκεύει ως έννοια προς τις μάζες, με λόγια απλά, όμορφα και κατανοητά από τον καθένα. Να μην υπάρχουν θρησκείες, πόλεμοι, κράτη κι ιδιοκτησία. Ή έστω ύμνος του ουτοπικού σοσιαλισμού, που επανέκαμψε δριμύτερος την εποχή των χίπις, ως άρνηση του υπαρκτού σοβιετικού και της –κατ’ αυτούς- εκφυλισμένης μετεξέλιξης του οκτώβρη.
Στην ανάλυση του ποιήματος, ο σύντροφος άβερελ είχε σταθεί στην κλιμάκωση των νοημάτων κάθε στροφής.
Φαντάσου ότι δεν υπάρχει παράδεισος, είναι εύκολο αν προσπαθήσεις.
Φαντάσου ότι δεν υπάρχουν χώρες, δεν είναι δύσκολο να το κάνεις.
Φαντάσου ότι δεν υπάρχει ιδιοκτησία, αμφιβάλλω αν μπορείς να το κάνεις.
Ο φόβος κάθε μικροαστού που είναι χαμένος από χέρι στον καπιταλισμό, αλλά τρέμει μην έρθουν οι κομμουνιστές και του πάρουν την περιουσία. Και για να καταλαγιάσουν οι φόβοι του, του μιλάμε για λαϊκή εξουσία, ή μεταβατικό πρόγραμμα, αναλόγως την πολιτική ένταξη.
Εκεί που το χάνει λίγο ο στιχουργός είναι στο ρεφραίν. Μπορεί να λες ότι είμαι ονειροπόλος αλλά δεν είμαι ο μόνος και ελπίζω να έρθεις μαζί μας. Ας δώσει ο παντοδύναμος λαός!
Μπορεί δηλ να μας λες ουτοπικούς, αλλά η απάντησή μας είναι ότι είμαστε πολλοί. Όχι, ξέρω ‘γω ρεαλιστές, απ’ τη σκοπιά του διαλεκτικού υλισμού, κι άλλα τέτοια ξύλινα. Αλλά πολλοί.
Είμαστε το 99% όπως έλεγε και το κίνημα εναντίον της wall street στην πόλη όπου δολοφόνησαν τον λένον. Μαζί με την ελπίδα της ουτοπίας που πεθαίνει πάντα τελευταία κι ανασταίνεται κάθε φορά στο τέλος της ιστορίας του φουκουγιάμα.
Ενώ αν έβαζες τον ίδιο αριθμό επί τοις εκατό, σε οτιδήποτε σχετικό με τους κομμουνιστές, θα έφριτταν άπαντες με τα σταλινικά ποσοστά. Που αν τα αναλύσεις είναι αντεστραμμένα τα τρία εξάρια του αντίχριστου και σχηματίζουν το σατανικό 999, με το κόμμα στο ρόλο της υποδιαστολής. Τέτοιοι ήταν πάντα τους οι εβραιομπολσεβίκοι και ας έχουν το θράσος να παρουσιάζονται με αξιώσεις –κομμουνιστικής- ορθοδοξίας.
Θα μου πεις βέβαια, για στάσου ρε σύντροφε, τραγούδι έγραφε ο άνθρωπος, όχι μανιφέστο. Κι έπειτα είναι κι ένα άλλο ζήτημα. Πού να τα χωρέσεις τόσα νοήματα σε ένα τραγούδι; Ο στίχος δε μου φτάνει δεκατρείς συλλαβές. Πού να μπει η ανάλυση για το δια-ματ και τις ζιου-ζίτσου λαβές;
Σαν εκείνο το σύνθημά μας που λέει αγώνας-(μετά το δεκέμβρη βγήκε και δεύτερη εκδοχή που έλεγε οργάνωση)-ρήξη-ανατροπή, η ιστορία γράφεται με πάλη ταξική (παλιότερα λέγαμε και με ανυπακοή, αλλά έτσι είναι πιο μεστό κι επιστημονικό).Το σωστό –λέω εγώ- θα ‘ταν να λέμε ότι η ιστορία γράφεται με ταξική πάλη, που δρα σε ένα αντικειμενικό πλαίσιο που ορίζει η διαλεκτική σχέση μεταξύ παραγωγικών δυνάμεων, παραγωγικών σχέσεων. Φαντάσου τώρα να το λέμε όλο αυτό στο σύνθημα έμμετρα. Αμφιβάλλω, αν μπορείς να το κάνεις.
Το ίδιο πρόβλημα είχαμε και με το θέμα της τελευταίας διεθνούς συνάντησης των κκ στην αθήνα. Στη σύντομη εκδοχή του ήταν «ο σοσιαλισμός είναι το μέλλον». Στην πλήρη ανάπτυξή του όμως, φτάνει τη μία παράγραφο* και μοιάζει με εκφώνηση θέματος στις πανελλήνιες. Δεν είναι ακριβώς εύκολο να το πεις, αν σε ρωτήσει κανείς.
(*σσ: «Ο Σοσιαλισμός είναι το μέλλον. Η διεθνής κατάσταση και η εμπειρία των κομμουνιστών 20 χρόνια μετά την αντεπανάσταση στην ΕΣΣΔ. Τα καθήκοντα για την ανάπτυξη της ταξικής πάλης σε συνθήκες καπιταλιστικής κρίσης, ιμπεριαλιστικών πολέμων, των σύγχρονων λαϊκών αγώνων και εξεγέρσεων, για τα εργατικά - λαϊκά δικαιώματα, την ενίσχυση του προλεταριακού διεθνισμού και του αντιιμπεριαλιστικού μετώπου, για την ανατροπή του καπιταλισμού και την οικοδόμηση του Σοσιαλισμού»)
Όπως και να ‘χει, το φαντασιακό –κι η θέσμισή του- είναι σπουδαία υπόθεση. Ο κόσμος βρίσκει στη φαντασία του καταφύγιο από τη μίζερη πραγματικότητα, που είναι ποτισμένη από την ήττα και μας τυλίγει, σαν υγρασία. Οι ιδέες μας αρχίζουν να μουχλιάζουν και στις πιο προχωρημένες περιπτώσεις πρασινίζουν εμφανώς και πέφτουν στην αγκαλιά της σοσιαλδημοκρατίας. Πολλοί σύντροφοι –με την ευρεία έννοια- νιώθουν έντονα την ανάγκη να αποδράσουν και φαντάζονται νίκες, ασφαλείς νησίδες κι εκδίκηση από τον ταξικό εχθρό, που μένει στο επίπεδο του θυμικού.
Στη σοβιετία πειραματίστηκαν με την έννοια του χρήσιμου μύθου. Όπως το 1941 με την επίκληση της τσαρικής άμυνας εναντίον του ναπολέοντα, για να συσπειρώσουν τους ρώσους μουζίκους στο μεγάλο, πατριωτικό πόλεμο κατά του φασισμού. Ή με τη θεωρία του σοσιαλισμού σε μια χώρα. Που εκτός από θεωρητική επεξεργασία, ήταν κι ένα άκρως αποτελεσματικό σύνθημα που κέντρισε το φαντασιακό των λαών της σοβιετικής ένωσης και τους έδωσε έναν στόχο. Και αυτοί που έλεγαν ότι όλα αυτά είναι παραμύθια της χαλιμάς, είδαν τις μάζες να γίνονται ο ήρωας του παραμυθιού, και να κατορθώνουν με μυθικές προσπάθειες, τον ένα άθλο μετά τον άλλο.
Το εικοστό συνέδριο του νικήτα, εκτός από σημείο καμπής για τη ρεβιζιονιστική στροφή, είχε και μια άλλη πτυχή, σχετικά δευτερεύουσα, αλλά όχι τελείως ασήμαντη. Ο σοβιετικός κυριούλης λέει ότι κατάφερε να πληγώσει τη συλλογική, ιστορική μνήμη ενός ολόκληρου λαού, αφήνοντας στο φαντασιακό του ένα μεγάλο κενό, που δεν αντικαταστάθηκε.
Αυτή η σύνδεση του υπαρκτού (σοσιαλισμού) με το μυθικό στην περίπτωση της σοβιετίας, φέρνει συνειρμικά στο νου την φρουτοπία, που –όπως και η εσσδ- είναι μοναδική, η μόνη υπαρκτή –δεν υπάρχει άλλη καμία. Εκεί ο αγώνας των φρούτων –και των σύμμαχων ζαρζαβατικών- απέδωσε καρπούς, κι έτσι έγινε πράξη το σύνθημα, φρούτο μπορείς χωρίς αφεντικά, και μανάβηδες να σε δυναστεύουν.
Εκεί τα φρούτα μαζεύονται στις προεκλογικές συγκεντρώσεις και φωνάζουν αντι-ιμπεριαλιστικά συνθήματα: άνθρωποι-ψυγεία η ίδια συμμορία. Κι ο αιμίλιος το μήλο διοργανώνει προεκλογική φιέστα για να σιγουρέψει το τελικό αποτέλεσμα μολονότι είναι ο ένας και μοναδικός υποψήφιος. Εκλέγεται με σταλινικά ποσοστά, βάζοντας ακόμα και τα δέντρα να ψηφίσουν και δίνει συνεντεύξεις σε δυτικούς δημοσιογράφους, όπως στον πίκο απίκο.
Εκεί οι προδότες, σαν το σωτήρη το καρπούζι που ήταν τροτσκιστής κι ήθελε να δώσει τον χάρτη στους μανάβηδες, παρά τις τύψεις του, αποτυγχάνουν στο σχέδιό τους και μετανοούν.
Εκεί τα βλίτα δεν είναι κουτά, και τα παντζάρια δεν είναι δειλά.
Εργατιά κι αγροτιά σφιχταγκαλιάζονται με τη διανόηση κι οικοδομούν απερίσπαστες το σοσιαλισμό. Ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός λειτουργεί ομαλά κι απαρέγκλιτα. Οι αντιφρονούντες ούτε καν διαφωνούν. Δε φραξιονίζουν και δε διαγράφονται. Κι ό, τι άλλο φανταστεί ο καθένας, σαν στίχος από το imagine της νέας εποχής και του νέου κόσμου, του σοσιαλισμού.
Κάθε κρεμμύδι μοσχοβολά, τα κολοκύθια είναι δυνατά.
Κολοκύθια τούμπανα, δηλ. Άμαξες για την έφοδο στο σοσιαλισμό, που τα μεσάνυχτα ξανάγιναν κολοκύθες. Και μένει ένα φάντασμα που πλανάται πάνω από την ευρώπη –και όχι μόνο- και τις νύχτες τρυπάει τους τοίχους και τα απομεινάρια από το τείχος του βερολίνου.
Αλλά οι μνήμες από τα κατορθώματά της μένουν ζωντανές κι επίκαιρες.
Όσο κι αν τα χρόνια θα περνούν, δεν πρόκειται ποτέ να μαραθούν
Στην ανάλυση του ποιήματος, ο σύντροφος άβερελ είχε σταθεί στην κλιμάκωση των νοημάτων κάθε στροφής.
Φαντάσου ότι δεν υπάρχει παράδεισος, είναι εύκολο αν προσπαθήσεις.
Φαντάσου ότι δεν υπάρχουν χώρες, δεν είναι δύσκολο να το κάνεις.
Φαντάσου ότι δεν υπάρχει ιδιοκτησία, αμφιβάλλω αν μπορείς να το κάνεις.
Ο φόβος κάθε μικροαστού που είναι χαμένος από χέρι στον καπιταλισμό, αλλά τρέμει μην έρθουν οι κομμουνιστές και του πάρουν την περιουσία. Και για να καταλαγιάσουν οι φόβοι του, του μιλάμε για λαϊκή εξουσία, ή μεταβατικό πρόγραμμα, αναλόγως την πολιτική ένταξη.
Εκεί που το χάνει λίγο ο στιχουργός είναι στο ρεφραίν. Μπορεί να λες ότι είμαι ονειροπόλος αλλά δεν είμαι ο μόνος και ελπίζω να έρθεις μαζί μας. Ας δώσει ο παντοδύναμος λαός!
Μπορεί δηλ να μας λες ουτοπικούς, αλλά η απάντησή μας είναι ότι είμαστε πολλοί. Όχι, ξέρω ‘γω ρεαλιστές, απ’ τη σκοπιά του διαλεκτικού υλισμού, κι άλλα τέτοια ξύλινα. Αλλά πολλοί.
Είμαστε το 99% όπως έλεγε και το κίνημα εναντίον της wall street στην πόλη όπου δολοφόνησαν τον λένον. Μαζί με την ελπίδα της ουτοπίας που πεθαίνει πάντα τελευταία κι ανασταίνεται κάθε φορά στο τέλος της ιστορίας του φουκουγιάμα.
Ενώ αν έβαζες τον ίδιο αριθμό επί τοις εκατό, σε οτιδήποτε σχετικό με τους κομμουνιστές, θα έφριτταν άπαντες με τα σταλινικά ποσοστά. Που αν τα αναλύσεις είναι αντεστραμμένα τα τρία εξάρια του αντίχριστου και σχηματίζουν το σατανικό 999, με το κόμμα στο ρόλο της υποδιαστολής. Τέτοιοι ήταν πάντα τους οι εβραιομπολσεβίκοι και ας έχουν το θράσος να παρουσιάζονται με αξιώσεις –κομμουνιστικής- ορθοδοξίας.
Θα μου πεις βέβαια, για στάσου ρε σύντροφε, τραγούδι έγραφε ο άνθρωπος, όχι μανιφέστο. Κι έπειτα είναι κι ένα άλλο ζήτημα. Πού να τα χωρέσεις τόσα νοήματα σε ένα τραγούδι; Ο στίχος δε μου φτάνει δεκατρείς συλλαβές. Πού να μπει η ανάλυση για το δια-ματ και τις ζιου-ζίτσου λαβές;
Σαν εκείνο το σύνθημά μας που λέει αγώνας-(μετά το δεκέμβρη βγήκε και δεύτερη εκδοχή που έλεγε οργάνωση)-ρήξη-ανατροπή, η ιστορία γράφεται με πάλη ταξική (παλιότερα λέγαμε και με ανυπακοή, αλλά έτσι είναι πιο μεστό κι επιστημονικό).Το σωστό –λέω εγώ- θα ‘ταν να λέμε ότι η ιστορία γράφεται με ταξική πάλη, που δρα σε ένα αντικειμενικό πλαίσιο που ορίζει η διαλεκτική σχέση μεταξύ παραγωγικών δυνάμεων, παραγωγικών σχέσεων. Φαντάσου τώρα να το λέμε όλο αυτό στο σύνθημα έμμετρα. Αμφιβάλλω, αν μπορείς να το κάνεις.
Το ίδιο πρόβλημα είχαμε και με το θέμα της τελευταίας διεθνούς συνάντησης των κκ στην αθήνα. Στη σύντομη εκδοχή του ήταν «ο σοσιαλισμός είναι το μέλλον». Στην πλήρη ανάπτυξή του όμως, φτάνει τη μία παράγραφο* και μοιάζει με εκφώνηση θέματος στις πανελλήνιες. Δεν είναι ακριβώς εύκολο να το πεις, αν σε ρωτήσει κανείς.
(*σσ: «Ο Σοσιαλισμός είναι το μέλλον. Η διεθνής κατάσταση και η εμπειρία των κομμουνιστών 20 χρόνια μετά την αντεπανάσταση στην ΕΣΣΔ. Τα καθήκοντα για την ανάπτυξη της ταξικής πάλης σε συνθήκες καπιταλιστικής κρίσης, ιμπεριαλιστικών πολέμων, των σύγχρονων λαϊκών αγώνων και εξεγέρσεων, για τα εργατικά - λαϊκά δικαιώματα, την ενίσχυση του προλεταριακού διεθνισμού και του αντιιμπεριαλιστικού μετώπου, για την ανατροπή του καπιταλισμού και την οικοδόμηση του Σοσιαλισμού»)
Όπως και να ‘χει, το φαντασιακό –κι η θέσμισή του- είναι σπουδαία υπόθεση. Ο κόσμος βρίσκει στη φαντασία του καταφύγιο από τη μίζερη πραγματικότητα, που είναι ποτισμένη από την ήττα και μας τυλίγει, σαν υγρασία. Οι ιδέες μας αρχίζουν να μουχλιάζουν και στις πιο προχωρημένες περιπτώσεις πρασινίζουν εμφανώς και πέφτουν στην αγκαλιά της σοσιαλδημοκρατίας. Πολλοί σύντροφοι –με την ευρεία έννοια- νιώθουν έντονα την ανάγκη να αποδράσουν και φαντάζονται νίκες, ασφαλείς νησίδες κι εκδίκηση από τον ταξικό εχθρό, που μένει στο επίπεδο του θυμικού.
Στη σοβιετία πειραματίστηκαν με την έννοια του χρήσιμου μύθου. Όπως το 1941 με την επίκληση της τσαρικής άμυνας εναντίον του ναπολέοντα, για να συσπειρώσουν τους ρώσους μουζίκους στο μεγάλο, πατριωτικό πόλεμο κατά του φασισμού. Ή με τη θεωρία του σοσιαλισμού σε μια χώρα. Που εκτός από θεωρητική επεξεργασία, ήταν κι ένα άκρως αποτελεσματικό σύνθημα που κέντρισε το φαντασιακό των λαών της σοβιετικής ένωσης και τους έδωσε έναν στόχο. Και αυτοί που έλεγαν ότι όλα αυτά είναι παραμύθια της χαλιμάς, είδαν τις μάζες να γίνονται ο ήρωας του παραμυθιού, και να κατορθώνουν με μυθικές προσπάθειες, τον ένα άθλο μετά τον άλλο.
Το εικοστό συνέδριο του νικήτα, εκτός από σημείο καμπής για τη ρεβιζιονιστική στροφή, είχε και μια άλλη πτυχή, σχετικά δευτερεύουσα, αλλά όχι τελείως ασήμαντη. Ο σοβιετικός κυριούλης λέει ότι κατάφερε να πληγώσει τη συλλογική, ιστορική μνήμη ενός ολόκληρου λαού, αφήνοντας στο φαντασιακό του ένα μεγάλο κενό, που δεν αντικαταστάθηκε.
Αυτή η σύνδεση του υπαρκτού (σοσιαλισμού) με το μυθικό στην περίπτωση της σοβιετίας, φέρνει συνειρμικά στο νου την φρουτοπία, που –όπως και η εσσδ- είναι μοναδική, η μόνη υπαρκτή –δεν υπάρχει άλλη καμία. Εκεί ο αγώνας των φρούτων –και των σύμμαχων ζαρζαβατικών- απέδωσε καρπούς, κι έτσι έγινε πράξη το σύνθημα, φρούτο μπορείς χωρίς αφεντικά, και μανάβηδες να σε δυναστεύουν.
Εκεί τα φρούτα μαζεύονται στις προεκλογικές συγκεντρώσεις και φωνάζουν αντι-ιμπεριαλιστικά συνθήματα: άνθρωποι-ψυγεία η ίδια συμμορία. Κι ο αιμίλιος το μήλο διοργανώνει προεκλογική φιέστα για να σιγουρέψει το τελικό αποτέλεσμα μολονότι είναι ο ένας και μοναδικός υποψήφιος. Εκλέγεται με σταλινικά ποσοστά, βάζοντας ακόμα και τα δέντρα να ψηφίσουν και δίνει συνεντεύξεις σε δυτικούς δημοσιογράφους, όπως στον πίκο απίκο.
Εκεί οι προδότες, σαν το σωτήρη το καρπούζι που ήταν τροτσκιστής κι ήθελε να δώσει τον χάρτη στους μανάβηδες, παρά τις τύψεις του, αποτυγχάνουν στο σχέδιό τους και μετανοούν.
Εκεί τα βλίτα δεν είναι κουτά, και τα παντζάρια δεν είναι δειλά.
Εργατιά κι αγροτιά σφιχταγκαλιάζονται με τη διανόηση κι οικοδομούν απερίσπαστες το σοσιαλισμό. Ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός λειτουργεί ομαλά κι απαρέγκλιτα. Οι αντιφρονούντες ούτε καν διαφωνούν. Δε φραξιονίζουν και δε διαγράφονται. Κι ό, τι άλλο φανταστεί ο καθένας, σαν στίχος από το imagine της νέας εποχής και του νέου κόσμου, του σοσιαλισμού.
Κάθε κρεμμύδι μοσχοβολά, τα κολοκύθια είναι δυνατά.
Κολοκύθια τούμπανα, δηλ. Άμαξες για την έφοδο στο σοσιαλισμό, που τα μεσάνυχτα ξανάγιναν κολοκύθες. Και μένει ένα φάντασμα που πλανάται πάνω από την ευρώπη –και όχι μόνο- και τις νύχτες τρυπάει τους τοίχους και τα απομεινάρια από το τείχος του βερολίνου.
Αλλά οι μνήμες από τα κατορθώματά της μένουν ζωντανές κι επίκαιρες.
Όσο κι αν τα χρόνια θα περνούν, δεν πρόκειται ποτέ να μαραθούν
Πέμπτη 15 Δεκεμβρίου 2011
Ω νάτη μας προσμένει
Αν θέλουμε να μιλήσουμε για το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, πρέπει πρώτα να πούμε κάποια πράγματα για την περίφημη ελληνική ιδιαιτερότητα (ε.ι.).
Το κκε στέκει αρκετά σκαλιά ψηλότερα από τα άλλα κκ στην κλίμακα τηςσυνέπειας και της σοβαρότητας. Και δεν πρόκειται για κάποια προέκταση σε διεθνές επίπεδο της λογικής εμείς εμείς οι μόνοι συνεπείς. Ούτε για κάποιο ιδιότυπο σωβινισμό του τύπου πας μη έλλην βάρβαρος.
Αν και η αλήθεια είναι ότι οι έλληνες κομμουνιστές διάλεξαν τη σωστή πλευρά στο δίλημμα σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα, υπερασπιζόμενοι σε πέτρινα χρόνια τον υπαρκτό που γνωρίσαμε. Ενώ η πλειοψηφία των κκ κοιμήθηκε (το 89’) κομμουνιστική για να ξυπνήσει (το 90’) μεταλλαγμένη. Και τάχθηκε, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο,στο πλευρό της σύγχρονης βαρβαρότητας, που προελαύνει.
Ακόμα και το πορτογαλικό κκ, που πολλοί το θεωρούν σοβιετικό αδερφάκι του κκε και τελευταίο απομεινάρι του είδους του στην ευρώπη, έχει εσωτερική διαπάλη και παλαντζάρει ανάμεσα σε δύο γραμμές, οι οποίες είχαν φανεί ανάγλυφα στην αντιπροσωπεία του στο συνέδριο της ΠΣΟ που φιλοξένησε το παμε στο ελληνικό.
Και στην τσεχία,όπου οι κομμουνιστές έχουν μεγάλη δύναμη και οι αρχές έχουν θέσει εκτός νόμου τη νεολαία του, το κκ (βοημίας-μοραβίας, όπως λέγεται) συμμετέχει στο αντιδραστικό μόρφωμα του κεα μαζί με διάφορους ευρωλιγούρηδες, μεταλλαγμένους και το δικό μας συριζα.
Τα ίδια και χειρότερα ισχύουν και στην υπόλοιπη ευρώπη. Στη γαλλία προσπαθούμε να βρούμε συμμαχίες και επιμέρους διαφοροποιήσεις στα διαμερίσματα του παρισιού και τις τοπικές οργανώσεις του κκγ. Στην ιταλία, αν έχω καταλάβει καλά, έχουμε επαφές με κάποια διάσπαση της επανίδρυσης που ήταν διάσπαση του κκι, και σε συνδικαλιστικό επίπεδο με τους «αναρχίζοντες» cobas.
Στη μητέρα ρωσία το μπρεζνιεφικό κκρο ακολουθεί κκρούκου σοσιαλδημοκρατική γραμμή, πασπαλισμένη με εθνική υπερηφάνεια,νοσταλγία για το σοβιετικό μεγαλείο και διηγώντας τα να κλαις. Η οποία σημείωσε άνοδο στις τελευταίες εκλογές αλλά δυσκολεύεται να διαφοροποιηθεί σαφώς από τον πούτιν, που μπορεί να την εκφράσει κι αυτός εν μέρει.
Το πιο ορθόδοξο, σταλινικό κεκρ, είναι πιο αδύναμο και αποκλείστηκε από τις εκλογές, ενώ υπάρχουν και κάποια υπολείμματα του κκσε, που εμφανίζονται κυρίως σε διεθνείς συναντήσεις, όπως αυτή που έγινε το περασμένο σ/κ στην αθήνα.
Το ακελ έχει γίνει το πασοκ της κύπρου κι είναι απ’ τα βασικά ζητήματα που θα ακούσεις να θέτουν οι σφοι σε μεταξύ τους συζητήσεις και στα όργανα, ή κάποιος αριστεριστής που ψάχνει κάτι εύκολο για να στην πει (αν και ούτε αυτοί έχουν ακριβώς αδελφά κόμματα-με εξαίρεση τις περιθωριακές ενώσεις των μ-λ και των τροτσκιστών,κι αυτό από μια άποψη επιβεβαιώνει από άλλη πλευρά την ε.ι.). Το ερώτημα είναι αν κρατάμε επαφές με το ακελ λόγω των στενών σχέσεων που είχαμε κατά το παρελθόν, ή αν αποσκοπούμε τακτικά σε κάτι άλλο, πχ κάποια διαφοροποίηση, συνολική ή επιμέρους στη γραμμή ή τις γραμμές του.
Κι ενώ αυτά συμβαίνουν στην –λέμε τώρα- κούβα της μεσογείου, στο πραγματικό νησί της επανάστασης κάποιοι φαίνεται πως ζήλεψαν τη δόξα του χριστόφια και του γκόρμπι και ετοιμάζουν ένα είδος δικής τους περεστρόικα. Εκτός κι αν τα φαινόμενα απατούν και πρόκειται απλώς για τακτικούς ελιγμούς που επιβάλλονται από τις συνθήκες. Συνήθως όμως οι απατημένοι σύντροφοι είμαστε εμείς, αφελείς και καλοπροαίρετοι, που καταλήγουμε εν τέλει κερατάδες και δαρμένοι, βουλιάζοντας στις αυτ-απάτες μας.
Το κκε παραμένει κατά βάση κόμμα ανάδελφο, που αναζητά διεθνή οικογένεια, μακρινούς συγγενείς ή άλλα χαμένα αδελφά κόμματα που αγνοούνταν εδώ και καιρό. Η ιδιαιτερότητα του κκε δεν είναι σπορά της τύχης αλλά τέκνο της ε.ι. που κρατά απ’ τα χρόνια του εαμ και κατατρέχει ακόμα και σήμερα τους αστούς δημοσιολόγους που μιλάνε για την τελευταία σοβιετική χώρα της ευρώπης και στρέφουν τα βέλη τους ενάντια στο τελευταίο σοβιετικό κόμμα της ευρώπης, διότι δε συνεμορφώθη προς τας υποδείξεις και τις επιταγές των καιρών.
Το θέμα βέβαια δεν είναι να μείνεις ο τελευταίος των μοικανών αλλά πως θα γίνεις ο πρώτος κρίκος της επόμενης αλυσίδας. Ή για την ακρίβεια, ο αδύναμος κρίκος στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα, που θα σπάσει (τον πάγο) και θα παρασύρει τους υπόλοιπους εν είδει ντόμινο.
Κάτι παρόμοιο έκαναν κι οι μπολσεβίκοι εξάλλου. Η τρίτη διεθνής δημιουργήθηκε στη βάση της διεθνούς ακτινοβολίας του οκτώβρη, με επίκεντρο τους σοβιετικούς που έθεσαν τις βάσεις- μαζί με τους 21 όρους, ως προυπόθεση για την ένταξη των μελών- και καθόρισαν την πορεία της.
Δηλαδή για στάσου ρε απολίθωμα, είναι σήμερα το κκε σε θέση να παίξει το ρόλο των μπολσεβίκων; Όχι σφε αναγνώστη,δεν είναι. Ούτε κατά διάνοια. Κι η ε.ι. απέχει αρκετά ακόμα απ΄το να γίνει στην πράξη αδύναμος κρίκος και να χαράξει το δρόμο στους υπόλοιπους.
Θες να μας πεις ότι...
Θέλω να πω ότι αυτό το ρόλο καλούμαστε εκ των πραγμάτων να παίξουμε σήμερα.
Οι αδυναμίες και τα κουσούρια του –όποιου- κκε είναι υπαρκτά και γνωστά. Μπορεί να μην εντοπίζουμε ακριβώς τα ίδια- κι αυτό είναι μεγάλο ζήτημα- αλλά αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν.
Αν παρόλαυτα το κκε ξεχωρίζει, αυτό δε συμβαίνει γιατί στέκει στο ύψος των μπολσεβίκων,όσο επειδή οι υπόλοιποι έχουν κατρακυλήσει στο επίπεδο της κίτρινης διεθνούς. Κι η πολιτική τους χρεωκοπία γίνεται ακόμα πιο φανερή και επώδυνη σήμερα που χρεωκοπεί οικονομικά και ιστορικά ο καπιταλισμός.
Το κόμμα έχει αναλάβει μια σειρά πρωτοβουλίες για την ύπαρξη ενός στοιχειώδους συντονισμού σε ένα πρώτο στάδιο, με τάσεις μετεξέλιξής του σε κάτι συνολικό, με κοινές τακτικές και θεωρητικές επεξεργασίες, που να αρχίζει να θυμίζει ενιαίο, καθοδηγητικό κέντρο, τύπου κομιντέρν. Σε αυτά τα πλαίσια εντάσσονται οι διεθνείς συναντήσεις –που είναι πάντα πιο μαζικές όταν γίνονται στην αθήνα- οι κοινές ανακοινώσεις και η έκδοση της διεθνούς κομεπ, που δεν είναι θεωρητικό όργανο κάποιου ενιαίου φορέα, αλλά μπορεί να συμβάλει στη συγκρότησή του –το παράδειγμα της ίσκρα είναι ενδεικτικό για το ρόλο που μπορεί να παίξει ένα τέτοιο έντυπο.
Αλλά αν κάποιος περιμένει να δει εδώ και τώρα αυτόν το φορέα, ή έστω μια εμβρυακή του μορφή, πιθανότατα θα απογοητευτεί. Εάν δούμε τα πράγματα ως έχουν, θα δούμε αρκετά κόμματα που ταλαντεύονται και θυμίζουν χαλαρά μετωπικά σχήματα, παρά κόμματα νέου τύπου. Για αυτό θα δει κανείς δηλώσεις σαν της αλέκας, στη συνέντευξη τύπου για την τελευταία διεθνή συνάντηση, περί ανταλλαγής κοινών και διαφορετικών απόψεων.
Κανονικά η ανταλλαγή απόψεων είναι σαν τα αυτοκόλλητα χαρτάκια που ανταλλάσουν τα παιδιά. Αν έχεις τα ίδια με τον άλλο, δεν έχει νόημα να κάνεις ανταλλαγή, γιατί τα έχεις ήδη. Σε μια διεθνή όμως, ο τελικός σκοπός είναι διαφορετικός. Αλλιώς θα κατέληγε σαν τον πύργο της βαβέλ, όχι στη γλώσσα, αλλά στο περιεχόμενο.
Το σύγχρονο κομουνιστικό κίνημα, ζαλισμένο από τις ανατροπές και τη ρεβιζιονιστική σκουριά που οδήγησε σε αυτές, έχει την εξής ιδιαιτερότητα. Ψάχνεται για ένα καινούριο ξεκίνημα, όπως περίπου οι ιδρυτές της πρώτης διεθνούς. Έχει στις γραμμές του κομμουνιστικά και εργατικά κόμματα που κράτησαν το όνομα, αλλά έχασαν την χάρη, όπως η παλιά δεύτερη διεθνής –που αναγεννάται από τις στάχτες της σήμερα, υπό τη στιβαρή καθοδήγηση του παπανδρέου. Κι έχει ως ζητούμενο, ένα ποιοτικό άλμα, ανάλογο με αυτό της ίδρυσης της τρίτης διεθνούς, το 1919.
Διότι ζητούμενο σήμερα δεν είναι μία ακόμα διεθνής, η πέμπτη, η έκτη, ή η 31/2 του τσίμερβαλντ, αλλά η κομμουνιστική, που θα βαδίσει στα χνάρια της κομιντέρν, μελετώντας τη θετική κι αρνητική πείρα της.
Το ενθαρρυντικό είναι ότι το κόμμα κάνει βήματα προς αυτή την τελευταία κατεύθυνση. Ποια είναι αυτά; Η συγκρότηση του τε-κα-πε (ΤΚΡ) στην τουρκία, που ουσιαστικά έγινε με ενέργεις του κκε. Το ξεσκαρτάρισμα κι η διακοπή σχέσεων με διάφορα κόμματα, και κυρίως με τους κινέζους –ενώ πριν από μερικά χρόνια, θα άκουγες το επιχείρημα ότι δεν πρέπει να είμαστε αφοριστικοί για ένα τέτοιο μεγάλο κόμμα, με εκατομμύρια μέλη. Κι η ανοιχτή, δημόσια κριτική σε κάποια άλλα, όπως το κκρο, το κκ ηπα, η ενωμένη αριστερά στην ισπανία κτλ.
Αντί επιλόγου, δύο ερωτήματα εν είδει κουίζ για τους σφους αναγνώστες.
Ποια είναι η δράση του κκ γκουαγϊάνας που αναφέρεται στο ρίζο της τρίτης, και πού βρίσκεται αυτή η χώρα;
Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ του ΚΚΣΕ και της Ένωσης Κομμουνιστικών Κομμάτων-ΚΚΣΕ, και για ποιο λόγο διατηρούν αυτό το όνομα;
Όποιος γνωρίζει περισσότερα και τα μοιραστεί με τους υπόλοιπους, κερδίζει κείμενο-παραγγελιά από την κε του μπλοκ, με θεματολογία της αρεσκείας του.
Το κκε στέκει αρκετά σκαλιά ψηλότερα από τα άλλα κκ στην κλίμακα τηςσυνέπειας και της σοβαρότητας. Και δεν πρόκειται για κάποια προέκταση σε διεθνές επίπεδο της λογικής εμείς εμείς οι μόνοι συνεπείς. Ούτε για κάποιο ιδιότυπο σωβινισμό του τύπου πας μη έλλην βάρβαρος.
Αν και η αλήθεια είναι ότι οι έλληνες κομμουνιστές διάλεξαν τη σωστή πλευρά στο δίλημμα σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα, υπερασπιζόμενοι σε πέτρινα χρόνια τον υπαρκτό που γνωρίσαμε. Ενώ η πλειοψηφία των κκ κοιμήθηκε (το 89’) κομμουνιστική για να ξυπνήσει (το 90’) μεταλλαγμένη. Και τάχθηκε, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο,στο πλευρό της σύγχρονης βαρβαρότητας, που προελαύνει.
Ακόμα και το πορτογαλικό κκ, που πολλοί το θεωρούν σοβιετικό αδερφάκι του κκε και τελευταίο απομεινάρι του είδους του στην ευρώπη, έχει εσωτερική διαπάλη και παλαντζάρει ανάμεσα σε δύο γραμμές, οι οποίες είχαν φανεί ανάγλυφα στην αντιπροσωπεία του στο συνέδριο της ΠΣΟ που φιλοξένησε το παμε στο ελληνικό.
Και στην τσεχία,όπου οι κομμουνιστές έχουν μεγάλη δύναμη και οι αρχές έχουν θέσει εκτός νόμου τη νεολαία του, το κκ (βοημίας-μοραβίας, όπως λέγεται) συμμετέχει στο αντιδραστικό μόρφωμα του κεα μαζί με διάφορους ευρωλιγούρηδες, μεταλλαγμένους και το δικό μας συριζα.
Τα ίδια και χειρότερα ισχύουν και στην υπόλοιπη ευρώπη. Στη γαλλία προσπαθούμε να βρούμε συμμαχίες και επιμέρους διαφοροποιήσεις στα διαμερίσματα του παρισιού και τις τοπικές οργανώσεις του κκγ. Στην ιταλία, αν έχω καταλάβει καλά, έχουμε επαφές με κάποια διάσπαση της επανίδρυσης που ήταν διάσπαση του κκι, και σε συνδικαλιστικό επίπεδο με τους «αναρχίζοντες» cobas.
Στη μητέρα ρωσία το μπρεζνιεφικό κκρο ακολουθεί κκρούκου σοσιαλδημοκρατική γραμμή, πασπαλισμένη με εθνική υπερηφάνεια,νοσταλγία για το σοβιετικό μεγαλείο και διηγώντας τα να κλαις. Η οποία σημείωσε άνοδο στις τελευταίες εκλογές αλλά δυσκολεύεται να διαφοροποιηθεί σαφώς από τον πούτιν, που μπορεί να την εκφράσει κι αυτός εν μέρει.
Το πιο ορθόδοξο, σταλινικό κεκρ, είναι πιο αδύναμο και αποκλείστηκε από τις εκλογές, ενώ υπάρχουν και κάποια υπολείμματα του κκσε, που εμφανίζονται κυρίως σε διεθνείς συναντήσεις, όπως αυτή που έγινε το περασμένο σ/κ στην αθήνα.
Το ακελ έχει γίνει το πασοκ της κύπρου κι είναι απ’ τα βασικά ζητήματα που θα ακούσεις να θέτουν οι σφοι σε μεταξύ τους συζητήσεις και στα όργανα, ή κάποιος αριστεριστής που ψάχνει κάτι εύκολο για να στην πει (αν και ούτε αυτοί έχουν ακριβώς αδελφά κόμματα-με εξαίρεση τις περιθωριακές ενώσεις των μ-λ και των τροτσκιστών,κι αυτό από μια άποψη επιβεβαιώνει από άλλη πλευρά την ε.ι.). Το ερώτημα είναι αν κρατάμε επαφές με το ακελ λόγω των στενών σχέσεων που είχαμε κατά το παρελθόν, ή αν αποσκοπούμε τακτικά σε κάτι άλλο, πχ κάποια διαφοροποίηση, συνολική ή επιμέρους στη γραμμή ή τις γραμμές του.
Κι ενώ αυτά συμβαίνουν στην –λέμε τώρα- κούβα της μεσογείου, στο πραγματικό νησί της επανάστασης κάποιοι φαίνεται πως ζήλεψαν τη δόξα του χριστόφια και του γκόρμπι και ετοιμάζουν ένα είδος δικής τους περεστρόικα. Εκτός κι αν τα φαινόμενα απατούν και πρόκειται απλώς για τακτικούς ελιγμούς που επιβάλλονται από τις συνθήκες. Συνήθως όμως οι απατημένοι σύντροφοι είμαστε εμείς, αφελείς και καλοπροαίρετοι, που καταλήγουμε εν τέλει κερατάδες και δαρμένοι, βουλιάζοντας στις αυτ-απάτες μας.
Το κκε παραμένει κατά βάση κόμμα ανάδελφο, που αναζητά διεθνή οικογένεια, μακρινούς συγγενείς ή άλλα χαμένα αδελφά κόμματα που αγνοούνταν εδώ και καιρό. Η ιδιαιτερότητα του κκε δεν είναι σπορά της τύχης αλλά τέκνο της ε.ι. που κρατά απ’ τα χρόνια του εαμ και κατατρέχει ακόμα και σήμερα τους αστούς δημοσιολόγους που μιλάνε για την τελευταία σοβιετική χώρα της ευρώπης και στρέφουν τα βέλη τους ενάντια στο τελευταίο σοβιετικό κόμμα της ευρώπης, διότι δε συνεμορφώθη προς τας υποδείξεις και τις επιταγές των καιρών.
Το θέμα βέβαια δεν είναι να μείνεις ο τελευταίος των μοικανών αλλά πως θα γίνεις ο πρώτος κρίκος της επόμενης αλυσίδας. Ή για την ακρίβεια, ο αδύναμος κρίκος στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα, που θα σπάσει (τον πάγο) και θα παρασύρει τους υπόλοιπους εν είδει ντόμινο.
Κάτι παρόμοιο έκαναν κι οι μπολσεβίκοι εξάλλου. Η τρίτη διεθνής δημιουργήθηκε στη βάση της διεθνούς ακτινοβολίας του οκτώβρη, με επίκεντρο τους σοβιετικούς που έθεσαν τις βάσεις- μαζί με τους 21 όρους, ως προυπόθεση για την ένταξη των μελών- και καθόρισαν την πορεία της.
Δηλαδή για στάσου ρε απολίθωμα, είναι σήμερα το κκε σε θέση να παίξει το ρόλο των μπολσεβίκων; Όχι σφε αναγνώστη,δεν είναι. Ούτε κατά διάνοια. Κι η ε.ι. απέχει αρκετά ακόμα απ΄το να γίνει στην πράξη αδύναμος κρίκος και να χαράξει το δρόμο στους υπόλοιπους.
Θες να μας πεις ότι...
Θέλω να πω ότι αυτό το ρόλο καλούμαστε εκ των πραγμάτων να παίξουμε σήμερα.
Οι αδυναμίες και τα κουσούρια του –όποιου- κκε είναι υπαρκτά και γνωστά. Μπορεί να μην εντοπίζουμε ακριβώς τα ίδια- κι αυτό είναι μεγάλο ζήτημα- αλλά αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν.
Αν παρόλαυτα το κκε ξεχωρίζει, αυτό δε συμβαίνει γιατί στέκει στο ύψος των μπολσεβίκων,όσο επειδή οι υπόλοιποι έχουν κατρακυλήσει στο επίπεδο της κίτρινης διεθνούς. Κι η πολιτική τους χρεωκοπία γίνεται ακόμα πιο φανερή και επώδυνη σήμερα που χρεωκοπεί οικονομικά και ιστορικά ο καπιταλισμός.
Το κόμμα έχει αναλάβει μια σειρά πρωτοβουλίες για την ύπαρξη ενός στοιχειώδους συντονισμού σε ένα πρώτο στάδιο, με τάσεις μετεξέλιξής του σε κάτι συνολικό, με κοινές τακτικές και θεωρητικές επεξεργασίες, που να αρχίζει να θυμίζει ενιαίο, καθοδηγητικό κέντρο, τύπου κομιντέρν. Σε αυτά τα πλαίσια εντάσσονται οι διεθνείς συναντήσεις –που είναι πάντα πιο μαζικές όταν γίνονται στην αθήνα- οι κοινές ανακοινώσεις και η έκδοση της διεθνούς κομεπ, που δεν είναι θεωρητικό όργανο κάποιου ενιαίου φορέα, αλλά μπορεί να συμβάλει στη συγκρότησή του –το παράδειγμα της ίσκρα είναι ενδεικτικό για το ρόλο που μπορεί να παίξει ένα τέτοιο έντυπο.
Αλλά αν κάποιος περιμένει να δει εδώ και τώρα αυτόν το φορέα, ή έστω μια εμβρυακή του μορφή, πιθανότατα θα απογοητευτεί. Εάν δούμε τα πράγματα ως έχουν, θα δούμε αρκετά κόμματα που ταλαντεύονται και θυμίζουν χαλαρά μετωπικά σχήματα, παρά κόμματα νέου τύπου. Για αυτό θα δει κανείς δηλώσεις σαν της αλέκας, στη συνέντευξη τύπου για την τελευταία διεθνή συνάντηση, περί ανταλλαγής κοινών και διαφορετικών απόψεων.
Κανονικά η ανταλλαγή απόψεων είναι σαν τα αυτοκόλλητα χαρτάκια που ανταλλάσουν τα παιδιά. Αν έχεις τα ίδια με τον άλλο, δεν έχει νόημα να κάνεις ανταλλαγή, γιατί τα έχεις ήδη. Σε μια διεθνή όμως, ο τελικός σκοπός είναι διαφορετικός. Αλλιώς θα κατέληγε σαν τον πύργο της βαβέλ, όχι στη γλώσσα, αλλά στο περιεχόμενο.
Το σύγχρονο κομουνιστικό κίνημα, ζαλισμένο από τις ανατροπές και τη ρεβιζιονιστική σκουριά που οδήγησε σε αυτές, έχει την εξής ιδιαιτερότητα. Ψάχνεται για ένα καινούριο ξεκίνημα, όπως περίπου οι ιδρυτές της πρώτης διεθνούς. Έχει στις γραμμές του κομμουνιστικά και εργατικά κόμματα που κράτησαν το όνομα, αλλά έχασαν την χάρη, όπως η παλιά δεύτερη διεθνής –που αναγεννάται από τις στάχτες της σήμερα, υπό τη στιβαρή καθοδήγηση του παπανδρέου. Κι έχει ως ζητούμενο, ένα ποιοτικό άλμα, ανάλογο με αυτό της ίδρυσης της τρίτης διεθνούς, το 1919.
Διότι ζητούμενο σήμερα δεν είναι μία ακόμα διεθνής, η πέμπτη, η έκτη, ή η 31/2 του τσίμερβαλντ, αλλά η κομμουνιστική, που θα βαδίσει στα χνάρια της κομιντέρν, μελετώντας τη θετική κι αρνητική πείρα της.
Το ενθαρρυντικό είναι ότι το κόμμα κάνει βήματα προς αυτή την τελευταία κατεύθυνση. Ποια είναι αυτά; Η συγκρότηση του τε-κα-πε (ΤΚΡ) στην τουρκία, που ουσιαστικά έγινε με ενέργεις του κκε. Το ξεσκαρτάρισμα κι η διακοπή σχέσεων με διάφορα κόμματα, και κυρίως με τους κινέζους –ενώ πριν από μερικά χρόνια, θα άκουγες το επιχείρημα ότι δεν πρέπει να είμαστε αφοριστικοί για ένα τέτοιο μεγάλο κόμμα, με εκατομμύρια μέλη. Κι η ανοιχτή, δημόσια κριτική σε κάποια άλλα, όπως το κκρο, το κκ ηπα, η ενωμένη αριστερά στην ισπανία κτλ.
Αντί επιλόγου, δύο ερωτήματα εν είδει κουίζ για τους σφους αναγνώστες.
Ποια είναι η δράση του κκ γκουαγϊάνας που αναφέρεται στο ρίζο της τρίτης, και πού βρίσκεται αυτή η χώρα;
Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ του ΚΚΣΕ και της Ένωσης Κομμουνιστικών Κομμάτων-ΚΚΣΕ, και για ποιο λόγο διατηρούν αυτό το όνομα;
Όποιος γνωρίζει περισσότερα και τα μοιραστεί με τους υπόλοιπους, κερδίζει κείμενο-παραγγελιά από την κε του μπλοκ, με θεματολογία της αρεσκείας του.
Τρίτη 13 Δεκεμβρίου 2011
Σωκράτη εσύ Super Star
Η ανάρτηση αυτή έχει ως αφορμή τον πρόσφατο θάνατο του βραζιλιάνου ποδοσφαιριστή σόκρατες. Ο τίτλος δεν είναι πολύ πρωτότυπος, αλλά το κείμενο ελπίζω ότι έχει να πει κάτι παραπάνω στους ερασιτέχνες της μπάλας, δηλ αυτούς που αγαπούν την τέχνη του ποδοσφαίρου. Αν και είναι ζήτημα, κατά πόσο μπορούμε να θεωρήσουμε ότι το ποδόσφαιρο ανήκει στις τέχνες, όπως η ζωγραφική κι ο κινηματογράφος. Αυτό όμως θα το δούμε εν καιρώ.
Δε μπορώ να πω ότι πρόλαβα τον σόκρατες να παίζει. Έχω μόνο μια θολή ανάμνηση ενός μουσάτου με κοντό παντελονάκι, που ήταν σαν μέλος των bee gees, όπως ο best θεωρούνταν ο πέμπτος μπητλ. Ενώ τα μούσια και το σορτσάκι ήταν σημεία άλλων καιρών, πιο προοδευτικών, που αγαπούσαν το τρίχωμα και τους ανδρικούς μηρούς, αντίθετα με τους σημερινούς, όπου μπλέξαμε τα μπούτια μας κι ασχολούμαστε με τρίχες.
Τι μπορεί να είναι λοιπόν η απώλεια του σόκρατες για μια γενιά που δεν τον πρόλαβε; Καταρχάς, μια απόδειξη, ότι οι καλοί φεύγουν πρώτοι. Όπως πχ ο λένιν, ο γκεβάρα και τόσοι άλλοι. Κι είναι εντελώς σίγουρο, σα νομοτέλεια, ότι ο πελέ θα πεθάνει σε βαθιά γεράματα, ή ότι ο μακάρτνεϊ θα είναι ο τελευταίος μπητλ που θα επιζήσει.
Σε ένα δεύτερο επίπεδο, η βραζιλία του σόκρατες το 82’, ήταν ίσως η καλύτερη σελεσάο όλων των εποχών, αλλά έπεσε πάνω στην ιταλία του ρόσι κι έμεινε βασίλισσα χωρίς στέμμα, για να θυμίζει τον αγώνα του συντρόφου, που παλεύει για κάποια ιδανικά, χωρίς να περιμένει προσωπική ανταμοιβή. Για τη φανέλα, που λένε και στο ποδόσφαιρο, για την ομορφιά του αγώνα, εντός κι εκτός γηπέδων, και κατά βάση εκτός, κι όχι για τη νίκη πάση θυσία.
Αλλά υφίσταται κάθε θυσία, με πνεύμα αυταπάρνησης, χωρίς ποτέ σχεδόν να βλέπει κάποια νίκη (εξαιρούνται ίσως οι σεκίτες, που βλέπουν με τα μάτια της ψυχής τους, κάνοντας την επιθυμία τους πραγματικότητα. Αλλά αυτοί δεν πιάνονται, γιατί έπεσαν στην χύτρα μικροί, όταν ήταν τροτσκιστές). Κι αυτή είναι η βασική μας διαφορά με τους χριστιανούς, που περιμένουν τη μετά θάνατον δικαίωση όπως είχε πει κι ο μπελογιάννης. Αν και υπάρχουν κάποιοι που αγοράζουν τη νίκη στα χαρτιά, με τα συχωροχάρτια και τα κουπόνια ενίσχυσης.
Αλλά το βασικό δίδαγμα από το μουντιάλ του 82’ είναι ότι δε νικάει πάντα ο καλύτερος, ή έστω ο πιο θεαματικός. Το ποδόσφαιρο μοιάζει με τη ζωή, κυρίως γιατί είναι κατά κανόνα άδικο κι αναπαράγει, σχεδόν σαν καθρέφτης, την κοινωνική ανισότητα σε άλλο επίπεδο.
Οι παίκτες γίνονται μηχανές γκολ και κερδών, ανθρώπινο κεφάλαιο που υπάγεται στο νόμο της συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης στα μεγάλα κλαμπ της ευρώπης, που μαζεύουν όλα τα μεγάλα αστέρια. Αλλιώς οι συμπατριώτες του σόκρατες, θα έπαιζαν ακόμα με πορτοκάλια στις αμμουδιές του ρίο, ή στις φαβέλες της γειτονιάς τους και δε θα τους μαθαίναμε ποτέ.
Ακόμα και στη σοβιετία κράτησε εν μέρει την ισχύ του αυτός ο νόμος. Μόνο που εκεί είχε ρυθμιστικό χαρακτήρα, εκτός εμπορίου, κι οι καλοί παίκτες πήγαιναν στην ομάδα του στρατού, της αστυνομίας, των σιδηροδρομικών κοκ. Ο σοσιαλισμός δεν είναι ακριβώς κατά του συγκεντρωτισμού, αλλά υπέρ μιας διαφορετικής ποιότητας, με άλλο περιεχόμενο, στη βάση του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού.
Ώσπου ήρθαν οι άνεμοι της αλλαγής και σκόρπισαν στους πέντε ανέμους τα μινγκ του λομπανόφσκι και τις λοιπές κόκκινες αρμάδες, φέρνοντας στον πειραιά τον ούγγρο ντέταρι και λίγο αργότερα την τρόικα σαβίτσεφ-λιτόφτσενκο-προτάσοφ, ως καρπό της περεστρόικα και των ανοιγμάτων της.
Την ίδια περίπου χρονιά, ο σόκρατες πήρε μεταγραφή για την ευρώπη (φιορεντίνα), αλλά δεν άντεξε περισσότερο από έναν χρόνο. Μερικά χρόνια αργότερα κατέληξε κι αυτός στο λιμάνι, ως βετεράνος, για να γραφτεί μέλος της πειραϊκής, συμμετοχικής δημοκρατίας του άλλου σωκράτη, με την ιντρακόμ. Ένα απλό κακέκτυπο της αρχαίας αθηναϊκής και της σύγχρονης κορινθιακής, που είχε καθιερώσει ο ίδιος ο σόκρατες, στην ομάδα της κορίνθιανς.
Ο σόκρατες έλεγε για τους ποδοσφαιριστές πως διαθέτουν ένα συγκριτικό πλεονέκτημα απέναντι στους εργοδότες τους, που δεν υπάρχει σε άλλους χώρους: είναι οι κύριοι πρωταγωνιστές που φαίνονται προς τα έξω. Έτσι, έκανε πράξη το σύνθημα, ‘εργάτη μπορείς χωρίς αφεντικά’ κι εφάρμοσε για μια τριετία στην κορίνθιανς ‘σύστημα αυτοδιαχείρισης’, όπου όλες οι αποφάσεις παίρνονταν από τους ίδιους τους παίκτες, με ψηφοφορίες. Ενώ οι φανέλες τους είχαν γραμμένο το σύνθημα «δημοκρατία», ως σύμβολο αντίστασης στη βραζιλιάνικη δικτατορία.
«Δημοκρατία για ποιον, όμως;» ίσως πουν κάποιοι πούροι μαρξιστές, κι από μια άποψη θα ‘χουν δίκιο. Όπως στην χρυσή δεκαετία με τις βάτες, όπου κάποιοι δικοί μας σκέφτονταν. Χαιρετίσματα σε ποια εξουσία, σύντροφε βασίλη; Και στη σοσιαλιστική δηλαδή;
Ακόμα κι αν ο ορίζοντας του αριστερού σόκρατες δεν πήγαινε πολύ μακριά, αυτό δε μειώνει σε κάτι το εγχείρημα της κορινθιακής δημοκρατίας του σόκρατες. Ο χώρος του ποδοσφαίρου φτιάχνει ως επί το πλείστω παίκτες-στρατιωτάκια, χωρίς προσωπικότητα, που δεν ξέρουν καλά-καλά να πουν δυο κουβέντες. Μακάρι να είχε κι άλλους, τέτοιους καλλιεργημένους, σαν τον σόκρατες, κι ας ήταν και μαοϊκοί σαν το μπράιτνερ.
Το σύστημα έχει βρει στο ποδόσφαιρο την κότα με τα χρυσά αυγά. Οι σύλλογοι μετεξελίσσονται κατ’ εικόνα κι ομοίωση των επχιειρήσεων. Η κρίση δεν αφήνει περιθώρια για ρομαντισμούς, καθαρές φανέλες χωρίς διαφήμιση κι αυτοδιαχειριστικά πειράματα. Κι ίσως ο σόκρατες να έφυγε, γιατί δεν άντεχε να πίνει καθημερινά αυτό το κώνειο, βλέποντας το ποδόσφαιρο που αγάπησε να αργοπεθαίνει.
Κι άφησε πίσω του μεγάλα ερωτήματα, χωρίς απάντηση. Μπορεί να χωρέσει η άμιλλα στο σύγχρονο πρωταθλητισμό; Μπορούν να υπάρξουν ερασιτεχνικές νησίδες στον καπιταλισμό; Οι ομάδες λαϊκής βάσης είναι απλώς μια αντιδραστική ουτοπία; Και ποια πρέπει να είναι η παρέμβασή μας στα γήπεδα και τους φιλάθλους, για να μην τους αφήνουμε βορά στους φασίστες και τους χουλιγκάνους;
Αλλά αυτό είναι ένα άλλο, ξεχωριστό κεφάλαιο.
Δε μπορώ να πω ότι πρόλαβα τον σόκρατες να παίζει. Έχω μόνο μια θολή ανάμνηση ενός μουσάτου με κοντό παντελονάκι, που ήταν σαν μέλος των bee gees, όπως ο best θεωρούνταν ο πέμπτος μπητλ. Ενώ τα μούσια και το σορτσάκι ήταν σημεία άλλων καιρών, πιο προοδευτικών, που αγαπούσαν το τρίχωμα και τους ανδρικούς μηρούς, αντίθετα με τους σημερινούς, όπου μπλέξαμε τα μπούτια μας κι ασχολούμαστε με τρίχες.
Τι μπορεί να είναι λοιπόν η απώλεια του σόκρατες για μια γενιά που δεν τον πρόλαβε; Καταρχάς, μια απόδειξη, ότι οι καλοί φεύγουν πρώτοι. Όπως πχ ο λένιν, ο γκεβάρα και τόσοι άλλοι. Κι είναι εντελώς σίγουρο, σα νομοτέλεια, ότι ο πελέ θα πεθάνει σε βαθιά γεράματα, ή ότι ο μακάρτνεϊ θα είναι ο τελευταίος μπητλ που θα επιζήσει.
Σε ένα δεύτερο επίπεδο, η βραζιλία του σόκρατες το 82’, ήταν ίσως η καλύτερη σελεσάο όλων των εποχών, αλλά έπεσε πάνω στην ιταλία του ρόσι κι έμεινε βασίλισσα χωρίς στέμμα, για να θυμίζει τον αγώνα του συντρόφου, που παλεύει για κάποια ιδανικά, χωρίς να περιμένει προσωπική ανταμοιβή. Για τη φανέλα, που λένε και στο ποδόσφαιρο, για την ομορφιά του αγώνα, εντός κι εκτός γηπέδων, και κατά βάση εκτός, κι όχι για τη νίκη πάση θυσία.
Αλλά υφίσταται κάθε θυσία, με πνεύμα αυταπάρνησης, χωρίς ποτέ σχεδόν να βλέπει κάποια νίκη (εξαιρούνται ίσως οι σεκίτες, που βλέπουν με τα μάτια της ψυχής τους, κάνοντας την επιθυμία τους πραγματικότητα. Αλλά αυτοί δεν πιάνονται, γιατί έπεσαν στην χύτρα μικροί, όταν ήταν τροτσκιστές). Κι αυτή είναι η βασική μας διαφορά με τους χριστιανούς, που περιμένουν τη μετά θάνατον δικαίωση όπως είχε πει κι ο μπελογιάννης. Αν και υπάρχουν κάποιοι που αγοράζουν τη νίκη στα χαρτιά, με τα συχωροχάρτια και τα κουπόνια ενίσχυσης.
Αλλά το βασικό δίδαγμα από το μουντιάλ του 82’ είναι ότι δε νικάει πάντα ο καλύτερος, ή έστω ο πιο θεαματικός. Το ποδόσφαιρο μοιάζει με τη ζωή, κυρίως γιατί είναι κατά κανόνα άδικο κι αναπαράγει, σχεδόν σαν καθρέφτης, την κοινωνική ανισότητα σε άλλο επίπεδο.
Οι παίκτες γίνονται μηχανές γκολ και κερδών, ανθρώπινο κεφάλαιο που υπάγεται στο νόμο της συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης στα μεγάλα κλαμπ της ευρώπης, που μαζεύουν όλα τα μεγάλα αστέρια. Αλλιώς οι συμπατριώτες του σόκρατες, θα έπαιζαν ακόμα με πορτοκάλια στις αμμουδιές του ρίο, ή στις φαβέλες της γειτονιάς τους και δε θα τους μαθαίναμε ποτέ.
Ακόμα και στη σοβιετία κράτησε εν μέρει την ισχύ του αυτός ο νόμος. Μόνο που εκεί είχε ρυθμιστικό χαρακτήρα, εκτός εμπορίου, κι οι καλοί παίκτες πήγαιναν στην ομάδα του στρατού, της αστυνομίας, των σιδηροδρομικών κοκ. Ο σοσιαλισμός δεν είναι ακριβώς κατά του συγκεντρωτισμού, αλλά υπέρ μιας διαφορετικής ποιότητας, με άλλο περιεχόμενο, στη βάση του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού.
Ώσπου ήρθαν οι άνεμοι της αλλαγής και σκόρπισαν στους πέντε ανέμους τα μινγκ του λομπανόφσκι και τις λοιπές κόκκινες αρμάδες, φέρνοντας στον πειραιά τον ούγγρο ντέταρι και λίγο αργότερα την τρόικα σαβίτσεφ-λιτόφτσενκο-προτάσοφ, ως καρπό της περεστρόικα και των ανοιγμάτων της.
Την ίδια περίπου χρονιά, ο σόκρατες πήρε μεταγραφή για την ευρώπη (φιορεντίνα), αλλά δεν άντεξε περισσότερο από έναν χρόνο. Μερικά χρόνια αργότερα κατέληξε κι αυτός στο λιμάνι, ως βετεράνος, για να γραφτεί μέλος της πειραϊκής, συμμετοχικής δημοκρατίας του άλλου σωκράτη, με την ιντρακόμ. Ένα απλό κακέκτυπο της αρχαίας αθηναϊκής και της σύγχρονης κορινθιακής, που είχε καθιερώσει ο ίδιος ο σόκρατες, στην ομάδα της κορίνθιανς.
Ο σόκρατες έλεγε για τους ποδοσφαιριστές πως διαθέτουν ένα συγκριτικό πλεονέκτημα απέναντι στους εργοδότες τους, που δεν υπάρχει σε άλλους χώρους: είναι οι κύριοι πρωταγωνιστές που φαίνονται προς τα έξω. Έτσι, έκανε πράξη το σύνθημα, ‘εργάτη μπορείς χωρίς αφεντικά’ κι εφάρμοσε για μια τριετία στην κορίνθιανς ‘σύστημα αυτοδιαχείρισης’, όπου όλες οι αποφάσεις παίρνονταν από τους ίδιους τους παίκτες, με ψηφοφορίες. Ενώ οι φανέλες τους είχαν γραμμένο το σύνθημα «δημοκρατία», ως σύμβολο αντίστασης στη βραζιλιάνικη δικτατορία.
«Δημοκρατία για ποιον, όμως;» ίσως πουν κάποιοι πούροι μαρξιστές, κι από μια άποψη θα ‘χουν δίκιο. Όπως στην χρυσή δεκαετία με τις βάτες, όπου κάποιοι δικοί μας σκέφτονταν. Χαιρετίσματα σε ποια εξουσία, σύντροφε βασίλη; Και στη σοσιαλιστική δηλαδή;
Ακόμα κι αν ο ορίζοντας του αριστερού σόκρατες δεν πήγαινε πολύ μακριά, αυτό δε μειώνει σε κάτι το εγχείρημα της κορινθιακής δημοκρατίας του σόκρατες. Ο χώρος του ποδοσφαίρου φτιάχνει ως επί το πλείστω παίκτες-στρατιωτάκια, χωρίς προσωπικότητα, που δεν ξέρουν καλά-καλά να πουν δυο κουβέντες. Μακάρι να είχε κι άλλους, τέτοιους καλλιεργημένους, σαν τον σόκρατες, κι ας ήταν και μαοϊκοί σαν το μπράιτνερ.
Το σύστημα έχει βρει στο ποδόσφαιρο την κότα με τα χρυσά αυγά. Οι σύλλογοι μετεξελίσσονται κατ’ εικόνα κι ομοίωση των επχιειρήσεων. Η κρίση δεν αφήνει περιθώρια για ρομαντισμούς, καθαρές φανέλες χωρίς διαφήμιση κι αυτοδιαχειριστικά πειράματα. Κι ίσως ο σόκρατες να έφυγε, γιατί δεν άντεχε να πίνει καθημερινά αυτό το κώνειο, βλέποντας το ποδόσφαιρο που αγάπησε να αργοπεθαίνει.
Κι άφησε πίσω του μεγάλα ερωτήματα, χωρίς απάντηση. Μπορεί να χωρέσει η άμιλλα στο σύγχρονο πρωταθλητισμό; Μπορούν να υπάρξουν ερασιτεχνικές νησίδες στον καπιταλισμό; Οι ομάδες λαϊκής βάσης είναι απλώς μια αντιδραστική ουτοπία; Και ποια πρέπει να είναι η παρέμβασή μας στα γήπεδα και τους φιλάθλους, για να μην τους αφήνουμε βορά στους φασίστες και τους χουλιγκάνους;
Αλλά αυτό είναι ένα άλλο, ξεχωριστό κεφάλαιο.
Σάββατο 10 Δεκεμβρίου 2011
Σκούπισε τα μάτια σου
Ή αλλιώς, μια εκδήλωση στην ασοεε για το δεκέμβρη, με ομιλητή τον αναστάση γκίκα, συνεργάτη του τμήματος ιστορίας της κετουκε, δηλ της κε του κόμματος. Πριν αρχίσει, κάναμε βόλτες στον πάγκο με τα βιβλία με τον ολόφρεσκο τόμο του δοκιμίου και στο φουαγιέ με τη διακριτική περιφρούρηση, γιατί οι αναρχικοί έχουν δυνατό στέκι στην ασοεε.
Η εκδήλωση ξεκίνησε με την απαγγελία ενός σύντομου ποιήματος για το κόμμα και το δεκέμβρη όπου ξεχώριζε ο λυρικός στίχος: Κάπα-Κάπα-Έψιλον, σκούπισε τα μάτια σου...!
Προσωπικά ομολογώ ότι μου θύμισε τη διαφήμιση με το σλόγκαν, όχι πια δάκρυα. Αλλά εγώ, έτσι κι αλλιώς, δε σκαμπάζω πολλά περί τέχνης και δεν έχω βαρύνουσα άποψη επί του θέματος.
Στη συνέχεια είδαμε ένα πολύ ωραίο βιντεάκι για το δεκέμβρη και τον ένοπλο αγώνα του δσε, με την βραχνή αφήγηση του θανάση παπαρήγα και τους συντρόφους να χειροκροτάνε σε διάφορα σημεία, μέχρι να τελειώσει το βίντεο. Το κακό με τα βιντεάκια βέβαια, σε αντίθεση με τις ομιλίες, είναι ότι δε μπορείς να τα διακόψεις όσο κρατάει το χειροκρότημα και να βάλεις μετά να παίξει η συνέχεια. Κι έτσι χάσαμε δυο-τρία σημεία.
Κρατήσαμε όμως το σηματάκι του δσε, πάνω δεξιά στα πλάνα, σα να ήταν ένδειξη καταλληλλότητας του προγράμματος (αυστηρά ακατάλληλο για αστούς και ρεφορμιστές, απαραίτητη η έγκριση του πολιτικού φορέα). Ένα εξώφυλλο απ’ το ρίζο της εποχής με τον πρωτοσέλιδο τίτλο: Σκοτώθηκε ο άρης! Κι ένα τραγούδι του ξυλούρη, σε σύνθεση λεοντή, για τους νεκρούς της πλατείας, που κάποιοι σφοι το συνέδεσαν συνειρμικά με τον κοτζαρίδη και το ανέβασαν αφιερωμένο στη μνήμη του στο youtube.
Κι ύστερα άρχισε η ομιλία, με γκολ απ’ τα αποδυτήρια, και το γκίκα να καλωσορίζει φίλους και σφους, λέγοντας στους πρώτους να γίνουν γρήγορα σύντροφοι, γιατί δεν επιτρέπεται –από τις συνθήκες- να έχουν δισταγμούς. Και τους προέτρεψε να πάρουν και να μελετήσουν το δεύτερο τόμο του δοκιμίου ιστορίας, χωρίς να τρομάζουν από το βάρος του, γιατί το πολιτικό του βάρος είναι μεγαλύτερο.
Γενικώς ο γκίκας είναι ένας ωραίος τύπος, σχετικά νέος, που δεν χάνει ευκαιρία να αστειευτεί. Μια με τα φώτα που χαμήλωσαν ξαφνικά για να φτιάξουν ατμόσφαιρα, μία με την ηλικία του, όταν κάποιος του μίλησε στον πληθυντικό, ή και με πιο πολιτικά πράγματα. Όπως σε κάποια φάση που μιλούσε για το συνασπισμό του εαμ και το κκε ως βασική του συνιστ... εεε... ας μην πούμε συνιστώσα καλύτερα, γιατί παραπέμπει αλλού.
Ξεκίνησε την ομιλία του με την καίρια παρατήρηση ότι η ιστορία γράφεται από τους λαούς, αλλά καταγράφεται από τους νικητές. Οι οποίοι προσπαθούν, ιδιαίτερα σε καιρούς κρίσης, να ελέγξουν τις συνειδήσεις, και να ανακατασκευάσουν την ιστορική μνήμη, ειδικά τις σελίδες που έχουν να κάνουν με την ιστορία του κόμματος. Έτσι ο αντάρτης βαφτίζεται κόκκινος τρομοκράτης κτλ. Κατά συνέπεια η ιστορική αλήθεια δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα.
Λίγες σελίδες της ιστορίας έχουν δεχτεί τόση σπέκουλα, όσο τα δεκεμβριανά. Αλλά το σημαντικό είναι να δούμε πώς φτάσαμε ως εκεί. Μας ανέλυσε λοιπόν την χρεοκοπία του αστικού, πολιτικού κόσμου και την άνοδο του εαμ και του κουκουέ –που κάποιοι τείνουν να υποβαθμίζουν το ρόλο του. Πριν τον δεκέμβρη, το κόμμα είχε φτάσει τα 400 χιλιάδες μέλη κι ο ελας αριθμούσε 120 χιλιάδες στρατιώτες. Ενώ μόνο οι απώλειες της κοα σε έμψυχο δυναμικό, κατά τη διάρκεια της αντίστασης, έφταναν τις πέντε χιλιάδες. Μια βρετανική έκθεση του 43’, αναγνώριζε ότι δεν υπήρχε ουσιαστική αντιπολίτευση στο εαμ.
Ποιοι ήταν όμως αυτοί που πολέμησαν στα δεκεμβριανά;
Το νοέμβρη του 44' ο παπανδρέου έστελνε αγωνιώδη έκκληση στον τσώρτσιλ για στρατιωτική βοήθεια, λέγοντας ότι τα πολιτικά μέσα δεν ήταν πλέον επαρκή. Στις εκθέσεις των βρετανών ήταν φανερό ότι αντιλαμβανόντουσαν πολύ καλά τον ταξικό χαρακτήρα του ελληνικού, εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα –ίσως μόνο σε εμάς να μην ήταν τόσο καθαρό τελικά.
Οι άγγλοι απέσπασαν 60 χιλιάδες στρατιώτες από το ιταλικό μέτωπο ενώ βρίσκονταν σε πλήρη εξέλιξη οι επιχειρήσεις κατά των χιτλερικών. Αυτό πρέπει να ιδωθεί παράλληλα με τη –μοναδική στα χρονικά του β ππ- συμφωνία με τους ναζί για την ειρηνική αποχώρηση των δεύτερων από τη θεσσαλονίκη, που θύμιζε τελετή παραλαβής-παράδοσης υπουργείων. Ο ελας τους χάλασε ως ένα βαθμό τα σχέδια αλλά οι ναζί είχαν την ευκαιρία να μεταφέρουν στρατιωτικές μονάδες στο μέτωπο εναντίον των σοβιετικών, που μόνο στις μάχες στη γερμανική επικράτεια, είχαν τριακόσιες χιλιάδες νεκρούς.
Ποιους άλλους είχαμε στο αστικό στρατόπεδο;
Το βασιλιά, ο οποίος κλωτσούσε αρχικά στο ενδεχόμενο να μείνει μακριά από την ελλάδα, αλλά τελικά παρέμεινε στην βρετανία, για λόγους τακτικής. Παρόλα αυτά ορκίστηκε αντιβασιλέας ο δαμασκηνός, χωρίς να υπάρχει καν βασιλιάς!
Τον παπαδόπουλο και τον μακαρέζο.
Και τους μισούς από τους αιχμάλωτους ταγματασφαλίτες, όπως παραδέχτηκε σε ένα άρθρο του, με τριάντα χρόνια καθυστέρηση, ο λέων σπαής, που αν σημείωσα καλά ήταν υπουργός στρατιωτικών σε εκείνη την κυβέρνηση.
Ο γκίκας μας εξήγησε επίσης το ρόλο του διευθυντή χωροφυλακής άγγελου έβερτ και του υιού μιλτιάδη, που ήταν αρχηγός της εκοφ.
Και για όσους δεν ξέρουν τι είναι η εκοφ... εδώ μπορεί να στενοχωρήσω τον φίλο μου τον κοντόχοντρο, αλλά όχι δεν είπε για τα εαακ. Άρχισε όμως να τραγουδάει ένα σύνθημα, εκοφίτες, χίτες... και το έκοψε στη μέση γιατί αυτολογοκρίθηκε.
Αυτά ήταν λοιπόν τα μπουμπούκια που πολέμησαν το δεκέμβρη εναντίον του ελας. Ή όπως λέει κι ο σύγχρονος μπουμπούκος, απέκρουσαν τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Σε αυτό το σημείο ο γκίκας άρχισε ένα μονόλογο, που μόνο αυτολεξεί μπορεί να μεταφερθεί.
Πέτυχα μια βιβλιοπαρουσίαση με τον... εμ... χμ... πώς να τον πούμε... εμ... με τον αξιότιμο υφυπουργό ναυτιλίας, που μιλούσε για το δεκέμβρη. Και ξέρετε πώς φουσκώνει όταν μιλάει για την χωροφυλακή, εκείνη η φλέβα με το μωβ χρώμα, ε; Θα μου πεις, τι κάθεσαι και βλέπεις τον γεωργιάδη; Μαζοχισμός, αλλά πρέπει να ξέρεις τι λέει κι ο εχθρός.
Μετά από τα γεγονότα περάσαμε στα διδάγματα του δεκέμβρη.
Αντίθετα με ό,τι μας πλασάρουν πολλοί ακαδημαϊκοί για το κουκουέ που έκρυβε σατανικά τα σχέδιά του για βίαια κατάληψη της εξουσίας, πίσω από απελευθερωτικά κι αντιφασιστικά μέτωπα, το κόμμα δεν έκρυψε ποτέ τη στρατηγική του, και δε θα άξιζε να λέγεται κομμουνιστικό, αν το έκανε. Μελετάει τη στρατηγική του πάλη και βγάζει διδάγματα από αυτήν, από την θετική κι αρνητική του πείρα.
Τον οκτώβρη του 44' υπήρχε επαναστατική κατάσταση στην ελλάδα, όπου οι από πάνω δε μπορούσαν και οι από κάτω δεν ήθελαν, κατά τον ορισμό του βλαδίμηρου. Με άλλα λόγια είχε μπει το ζήτημα της πολιτικής εξουσίας. Ουσιαστικά, το θέμα ποιος-ποιον είχε τεθεί για όλη σχεδόν την ευρώπη, μετά το 43’ και τη μάχη του στάλινγκραντ.
Το κουκουέ είχε την εξουσία στα χέρια του και μπορούσε να αξιοποιήσει τις εσωτερικές αντιθέσεις μεταξύ ηπα και αγγλίας, για να την κρατήσει. Αλλά δεν το έκανε. Συνεπώς, ένα βασικό δίδαγμα είναι ότι δεν υπάρχει ενδιάμεση εξουσία, ανάμεσα στην αστική και την εργατική. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι αν είχαμε σωστή στρατηγική, σώνει και καλά θα κερδίζαμε, γιατί υπήρχαν κι άλλες προϋποθέσεις για την τελική νίκη. Θα είχαμε όμως περισσότερες πιθανότητες.
Αυτό το τελευταίο ειδικά μας το είπε με τη λατρεμένη μορφή των αντιρητορικών ερωτήσεων. Μήπως αυτό σημαίνει ότι αν είχαμε εντοπίσει σωστά το ζήτημα της εξουσίας, η τελική νίκη θα ήταν σίγουρη; Όχι, σύντροφοι. Έτσι το βάλαμε στην καρδιά μας, ως μορφή κι ως περιεχόμενο.
Τα επόμενα διδάγματα ήταν:
-η αυτοτελής οργανωτική ύπαρξη της πρωτοπορίας, ως προϋπόθεση για τη δράση της (να ανεβάζει το επίπεδο της συνείδησης των μαζών, να οξύνει την ταξική πάλη κτλ)
-ο πρωτοπόρος ρόλος της εργατικής τάξης στη λαϊκή πάλη –που γενικά σωστό είναι, αλλά νομίζω ότι εν προκειμένω, μάλλον η σημασία της συμμαχίας με τα άλλα λαϊκά στρώματα ήταν που αναδείχτηκε.
-ο ταξικός χαρακτήρας του κράτους, που δε μπορεί να κρυφτεί και να καλλωπιστεί με δημοκρατικούς μανδύες. Στη γερμανία οι ίδιοι επιχειρηματικοί όμιλοι έκαναν κουμάντο τόσο στα χρόνια των ναζί, όσο και μεταπολεμικά. Και στη σύγχρονη εε, οι «δημοκρατικές», εκλεγμένες κυβερνήσεις είναι αυτές που απαγορεύουν τα κκ και το σφυροδρέπανο ως σύμβολο.
-τέταρτο και τελευταίο, ότι η αστική τάξη δεν αποδυναμώνεται, αλλά τουναντίον ισχυροποιείται όταν συμμετέχει σε διεθνείς, ιμπεριαλιστικές ενώσεις.
Για να κλείσει με αυτό που είπε και στην αρχή, διαλεκτικά αντεστραμμένο. Η ιστορία μπορεί να καταγράφεται από τους νικητές, αλλά δεν παύει να γράφεται από τους λαούς. Που ως γνωστόν, όταν έρχονται αντιμέτωπο με την τυραννία, επιλέγουν: τις αλυσίδες ή τα όπλα.
Ένα ιστορικό σύνθημα του εαμ, που παραμένει επίκαιρο. Κι έτσι κάποιοι αναρχικοί σκέφτηκαν να το (αντι)γράψουν στο πανό τους, στη φετινή πορεία του πολυτεχνείου. Αλλά αντέδρασαν οι σύντροφοί τους, από θέση αρχής, γιατί αναπαρήγαν τα συνθήματα των κομμουνιστών...
Εμένα πάλι μου έρχεται στο νου ένας γίγαντας αναλυτής, να επαναλαμβάνει το σύνθημα, να λέει ότι οι λαοί έχουν να επιλέξουν τις αλυσίδες ή τα όπλα, και να επεξηγεί: και οι λαοί έχουν τα δικά τους όπλα, τις εκλογές, την απεργία κλπ. Δυστυχώς δε θυμάμαι ποιος ήταν και πού τον είχα πετυχει.
Στο δεύτερο γύρο με τις ερωτήσεις, ξαναμπήκε με διάφορες μορφές το βασικό ερώτημα για τους λόγους της ήττας. Το πιο σημαντικό από τις απαντήσεις του γκίκα ήταν μια εκπληκτική προτροπή, με αφορμή μια ερώτηση: μην παίρνετε τοις μετρητοίς όσα λέμε εμείς εδώ. Ψάχτε το και μόνοι σας. Οι κομμουνιστές φτάσαμε όπου φτάσαμε αμφισβητώντας.
Να αγιάσει το στόμα του. Αλλά σε αυτό που λέει υπάρχει κι αντίστροφη ανάγνωση. Όσες λίγες φορές τα κάναμε μούσκεμα, εμείς οι κομμουνιστές, την πατήσαμε γιατί δεν είχαμε πνεύμα αμφισβήτησης. Συμφωνώντας άκριτα, φτάσαμε εκεί που φτάσαμε.
Στο τέλος ο γκίκας έκλεισε με μια ευχή, που έμοιαζε με στίχο από το imagine του λένον, λόγω και της ημέρας (8 δεκέμβρη). Να είμαστε στο ίδιο αμφιθέατρο, σε 30-40 χρόνια, και να μελετάμε την τωρινή στρατηγική του κόμματος, του 10’ και του 20’, κάτω από άλλε, νικηφόρες συνθήκες.
Και κάπου εκεί το κλείσαμε, για να πάμε για κανονική τροφή, μετά από τόση τροφή για σκέψη. Γιατί όπως λέει κι ο αναστάσης, νηστικό αρκούδι δεν χορεύει –κι ας είναι σοβιετικό, προσθέτω εγώ. Αν και ο ραφαηλίδης, θα είχε πολύ διαφορετική άποψη επ’ αυτού. Φωνάξαμε για επίλογο το σύνθημα εαμ-ελάς-επόν-οπλα-δσε –μαζί κι ο γκίκας- και στο καπάκι μας είπε: έτοιμους για αντάρτικο σας βλέπω..
Κι έτσι φύγαμε με το χαμόγελο, και το όπλο παρά πόδα. Κι ανανεώσαμε το ραντεβού μας, σε τριάντα-σαράντα χρόνια από τώρα, στο ίδιο αμφιθέατρο, σε μια λεύτερη, σοσιαλιστική ελλάδα.
Venceremos…
Η εκδήλωση ξεκίνησε με την απαγγελία ενός σύντομου ποιήματος για το κόμμα και το δεκέμβρη όπου ξεχώριζε ο λυρικός στίχος: Κάπα-Κάπα-Έψιλον, σκούπισε τα μάτια σου...!
Προσωπικά ομολογώ ότι μου θύμισε τη διαφήμιση με το σλόγκαν, όχι πια δάκρυα. Αλλά εγώ, έτσι κι αλλιώς, δε σκαμπάζω πολλά περί τέχνης και δεν έχω βαρύνουσα άποψη επί του θέματος.
Στη συνέχεια είδαμε ένα πολύ ωραίο βιντεάκι για το δεκέμβρη και τον ένοπλο αγώνα του δσε, με την βραχνή αφήγηση του θανάση παπαρήγα και τους συντρόφους να χειροκροτάνε σε διάφορα σημεία, μέχρι να τελειώσει το βίντεο. Το κακό με τα βιντεάκια βέβαια, σε αντίθεση με τις ομιλίες, είναι ότι δε μπορείς να τα διακόψεις όσο κρατάει το χειροκρότημα και να βάλεις μετά να παίξει η συνέχεια. Κι έτσι χάσαμε δυο-τρία σημεία.
Κρατήσαμε όμως το σηματάκι του δσε, πάνω δεξιά στα πλάνα, σα να ήταν ένδειξη καταλληλλότητας του προγράμματος (αυστηρά ακατάλληλο για αστούς και ρεφορμιστές, απαραίτητη η έγκριση του πολιτικού φορέα). Ένα εξώφυλλο απ’ το ρίζο της εποχής με τον πρωτοσέλιδο τίτλο: Σκοτώθηκε ο άρης! Κι ένα τραγούδι του ξυλούρη, σε σύνθεση λεοντή, για τους νεκρούς της πλατείας, που κάποιοι σφοι το συνέδεσαν συνειρμικά με τον κοτζαρίδη και το ανέβασαν αφιερωμένο στη μνήμη του στο youtube.
Κι ύστερα άρχισε η ομιλία, με γκολ απ’ τα αποδυτήρια, και το γκίκα να καλωσορίζει φίλους και σφους, λέγοντας στους πρώτους να γίνουν γρήγορα σύντροφοι, γιατί δεν επιτρέπεται –από τις συνθήκες- να έχουν δισταγμούς. Και τους προέτρεψε να πάρουν και να μελετήσουν το δεύτερο τόμο του δοκιμίου ιστορίας, χωρίς να τρομάζουν από το βάρος του, γιατί το πολιτικό του βάρος είναι μεγαλύτερο.
Γενικώς ο γκίκας είναι ένας ωραίος τύπος, σχετικά νέος, που δεν χάνει ευκαιρία να αστειευτεί. Μια με τα φώτα που χαμήλωσαν ξαφνικά για να φτιάξουν ατμόσφαιρα, μία με την ηλικία του, όταν κάποιος του μίλησε στον πληθυντικό, ή και με πιο πολιτικά πράγματα. Όπως σε κάποια φάση που μιλούσε για το συνασπισμό του εαμ και το κκε ως βασική του συνιστ... εεε... ας μην πούμε συνιστώσα καλύτερα, γιατί παραπέμπει αλλού.
Ξεκίνησε την ομιλία του με την καίρια παρατήρηση ότι η ιστορία γράφεται από τους λαούς, αλλά καταγράφεται από τους νικητές. Οι οποίοι προσπαθούν, ιδιαίτερα σε καιρούς κρίσης, να ελέγξουν τις συνειδήσεις, και να ανακατασκευάσουν την ιστορική μνήμη, ειδικά τις σελίδες που έχουν να κάνουν με την ιστορία του κόμματος. Έτσι ο αντάρτης βαφτίζεται κόκκινος τρομοκράτης κτλ. Κατά συνέπεια η ιστορική αλήθεια δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα.
Λίγες σελίδες της ιστορίας έχουν δεχτεί τόση σπέκουλα, όσο τα δεκεμβριανά. Αλλά το σημαντικό είναι να δούμε πώς φτάσαμε ως εκεί. Μας ανέλυσε λοιπόν την χρεοκοπία του αστικού, πολιτικού κόσμου και την άνοδο του εαμ και του κουκουέ –που κάποιοι τείνουν να υποβαθμίζουν το ρόλο του. Πριν τον δεκέμβρη, το κόμμα είχε φτάσει τα 400 χιλιάδες μέλη κι ο ελας αριθμούσε 120 χιλιάδες στρατιώτες. Ενώ μόνο οι απώλειες της κοα σε έμψυχο δυναμικό, κατά τη διάρκεια της αντίστασης, έφταναν τις πέντε χιλιάδες. Μια βρετανική έκθεση του 43’, αναγνώριζε ότι δεν υπήρχε ουσιαστική αντιπολίτευση στο εαμ.
Ποιοι ήταν όμως αυτοί που πολέμησαν στα δεκεμβριανά;
Το νοέμβρη του 44' ο παπανδρέου έστελνε αγωνιώδη έκκληση στον τσώρτσιλ για στρατιωτική βοήθεια, λέγοντας ότι τα πολιτικά μέσα δεν ήταν πλέον επαρκή. Στις εκθέσεις των βρετανών ήταν φανερό ότι αντιλαμβανόντουσαν πολύ καλά τον ταξικό χαρακτήρα του ελληνικού, εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα –ίσως μόνο σε εμάς να μην ήταν τόσο καθαρό τελικά.
Οι άγγλοι απέσπασαν 60 χιλιάδες στρατιώτες από το ιταλικό μέτωπο ενώ βρίσκονταν σε πλήρη εξέλιξη οι επιχειρήσεις κατά των χιτλερικών. Αυτό πρέπει να ιδωθεί παράλληλα με τη –μοναδική στα χρονικά του β ππ- συμφωνία με τους ναζί για την ειρηνική αποχώρηση των δεύτερων από τη θεσσαλονίκη, που θύμιζε τελετή παραλαβής-παράδοσης υπουργείων. Ο ελας τους χάλασε ως ένα βαθμό τα σχέδια αλλά οι ναζί είχαν την ευκαιρία να μεταφέρουν στρατιωτικές μονάδες στο μέτωπο εναντίον των σοβιετικών, που μόνο στις μάχες στη γερμανική επικράτεια, είχαν τριακόσιες χιλιάδες νεκρούς.
Ποιους άλλους είχαμε στο αστικό στρατόπεδο;
Το βασιλιά, ο οποίος κλωτσούσε αρχικά στο ενδεχόμενο να μείνει μακριά από την ελλάδα, αλλά τελικά παρέμεινε στην βρετανία, για λόγους τακτικής. Παρόλα αυτά ορκίστηκε αντιβασιλέας ο δαμασκηνός, χωρίς να υπάρχει καν βασιλιάς!
Τον παπαδόπουλο και τον μακαρέζο.
Και τους μισούς από τους αιχμάλωτους ταγματασφαλίτες, όπως παραδέχτηκε σε ένα άρθρο του, με τριάντα χρόνια καθυστέρηση, ο λέων σπαής, που αν σημείωσα καλά ήταν υπουργός στρατιωτικών σε εκείνη την κυβέρνηση.
Ο γκίκας μας εξήγησε επίσης το ρόλο του διευθυντή χωροφυλακής άγγελου έβερτ και του υιού μιλτιάδη, που ήταν αρχηγός της εκοφ.
Και για όσους δεν ξέρουν τι είναι η εκοφ... εδώ μπορεί να στενοχωρήσω τον φίλο μου τον κοντόχοντρο, αλλά όχι δεν είπε για τα εαακ. Άρχισε όμως να τραγουδάει ένα σύνθημα, εκοφίτες, χίτες... και το έκοψε στη μέση γιατί αυτολογοκρίθηκε.
Αυτά ήταν λοιπόν τα μπουμπούκια που πολέμησαν το δεκέμβρη εναντίον του ελας. Ή όπως λέει κι ο σύγχρονος μπουμπούκος, απέκρουσαν τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Σε αυτό το σημείο ο γκίκας άρχισε ένα μονόλογο, που μόνο αυτολεξεί μπορεί να μεταφερθεί.
Πέτυχα μια βιβλιοπαρουσίαση με τον... εμ... χμ... πώς να τον πούμε... εμ... με τον αξιότιμο υφυπουργό ναυτιλίας, που μιλούσε για το δεκέμβρη. Και ξέρετε πώς φουσκώνει όταν μιλάει για την χωροφυλακή, εκείνη η φλέβα με το μωβ χρώμα, ε; Θα μου πεις, τι κάθεσαι και βλέπεις τον γεωργιάδη; Μαζοχισμός, αλλά πρέπει να ξέρεις τι λέει κι ο εχθρός.
Μετά από τα γεγονότα περάσαμε στα διδάγματα του δεκέμβρη.
Αντίθετα με ό,τι μας πλασάρουν πολλοί ακαδημαϊκοί για το κουκουέ που έκρυβε σατανικά τα σχέδιά του για βίαια κατάληψη της εξουσίας, πίσω από απελευθερωτικά κι αντιφασιστικά μέτωπα, το κόμμα δεν έκρυψε ποτέ τη στρατηγική του, και δε θα άξιζε να λέγεται κομμουνιστικό, αν το έκανε. Μελετάει τη στρατηγική του πάλη και βγάζει διδάγματα από αυτήν, από την θετική κι αρνητική του πείρα.
Τον οκτώβρη του 44' υπήρχε επαναστατική κατάσταση στην ελλάδα, όπου οι από πάνω δε μπορούσαν και οι από κάτω δεν ήθελαν, κατά τον ορισμό του βλαδίμηρου. Με άλλα λόγια είχε μπει το ζήτημα της πολιτικής εξουσίας. Ουσιαστικά, το θέμα ποιος-ποιον είχε τεθεί για όλη σχεδόν την ευρώπη, μετά το 43’ και τη μάχη του στάλινγκραντ.
Το κουκουέ είχε την εξουσία στα χέρια του και μπορούσε να αξιοποιήσει τις εσωτερικές αντιθέσεις μεταξύ ηπα και αγγλίας, για να την κρατήσει. Αλλά δεν το έκανε. Συνεπώς, ένα βασικό δίδαγμα είναι ότι δεν υπάρχει ενδιάμεση εξουσία, ανάμεσα στην αστική και την εργατική. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι αν είχαμε σωστή στρατηγική, σώνει και καλά θα κερδίζαμε, γιατί υπήρχαν κι άλλες προϋποθέσεις για την τελική νίκη. Θα είχαμε όμως περισσότερες πιθανότητες.
Αυτό το τελευταίο ειδικά μας το είπε με τη λατρεμένη μορφή των αντιρητορικών ερωτήσεων. Μήπως αυτό σημαίνει ότι αν είχαμε εντοπίσει σωστά το ζήτημα της εξουσίας, η τελική νίκη θα ήταν σίγουρη; Όχι, σύντροφοι. Έτσι το βάλαμε στην καρδιά μας, ως μορφή κι ως περιεχόμενο.
Τα επόμενα διδάγματα ήταν:
-η αυτοτελής οργανωτική ύπαρξη της πρωτοπορίας, ως προϋπόθεση για τη δράση της (να ανεβάζει το επίπεδο της συνείδησης των μαζών, να οξύνει την ταξική πάλη κτλ)
-ο πρωτοπόρος ρόλος της εργατικής τάξης στη λαϊκή πάλη –που γενικά σωστό είναι, αλλά νομίζω ότι εν προκειμένω, μάλλον η σημασία της συμμαχίας με τα άλλα λαϊκά στρώματα ήταν που αναδείχτηκε.
-ο ταξικός χαρακτήρας του κράτους, που δε μπορεί να κρυφτεί και να καλλωπιστεί με δημοκρατικούς μανδύες. Στη γερμανία οι ίδιοι επιχειρηματικοί όμιλοι έκαναν κουμάντο τόσο στα χρόνια των ναζί, όσο και μεταπολεμικά. Και στη σύγχρονη εε, οι «δημοκρατικές», εκλεγμένες κυβερνήσεις είναι αυτές που απαγορεύουν τα κκ και το σφυροδρέπανο ως σύμβολο.
-τέταρτο και τελευταίο, ότι η αστική τάξη δεν αποδυναμώνεται, αλλά τουναντίον ισχυροποιείται όταν συμμετέχει σε διεθνείς, ιμπεριαλιστικές ενώσεις.
Για να κλείσει με αυτό που είπε και στην αρχή, διαλεκτικά αντεστραμμένο. Η ιστορία μπορεί να καταγράφεται από τους νικητές, αλλά δεν παύει να γράφεται από τους λαούς. Που ως γνωστόν, όταν έρχονται αντιμέτωπο με την τυραννία, επιλέγουν: τις αλυσίδες ή τα όπλα.
Ένα ιστορικό σύνθημα του εαμ, που παραμένει επίκαιρο. Κι έτσι κάποιοι αναρχικοί σκέφτηκαν να το (αντι)γράψουν στο πανό τους, στη φετινή πορεία του πολυτεχνείου. Αλλά αντέδρασαν οι σύντροφοί τους, από θέση αρχής, γιατί αναπαρήγαν τα συνθήματα των κομμουνιστών...
Εμένα πάλι μου έρχεται στο νου ένας γίγαντας αναλυτής, να επαναλαμβάνει το σύνθημα, να λέει ότι οι λαοί έχουν να επιλέξουν τις αλυσίδες ή τα όπλα, και να επεξηγεί: και οι λαοί έχουν τα δικά τους όπλα, τις εκλογές, την απεργία κλπ. Δυστυχώς δε θυμάμαι ποιος ήταν και πού τον είχα πετυχει.
Στο δεύτερο γύρο με τις ερωτήσεις, ξαναμπήκε με διάφορες μορφές το βασικό ερώτημα για τους λόγους της ήττας. Το πιο σημαντικό από τις απαντήσεις του γκίκα ήταν μια εκπληκτική προτροπή, με αφορμή μια ερώτηση: μην παίρνετε τοις μετρητοίς όσα λέμε εμείς εδώ. Ψάχτε το και μόνοι σας. Οι κομμουνιστές φτάσαμε όπου φτάσαμε αμφισβητώντας.
Να αγιάσει το στόμα του. Αλλά σε αυτό που λέει υπάρχει κι αντίστροφη ανάγνωση. Όσες λίγες φορές τα κάναμε μούσκεμα, εμείς οι κομμουνιστές, την πατήσαμε γιατί δεν είχαμε πνεύμα αμφισβήτησης. Συμφωνώντας άκριτα, φτάσαμε εκεί που φτάσαμε.
Στο τέλος ο γκίκας έκλεισε με μια ευχή, που έμοιαζε με στίχο από το imagine του λένον, λόγω και της ημέρας (8 δεκέμβρη). Να είμαστε στο ίδιο αμφιθέατρο, σε 30-40 χρόνια, και να μελετάμε την τωρινή στρατηγική του κόμματος, του 10’ και του 20’, κάτω από άλλε, νικηφόρες συνθήκες.
Και κάπου εκεί το κλείσαμε, για να πάμε για κανονική τροφή, μετά από τόση τροφή για σκέψη. Γιατί όπως λέει κι ο αναστάσης, νηστικό αρκούδι δεν χορεύει –κι ας είναι σοβιετικό, προσθέτω εγώ. Αν και ο ραφαηλίδης, θα είχε πολύ διαφορετική άποψη επ’ αυτού. Φωνάξαμε για επίλογο το σύνθημα εαμ-ελάς-επόν-οπλα-δσε –μαζί κι ο γκίκας- και στο καπάκι μας είπε: έτοιμους για αντάρτικο σας βλέπω..
Κι έτσι φύγαμε με το χαμόγελο, και το όπλο παρά πόδα. Κι ανανεώσαμε το ραντεβού μας, σε τριάντα-σαράντα χρόνια από τώρα, στο ίδιο αμφιθέατρο, σε μια λεύτερη, σοσιαλιστική ελλάδα.
Venceremos…
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)