Φοβάμαι

Τριάντα χρόνια μετά

Φοβάμαι

τους ανθρώπους που τριάντα πέντε χρόνια

έκαναν πως δεν είχαν πάρει χαμπάρι

κι ένα ωραίο απόγευμα –μεσούντος κάποιου μαΐου-

βγήκαν στις πλατείες με σημαιάκια κραυγάζοντας:

«να καεί, να καεί το μπουρδέλο η βουλή».

Φοβάμαι τους ανθρώπους

που με την αντιφασιστική τους συνείδηση

να κοιμάται για χρόνια τον ύπνο του δικαίου

πασχίζουν τώρα να βγάλουν σκάρτη τη δική σου.

Φοβάμαι τους ανθρώπους

που σου ‘κλειναν την πόρτα

μην τυχόν και τους δώσεις κουπόνια και ριζοσπάστη

και τώρα τους βλέπεις στο ραδιομέγαρο

να περνιούνται για αριστεροί, επειδή είπαν όχι στο μνημόνιο.

Φοβάμαι τους ανθρώπους

που γέμιζαν τις μπουάτ και τα κουτούκια

και τώρα καταθέτουν γαρδένιες στα μπουζούκια

κάθε βράδυ

και τους βλέπεις να δακρύζουν με καψουροτράγουδα

ή όταν θυμούνται τα παλιά

και να έχουν κι «απόψεις» για την καλλιτεχνική παρακμή του φεστιβάλ.

Φοβάμαι τους ανθρώπους

που άλλαζαν πεζοδρόμιο όταν σε συναντούσαν

και τώρα σε λοιδορούν

γιατί λέει δεν ενωθήκαμε να φτιάξουμε μια κυβέρνηση.

Φοβάμαι, φοβάμαι πολλούς ανθρώπους

Την τελευταία τριετία φοβήθηκα ακόμα περισσότερο.

Απολιθωμένες αμπελοφιλοσοφίες στον Κόκκινο Πλανήτη 15

Σε αυτή την εκπομπή επιστρέφουμε στο σχολιασμό της επικαιρότητας και τα θέματα που την απασχόλησαν το τελευταίο διάστημα. Το θέατρο σκιών που παίχτηκε στη βουλή κατά τη συζήτηση της πρότασης δυσπιστίας που κατέθεσε ο σύριζα, η εισβολή των ματ στο ραδιομέγαρο της ερτ, η πανεργατική απεργία της περασμένης βδομάδας κι ο απόηχος της δολοφονίας των χρυσαυγιτών είναι τα βασικότερα εξ αυτών. Ευπρόσδεκτη η κριτική και οι παρατηρήσεις σας στα σχόλια.

Άμα δεν έχει σόου Θανάση…

Σε τι μας έκανε σοφότερους η τριήμερη συζήτηση στη βουλή σχετικά με την πρόταση δυσπιστίας; Ομολογώ, σε ελάχιστα πράγματα. Ίσα-ίσα που μπορεί να χαζέψει κανείς με τόσο κακής ποιότητας σόου. Κι άμα δεν έχει σόου θανάση, δε σε προσέχουν, όπως είπε χτες από το βήμα της βουλής σε κάποια φάση κι η αλέκα.

Που ρώτησε κι απάντηση δεν πήρε από τους πολιτικούς εκπροσώπους του ευρωμονόδρομου, αν νιώθουν δικαιωμένοι από το ευρωπαϊκό όραμα, τη συμμετοχή της χώρας στη λυκοσυμμαχία και τη σημερινή κατάσταση της εε. Ή αν έχουν μείνει στην εποχή των… μεγάλων ευρωπαίων ανδρών με τα στιβαρά χέρια και τις παλιές ευρωπαϊκές ιδέες. Έ-λε-ος δηλ, όπως τόνισε συλλαβιστά στο τέλος η πάλαι ποτέ γγ.

Κι έλεος στο τετράγωνο θα πρόσθετα εγώ. Γιατί το σόου ήταν σχεδόν αντιαισθητικό, δίνοντάς σου την (αντι)αίσθηση πως σε κάποια στιγμή θα έσκαγε μύτη από κάπου κι ο σεφερλής για το shefer-lee show· αλλά τελικά αρκεστήκαμε στον χαϊκάλη.

Το σημειώνω αυτό γιατί ως τώρα ο κυβερνητικός λόγος και οι εκπρόσωποί του κατάφερναν να γίνουν αποκρουστικοί ακόμα και σε έναν πολιτικά απαίδευτο κόσμο, αν όχι με καθαρό πολιτικό κριτήριο ή κάποιο υποσυνείδητο ταξικό ένστικτο, έστω με όρους στοιχειώδους αισθητικής. Οι γνωστές τσιρίδες του άδωνη, η αλαζονεία του βενιζέλου, η ψευτομαγκιά του τσεκουράτου βορίδη, το κακό υποκριτικό ταλέντο του σαμαρά, τα ελληνικά του σταμάτη και πάει λέγοντας. Μπορεί κάποιες φορές να έτειναν να επικαλύψουν την πολιτική ουσία της κριτικής αλλά δε στερούνταν τελείως πολιτικού περιεχομένου και τέλος πάντων είχαν κι αυτά τη σημασία τους.

Αυτή ωστόσο ήταν η πρώτη φορά ίσως που ο αντιπολιτευτικός λόγος του σύριζα, ως εκφορά και ως περιεχόμενο, ανταγωνίστηκε επάξια αν δεν υπερκέρασε σε γραφικότητα τον αντίστοιχο κυβερνητικό. Οι υστερικές φωνές της (ατσαλωμένης στους δρόμους και το κίνημα) κωνσταντοπούλου. Οι ατάκες του παναγούλη (που εξαργυρώνει το όνομα και τον αγώνα του αδελφού του) για τις φυλακές. Οι φαντασιώσεις περί νέου πολυτεχνείου στο ραδιομέγαρο με τη μακρή των ανελ στα κάγκελα. Η ομιλία του τσίπρα που θύμισε αμερικάνικη σειρά με τα χάχανα από το κοινό σε κάθε δεύτερη ατάκα. Χώρια τα ήξεις-αφήξεις από πολιτική άποψη, που έδωσαν πάτημα ακόμα και σε αυτή την κυβέρνηση να τα εκθέσει και να ξεγλιστρήσει από την ουσία.

Γνωρίζω πολύ καλά ποιο είναι το ποιόν κι η ακροδεξιά ιδεολογία της κυβέρνησης σαμαρά –πόσο μάλλον που η καπιταλιστική κρίση αφαιρεί το καρότο από τα χέρια του εκάστοτε διαχειριστή και του αφήνει μόνο το μαστίγιο, καθιστώντας εντελώς τυπικές και δυσδιάκριτες τις διαφορές μεταξύ χούντας και αστικής δημοκρατίας –που δεν παύει να είναι κι αυτή δικτατορία του κεφαλαίου ως προς το ταξικό της περιεχόμενο. Αλλά ο σύριζα αυτό το τριήμερο έκανε τα πάντα για να μπει στο ίδιο τσουβάλι ως άλλη όψη του ίδιου νομίσματος, ακόμα κι από αισθητική άποψη.

Και γιατί επιμένεις σφυροδρέπανε τόσο πολύ στο αισθητικό κομμάτι και δεν αναλύεις το πολιτικό; Γιατί θεωρώ πως δεν υπάρχει τίποτα άξιο λόγου προς ανάλυση από πολιτική σκοπιά και πως ακόμα και το χτεσινό ολυμπιακός-παοκ θα άντεχε σοβαρότερης κριτικής.

Τι ήρθε να σηματοδοτήσει πολιτικά η πρόταση δυσπιστίας; Ο σύριζα δεν είναι ο δύσπιστος (κι όχι άπιστος όπως έχει επικρατήσει να λέγεται) θωμάς, που δεν πιστεύει αν δε δει την ανάπτυξη και το πρωτογενές πλεόνασμα. Κατέθεσε τα δικά του διαπιστευτήρια στην άλλη άκρη του ατλαντικού κι επέστρεψε στη βάση του, για να ασκήσει το αντιπολιτευτικό του έργο ως υπεύθυνο αστικό κόμμα, με τις προβλεπόμενες κοινοβουλευτικές διαδικασίες –που απέρριπτε δια στόματος του αρχηγού του μερικούς μήνες πριν, στην έκθεση- και με την τακτική του ώριμου φρούτου –που δεν είναι ακόμα αρκετά ώριμο για να φέρει αυτοδυναμία και πρέπει να παραμείνει στο κλαδί του για λίγο διάστημα.

Και ποια ήταν τα βαθύτερα ελατήρια αυτής της κίνησης; Μια εκδοχή λέει πως έγινε για εσωτερική κατανάλωση, για να συσπειρώσει ο αλέξης τους δικούς του, να μαζέψει κάπως τη δυσαρέσκεια και να διασκεδάσει τις εντυπώσεις από όσα είπε στο τέξας. Η άλλη πως το έκανε για να στριμώξει και να εκθέσει τη δημαρ, που κράτησε ίσες αποστάσεις και κινδυνεύει να μείνει πρόωρα κι οριστικά εκτός παιχνιδιού στις επόμενες εκλογές. Και ένα τρίτο προχωρημένο σενάριο ότι ο σύριζα έκανε ένα δώρο στην κυβέρνηση για να τη συσπειρώσει και να κρατήσει ως τις ευρωεκλογές του μαΐου, όπου θα βγει νικητής ο σύριζα και θα κυνηγήσει με ευρω-εκλογικό αέρα και καλύτερες πιθανότητες την άπιαστη προς το παρόν αυτοδυναμία.

Αυτό το τελευταίο σημαίνει πως ο πολιτικός σχεδιασμός του σύριζα εξυπηρετείται άριστα από το σκηνικό της πόλωσης και της ενίσχυσης του νέου δικομματισμού. Και πως –όσο και αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως παράδοξο- δεν έχει κανένα λόγο να απειλήσει αυτή τη στιγμή την κυβέρνηση και τη συνέχιση της θητείας της. Με άλλα λόγια ο σύριζα επιθυμεί σταθερότητα κι αυτήν ακριβώς είναι που εξυπηρετεί με τις κινήσεις του.

Θεωρητικά βέβαια η επιλογή του σύριζα έρχεται να εκφράσει πολιτικά και να αγκαλιάσει τη λαϊκή αγανάκτηση από την κυβερνητική πολιτική και τους χειρισμούς της στο θέμα της ερτ, που ήταν κι η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Αλλά στην πράξη καταφέρνει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα, μετατοπίζοντας το επίκεντρο των εξελίξεων από το δρόμο και το κίνημα στο ναό της δημοκρατίας –που απειλείται- σπάζοντας κάθε προηγούμενη επίδοση κοινοβουλευτικού κρετινισμού. Έβαλε βέβαια ως κινηματικό άλλοθι ‘παλλαϊκή’ συγκέντρωση έξω από τη βουλή την ώρα της ψηφοφορίας, για να μαζέψει μερικές χιλιάδες οπαδούς του, που το διέλυσαν και αυτοί γρήγορα για να δούνε τη συνέχεια από την τηλεόραση. Κι αντί να παίξει μπάλα στο γήπεδο της πολιτικής, την πέταξε στην κερκίδα της παραπολιτικής εκλογολογίας, όπου κάθεται ο λαός τρώγοντας πατατάκια κι επιλέγοντας στο τουίτερ την καλύτερη ατάκα της βραδιάς.

Το καλύτερο είναι πως ό,τι κι αν γίνεται τελευταία –από τη δολοφονία των χρυσαυγιτών μέχρι την εισβολή των ματ στην ερτ- η μόνιμη επωδός είναι πως απειλείται η δημοκρατία. Και την ίδια στιγμή η αστική δημοκρατία, η διαφημιζόμενη κι ως καλύτερη δημοκρατία που είχαμε ποτέ, δουλεύει ρολόι ως προς τους σκοπούς της, χωρίς καμία εκτροπή από το ταξικό της περιεχόμενο.

Ναι αλλά γιατί υποτιμάμε το σύνθημα να πέσει η κυβέρνηση του μαύρου, των απολύσεων και των μνημονίων; Μωρέ να πέσει χίλιες φορές και να γκρεμοτσακιστεί, αλλά να μη μας φορέσουν την ίδια πολιτική με άλλο, προοδευτικό φερετζέ. Αυτή είναι η ουσία για την οποία μαλλιάζει η γλώσσα μας. Κι όπως είπε χτες κι η αλέκα όταν ο λαός αποφασίσει να βγει στην εξουσία, το ΚΚΕ θα αναλάβει τις ευθύνες του για μια κυβέρνηση της εργατικής τάξης και των συμμάχων της. Καθαρά και ξάστερα.

Τι μου προτείνεις να διαβάσω για τη σοβιετία;

Στο πρώτο μέρος είχαμε ξεκινήσει με τα έργα των ηγετών της σοβιετικής ένωσης. Ένα άλλο κριτήριο ταξινόμησης των βιβλιοπροτάσεων είναι να πάρουμε τις θέσεις κομμάτων, πολιτικών οργανώσεων και διεθνών φιλοσοφικών ρευμάτων σχετικά με την κοινωνική φύση της σοβιετικής ένωσης και την ερμηνεία των εξελίξεων που οδήγησαν στη διάλυσή της.

Το κουκουέ είχε κάνει μια πρώτη επεξεργασία στην πανελλαδική συνδιάσκεψη του 95’ (τα υλικά της οποίας κυκλοφόρησαν σε ξεχωριστή μπροσούρα) και τη συμπλήρωσε στα δύο τελευταία συνέδριά του με την απόφαση του 18^ου στο πρώτο θέμα για το σοσιαλισμό (που επίσης κυκλοφόρησε σε ειδική μπροσούρα) και την προγραμματική επεξεργασία του 19^ου με την αντίληψη του κόμματος για τη σοσιαλιστική κοινωνία. Η τελευταία περιέχει αρκετές επισημάνσεις για τα όργανα και τον χαρακτήρα της σοβιετικής εξουσίας, ωστόσο εκκρεμεί (αν έχω καταλάβει καλά) η συνέχιση και το δεύτερο μέρος της μελέτης που ξεκίνησε στο 18^ο συνέδριο και θα εστιάζει στο πολιτικό εποικοδόμημα.

Παράλληλα με αυτά μπορούν να διαβαστούν:

Οι τρεις εκλαϊκευτικές μπροσούρες του κσ της κνε στη σειρά «αλήθειες και ψέματα για το σοσιαλισμό» που εστιάζουν κατά σειρά στην οικονομία, τη σοβιετική εξουσία και την παραχάραξη της ιστορίας κι έχουν διατηρήσει το στιλ γραφής και σελιδοποίησης του οδηγητή.

Η αρθογραφία της κομεπ, όπου μπορεί να δει κανείς πώς διαμορφώθηκε και εξελίχθηκε στον χρόνο η αντίληψη του κόμματος, καθώς και τις διεθνείς αναφορές του που την επηρέασαν –με ορόσημο τις εισηγήσεις στα πλαίσια θεματικής διημερίδας που ‘χε οργανώσει το κόμμα πριν από το 18^ο συνέδριο

Και τα πρώτα βήματα διαμόρφωσης αυτής της αντίληψης κατά τη δεκαετία του 90, με τη σειρά «προβλήματα σοσιαλισμού», στα πλαίσια της οποίας είχαν εκδοθεί μεταξύ άλλων «οι σημειώσεις από τη φυλακή» του έριχ χόνεκερ και το συλλογικό «σύγχρονος αναθεωρητισμός και αντεπανάσταση» με συλλογή κειμένων κι εισηγήσεων, όπου μπορεί να βρει κανείς δυο κείμενα του γερμανού ιστορικού κουρτ γκοσβάιλερ και μια ανάλυσή του για τα πολλά στρώματα του κρεμμυδιού γκορμπατσόφ και τη σοσιαλδημοκρατική καρδιά του. Τη μετάφραση από τα γερμανικά έχει κάνει αν θυμάμαι καλά ο θανάσης βόρειος (ψευδώνυμο) που, όπως λένε οι πηγές της κε του μπλοκ, ζει και βασιλεύει στα εκατό και πλέον χρόνια του!

Από εκεί και πέρα. Το εγχώριο τροτσκιστικό ρεύμα έχει μείνει στην ασφάλεια του των επεξεργασιών των αδελφών κομμάτων από το εξωτερικό. Από την εγχώρια παραγωγή μπορώ να θυμηθώ μόνο μια συλλογή κειμένων του σεκ με τίτλο «πώς χάθηκε η ρώσικη επανάσταση» (που κι αυτή συμπαραγωγή με το βρετανικό σεκ είναι) από την οποία μου έχει μείνει χαρακτηριστικά μια γελοιογραφία του ιωάννου από το ελληνικό κοινοβούλιο των ύστερων ογδόντα, που οι πολιτικοί αρχηγοί υμνούσαν το φαινόμενο γκόρμπι.

Μητσοτάκης: -Γιατί όπως λέει κι ο κ. γκορμπατσόφ…

Παπανδρέου: -Δε θα μας πείτε εσείς τι λέει ο φίλος γκορμπατσόφ.

Χαρίλαος: -Κάτω τα χέρια σας από το σύντροφο γκορμπατσόφ.

Το εγχώριο μ-λ ρεύμα ήταν μάλλον πιο παραγωγικό επί του θέματος. Από τις δικές του εκδόσεις ξεχωρίζω τη μπροσούρα «οι εξελίξεις στις χώρες του ανατολικού συνασπισμού» που γράφτηκε στα τέλη της δεκαετίας με τις βάτες κι είναι αρκετά διεισδυτική για την εποχή της –εκεί είχα διαβάσει πρώτη φορά και για τη διάκριση-αντίθεση οικονομικών και πολιτικών στελεχών εντός του στρώματος της γραφειοκρατίας (ή νέας αστικής τάξης κατά τη μαοϊκή ανάλυση). Ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια ανάλυση της κοε με τίτλο «ρεβιζιονισμός, παλινόρθωση και νέα τάξη πραγμάτων», όπου μιλάει για την κατεύθυνση στο προτσές της οικοδόμησης και το βελάκι που άλλαξε κατεύθυνση (περίπου όπως στο μπάσκετ, μετά το τζάμπολ).

Αυτή νομίζω πως είναι κι η μόνη ολοκληρωμένη ανάλυση που μπορεί να βρει κανείς από τον χώρο του σημερινού σύριζα. Ίσως να έχουν βγάλει κάτι κι οι τροτσκιστές της δεα ή οι θέσεις του μηλιού, που δε συνιστούν όμως πολιτική συνιστώσα. Γενικά η παραγωγή της λεγόμενης νέας αριστεράς είναι απογοητευτική και φανερώνει από αδιαφορία μέχρι ρηχότητα (και βασικά πιθανόν το ένα εξαιτίας του άλλου). Αυτό ισχύει εν μέρει και για οργανώσεις κι ανάδελφα ρεύματα του εξωκοινοβουλίου σαν το ναρ, το οποίο δανείζεται κι αναμιγνύει στοιχεία από άλλες θεωρήσεις (αναρχική, τροτσκιστική και μια ιδέα από το βιβλίο του κάππου), έχοντας μείνει βασικά στην προ 15ετίας επεξεργασία του πρώτου συνεδρίου του, την οποία επανέκδωσε αυτούσια σχετικά πρόσφατα.

Ενδιάμεσα είχε οργανώσει και ένα τριήμερο εκδηλώσεων αφιερωμένο στα 90χρονα του οκτώβρη, αλλά αυτό το είχε κάνει ακόμα κι ο συνασπισμός {χωρίς να είναι πολύ προφανές γιατί τιμούσε την επικράτηση των μπολσεβίκων, όντας γνήσιος πολιτικός απόγονος των μενσεβίκων. Θα μπορούσε να κάνει κάλλιστα όμως ένα αφιέρωμα στην επανάσταση του φλεβάρη και την πτώση της χούντας του τσάρου –που είναι πάντα επίκαιρη- για να βγαίνει νόημα}. Παρόμοια αφιερώματα για τον οκτώβρη έχουν γίνει κατά καιρούς στο διαδίκτυο και τον έντυπο περιοδικό τύπο, αλλά δεν κρίνω σκόπιμο να επεκταθούμε σε αυτή την κατηγορία. Αναφέρω ενδεικτικά το πρόσφατο αφιέρωμα του περιοδικού «μαρξιστική σκέψη», που –χωρίς να με βρίσκει σύμφωνο στην πολιτική του κατεύθυνση- παραθέτει μεταφρασμένα στα ελληνικά πολλά ενδιαφέροντα κείμενα και ντοκουμέντα από τους πρωταγωνιστές της εποχής.

Για να επιστρέψουμε όμως στο ναρ, μπορούμε να σταθούμε στο βιβλίο του ευτύχη μπιτσάκη «ένα φάντασμα πλανάται», που γράφτηκε αμέσως μετά τις ανατροπές και κυκλοφόρησε πρόσφατα σε νέα έκδοση από το κψμ. Δυστυχώς το περιεχόμενο είναι απογοητευτικό, θυμίζοντας σε κάποια σημεία αλμανάκ καταγραφής γεγονότων, που αναπαράγει αρκετά αστικά στερεότυπα. Μια πιο συνοπτική και ουσιαστική προσέγγιση του μπιτσάκη περί «κρατικού σοσιαλισμού» (που δεν εκφράζει το ρεύμα του) μπορεί να βρει κανείς σε ένα παλιότερο άρθρο του για τον χαρακτήρα των κοινωνιών σοβιετικού τύπου, που ίσως αποτελέσει αντικείμενο κριτικής σε κάποια μελλοντική ανάρτηση.

Τα παραπάνω μας εισάγουν στο κεφάλαιο των διάφορων θεωριών σχετικά με την κοινωνική φύση της σοβιετικής ένωσης και το σοσιαλισμό που γνωρίσαμε –αν και δε θα συμφωνήσουν όλοι με αυτό το τελευταίο, δηλ τον όρο σοσιαλισμός.

Μια γνωστή θεωρία είναι η ανάλυση του τρότσκι περί εκφυλισμένου γραφειοκρατικού κράτους που διατηρεί ωστόσο τον εργατικό του χαρακτήρα που την αναπτύσσει στην «προδομένη επανάσταση». Ένα παρακλάδι του τροτσκισμού (που συγγενεύει με το σημερινό σεκ και τη δεα) διαφωνώντας με αυτή την εκτίμηση (που συνδεόταν με τα πρακτικά καθήκοντα στον επικείμενο πόλεμο) άσκησε πιο αιχμηρή κριτική στη μετεξέλιξη της σοβιετικής εξουσίας, που εκφράστηκε θεωρητικά στη μελέτη του τόνι κλιφ για τον ‘κρατικό καπιταλισμό’ στη ρωσία, με το συγγραφέα να επιχειρεί να τεκμηριώσει την ύπαρξη και πραγματοποίηση υπεραξίας (που θα πιστοποιούσε την καπιταλιστική φύση της εσσδ) στις διεθνείς εμπορευματικές σχέσεις της και τον τομέα της πολεμικής βιομηχανίας!

Ένα μικρότερο τμήμα της τέταρτης διεθνούς αποστάτησε πλήρως από τον τροτσκισμό και το μαρξισμό εν γένει και προχώρησε σε άλλα θεωρητικά μονοπάτια, με τον μπάρναμ να συγγράφει την «επανάσταση των διευθυντών», σύμφωνα με την οποία τα δύο ανταγωνιζόμενα κοινωνικά συστήματα (καπιταλισμός και σοσιαλισμός) συγκλίνουν σε ένα καινούριο οικονομικό μοντέλο που τα υπερβαίνει και στο οποίο άρχουσα τάξη θα είναι όσοι ασχολούνται με τη διεύθυνση και τον προγραμματισμό της παραγωγής.

Ο μίλοβαν τζίλας, -κορυφαίο στέλεχος του γιουγκοσλάβικου κκ, προτού πέσει στη δυσμένεια του τίτο, φυλακιστεί και καταφύγει στη δύση- αναπτύσσει μια παρόμοια θεωρία στη «νέα τάξη» του. Αν και προσωπικά προτιμώ το λιγότερο θεωρητικό πλην ιντριγκαδόρικο ‘συνομιλίες με το στάλιν’, όπου περιγράφει ένα διεφθαρμένο πολιτμπιρό που επιδιδόταν σε ολονύχτια κραιπάλη και αποτοξινωνόταν μια φορά την εβδομάδα με χυμούς φρούτων και λαχανικά· ενώ ήταν απολύτως αδύνατο να αποφύγει κανείς το αλκοόλ, εφόσον έπεφταν βροχή οι προπόσεις στο στάλιν, στον τίτο, στην ακατάλυτη φιλία των δύο λαών, στον… στον… Ε και πώς να αρνηθείς; Μήπως δεν είσαι κατά βάθος με τη φιλία των δύο λαών –άλλο αν τελικά δεν αποδείχτηκε ακριβώς ακατάλυτη;

Στο ίδιο περίπου μήκος κύματος κινείται το βιβλίο για τη «νομενκλατούρα» του μιχαήλ βοσλένσκυ, σοβιετικού αξιωματούχου, που κατέφυγε επίσης στη δύση και δίνει από «πρώτο χέρι» στοιχεία για τη διαφορά μισθών και το νεποτισμό των στελεχών που συνθέτουν τη νομενκλατούρα, χωρίς αξιόλογο θεωρητικό υπόβαθρο.

Υπάρχει επίσης το δίτομο έργο του μπετελέμ για τους ταξικούς αγώνες στην εσσδ κατά την περίοδο 1917-30, που έχει μαοϊκές επιρροές κι επικρίνει τους σοβιετικούς για οικονομισμό, υπερτίμηση των παραγωγικών δυνάμεων κι υποτίμηση της ταξικής πάλης.

Από την ελληνική βιβλιογραφία ξεχωρίζει η μελέτη του κώστα κάππου (που έλεγε ότι κατέληξε σε διαφορετικά θεωρητικά συμπεράσματα απ’ αυτά που πίστευε πριν την ξεκινήσει) για την κριτική του σοβιετικού σχηματισμού, όπου κάνει λόγο για ιστορικά ανέκδοτη κοινωνική μορφή και διακρίνει τη δτπ (δικτατορία του προλεταριάτου) ως ξεχωριστή φάση από το σοσιαλισμό· μια εκτίμηση που σε αυτό το σημείο θυμίζει αρκετά την επεξεργασία της κοα ανασύνταξη, όπως μπορεί να τη δει κανείς κυρίως στο βιβλίο του μπατίκα «η μαρξιστική θεωρία της επαναστατικής μετάβασης στο σοσιαλισμό –κομμουνισμό».

Σε πολλές από τις παραπάνω θεωρίες απαντά κριτικά το βιβλίο του παυλίδη για «το φαινόμενο της γραφειοκρατίας στην εσσδ», που στο δεύτερο μέρος του αναπτύσσει τη θέση της σχολής της λογικής της ιστορίας (ΛτΙ) περί πρώιμου σοσιαλισμού με τυπική κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής στη σοβιετική ένωση.

Εδώ ολοκληρώνεται, πριν πάρει πολύ μεγάλη έκταση, και το δεύτερο μέρος των βιβλιοπροτάσεων για την οκτωβριανή επανάσταση. Αφήνω εν γνώσει μου εκτός αρκετές κατηγορίες και προτάσεις που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν και να αποτελέσουν ένα τρίτο διαφορετικό κείμενο. Τα κρατάμε κάβα για του χρόνου κι επιφυλάσσομαι να τα πιάσω σε κάποια μελλοντική ανάρτηση. Εσείς μπορείτε βέβαια να εμπλουτίσετε τον ενδεικτικό κατάλογο με τις δικές σας προτάσεις και παρατηρήσεις.

Goodbye Lenin

Με αφορμή τη σημερινή επέτειο της πτώσης του τείχους (ένα είναι το τείχος) η κε του μπλοκ βγάζει στην επιφάνεια το νίκο αντωνάκο που έκρυβε μέσα της για την κριτική της ταινίας goodbye lenin. Η πρώτη φορά που την είδα ήταν στο σινεμά και βγήκα από την αίθουσα με τις χειρότερες εντυπώσεις, γιατί είχα πάει με προδιάθεση και ισχυρά αντανακλαστικά. Τα οποία βρήκαν αρκετές αφορμές και στην ίδια την ταινία να ερεθιστούν. Πχ οι πρώτες σκηνές με τα τζάμια και τα γυαλικά του σπιτιού να τρίζουν από τις ερπύστριες των τανκς στη στρατιωτική παρέλαση της λδγ. Και η άρρωστη μάνα του πρωταγωνιστή, που παραμένει φαινομενικά πιστή ως το τέλος στη λδγ και τα ιδανικά της, αλλά σε κάποια στιγμή λυγίζει και εξομολογείται πως έχει μετανιώσει που δεν ακολούθησε τον πατέρα της οικογένειας στην απόδρασή του στη δυτική γερμανία.

Γράφω παραπάνω «και στην ίδια την ταινία», γιατί η αρνητική προδιάθεση και η ενεργοποίηση των αντανακλαστικών μου οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στον ‘περίγυρο’ της ταινίας, τις κριτικές και την πρώτη ανάγνωση που τη συνόδευαν κατά την προβολή της στον κινηματογράφο (πχ μια καταδίκη του ανελεύθερου καθεστώτος, του σταλινισμού που κατέρρευσε, κτλ) και δευτερευόντως στο περιεχόμενό της.

Χρειάστηκαν μερικές προβολές ακόμα, για να περάσω στη δεύτερη και την τρίτη ανάγνωση. Βασικά όμως χρειάστηκε να λειτουργήσει καταλυτικά η σύγκριση και αντιπαραβολή με τις πολυβραβευμένες «ζωές των άλλων» και τον χυδαίο τρόπο που εκμαίευαν συναισθηματικά τη συμφωνία του θεατή με το πολιτικό τους συμπέρασμα, χρησιμοποιώντας μια σειρά προβλέψιμα κλισέ: τον κοιλαρά υπουργό, τη μεταστροφή του ανήσυχου καλλιτέχνη (που μέχρι τότε ήταν αφοσιωμένος στο καθεστώς), τους αλλοτριωμένους ασφαλίτες της στάζι που ικανοποιούνται σεξουαλικά με πόρνες, τη διαφθορά και τη σαπίλα που σκέπαζαν τα πάντα, und so weiter, und so weiter…

Και στο goodbye lenin υπάρχει, όπως είδαμε, κριτική και σάτιρα στα στραβά και τις αδυναμίες της λδ-γερμανικής κοινωνίας. Η μάνα αγνοεί τις κοσμογονικές αλλαγές κι απορεί πώς παραδόθηκε τόσο γρήγορα το αυτοκίνητο –πριν κλείσει καν πενταετία από την παραγγελία του. Ο γιος της βάζει να δει μαγνητοσκοπημένα προγράμματα και δελτία ειδήσεων, που έπαιζαν εναλλάξ τα ίδια ακριβώς θέματα και μπορούσαν να ξαναπαιχτούν αυτούσια μερικούς μήνες αργότερα, χωρίς να αλλάξει τίποτα. Και η σοβιετική φίλη του πρωταγωνιστή (άλεξ) αποδεικνύεται πιο αλλοτριωμένη και από τους δυτικούς, συμβολίζοντας θαυμάσια την παρακμή της πατρίδας και του λαού της στα χρόνια της περεστρόικα.

Η ειδοποιός διαφορά είναι πως o φον ντόνερσμαρκ (ζωές των άλλων) παρουσιάζει μηδενιστικά και με λεπτομέρειες ένα κοινωνικό σύστημα που δε γνώρισε ποτέ από πρώτο χέρι. Και μιλάει για τις ζωές των «άλλων», των ανατολικών, συμπληρώνοντας τα κενά της διήγησής του με τα στερεότυπα της δυτικής προπαγάνδας. Αντιθέτως ο (επίσης δυτικογερμανός) μπέκερ (goodbye lenin) αφήνει αρκετές αιχμές για το καπιταλιστικό σύστημα –που απείχε πολύ από τον παράδεισο που υποσχέθηκαν στους λδ-γερμανούς: πχ την πολύ άσχημη αντιμετώπιση του πρωταγωνιστή από την καπιταλιστική τράπεζα που αρνείται να δεχτεί εκπρόθεσμα τα ανατολικά μάρκα του. Και την καταναλωτική αλλοτρίωση της αδελφής του και του γαμπρού του –ακόμα και του πατέρα του που πέρασε στην άλλη μεριά και τους ξέχασε πολύ γρήγορα, φτιάχνοντας καινούρια ζωή κι οικογένεια.

Το goodbye lenin καταφέρνει να κρατήσει λεπτές ισορροπίες, στέλνοντας έναν τρυφερό, νοσταλγικό αποχαιρετισμό στο σοσιαλισμό που γνωρίσαμε, με παιδική σχεδόν αγάπη για τη μητέρα πατρίδα, κι όχι ένα χαιρέκακο «στα τσακίδια» των νικητών που ξαναγράφουν την ιστορία. Το άγαλμα του λένιν δεν γκρεμίζεται, ούτε αποκαθηλώνεται ατιμωτικά, αλλά ανελήφθη στους ουρανούς –εν είδει εφόδου- με ένα ελικόπτερο (καμία σχέση με το αργεντινάσο και τα δικά μας αγανακτισμένα «ουστ»). Και η αποσβολωμένη μητέρα του άλεξ (κριστιάν) που κοιτάει το βλαδίμηρο να φεύγει και παθαίνει σαν κι αυτόν το δεύτερο εγκεφαλικό επεισόδιο, αποτυπώνει πολύ γλαφυρά την αμηχανία της παγκόσμιας κοινής γνώμης, καθώς έβλεπε τον κραταιό υπαρκτό σοσιαλισμό να γκρεμίζεται. Κι είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική απεικόνιση της υπαρξιακής αγωνίας των κομμουνιστών (και όχι μόνο) της εποχής, που είχε συμπυκνώσει άριστα στους απαράδεκτους ο σπύρος παπαδόπουλος με το περίφημο ρητορικό ερώτημα: τι έγινε ρε παιδιά; Μας την πέσανε;

Να μας ξανάρθεις...

Η παραμυθένια εξέλιξη της λδγ στο τέλος είναι μια ουτοπική εναλλακτική ιστορία, που ως ένα βαθμό εκφράζει το μύχιο πόθο πολλών λδ-γερμανών –ενδεχομένως και του σκηνοθέτη. Που κατά βάθος θα ονειρεύονταν τη ddr μια πραγματικά ανώτερη κοινωνία, με ικανή ηγεσία, που δε θα έχανε το τρένο της ετε και θα ενσωμάτωνε αυτή με τη δύναμή της τη δυτική γερμανία. Ουσιαστικά ο μπέκερ δίνει απάντηση και σε ένα δύσκολο θεωρητικό ερώτημα: αν μπορεί να υπάρξει σοσιαλισμός στους τοίχους ενός μόνο δωματίου, της κατάκοιτης μητέρας του άλεξ.

Κι αυτό μας οδηγεί σε ένα ακόμα επίπεδο ανάγνωσης της ταινίας, που δεν είναι ιδιαίτερα θετικό κι αισιόδοξο. Η άρρωστη μητέρα (πατρίδα) μπορεί να συμβολίζει παράλληλα και το λδ-γερμανικό λαό, με την απλότητα και τις αντιφάσεις του, που ξαφνιάζεται όταν ξανασυναντά μετά από χρόνια τις σβάστικες στον τοίχο του ασανσέρ κι είναι ασφαλής μόνο όσο παραμένει στο τείχος που ξανάχτισε ο γιος (το κόμμα) και δεν αφήνει τίποτα να το διαπεράσει και να επηρεάσει την οικιακή γαλήνη. Έτσι όμως αφήνει αδύναμο κι απροετοίμαστο το λαό για τη ζώσα πραγματικότητα, που βρίσκει τρόπο να τρυπώσει από τις χαραμάδες και τα παράθυρα, για να ανατρέψει τα πάντα.

Ο στόχος του σοσιαλισμού μοιάζει λοιπόν μ’ ένα γλυκό, παιδικό παραμύθι, σαν αυτό που ετοίμασε ο άλεξ για τη μητέρα του κι αυτή –όπως κι εμείς- είχε την ανάγκη να το πιστέψει. Αλλά ήταν φτιαγμένο από μπαγιάτικα υλικά, σαν τις κονσέρβες και τα τρόφιμα που βρήκε ο μικρός σε ένα εγκαταλειμμένο σπίτι και τα σέρβιρε στη μητέρα του με δικό μας περιτύλιγμα για να κρύψει το αστικό περιεχόμενο. Συνεπώς το όραμα αυτό είχε ημερομηνία λήξης κι ήταν καταδικασμένο να αποτύχει.

Μπορεί να πει κανείς πως επιλέγοντας τις ίσες αποστάσεις το goodbye lenin μένει στην πεπατημένη του τρίτου δρόμου, που προσπαθεί τάχα να συνδυάσει τα θετικά από κάθε κοινωνικό σύστημα και σε μια αντίστροφη ανάγνωση καταδικάζει τα αρνητικά τους, εφαρμόζοντας τη «θεωρία των δύο άκρων».

Ωστόσο, πέρα από την αρνητική προδιάθεση που μπορεί να προκαλέσει αρχικά ο τίτλος (και δεν χρησιμοποιήθηκε τυχαία από τους απόγονους του μανιαδάκη), η ταινία εντάσσεται με έναν ιδιαίτερο τρόπο στο ανερχόμενο τότε κύμα της ostalgie, της ρομαντικής νοσταλγίας για αυτό που ήταν η ddr. Το οποίο μπορεί να φαίνεται (και όντως είναι) ουτοπικό κι αδιέξοδο σε τελική ανάλυση, παράλληλα όμως είναι γνήσια αυθόρμητο, δηλ τίμιο κι ειλικρινές. Κι αυτή είναι η βασική αίσθηση που μπορεί να κρατήσει κανείς στο τέλος από την ταινία. Έστω κι αν του πάρει μερικές προβολές παραπάνω για να τη βρει και να την εμπεδώσει.

Τι μου προτείνεις να διαβάσω για την ΕΣΣΔ;

Μετά από τη σχετικά θετική υποδοχή που έτυχε από τη βάση του μπλοκ η προηγούμενη αντίστοιχη προσπάθεια, η κε του μπλοκ αποφάσισε να αξιοποιήσει την ευκαιρία της χτεσινής επετείου και να επαναλάβει το εγχείρημα, αυτή τη φορά με θεματική τη σοβιετική ένωση. Θα προσπαθήσω λοιπόν να ταξινομήσω με ορισμένα κριτήρια κάποιες κλασικές –ή και λιγότερο συνηθισμένες- προτάσεις για να φτιάξουμε έναν ενδεικτικό κατάλογο, που μπορεί να εμπλουτιστεί στα σχόλια με τις δικές σας κριτικές και προτιμήσεις.

Μια βασική κατηγορία από την οποία μπορούμε να ξεκινήσουμε είναι τα έργα των ίδιων των ηγετών της σοβιετικής ένωσης. Από τους τόμους των απάντων του λένιν, θα μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε τη συλλογή κειμένων «για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση», όπου αναλύονται διάφορα ειδικά ζητήματα θεωρητικής και πρακτικής φύσης, που προκύπτουν από τη σοβιετική πείρα των πρώτων χρόνων. Πολύ χρήσιμες είναι κι οι υποδείξεις του λένιν στα τελευταία του έργα (πχ το κάλλιο λιγότερα αλλά καλύτερα), μετά το πρώτο εγκεφαλικό που υπέστη, αρκεί να διαβάσει κανείς προσεκτικά, κάτω από τη σκουριά που επισυσσώρευσαν κάποιες κατοπινές αναγνώσεις τους –πχ στα χρόνια της περεστρόικα για να δικαιολογήσουν το ιδεολόγημα του σοσιαλισμού της αγοράς, μέσω της αναφοράς του βλαδίμηρου στη νεπ.

Από το έργο του στάλιν, το έργο που ξεχωρίζει είναι η μπροσούρα του για τα οικονομικά ζητήματα στην εσσδ. Το βιβλιαράκι αυτό είναι μια αξιόλογη θεωρητική δουλειά, που παρουσιάζει με απλό τρόπο σύνθετα ζητήματα πολιτικής οικονομίας του σοσιαλισμού (όπως τη μερική ισχύ και το ρυθμιστικό ρόλο του νόμου της αξίας) και έχει επιπρόσθετο ενδιαφέρον αν συνυπολογίσει κανείς πως αποτελεί τη βάση και της πρόσφατης προγραμματικής επεξεργασίας του κκε για το σοσιαλισμό –αν και δεν ταυτίζεται πλήρως με την ανάλυση του στάλιν για τις εμπορευματικές σχέσεις.

Από εκεί και πέρα η παραγωγή βιβλίων και θεωρητικού έργου γενικότερα είναι απογοητευτική και ενδεικτική για το επίπεδο της εκάστοτε ηγεσίας.

Το πιο γνωστό γραπτό έργο του νικήτα είναι αναμφίβολα η μυστική έκθεση στο εικοστό συνέδριο του κκσε, που κυκλοφόρησε πρώτα στις ηνωμένες πολιτείες κι από εκεί το έφερε και στην ελλάδα ο μετεμφυλιακός τύπος της εποχής. Το βραβευμένο συγγραφικό ταλέντο του λεονίντ μπρέζνιεφ τέθηκε σε αμφισβήτηση όχι μόνο ως προς την αξία του αλλά και ως προς το γνήσιο της υπογραφής του στη «μικρή γη» -υπονοώντας πως (του) το έγραψαν άλλοι. Ο αντρόποφ εξ όσων γνωρίζω δεν πρέπει να μας έχει αφήσει κάποιο δείγμα γραφής (στην κυριολεξία) ενώ απ’ τον τσερνιένκο έχει κυκλοφορήσει από τη σύγχρονη εποχή ένα πολιτικό άρλεκιν με κάποιες σημαντικές ομιλίες του.

Για να φτάσουμε στον γκόρμπι…

Το ελληνικό κοινό είχε την ευτυχία να δει σημαντικά έργα του γκορμπατσόφ να κυκλοφορούν στη γλώσσα μας από τις εκδόσεις λιβάνη –μόνο που τότε υπήρχε γενικώς το ακαταλόγιστο και δεν του έγινε κριτική από το κόμμα για αυτή την κίνηση. Έτσι, εκτός από τη ρηξικέλευθη σοσιαλδημοκρατική νέα σκέψη του μιχάλη για την πολιτική της περεστρόικα στο ομώνυμο βιβλίο του, είδαμε λίγα χρόνια αργότερα το οριστικό πολιτικό του στριπτίζ, στο «πραξικόπημα του αυγούστου», όπου ο μόλις συγκαλυμμένος πανηγυρικός τόνος του συνδυάζεται με μια πολύ πρόχειρη, τσαπατσούλικη γραφή, σε μια προσπάθεια του μιχαήλ να προλάβει μια τελευταία αρπαχτή, πριν πεταχτεί στο περιθώριο ως στυμμένη λεμονόκουπα.

Δεν έχω υπόψη μου κάποια συνολική ιστορία της σοβιετικής ένωσης, που να γράφτηκε μετά τις ανατροπές και τη διάλυσή της. Έτσι εκτός από τα επίσημα σοβιετικά εγχειρίδια ιστορίας της χώρας και του κόμματος των μπολσεβίκων, τα πιο γνωστά ίσως έργα είναι του άγγλου καρ και η δίτομη ιστορία της σοβιετικής ένωσης του γάλλου κομμουνιστή ελενστάιν –που φέρει όμως αναπόφευκτα τη σφραγίδα του ανερχόμενου ρεβιζιονισμού της εποχής της και μια νότα πρώιμου ευρωκομμουνισμού (ο ελενστάιν έχει στο ενεργητικό του και τη μελέτη για το "φαινόμενο του σταλινισμού". Αυτό που είναι πιο βολικό από μεθοδολογική άποψη είναι να πάρουμε τμηματικά κάποιες περιόδους της σοβιετικής ιστορίας και να τις εξετάσουμε ξεχωριστά, μαζί με τα βιβλία που φωτίζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της καθεμιάς.

Το καλύτερο ρεπορτάζ για την επανάσταση του οκτώβρη είναι καταγραμμένο στο βιβλίο του αμερικανού τζόνι ριντ «οι δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο». Όσοι όμως πιστεύουν πως το πράγμα άρχισε να στραβώνει ήδη από την ενδέκατη μέρα και πετάνε στα σκουπίδια της ιστορίας τα επόμενα εβδομήντα χρόνια (τις εμμονές μας περιμαζεύουνε τα σκουπιδιάρικα, όπως λέει ο στίχος από το ανεμολόγιο), μπορούν να διαβάσουν κάποιο από τα βιβλία του maurice brinton από αναρχική σκοπιά, για να δουν πώς επαναλαμβάνονται διαχρονικά, ήδη από την πρώτη περίοδο, κάποιες κατηγορίες, που έχει επικρατήσει με κάποιο άγραφο εθιμικό δίκαιο να αποδίδονται αποκλειστικά στον τρισκατάρατο σφο με το μουστάκι (συγκεντρωτισμός, εκκαθαρίσεις, τρομοκρατία, κτλ).

Μια ενδιαφέρουσα σύνοψη των ιστορικών γεγονότων της εποχής μπορεί να βρει κανείς και στην πρόσφατη έκδοση της σύγχρονης εποχής «οκτώβρης 1917, η πορεία των μπολσεβίκων προς τη νίκη» με επιμέλεια της ιδεολογικής επιτροπής της κετουκε. Από τροτσκιστική σκοπιά υπάρχει η «ιστορία της οκτωβριανής επανάστασης» γραμμένη από τον ίδιο τον τρότσκι (που έχει γενέθλια την ίδια μέρα με την επανάσταση του 17') αλλά αυτά θα τα δούμε αναλυτικά σε άλλη κατηγορία στο δεύτερο μέρος

Ανοίγουμε λογοτεχνική παρένθεση για να προχωρήσουμε στα πρώτα χρόνια ύπαρξης της σοβιετικής ένωσης. Ο πολύτομος ήρεμος ντον του μιχαήλ σολόχοφ σκιαγραφεί τα χρόνια του εμφυλίου πολέμου και τη στάση της φυλής των κοζάκων –που ήταν παραδοσιακά στο πλευρό του τσάρου και πολέμησε με τους λευκούς στην πλειοψηφία της. Η ξεχερσωμένη γη του ίδιου συγγραφέα είναι η καλύτερη αποτύπωση των δυσκολιών του ηρωικού αγώνα της κολεκτιβοποίησης στην ύπαιθρο. Το κλασικό (κι εν μέρει αυτοβιογραφικό) «πώς δενότανε το ατσάλι» του νικολάι οστρόφσκι δίνει μια πολύ δυνατή απεικόνιση των πρώτων χρόνων της οικοδόμησης, μέχρι τα πρώτα πεντάχρονα πλάνα και το σταχανοβίτικο κίνημα, κάνοντας πολλές νεαρές συντρόφισσες να ψάχνουν ένα σύγχρονο πάβελ κορτσάγιν στη ζωή τους.

Το αριστουργηματικό «παιδαγωγικό ποίημα» του μακάρενκο, μπορεί να μην ανήκει στη σφαίρα της λογοτεχνίας και της φαντασίας αλλά περιγράφει με μοναδικό τρόπο τη μυθιστορηματικού μεγαλείου μεταμόρφωση ενός αναμορφωτηρίου ‘χαμένων’ παιδικών ψυχών σε πρότυπη εκπαιδευτική και παραγωγική μονάδα-κολεκτίβα.

Στον αντίποδα των παραπάνω προτάσεων στέκει το βιβλίο του βίκτορα σερζ «αναμνήσεις ενός επαναστάτη», που παρουσιάζουν την πρώτη σοβιετική δεκαετία ως μια πορεία σταδιακού εκφυλισμού της επανάστασης και διάψευσης των ελπίδων που γέννησε ο οκτώβρης. Αλλά το χειρότερο σημείο ίσως του βιβλίου είναι η πολύ κακή μετάφρασή του στα ελληνικά.

Τα παραπάνω έργα μας εισάγουν στην περίοδο του συντρόφου με το μουστάκι, για τον οποίο έχουν γραφτεί πάρα πολλά, ίσως περισσότερα απ’ ό,τι για όλες τις άλλες περιόδους μαζί. Απ’ τις βιογραφίες του στάλιν ξεχωρίζει ίσως αυτή του τροτσκίζοντα ισαάκ ντόιτσερ, που είναι σαφώς πιο αντικειμενική από την αντίστοιχη τρίτομη βιογραφία που έγραψε ο τρότσκι και κατέληγε στο αήττητο συμπέρασμα πως ο στάλιν ήταν ο δολοφόνος του λένιν, γιατί είδε λέει το μίσος στα κίτρινα μάτια του ασιάτη.

Από τη δική μας σκοπιά, το πιο γνωστό έργο στο ελληνικό κοινό (που είχε μπει στο στόχαστρο και του ρούση στον προσυνεδριακό του 18^ου) είναι το «μια άλλη ματιά στο στάλιν» του βέλγου λούντο μάρτενς, που όταν είχε κυκλοφορήσει προ εικοσαετίας στην χώρα μας, σηματοδοτούσε μια αρκετά σημαντική αλλαγή στην ιστορική μας θεώρηση, μετά τον ντροπαλό αντισταλινισμό κατά τη δεκαετία με τις βάτες, που αποτυπώθηκε και σε έργα όπως το «θρίαμβος και τραγωδία» του βολγογκόνοφ, που κυκλοφόρησε εκείνα τα χρόνια.

Από την ελληνική βιβλιογραφία προσωπικά ξεχωρίζω την μπροσούρα του σαμαρά από το πίσω μ-λ «η ιστορία διδάσκει κι εμπνέει, 1917-53», που όπως γίνεται φανερό και στον τίτλο καταπιάνεται με την (πρώτη) περίοδο της οικοδόμησης, πριν τη μοιραία στροφή του 56’ στην.. ταμπουρέλο.

Για το μεγάλο πατριωτικό πόλεμο κατά των μαζί, εκτός από την ομώνυμη έκδοση της σύγχρονης εποχής από τη δεκαετία με τις βάτες, μπορεί να διαβάσει κανείς το «ποιος βοήθησε τον χίτλερ» του ιβάν μάισκυ, του πάλαι ποτέ μενσεβίκου, που έγινε σοβιετικός πρέσβης τα χρόνια που ξέσπασε ο β’ παγκόσμιος. Ενώ στο λογοτεχνικό πεδίο συναντάμε το χρονικό της αντρειοσύνης με τα άρθρα και τις ανταποκρίσεις του ιλία έρενμπουργκ στον τύπο εκείνης της περιόδου, καθώς και το μυθιστόρημα του μπεκ «η δημοσιά του βολοκολάμσκ», αμφότερα από το δικό μας εκδοτικό.

Για τις δίκες της μόσχας, εκτός από την περιβόητη μαρτυρία του αμερικάνου πρέσβη ντέιβις, υπάρχει –πάντα σε λογοτεχνικό επίπεδο- το «μηδέν και το άπειρο» του άρθουρ καίσλερ, με βασικό πρόσωπο έναν κομισάριο που ενσαρκώνει πιθανότατα τον μπουχάριν από την πραγματική ζωή. Στην ίδια κατηγορία μπορούν να συμπεριληφθούν πολλά αντικομμουνιστικά βιβλία, που θα εξεταστούν αναλυτικά στο δεύτερο μέρος.

Εύκολο κι ευχάριστο ανάγνωσμα είναι και το ρώσικο ημερολόγιο του στάινμπεκ, που κατάφερε να ταξιδέψει στη σοβιετία στο μεσοδιάστημα μεταξύ του δεύτερου παγκοσμίου και του ‘ψυχρού πολέμου' και μετέφερε αντικειμενικά τις εντυπώσεις του στους συμπατριώτες του, χωρίς ωστόσο να δικαιώνει τη φήμη του στρατευμένου λογοτέχνη, όπως θα υπέθετε ο αναγνώστης των σταφυλιών της οργής. Παρόμοιες σκηνές με αυτές που περιγράφει ο στάινμπεκ, περιέχει και το βιβλίο του μπάμπη ιωάννου για την εσσδ «1968-93, με το χέρι στην καρδιά» που στην πραγματικότητα περιορίζονται κυρίως στην πρώτη πενταετία –ενώ πολλοί σφοι δεν ενθουσιάστηκαν ακριβώς με την πρόζα και το ταλέντο του συγγραφέα.

Προσπερνάμε τροχάδην τα γκρίζα μπρεζνιεφικά χρόνια και τις ενδορεβιζιοντικές ανακατατάξεις, για να περάσουμε στη δεκαετία με τις βάτες, όπου ξεχωρίζουμε καταρχάς δυο ελληνικά βιβλία. Την εργασία του νεαρού πασόκου τότε εργατολόγου αλέξη μητρόπουλου για την αυτοδιαχείριση στην εσσδ επί αντρόποφ (που έκανε και τη σχετική μεταρρύθμιση). Και τις συνεντεύξεις σοβιετικών αξιωματούχων που πήρε ο ανδρουλάκης επί τσερνιένκο και τις συγκέντρωσε στην μπροσούρα «ο σοσιαλισμός στο κατώφλι του 2000». Διαβάζοντας κανείς πχ τη συνέντευξη του αγκαμπεκιάν (υπεύθυνος οικονομικών επί περεστρόικα) και τις τάσεις που διαφαίνονταν ήδη στο βιβλίο, καταλαβαίνει γιατί τελικά η εσσδ ήταν απλώς στο κατώφλι της περεστρόικα και δεν έφτασε ποτέ στο μιλένιουμ.

Αξίζει να διαβαστεί επίσης και το βιβλίο «η νίκη» του σβάιτσερ για τα πλούσια στοιχεία που δίνει σχετικά με την τακτική των ηπα επί ρίγκαν, προκειμένου να εξαντλήσουν οικονομικά την εσσδ και να αποκτήσουν σαφές στρατηγικό πλεονέκτημα. Πιστεύω ότι το βιβλίο μπορεί να αλλάξει την αντίληψη του αναγνώστη για αρκετά ζητήματα που σήμερα του φαίνονται σχεδόν θεωρίες συνωμοσίας (σχετικά με τους χρηματοδότες της αλληλεγγύης στην πολωνία, το φυσικό αέριο, τα παιχνίδια του οπεκ με την τιμή του πετρελαίου, και τον πόλεμο των άστρων.

Κι έτσι φτάνουμε στην περεστρόικα, με το «τα παιδιά του αρμπάτ» να αναφέρονται στις… μαύρες κηλίδες του σταλινικού παρελθόντος και να είναι το εμβληματικό λογοτεχνικό έργο της εποχής. Από τις διάφορες αναλύσεις που έχουν γραφτεί στον καιρό της περεστρόικα για αυτήν, ξεχωρίσει ίσως το βιβλίο «η δυναμική γκορμπατσόφ» από ένα στέλεχος-δημοσιογράφο του γαλλικού κκ, με αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία.

Από σοβιετικά στελέχη της εποχής μπορεί να διαβάσει κανείς το «αίνιγμα γκορμπατσόφ» του τίμιου οπορτουνιστή γίγαντα γεγκόρ λιγκατσόφ, που προσφάτως βγήκε από τα αριστερά στην πολιτική πλατφόρμα του κκρο.

Ένα βιβλίο του σεβαρντνάτζε (που ήταν υπουργός εξωτερικών) με τίτλο που δεν έχω πρόχειρο, αλλά μιλάει σίγουρα για την ελευθερία.

Και την «άλλη άποψη» του γέλτσιν, πριν ακόμα αναρριχηθεί στην εξουσία –οπότε κυκλοφόρησε το βιβλίο «οι σημειώσεις του προέδρου». Σε αυτό το πρώτο ο γέλτσιν διηγείται (πιθανότατα από την κοιλιά του) το επεισόδιο με ένα διαγώνισμα που έπρεπε να περάσουν τα υποψήφια στελέχη για να δείξουν τη μαρξιστική τους κατάρτιση κι αυτός απάντησε στους εξεταστές κάτι που του ήρθε εκείνη τη στιγμή, για να κερδίσει τον έπαινό τους. (Πχ, -ο μαρξ το λέει αυτό στον τάδε τόμο, τάδε σελίδα. –Μπράβο σύντροφε, σωστά απάντησες).

Από την πλούσια ελληνική βιβλιογραφία θα σταθούμε σε μια ‘τριλογία’:

Τη μελέτη του αντισταλινικού ρούση «σοσιαλισμός και περεστρόικα», για την οποία ο ίδιος είχε γράψει παλιότερα στο μπλοκ του άθλιου ότι παρέλειψε επίτηδες το κεφάλαιο για τις διεθνείς σχέσεις, γιατί τον προβλημάτιζε η νέα σκέψη με τα οικουμενικά προβλήματα που προηγούνται των ταξικών.

Την καλτ ανάλυση του σάββα μιχαήλ «περεστρόικα και οικονομία», όπου βλέπει στην τελευταία την ενσάρκωση της αντιγραφειοκρατικής επανάστασης κατά του θερμιδώρ για την οποία έκανε λόγο ο τρότσκι.

Κι ένα ακόμα εγκώμιο προς την ανανέωση της περεστρόικα από τον πέτρο ανταίο με το ακόμα πιο φοβερό δίπολο στον τίτλο: περεστρόικα ή ολοκαύτωμα.

Θα κλείσουμε το πρώτο μέρος με μια σύντομη αναφορά στο ελληνικό στοιχείο της σοβιετίας, για το οποίο δίνει πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία ο (πολυγραφότατος για το νεαρό της ηλικίας του) ιστορικός αναστάσης γκίκας στη μελέτη του «οι έλληνες στη διαδικασία οικοδόμησης σοσιαλισμού στην εσσδ». Ο κώστας μπόσης στο μυθιστόρημά του «το τρένο τραβούσε για τα ξεχερσώματα» σκιαγραφεί πολύ καλά μερικούς χαρακτηριστικούς τύπους των ελλήνων της υπερορίας στην τασκένδη (από τον εργάτη με την αγροτική καταγωγή και την αντιφατική συνείδηση, μέχρι το φιλόδοξο πονηρό γραφειοκράτη) στα πρώτα χρόνια μετά τον εμφύλιο, χωρίς να επεκτείνεται όμως στα γνωστά γεγονότα του 55’ και όσα ακολούθησαν.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν κι οι (φανερά μεροληπτικές) εντυπώσεις του αστού έλληνα πρέσβη άγγελου βλάχου, όπως καταγράφονται στο βιβλίο «πράσινη μόσχα». Ενώ συλλεκτικό είναι και ένα βιβλιαράκι του πάνου γεραμάνη, αν θυμάμαι καλά, όπου διηγείται τις εμπειρίες του από ένα σπάνιο οδοιπορικό του ελληνοσοβιετικού συνδέσμου φιλίας στη σιβηρία και το μακρινό βλαδιβοστόκ –που ήταν κι εκεί πατρίδα με σοσιαλισμό. Αν δεν κάνω λάθος ο τίτλος του βιβλίου είναι ρεπορτάζ από τη σιβηρία.

Εντός των επόμενων ημερών (καλώς εχόντων των πραγμάτων) θα ολοκληρώσουμε το αφιέρωμα με το δεύτερο και τελευταίο μέρος, με κάποιες πιο θεωρητικές προτάσεις και τις συλλογικές επεξεργασίες διαφόρων πολιτικών χώρων για τα γεγονότα και την κοινωνική φύση της εσσδ. Συνεπώς ας το έχουν υπόψη τους, όσοι θελήσουν να αφήσουν σε αυτή την ανάρτηση κάποιο σχόλιο με δικές τους προτάσεις.

Είστε η ντροπή όλων των εργατών…

…πράσινα τσιράκια των εργοδοτών

Ούτε η καταρρακτώδης βροχή δεν μπορεί να ξεπλύνει τη ντροπή των ζαχαρένιων εργατοπατέρων της γσεε (που προτίμησαν τη ζαχαρένια τους, από το να βγουν να διαδηλώσουν στη βροχή) και να σταθεί άλλοθι για τη ματαίωση της χτεσινής τους πορείας. Ούτως ή άλλως το μόνο που έκαναν μέχρι τώρα ήταν να παίρνουν απλώς την απόφαση για την κήρυξη απεργίας –και αυτό υπό την πίεση του παμε και των εργατικών κέντρων που έπαιρναν αντίστοιχες αποφάσεις. Ποτέ δεν την κυνηγούσαν, δεν  την προετοίμαζαν, δεν την περιφρουρούσαν, δεν έκαναν κάτι συμβολικό έστω που να αποδεικνύει ότι ίδρωνε το αυτί τους για την επιτυχία της. Το μόνο που είχαν κάνει μετά από μια επίθεση στον ηγέτη παναγόπουλο με γιαούρτια και κλοτσοπατινάδα, ήταν να βάλουν φουσκωτούς να φυλάνε την εξέδρα γύρω του. Αν λοιπόν δεν μπορούν καν να πραγματοποιήσουν μια πορεία, η παρουσία τους γίνεται διακοσμητικού χαρακτήρα και κινδυνεύουν να πάψουν να είναι χρήσιμοι για το σύστημα.

Αλλά αν ο δικός τους ρόλος και η ξετσιπωσιά τους είναι γνωστά εδώ και καιρό, το ερώτημα είναι τι ρόλο βαράνε δίπλα τους άλλες δυνάμεις ως συνοδοιπόροι και χειροκροτητές του παναγόπουλου, αντί να τους απομονώσουν και να τους απομονομιμοποιήσουν πλήρως, για να μην έχουν πουθενά μούτρα (και κόσμο) να βγούνε στο δρόμο και να το παίξουν κινηματικοί. Τι άλλο χρειάζονται ως έναυσμα κι ως αφορμή μετά κι από το χτεσινό, για να αλλάξουν ρότα και τακτική; Εκτός κι αν κάποιοι εξ αυτών φιλοδοξούν να αντικαταστήσουν την πασκε ή να εγκολπώσουν στις τάξεις τους το μηχανισμό της.

Στα χανιά τώρα, η πορεία μας ήταν σαν το προεκλογικό διαφημιστικό του κόμματος: έρχεται θύελλα. Βροχή κι ομπρέλες στην αρχή, αλλά όταν πιαστήκαμε αλυσίδες, σταμάτησε να βρέχει και σε κάποια φάση βγήκε και ήλιος, όπως στα τροπικά κλίματα. Παρά τις περίεργες καιρικές συνθήκες ο κόσμος ήταν περισσότερος απ’ ό, τι συνήθως –ίσως να ήμασταν περισσότεροι κι από την πορεία του εργατικού κέντρου· που είχε δέκα εργατοπατέρες στην κεφαλή, είκοσι εκπαιδευτικούς ακριβώς πίσω, φοιτητές της εαακ, σπουδαστές του τει με πλαίσιο της πασπ (που λέει ότι δεν είναι πασόκ) και μετά οι οργανώσεις (μ-λ, ανταρσύα και σύριζα).

Γενικώς τα χανιά είναι από τα σπάνια μέρη που αν δεν έχουν καλό καιρό, μπορεί και να μαζευτούν περισσότεροι, γιατί αποθαρρύνονται από τις άλλες βασικές τους επιλογές (θάλασσα, εκδρομή, καφέ στο λιμάνι). Έτσι όταν η κεφαλή της πορείας έμπαινε στην πλατεία δικαστηρίων για να καταλήξει, οι τελευταίοι διαδηλωτές ήταν… μερικά μέτρα πιο πίσω, γιατί εδώ τα μεγέθη είναι τελείως διαφορετικά για να εντυπωσιάσουν τους πρωτευουσιάνους συντρόφους. Στην ουρά παρεμπιπτόντως είχαμε και μια μικρή αυτοκινητοπομπή με αγροκτηνοτρόφους της πασυς (sic), όπως την είπε στη ρύμη του λόγου κι ένας από τους ομιλητές της συγκέντρωσης.

Αυτός που τα είπε πολύ καλά πάντως ήταν ο πέρρος στην χτεσινή ελληνοφρένεια. Δεν είχε βέβαια απέναντι κάποιον δύσκολο συνομιλητή που τον ζόρισε με τις ερωτήσεις του (καλαμούκης). Αλλά για αυτό ακριβώς μπόρεσε να αναπτύξει απερίσκεπτος τη σκέψη του και να απαντήσει εύστοχα κι επί της ουσίας τα ερωτήματα που τέθηκαν –κι ας μην ήταν ιδιαίτερα εχθρικά- χωρίς πολλά κλισέ και ξύλινο λόγο. Αξίζει τον κόπο κατά τη γνώμη μου να ακολουθήσετε εδώ το σύνδεσμο της χτεσινής εκπομπής και να πατήσετε να ακούσετε τον πέρρο από το 7.50 κι έπειτα.

Όπως είπε βέβαια ο πέρρος, μπορεί να ήταν μαζική η πορεία αλλά εμείς δεν μπορούμε να είμαστε ευχαριστημένοι. Και το μείζον ζήτημα κατά τη δική μου αντίληψη είναι πώς θα αντιμετωπίσουμε τη φθίνουσα συμμετοχή ενός ταλαντευόμενου κόσμου, με τον οποίο δεν έχουμε αναπτύξει σταθερούς, που φαίνεται να κουράστηκε και να απογοητεύτηκε. Πέρσι τέτοιες μέρες για παράδειγμα, είχαμε τη μεγάλη 48ωρη πανεργατική απεργία, που χτυπήθηκε σε όλο το μήκος της με χημικά για να σπάσουν τα μπλοκ του παμε, που ήταν τα πιο μαζικά και έδιναν τον τόνο κείνη τη μέρα. Φέτος, μετά από μια γεμάτη κινηματική τριετία, είναι η πρώτη χρονιά που, παρά τα διάφορα επιμέρους μέτωπα (όπως το κλείσιμο της ερτ, η επιστράτευση των εκπαιδευτικών, κτλ) δεν είχαμε ένα μεγάλο απεργιακό σταθμό, που να αγκαλιάσει όλους τους κλάδους –ενώ κι οι πανεργατικές απεργίες ήταν συγκριτικά μειωμένες.

Η περιβόητη δέσμευση του σαμαρά πχ για δωρεάν ασύρματο δίκτυο, ηχεί ως θρασύτατη πρόκληση, που δε θα τολμούσε ίσως να την εκστομίσει πριν από δυο χρόνια. Το κάνει τώρα, γιατί νιώθει να έχει το ελεύθερο να προβαίνει ατιμώρητος σε τέτοιες προκλήσεις, βλέπει πως δε δέχεται ως κυβέρνηση ιδιαίτερη πίεση και αρχίζει να πιστεύει πως μπορεί να εξαντλήσει την τετραετία (μαζί με το λαό), με το σύριζα να ακολουθεί τη γνωστή τακτική του ώριμου φρούτου, ως υπεύθυνο αστικό αντιπολιτευτικό κόμμα.

Συνεπώς η χτεσινή δεν ήταν μια απεργία σαν τις άλλες, όπως έγραψε κι ο πρωτούλης στο ρίζο. Πολύ περισσότερο δεν νοείται ως σταθμός, με την έννοια πως μπορούμε να μείνουμε σε αυτό. Το βασικό ζητούμενο είναι ο σχεδιασμός από εδώ και πέρα, για να υπάρξει άμεση συνέχεια, να ανακόψουμε την κινηματική νηνεμία του τελευταίου διαστήματος και να μην αρχίσουμε από τώρα (ή μάλλον μετά το πολυτεχνείο) να σκεφτόμαστε τα χριστούγεννα (μαζί με τα τζάμπο) και την χρονιά που έρχεται.

Υστερόγραφα

Χτες ο κόσμος είχε να ξεπεράσει κι ένα επιπλέον εμπόδιο, με την καλλιεργούμενη τρομοκρατία από οθόνης, που έχει περάσει πλέον σε νέα επίπεδα αμερικάνικων προδιαγραφών, με την ελας να δίνει η ίδια στη δημοσιότητα τη σκηνή της δολοφονίας και στα κανάλια τις πρώτες ύλες της τρομοϋστερίας, χωρίς κουκίδες, απαγορευτικά, προειδοποιήσεις κι άλλα τέτοια συντηρητικά ταμπού. Κι αναρωτιέται κανείς: αν το κράτος κι οι μηχανισμοί του δεν έχουν τον παραμικρό ενδοιασμό να σκηνοθετήσει το κλίμα του εμφυλίου και της απειλής των άκρων, τι είναι αυτό που θα την εμπόδιζε να έχει και ρόλο πρωταγωνιστή, στο εκτελεστικό κομμάτι;

Δεύτερο: τα παραπάνω είχαν γραφτεί πριν από την εισβολή των ματ στο ραδιομέγαρο της ερτ, που βαφτίζεται εκκένωση, λες και μιλάμε για βουλωμένη τουαλέτα, για να μας δείξουν ποια είναι η ταξική γνώμη που έχουν για τους εργαζόμενους. Δυστυχώς η κυβέρνηση δεν είχε την υπομονή να περιμένει άλλες δέκα μέρες, την επέτειο του πολυτεχνείου, για να ‘ναι πιο προφανείς οι συνειρμοί. Από σήμερα όμως η ελληνική δημοκρατία μπορεί να ανασάνει ανακουφισμένη δια την τάξιν που επιβλήθηκε και μας έσωσε από τα δύο άκρα. Δεν ακούσατε ποιες ήταν οι τελευταίες λέξεις του δημοσιογράφου στο πρόγραμμα της ερα, λίγο πριν κλείσουν τα μικρόφωνα; Ψυχή βαθιά… Φως φανάρι, πως τα άκρα το πάνε για εμφύλιο..

Ευτυχώς που σήμερα έχει καλύτερο καιρό και θα μπορέσει να δώσει το απόγευμα το παρών κι η γσεε του παναγόπουλου –λέμε τώρα…

Η Οχτωβριανή Επανάσταση κι ο σοσιαλισμός του 20ού αιώνα

Η αυριανή επέτειος της οχτωβριανής επανάστασης ανοίγει αναπόφευκτα μια συζήτηση που δεν περιορίζεται στο νικηφόρο ξεκίνημά της, αλλά εξετάζει συνολικά την ιστορική διαδρομή της χώρας των σοβιέτ κι επεκτείνεται στα αίτια παρακμής και διάλυσής της.

Σε αυτό το πλαίσιο η κε του μπλοκ θεωρεί εξαιρετικά επίκαιρη μια παλιότερη εκδήλωση του (πάλαι ποτέ) ομίλου μελέτης επαναστατικής θεωρίας θεσσαλονίκης, με εισηγητή το σοβιετικό κυριούλη (όπως τον ξέρουν οι σταθεροί αναγνώστες του μπλοκ) και κατά κόσμον περικλή παυλίδη και θέμα τον τίτλο της ανάρτησης: η οχτωβριανή επανάσταση κι ο σοσιαλισμός του εικοστού αιώνα.

Η εισήγηση κι η συζήτηση που ακολουθεί εξετάζει μια σειρά ζητήματα με ενδιαφέροντα και σχετικά ολοκληρωμένο τρόπο -στο βαθμό που μπορεί φυσικά να γίνει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στα πλαίσια μιας εκδήλωσης-εισήγησης για ένα τέτοιο κεφαλαιώδες και πολύπλευρο ζήτημα.

Η συζήτηση έχει μαγνητοσκοπηθεί και παρουσιάζεται σε πέντε μέρη, που η κε του μπλοκ τα συνιστά ανεπιφύλακτα (διατηρώντας έστω τις επιφυλάξεις της για επιμέρους σημεία) σε όσους αναγνώστες θέλουν να εμβαθύνουν στα ερωτήματα που προκύπτουν κατά τη συζήτηση για την κοινωνική φύση και τον χαρακτήρα της σοβιετικής ένωσης.

Όσοι έχουν τον χρόνο και την υπομονή να την ακούσουν ολόκληρη, πιστεύω πως θα ανταμειφθούν στο τέλος από τις ιδέες και τον όγκο των καινούριων πληροφοριών με τον οποίο θα έρθουν σε επαφή, ανεξάρτητα από το βαθμό συμφωνίας τους με επιμέρους κρίσεις και συμπεράσματα του περικλή.

Καλή ακρόαση.

Η Οκτωβριανή επανάσταση και ο σοσιαλισμός του 20ου αιώνα part 1 from OmilosThes on Vimeo.

Η Οκτωβριανή επανάσταση και ο σοσιαλισμός του 20ου αιώνα part 2 from OmilosThes on Vimeo.

Η Οκτωβριανή επανάσταση και ο σοσιαλισμός του 20ου αιώνα part 3 from OmilosThes on Vimeo.

Η Οκτωβριανή επανάσταση και ο σοσιαλισμός του 20ου αιώνα part 4 from OmilosThes on Vimeo.

Η Οκτωβριανή επανάσταση και ο σοσιαλισμός του 20ου αιώνα part 5 from OmilosThes on Vimeo.

Γιατί νίκησε η οκτωβριανή επανάσταση

Εν όψει της επετείου της 7^ης νοέμβρη και της συμπλήρωσης 96 χρόνων από τη μεγάλη οκτωβριανή επανάσταση, η κε του μπλοκ παίρνει το δεύτερο τόμο της ιστορίας του κόμματος των μπολσεβίκων –όπως γράφτηκε εν έτει 1938, με την έγκριση της κεντρικής επιτροπής- και αντιγράφει ένα σχετικό απόσπασμα που περιγράφει τους λόγους που νίκησε ο οχτώβρης, διατηρώντας την αρχική ορθογραφία. Αν δεν κάνω λάθος το βιβλίο είχε κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις ‘να υπηρετούμε το λαό’ (μαοϊκής κατεύθυνσης).

Η μεγάλη σοσιαλιστική οχτωβριανή επανάσταση είχε νικήσει. Από τις αιτίες που καθόρισαν την τέτοια σχετικά εύκολη νίκη της σοσιαλιστικής επανάστασης στη ρωσία, πρέπει να σημειωθούν οι ακόλουθες κυριότερες:

1. Η οχτωβριανή επανάσταση είχε μπροστά της ένα τέτοιο σχετικά αδύνατο, άσχημα οργανωμένο, πολιτικά λιγόπειρο εχθρό, όπως ήταν η ρωσική αστική τάξη. Μην έχοντας ακόμα στερεωθεί οικονομικά κι εξαρτημένη εντελώς από τις κυβερνητικές παραγγελίες, η ρωσική αστική τάξη δεν είχε ούτε την πολιτική ανεξαρτησία, ούτε αρκετή πρωτοβουλία, απαραίτητη για να βρει μια διέξοδο από την κατάσταση. Δεν είχε ούτε την πείρα των πολιτικών συνδυασμών και της πολιτικής απάτης σε μεγάλη κλίμακα, που είχε πχ η γαλλική αστική τάξη· ούτε το σχολειό των αγυρτικών συμβιβασμών μεγάλης ολκής, που είχε πχ η αγγλική αστική τάξη. Επιζητώντας χτες ακόμα, συνεννόηση με τον τσάρο, που ανέτρεψε η επανάσταση του φλεβάρη, δε μπόρεσε, όταν ύστερα απ’ αυτό ανέβηκε στην εξουσία, να σκεφτεί τίποτα καλύτερο από το να συνεχίσει στις βασικές γραμμές την πολιτική του μισητού τσάρου. Κι αυτή, όπως κι ο τσάρος, ήταν υπέρ του πολέμου, ως χώρα και είχε κουράσει το λαό και το στρατό. Κι αυτή, όπως κι ο τσάρος, ήθελε να διατηρήσει βασικά την ιδιοκτησία των τσιφλικάδων πάνω στη γη, παρόλο που η αγροτιά πέθαινε από έλλειψη γης και από το ζυγό των τσιφλικάδων. Όσο για την πολιτική απέναντι στην εργατική τάξη, η ρωσική αστική ξεπερνούσε τον τσαρισμό στο μίσος της προς την εργατική τάξη, γιατί προσπαθούσε όχι μόνο να διατηρήσει και να στερεώσει την καταπίεση των εργοστασιαρχών, αλλά και να την κάνει ανυπόφορη εφαρμόζοντας μαζικά λοκ-άουτ.

Δεν είνε παράξενο ότι ο λαός δεν είδε καμιά ουσιώδικη διαφορά ανάμεσα στην πολιτική του τσάρου και την πολιτική της αστικής τάξης και μετάφερε στην προσωρινή κυβέρνηση της αστικής τάξης το μίσος του για τον τσάρο.

Όσο τα συμβιβαστικά κόμματα των εσέρων και των μενσεβίκων είχαν κάποια επιρροή στο λαό, η αστική τάξη μπορούσε να κρύβεται πίσω τους και να διατηρεί την εξουσία. Από τότε όμως που οι μενσεβίκοι και οι εσέροι ξεσκεπάστηκαν σαν πράκτορες της ιμπεριαλιστικής αστικής τάξης κι έτσι έχασαν την επιρροή τους στο λαό, η αστική τάξη κι η προσωρινή της κυβέρνηση έμειναν στον αέρα.

2. Στην ηγεσία της οχτωβριανής επανάστασης βρισκόταν μια επαναστατική τάξη σαν την εργατική τάξη της ρωσίας, που είχε ατσαλωθεί στους αγώνες, που πέρασε σε σύντομο χρονικό διάστημα από δυο επαναστάσεις και που στις παραμονές της τρίτης επανάστασης είχε αποκτήσει το κύρος του αρχηγού του λαού στην πάλη για την ειρήνη, τη γη, τη λευτεριά, το σοσιαλισμό. Αν δεν υπήρχε τέτιος αρχηγός στην επανάσταση που να έχει κατακτήσει την εμπιστοσύνη του λαού, όπως η εργατική τάξη της ρωσίας, δε θα υπήρχε η συμμαχία των εργατών κι αγροτών δίχως αυτή τη συμμαχία δε θα μπορούσε να νικήσει η οχτωβριανή επανάσταση.

3. Η εργατική τάξη της ρωσίας είχε ένα σοβαρό σύμμαχο στην επανάσταση, όπως ήταν η φτωχή αγροτιά, που αποτελούσε την τεράστια πλειοψηφία του αγροτικού πληθυσμού. Η πείρα από τους οχτώ μήνες της επανάστασης, που μπορεί αδίσταχτα να παραβληθεί με την πείρα από κάμποσες δεκαετίες «ομαλής» ανάπτυξης, δεν πήγε χαμένη για τις εργαζόμενες μάζες της αγροτιάς. Στο διάστημα αυτό είχαν τον τρόπο να δοκιμάσουν στην πράξη όλα τα κόμματα της ρωσίας και να πεισθούν, πως ούτε οι καντέ, ούτε οι εσέροι κι οι μενσεβίκοι θα τα χαλάσουν στα σοβαρά με τους τσιφλικάδες και θα χύσουν το αίμα τους για χάρη των αγροτών και πως στη ρωσία υπάρχει μόνο ένα κόμμα, που δε συνδέεται με τους τσιφλικάδες και είνε έτοιμο να τσακίσει τους τσιφλικάδες για να ικανοποιήσει τις ανάγκες των αγροτών: κι αυτό είνε το μπολσεβίκικο κόμμα. Αυτή στάθηκε η πραγματική βάση της συμμαχίας του προλεταριάτου με την αγροτική φτωχολογιά. Η συμμαχία αυτή της εργατικής τάξης με την αγροτική φτωχολογιά, καθόρισε και τη στάση των μεσαίων αγροτών, που ταλαντευόταν για πολύ καιρό και που μόνο στις παραμονές της εξέγερσης του οχτώβρη έκαναν κανονική στροφή με το μέρος της επανάστασης, προσχωρώντας με το μέρος της αγροτικής φτωχολογιάς.

Είνε περιττό να αποδείξουμε πως χωρίς αυτή τη συμμαχία δε μπορούσε να νικήσει η οχτωβριανή επανάσταση.

4. Επικεφαλής της εργατικής τάξης βρισκόταν ένα κόμμα δοκιμασμένο στους πολιτικούς αγώνες, σαν το κόμμα των μπολσεβίκων. Μονάχα ένα τέτιο κόμμα, σαν το κόμμα των μπολσεβίκων αρκετά τολμηρό για να οδηγήσει το λαό στην αποφασιστική έφοδο και αρκετά προσεχτικό για να αποφεύγει τους λογής-λογής σκοπέλους στο δρόμο προς το σκοπό του, μόνο ένα τέτιο κόμμα μπορούσε να συνενώσει τόσο επιδέξια, σε ένα κοινό επαναστατικό χείμαρρο, τα τόσα διαφορετικά επαναστατικά κινήματα, όπως το πανδημοκρατικό κίνημα για την ειρήνη, το αγροτικό δημοκρατικό κίνημα για την κατάληψη της γης των τσιφλικάδων, το εθνικαπελευθερωτικό κίνημα των καταπιεζόμενων λαών για την εθνική ισοτιμία και το σοσιαλιστικό κίνημα του προλεταριάτου για την ανατροπή της αστικής τάξης, για την εγκαθίδρυση της δικτατορίας του προλεταριάτου.

Είνε αναμφισβήτητο πως η συνένωση αυτών των διαφορετικών επαναστατικών ρευμάτων σ’ ένα κοινό, ισχυρό επαναστατικό χείμαρρο έκρινε την τύχη του καπιταλισμού στη ρωσία.

5. Η οχτωβριανή επανάσταση άρχισε σε μια στιγμή, που ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος βρισκόταν στη μεγαλύτερή του ένταση, όταν τα κυριότερα αστικά κράτη ήταν χωρισμένα σε δυο εχθρικά στρατόπεδα και απασχολούνταν στο να αλληλοπολεμούνται και να αλληλοεξασθενούν· έτσι δε μπορούσαν να ανακατωθούν σοβαρά στις «ρωσικές υποθέσεις» και να επιτεθούν ενεργά κατά της οχτωβριανής επανάστασης.

Είνε ολοφάνερο πως το γεγονός αυτό διευκόλυνε σημαντικά τη νίκη της σοσιαλιστικής επανάστασης του οχτώβρη.

Ποτέ την Κυριακή

Πώς θα ‘θελα να έχω ένα και δύο και τρία και πέντε μαγαζιά

Να τα ανοίγω όλα και να τα κάνω μασούρια, ένα σκασμό λεφτά

Κι εναλλακτικός στίχος από ταξική σκοπιά

Να τα κοινωνικοποιήσω και να τα κατέχει κτήμα της η εργατιά

Τη δε ημέρα εβδόμη, ο κύριος ξεκουράστηκε κι ο άνθρωπος τη βάφτισε κυριακή και την αφιέρωσε στη λατρεία του. Αν και στη βόρεια ευρώπη κάποιοι λαοί την είπανε σοφά μέρα του ήλιου (sunday, sontag, κτλ). Και να πεις ότι βλέπουν συχνά λιακάδες εκεί…

Ο θεός του χρήματος όμως διψά για απόλυτη υπεραξία (με την αύξηση της εργάσιμης εβδομάδας) και προστάζει να ανοίγουν τα μαγαζιά κυριακάτικα για να μην κλείνουν ποτέ. Κι οι επί γης εκπρόσωποί του, που θέλουν να τα έχουν καλά με όλα τα θεία, βρήκαν τη λύση και πήγαν μία ώρα πίσω το άνοιγμα των καταστημάτων (και μερικούς αιώνες πίσω τα εργατικά δικαιώματα). Αλλιώς θα έπρεπε η εκκλησία να συμφωνήσει αμήχανα με τα άθεα αριστερά κόμματα, που δεν έχουν ούτε ιερό ούτε όσιο, αλλά υπερασπίζονται την κυριακάτικη αργία. Πώς τα φέρνει καμιά φορά η ρημάδα η ζωή και ο πανάγαθος για να δοκιμάσει την πίστη μας.

Κατεβαίνοντας λοιπόν στην απεργιακή περιφρούρηση στο κέντρο των χανιών, ήμουν προετοιμασμένος να αντιμετωπίσω αγανακτισμένους καταναλωτές και το τοπικό είδος της αποκαλούμενης χανιόλας καταναλώτριας, συνοδευόμενο από ισάριθμους χανιόληδες. Το οποίο ευδοκιμεί σε πολλά μέρη με διάφορες ποικιλίες κι είναι υπεράνω φύλου και γεωγραφικών συντεταγμένων.

Στέλλα φύγε θα έρθει το ΠΑΜΕ

Προσωπικά μου θύμισαν τους τσιμισκάνθρωπους, που όταν κάνουμε αλυσίδα στην είσοδο των εμπορικών, νιώθεις το βλέμμα τους να σε διαπερνά σα λέιζερ και να πέφτει πάνω στη βιτρίνα με τα προϊόντα, γιατί το πάθος για κατανάλωση είναι δυνατότερο από κάθε περιφρούρηση. Κι εσύ είσαι μόνο ένα αμελητέο εμπόδιο προς την σικασιά (εκ του σικ), την κομψότητα και την καταναλωτική ευτυχία. Που εσύ την αγνοείς ως εφήμερη, γιατί τα παραπέμπεις όλα μίζερα στη δευτέρα παρουσία.

Μαζί με αυτούς θυμάσαι κι όλους τους κλασικούς τύπους, πελάτες και υπαλλήλους, που συναντάς σε αυτές τις περιφρουρήσεις έξω από πολυκαταστήματα και σούπερ μάρκετ. Τους εργαζόμενους που έχουν οδηγίες να περιμένουν και πάνε απέναντι να πιουν καφέ μέχρι να φύγουμε, για να ανοίξουν το κατάστημα. Το φοβισμένο υπάλληλο που σου λέει μυστικά με τα μάτια, μη φεύγετε, σας χρειαζόμαστε. Αυτούς που έρχονται να σε τρατάρουν κάτι, να αντέξεις και να μη φύγεις, για να σου δώσουν κουράγιο και να πάρουν κι αυτοί από σένα. Αυτοί που σε πλησιάζουν με προσποιητό ενδιαφέρον για να (σε) ψαρέψουν πότε (επιτέλους) θα φύγουμε. Το συνάδελφο που παίρνει τρεις κι εξήντα, όπως όλοι οι άλλοι, αλλά τον έχουν βαφτίσει υπεύθυνο του υποκαταστήματος κι αυτός, χωρίς να επωφελείται στο παραμικρό από αυτόν τον τίτλο, νιώθει αρχηγός, εποπ ταξίαρχος που λέγαμε και στο στρατό, που πρέπει να αναφέρει στους από πάνω, για να εκπληρώσει την αποστολή του.

Οι τσαμπουκαλήδες πελάτες, που πάνε γυρεύοντας για φασαρία κι είναι αποφασισμένοι να (την) ψωνίσουν, πάση θυσία. Κι αυτοί ψάχνουν μυστικές εισόδους για να ξεγλιστρήσουν να μπουν και σε βλέπουν σαν αντίπαλο σε ηλεκτρονικό παιχνίδι, που πρέπει να ξεγελάσουν για να περάσουν πίστα και να πάμε στο επόμενο επίπεδο αλλοτρίωσης. Συχώρα τους σύντροφε, ου γαρ οίδασι τι ποιούσι, γιατί δεν έχουν αποκτήσει ακόμα ταξική συνείδηση.

Αντ’ αυτών όμως τα πράγματα ήταν απρόσμενα ήσυχα στις δικές μας φρουρές. Στο κέντρο της πόλης άνοιξαν μόνο τα public κι ένα άλλο μαγαζί με παπούτσια. Στο λιμάνι ανοίγουν πάντα γιατί είναι τουριστικά, ενώ άνοιξαν μερικά και έξω από την πόλη, όπως το τζάμπο (αλίμονο). Ήρθαν μαζί μας ενισχυτικά και κάποιες εργαζόμενες από τα sprider, δείχνοντας πως δεν πήγε χαμένη η δουλειά που έγινε όταν έκλεισε η επιχείρηση, έμεινε η μαγιά και χτίστηκαν κάποιοι δεσμοί.

Το πρωί στο εργατικό κέντρο, που ήταν η αφετηρία μας, ήταν και δυο μέλη της ανταρσύα, που δεν ήρθαν μαζί μας· και ελπίζω να έγιναν μετά να μαζεύτηκαν περισσότεροι, γιατί αλλιώς δεν έκλειναν ούτε περίπτερο –που λέει ο λόγος. Αλλά το κυριακάτικο ξύπνημα είναι αρκετά δύσκολο μετά από σαββατιάτικη έξοδο, ειδικά στα χανιά με την τσικουδιά να κελαηδάει στα ποτήρια και την υγρασία που κάνει το πάπλωμα βαρύ κι ασήκωτο. Η κυριακή εξάλλου δεν είναι ιερή μόνο για το ποίμνιο και τους εμποροϋπάλληλους αλλά και για τους άγρυπνους περιφρουρητές, που διεκδικούν το δικαίωμα του πολεμιστή στην ξεκούραση.

Όσο ήμασταν εκεί πετύχαμε (ή μάλλον μας πέτυχαν) κάτι ερασιτέχνες αθλητές που έτρεχαν σε ένα αγώνα δρόμου κι από μακριά έμοιαζαν αρχικά με στίφη ευτυχισμένων καταναλωτών, που περίμεναν πώς και πώς την κυριακάτικη αργία για τα ψώνια τους και κι έτρεχαν να προφτάσουν όλες τις προσφορές. Αλλά από κοντά αντέδρασαν θετικά στα συνθήματα που φωνάζαμε καθώς περνούσαν από μπροστά μας και μερικοί από αυτούς μας χειροκρότησαν κιόλας.

Παράλληλα έδωσαν έναν σπουδαίο συμβολισμό ότι η ταξική πάλη δεν είναι ένα μικρό ξέσπασμα τύπου σπριντ (κι ας έχουμε μαζί μας τις κοπέλες απ’ τα σπρίντερ) αλλά ένας μαραθώνιος. Για την ακρίβεια ένας αγώνας ανώμαλου κι ανηφορικού ως επί το πλείστον δρόμου διαρκείας, με ζιγκ-ζαγκ και πισωγυρίσματα. Κι είναι τραγική ειρωνεία να βλέπεις τους μικροαστικά ανυπόμονους που βρίσκουν εξαιρετικά επίπονο και βαρετό το μαραθώνιο αγώνα να προσπαθούν να καπηλευτούν τους μαραθωνομάχους και να σε κατηγορούν ότι επιλέγεις τους χαμηλής έντασης αγώνες, τη στιγμή που αυτός περιμένει να λυθούν όλα στην κούρσα της μιας ανάσας. Κι αν την κρατήσουμε όλοι μαζί μπορούμε να ασκήσουμε μαζικό λαϊκό εκβιασμό κυβέρνηση για να ικανοποιήσει τα αιτήματά μας –ου μην και το μεταβατικό μας πρόγραμμα.

Όλα αυτά εξηγούν εν μέρει πόσο αντιφατικά είναι τα πράγματα και στις συνειδήσεις του κόσμου. Μία εργαζόμενη στο σούπερ μάρκετ της γειτονιάς πχ έλεγε στους πελάτες της να μην έρθει κανείς να ψωνίσει την κυριακή, για να μην ανοίξει το κατάστημα, αλλά δεν περνούσε καν από το μυαλό της να απεργήσει η ίδια, για να φτάσουμε στο ίδιο αποτέλεσμα. Άλλοι συνάδελφοί της ζητούσαν να δουλέψουν αυτοί την κυριακή, γιατί θα αμείβονταν καλύτερα. Ενώ κάποιοι διευθυντές τα έβαζαν κάτω πως δεν τους συμφέρει τελικά με τα λειτουργικά έξοδα και δεν ήθελαν να ανοίξουν την επιχείρηση

Έτσι αντιφατική είναι όμως η άτιμη ταξική κοινωνία. Που άλλους τους ανεβάζει κι άλλους τους ρίχνει να δουλεύουν τις κυριακές για ξένα χέρια..

Επίμετρο

Ο τίτλος της ανάρτησης, η αρχή κι η φωτό με τη λεζάντα στη μέση είναι εμπνευσμένα από το αυτοκολλητάκι του τοπικού συλλόγου, που αποφάσισε να παραμείνουν κλειστά τα μαγαζιά –χωρίς να κάνει κάτι βέβαια για να εξασφαλίσει την υλοποίηση της απόφασης. Κι αυτό που έμεινε αναπάντητο στο πηγαδάκι που ανοίξαμε τελικά είναι αν τελικά η μελίνα έκανε αντίσταση από το εξωτερικό κι από απόσταση ασφαλείας, όπως λέει ο θερσίτης ή αν απλώς μέχρι εκεί μπορούσε να φτάσει δεδομένης και της οικογενειακής της καταγωγής.

Όσο κι αν ψάξω

Δε βρίσκω άλλο κόμμα

Να το στηρίζω ακόμα

Όσο το κουκουέ…

Υστερόγραφο σχετικό με προηγούμενη ανάρτηση, την προσπάθεια να δέσει η θεωρία των δύο άκρων και το κλασικό νομικό ερώτημα «ποιος ωφελείται;» από τη δολοφονία των δύο χρυσαυγιτών που κηδεύτηκαν σήμερα. Δεν είναι φανερό όμως; Αναρωτιέται ο λαϊκός στρώμας. Αφού από την παρασκευή έπαψαν όλοι να ασχολούνται με το θέμα μπογιόπουλου, σχόλασε ο γάμος και πήγαν για πουρνάρια. Συνεπώς…; Χωριό που φαίνεται, σφε αναγνώστη, κολαούζο δε θέλει… Κι απορώ πώς δεν το έπιασαν ακόμα στον αέρα οι έγκριτοι δημοσιολόγοι να μας το πλασάρουν ως πόρισμα.

Μπροστά στην Απεργία της 6ης Νοέμβρη

Απολιθωμένες Αμπελοφιλοσοφίες στον Κόκκινο Πλανήτη 14

Η  σημερινή εκπομπή είναι θεματική, στα πλαίσια της οργάνωσης και προετοιμασίας για την επιτυχία της 24ωρης απεργίας στις 6 νοέμβρη και καταπιάνεται ειδικά με τον χώρο των εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας, με την πολύτιμη αρωγή της μαρίας παπαγιάννη, που είναι καθηγήτρια γυμνασίου στη βόρεια ελλάδα και κινείται συνδικαλιστικά στον χώρο του παμε.

Στη συζήτησή μας αναφερόμαστε στα προβλήματα και τις κινητοποιήσεις του κλάδου, τους συσχετισμούς στην ολμε, το ρόλο των άλλων δυνάμεων και τις αυταπάτες που σπέρνουν, το σχεδιασμό της κυβέρνησης για το «νέο λύκειο», την κοινή δράση με το μαθητικό κίνημα και τις λαϊκές επιτροπές, το μέτωπο κατά της χρυσής αυγής κι αρκετά άλλα ζητήματα.

Ελπίζουμε το τελικό αποτέλεσμα να είναι ενδιαφέρον και κατατοπιστικό για τους ακροατές μας. Ζητάμε συγνώμη για την ποιότητα του ήχου που βάρυνε αρκετά απ’ τις 4 διαφορετικές συνδέσεις στο skype και περιμένουμε την κριτική και τις παρατηρήσεις σας στα σχόλια της ανάρτησης.

Καταδίκη του φασισμού απ’ όπου κι αν προέρχεται

Διάβαζα χτες βράδυ στα αδελφά ιστολόγια της κόκκινης μπλογκόσφαιρας και τα σχόλια των σφων αναγνωστών για την περίεργη δολοφονία των δυο χρυσαυγιτών στο νέο ηράκλειο. Προφανώς κι είναι ύποπτα τα κίνητρα της δολοφονίας, αλλά δυσκολεύομαι να συμμεριστώ τον επιθετικό προσδιορισμό «περίεργη», γιατί δε βρίσκω τι θα μπορούσε να μας ξαφνιάσει και να μας παραξενέψει σε αυτήν την περίπτωση.

Υπάρχει κανείς που πίστευε πως θα μας άφηναν να πάρουμε ανάσα και να ανασυνταχθούμε; Πως δε θα προσθέτονταν αλυσιδωτά νέα επεισόδια στη θεωρία των δύο άκρων για να τη δέσουν; Ή μήπως αμφέβαλλε κανείς για την αξιοποίηση του θέματος λίγα 24ωρα πριν την πανεργατική απεργία στις 6 νοέμβρη από τον τηλεοπτικό καθεστωτικό εσμό, που σαν έτοιμος από καιρό έβγαλε άμεσο πόρισμα περί τρομοκρατικού χτυπήματος -«όπως δείχνουν όλες οι ενδείξεις» (μα ποιες είναι τέλος πάντων αυτές οι ενδείξεις; Θα μας πει κανείς κάτι που να στέκει, πέρα από την ώρα και τη χρήση όπλων;)

Περισσεύει νομίζω να επισημάνουμε τα φάλτσα της παπαγαλικής δεοντολογίας, γιατί θα ήταν σα να ληστεύαμε εκκλησία –όχι μόνο με την έννοια πως είναι πολύ εύκολο, αλλά γιατί η εκκλησία διαθέτει αμύθητη περιουσία· και όσα κι αν κλέψει κανείς, πάλι λίγα θα ‘ναι. Αρκεί μια απλή σύγκριση με την περίπτωση της δολοφονίας του παύλου φύσσα, που ακόμα και την επόμενη ημέρα, κάποια κανάλια την παρουσίαζαν ως ποδοσφαιρικό καβγά. Ενώ εδώ δεν είδαμε κανένα τέτοιο αποπροσανατολιστικό συνειρμό, πχ με το σημερινό ντέρμπι στη λεωφόρο και το συνδεσμιακό πόλεμο μεταξύ χούλιγκαν με σχεδόν μαφιόζικες μεθόδους. Ούτε καν εξετάστηκε η πιθανότητα ρε παιδί μου.

Κι ενώ ο προφανής άμεσος συνειρμός, βάση της πρώτης εικόνας, των γεγονότων και του τρόπου της εκτέλεσης, παρέπεμπε σε ξεκαθάρισμα λογαριασμών του υποκόσμου μεταξύ νονών της νύχτας, όπου έχουν εμπλακεί διάφορα χρυσαυγίτικα μπουμπούκια, ως έμμισθοι μπράβοι που πουλάνε προστασία, οι ασώματες κεφαλές στα παράθυρα το απέκλεισαν κατηγορηματικά. Κι αποφάνθηκαν με το γνωστό εισαγγελικό ύφος, ως ειδικοί εμπειρογνώμονες, αυτόπτες μάρτυρες κι ιατροδικαστές ταυτόχρονα πως είναι πολιτική δολοφονία με… οσμή τρομοκρατίας –κι όχι με την μπόχα του υπόκοσμου, που τόσο καλά ξέρουν να αναγνωρίζουν και να σκεπάζουν.

Ας μη μας εκπλήσσει ούτε αυτό. Το τελευταίο διάστημα που είχαν φορέσει τον αντίφα δημοκρατικό τους μανδύα, τα καθεστωτικά μμε προχωρούσαν σε συγκλονιστικές αποκαλύψεις που γκρέμιζαν από τα σύννεφα αθώες, ανυποψίαστες συνειδήσεις: οι χρυσαυγίτες εξαπέλυαν πογκρόμ εναντίον μεταναστών (αλλά πουλούσαν προστασία σε μικροπωλητές και το παρεμπόριο). Οι χρυσαυγίτες οργανώνονταν σε τάγματα ασφ… εε εφόδου κι εκπαιδεύονταν από στελέχη της οργάνωσης. Ώστε έτσι; Ποιος να το ‘λεγε;

Ελάχιστοι όμως ασχολήθηκαν (κι αυτοί το πέρασαν σε δεύτερο πλάνο) με τις υπόγειες δουλειές του μιχαλολιάκου, τη σύνδεση της χρυσής αυγής με τον υπόκοσμο, τα νυχτοκάματα των μελών της και πάει λέγοντας. Αυτά είναι θέματα που κάνουν τζιζ και τα αφήνουν συνειδητά στο περιθώριο –μαζί με τους εμπλεκόμενους- ως κοινά μυστικά που όλοι γνωρίζουν, αλλά δεσμεύονται από την ομερτά, για να μη μιλήσουν.

Όταν βγαίνουν λοιπόν με πομπώδεις, κακότεχνους λεονταρισμούς τα κυβερνητικά στελέχη να μας πουν για το μαχαίρι που θα φτάσει στο κόκαλο και τους ενόχους που θα πληρώσουν όσο ψηλά και σε όποιον χώρο κι αν βρίσκονται (το πιάσατε το υπονοούμενο, έτσι;), είναι πραγματικά να γελάει κανείς, που θα έλεγε και ο συχωρεμένος ο φίλιππας. Γιατί ο υπόκοσμος της νύχτας είναι ουσιαστικά παρα-κράτος εν κράτει, χειροπι-αστό παράδειγμα για την όσμωση και την αγαστή συνεργασία κρατικών και παρακρατικών μηχανισμών.

Είναι όπως θα ‘λεγε κι ο ποιητής, όμορφος υπόκοσμος, ηθικός, αγγελικά πλασμένος· καθαγιασμένος από τους νόμους της αγοράς και το μέγιστο δυνατό κέρδος. Κι η πάταξή του θα ήταν ο στοιχειώδης, αστικός εκσυγχρονισμός που καμία, μα καμία αστική δημοκρατία στον κόσμο δε θα μπορούσε να αντέξει και να σηκώσει. Γι’ αυτό εφευρίσκει για να παρηγορεί το ευρύ κοινό υπερήρωες σαν το λούκι λουκ, τον μπάτμαν και το σούπερμαν, που τα βάζουν με το οργανωμένο έγκλημα και πατάσσουν τη διαφθορά.

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που κάνουν λόγο με τυφλή (σαν τη δικαιοσύνη) σιγουριά περί τρομοκρατίας. Δεν είναι καθόλου τυχαία επιλεγμένη η λέξη και η λειτουργία της, ως έννοια και περιεχόμενο. Τι εστί τρομοκρατία; Τρομοκρατία είναι να λειτουργεί κανείς υπό το κράτος του φόβου, να τρέμει τον ίσκιο του, να φοβάται να εκτεθεί και να αντιδράσει, και να λουφάζει φιλήσυχα στο καβούκι του.

Λαός φοβισμένος, πάντα ηττημένος και χαμένος από χέρι.

Τρομοκρατία είναι λέει τα παιδιά με τις μαύρες κουκούλες, που χρεώνονται ύπουλα στο κίνημα, ενώ δεν έχουν καμία σχέση με αυτό και με τις πρακτικές του. Οι πυρήνες που νομίζουν πως κλονίζουν το σύστημα και κάνουν το κράτος να τρέμει, ενώ στην πραγματικότητα στερεώνουν την εξουσία του και το ξελασπώνουν.

Ήδη χτες σε ένα δελτίο έγινε ειδική αναφορά στις λαϊκές αντιφασιστικές διαδηλώσεις στην περιοχή, όχι για να τις ταυτίσουν με τους δράστες του εγκλήματος (προς θεού) αλλά για να εξηγήσουνε τους λόγους που η χρυσή αυγή ζητούσε αστυνομική προστασία (πόση ακόμα;) έξω από τα γραφεία της.

Τρομοκρατία εν κατακλείδι είναι η κοινή δράση κρατικών και παρακρατικών μηχανισμών, η οποία σκορπίζει απλόχερα «φόβο και θεάματα» ή αλλιώς «νόμο και τάξη» κατά το νέο επίσημο δόγμα. Το παρα-κράτος είναι ο μόνος τρομοκράτης.

Η ουσία είναι πως η χρυσή αυγή παίρνει το φιλί της ζωής για να καταστεί εκ νέου συμπαθής και να επανασυσπειρώσει έναν κόσμο, τη στιγμή που βρισκόταν στην αφάνεια κι έβλεπε να αποδομείται η με τηλεοπτικούς όρους δημοφιλία της. Και εννοώ την χρυσή αυγή συνολικά –κατά το ‘όλον πασόκ’ που λέμε- κι όχι τη σοβαρή πτέρυγα ή την πιο.. ασόβαρη εκδοχή της. Εξάλλου μόνο σοβαροφανείς αστοί αναλυτές κάνουν αυτό τον τελείως ασόβαρο διαχωρισμό.

Δεν ξέρω αν κάποιοι φωστήρες δημοσιολόγοι με προοδευτικό πρόσημο θα θέσουν πάλι το ερώτημα του κλουζώ «ποιος ωφελείται από τη δολοφονία;», μπλέκοντας στις σκοτεινές ατραπούς του μυαλού τους. Πρέπει όμως να είμαστε προετοιμασμένοι για ένα νέο γύρο απ’ όλα, με θεωρία των άκρων, τον εμφύλιο που έρχεται και το στιβαρό χέρι του νόμου και της πολιτείας που θα μας σώσει απ’ αυτές τις συμπληγάδες, καταδικάζοντας γενικά και αφημερημένα τη βία –πλην της έννομης κρατικής βεβαίως-βεβαίως.

Γι’ αυτό πρέπει να παραμείνουμε σε εγρήγορση κι επαγρύπνηση, όπως μας καλούσε προ ημερών στο κλείσιμό του ένα άρθρο του λεκάτη στο ριζοσπάστη. Να καταδικάσουμε το φασισμό απ’ όπου κι αν προέρχεται: από το παρακράτος, από οθόνης ή από το ναό της δημοκρατίας και την κυβέρνηση. Και να δώσουμε ένα ηχηρό μήνυμα περιφρουρώντας την απεργιακή κινητοποίηση της τετάρτης, πως οι προβοκάτσιες και η θεωρία των άκρων δεν περνάνε στο οργανωμένο ταξικό κίνημα, ό,τι κι αν δοκιμάσουν.