Γυναικείο ζήτημα κι εξάρτηση

Το γυναικείο ζήτημα κι η εξάρτηση είναι δυο ζητήματα που παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες. Ίσως είναι επικίνδυνο και λανθασμένο από μεθοδολογική άποψη να εξετάζονται από κοινού, με τον ίδιο τρόπο, αλλά κάποιοι συνειρμοί παραείναι δυνατοί για να τους αγνοήσει κανείς, χωρίς περεταίρω εξέταση.

Αφετηρία μας είναι η αρχέγονη σύνδεση της γυναίκας με την καρπερή «μητέρα γη», που στις ταξικές κοινωνίες συνδέθηκε με αρσενικά χαρακτηριστικά κι έγινε πατρίδα. Τηρουμένων των αναλογιών λοιπόν, η γυναίκα είναι μια χώρα που χάνεσαι στις εκτάσεις της και σε καταπίνει, επεκτείνοντας συνεχώς τα όριά της, μέχρι να καταλάβει όλο σου το είναι. Στην πράξη όμως είναι μια χώρα μέσου επιπέδου, με ισχυρές εξαρτήσεις από το κυρίαρχο ανδρικό φύλο.

Παλιότερα ήταν κτήμα του άνδρα, που την είχε τσιφλίκι και δορυφόρο του και την εκμεταλλευόταν ιμπεριαλιστικά, σαν αποικία. Η γυναίκα δεν είχε δικαιώματα, ούτε δική της (κρατική) οντότητα. Σήμερα το γυναικείο φύλο έχει κατακτήσει τυπικά την ισότητα με τους άνδρες, αλλά υφίσταται τις συνέπειες μιας διαφορετικής (αλλά και τόσο ίδιας) εκμετάλλευσης.

Η γυναίκα απαλλάσσεται από τα νομικά της δεσμά, αλλά παραμένει δέσμια των κοινωνικών προκαταλήψεων και της δύναμης της συνήθειας, της πραγματικής της θέσης στην κοινωνία. Με την ανάπτυξη του καπιταλισμού, η είσοδός της στην παραγωγή χτυπάει τον τύπο της ανισότητας, αλλά αφήνει άθικτη την ουσία της. Εξάλλου καμία άλλη ισότητα, πέραν της τυπικής, δε μπορεί να νοηθεί σε ένα σύστημα γενικευμένης αδικίας κι ανισότητας, που βασίζεται στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Και το πιο τυπικό παράδειγμα, προς επίρρωση των παραπάνω, είναι η προς τα πάνω εξίσωση των συνταξιοδοτικών ορίων για τους άνδρες και τις γυναίκες, στο όνομα της ισότητας και της δικαιοσύνης, που χτυπάει ευθέως τη μητρότητα, χωρίς να καταπολεμά στο παραμικρό τους πολύ χειρότερους όρους εκμίσθωσης της εργατικής δύναμης των γυναικών στην αγορά εργασίας.

Με άλλα λόγια το γυναικείο φύλο υπόκειται σε ένα είδος «νεο-αποικιοκρατικού καθεστώτος», που διατηρεί με άλλες μορφές την ανισότητα και τα προνόμια των μητροπόλεων. Οι οποίες μπορεί να έχουν την ίδια ετυμολογική ρίζα με τη μητριαρχία, αλλά σε αυτή την περίπτωση υποδηλώνουν την ακριβώς αντίθετη κατάσταση της απόλυτης κυριαρχίας του ανδρικού φύλου.

Επειδή όμως η εκμετάλλευση δεν αφορά πρωτίστως έθνη-κράτη και φύλα αλλά κοινωνικές τάξεις, πρέπει να προσαρμόσουμε ανάλογα και τον παραλληλισμό μας.

Ο μέσος άνδρας δεν είναι ένας ιμπεριαλιστής που εκμεταλλεύεται τη γυναίκα του, ούτε ο εχθρός που πρέπει να στοχοποιηθεί, όπως διακήρυσσε στην εποχή της ακμής του το φεμινιστικό κίνημα. Υφίσταται κι αυτός την ταξική, κοινωνική εκμετάλλευση αλλά λόγω της «ιδιαίτερης θέσης» του έχει τη δυνατότητα να μετριάσει τις συνέπειές της, ξεσπώντας ίσως πάνω στη γυναίκα του για να νιώσει κάπου «ανώτερος», ή παίρνοντας ένα σχετικά μεγαλύτερο κομμάτι από την πίτα των αφεντικών (που εξακολουθούν να παίρνουν σε κάθε περίπτωση τη μερίδα του λέοντος)· όπως ακριβώς η ενσωματωμένη εργατική αριστοκρατία των προηγμένων χωρών του δυτικού κόσμου.

Η γυναίκα αντιθέτως λόγω της δικής της μειονεκτικής θέσης υφίσταται διπλή εκμετάλλευση στα πλαίσια της εργασίας της και του νοικοκυριού. Όπως ακριβώς τη βιώνουν τα φτωχότερα λαϊκά στρώματα κι η εργατική τάξη των χωρών της δεύτερης και τρίτης ταχύτητας.

Ποια είναι λοιπόν η προοπτική που έχουν μπροστά τους; Η λύση δεν είναι να περιορίσουν τη διπλή εκμετάλλευση που υφίστανται σε ένα ενιαίο είδος, αλλά να παλέψουν για την κατάργησή της συνολικά. Η λύση για τις γυναίκες συγκεκριμένα δεν είναι να φορτώσουν τα βάρη του νοικοκυριού στο φυλετικό τους εχθρό (δηλ τον άνδρα) ή να αδιαφορήσουν πλήρως για αυτά, αλλά να οργανώσουν συλλογικά την οικογενειακή ζωή, από κοινού με τους άνδρες, ώστε να υπερνικήσουν τον υποδουλωτικό χαρακτήρα των αγγαρειών του ατομικού νοικοκυριού. Και στη συνέχεια να «νοικοκυρέψουν» με τον ίδιο τρόπο και την παραγωγή σε πανεθνική και –αργότερα- παγκόσμια κλίμακα. Ο στρατηγικός στόχος δε μπορεί να είναι η απαλλαγή και η (εθνική) «ανεξαρτησία» από τον «καταπιεστή άνδρα», αλλά μια ριζική αλλαγή στις έμφυλες σχέσεις, η ισότιμη (κι ειρηνική) συνύπαρξη των δύο φύλων σε μια άλλη κοινωνική βάση, χωρίς εκμετάλλευση και πρόσθετα βάρη για την οικογένεια.

Η προοπτική αυτή αναδεικνύεται και μέσα από τη μελέτη της εξέλιξης και της ιστορικής πορείας των φαινομένων που εξετάζουμε. Η εμφάνιση κι η ανάπτυξή τους είναι συνυφασμένη με την εμφάνιση των ταξικών κοινωνιών ή του καπιταλισμού ειδικότερα, εφόσον μιλάμε για τον ιμπεριαλισμό, που δεν ταυτίζεται με την έννοια του επεκτατισμού, όπως μαθαίναμε (στην καλύτερη περίπτωση) στο σχολείο αλλά είναι δεμένος με το μονοπώλιο και το χρηματιστικό κεφάλαιο (δηλ τις τράπεζες).

Συνεπώς η προοπτική που περιγράφουμε είναι συνδεμένη με την υπέρβαση του καπιταλισμού και της ταξικής προϊστορίας των ανθρώπινων κοινωνιών εν γένει. Και δεν είναι μια επιστροφή στο παρελθόν του πρωτόγονου κομμουνισμού και της μητριαρχίας, όπου δεν υπήρχαν έθνη, ιμπεριαλισμός, ταξικές ή φυλετικές διακρίσεις. Αλλά η επιστροφή στο μέλλον της ανθρωπότητας, στο ίδιο σημείο της σπειροειδούς εξέλιξης, αλλά σε ποιοτικά ανώτερη σπείρα και με διαφορετική βάση.

Υπάρχουν ωστόσο κάποιοι σύντροφοι που λυγίζουν το κλαδί από την ανάποδη. Ναι μεν δηλ καταλαβαίνουν πολύ καλά πως το ταξικό κριτήριο υπερισχύει του εθνικού και του φυλετικού και ότι οι διακρίσεις θα εξαλειφθούν οριστικά μόνο μετά την τελική επικράτηση της επανάστασης. Ταυτόχρονα όμως υποτιμούν τη σημασία και τη σχετική αυτοτέλεια του γυναικείου κινήματος και της αντι-ιμπεριαλιστικής πάλης, θεωρώντας αναχρονιστική την ύπαρξη της εεδυε και της ογε, ως διακριτά ρυάκια του μετώπου –ή της λαϊκής συμμαχίας πλέον.

Κανείς κομμουνιστής όμως δεν επιτρέπεται να σνομπάρει αυτά τα μέτωπα, να μην τα παλεύει και να μην τα αναδεικνύει. Κανείς σύντροφος δεν πρέπει να υποστείλει τη σημαία αυτών των αγώνων για να σηκώσει αποκλειστικά και μόνο την κόκκινη σημαία του σοσιαλισμού και της επανάστασης. Οι αγώνες αυτοί θα δικαιωθούν μόνο στην κοινωνία του μέλλοντος, αλλά ξεκινάνε από σήμερα, φέρνοντας στο προσκήνιο την αναγκαιότητά της.

Είναι άλλης τάξης ζήτημα ότι πρέπει να καθαρίσουμε τη σκουριά του αστικού κατ’ ουσίαν φεμινιστικού κινήματος, που έμεινε σήμερα χωρίς στόχους και περιεχόμενο, και τις αυταπάτες για ένα αυτόνομο αντι-ιμπεριαλιστικό στάδιο, που θα προετοιμάζει την επανάσταση.

Αν η αντικαπιταλιστική συνείδηση δε στηρίζεται σήμερα στην πάλη ενάντια στους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς και τις εξαρτήσεις και το κίνημα για τη γυναικεία χειραφέτηση, θα παραμένει κουτσή, πατώντας σε σαθρά θεμέλια. Όπως πατούσε άλλωστε και μια ορισμένη ερμηνεία του ααδμ, που το έφερνε σε αντιπαράθεση με τον όρο αντικαπιταλιστικό, αντί να αναδεικνύει πως ήταν σε τελική ανάλυση τέτοιο.

Εμπρός στο δρόμο που χάραξε η Λυσιστράτη...

Don't cry for me Venezuela

Η είδηση του θανάτου του ούγκο τσάβες φρίας, ήρθε σαν ψυχρολουσία (ducha fria, όπως το λένε και στα ισπανικά, φτιάχνοντας μια μακάβρια παρήχηση με το τελευταίο του όνομα) στις τάξεις του παγκόσμιου, προοδευτικού κινήματος -για να θυμηθούμε μια ωραία, παλιά μπρεζνιεφική έκφραση.

Κι η σύνδεση αυτή με τους σοβιετικούς δεν είναι ακριβώς τυχαία. Όχι γιατί η μπολιβαριανή επανάσταση έχει άμεση σχέση με την οκτωβριανή και τη σοβιετική εξουσία. Αλλά επειδή ο τσάβες πέθανε τη μέρα ακριβώς που συμπληρώνονταν εξήντα χρόνια από το θάνατο του μπολσεβίκου ηγέτη ιωσήφ στάλιν.

Κι έτσι αρχίζουν αναπόφευκτα οι συνειρμοί κι οι παραλληλισμοί του τσάβες με το σύντροφο με το μουστάκι, τηρουμένων πάντα των αναλογιών. Τις οποίες η κυρίαρχη ιμπεριαλιστική προπαγάνδα ήταν πρόθυμη να τραβήξει μέχρι το ανώτατο όριο, από τη δική της σκοπιά και για τους δικούς της σκοπούς. Παρουσιάζοντας τον τσάβες, πότε σαν επικίνδυνο εξτρεμιστή μπολσεβίκο (έννοια που αρκεί από μόνη της να ενεργοποιήσει αυτόματα τα εξαρτημένα συντηρητικά αντανακλαστικά της λοβοτομημένης κοινής γνώμης), πότε σα στυγνό δικτάτορα (του προλεταριάτου), που καταπνίγει τις ελευθερίες και τα δικαιώματα (των εκμεταλλευτών να παρασιτούν και να κερδοσκοπούν). Ένας κακός δαίμονας των ηπα, που έμπαινε σαν αγκάθι στο μάτι τους κι αμφισβητούσε την κυριαρχία τους.

Το ζήτημα βέβαια είναι τι ακριβώς αποτελούσε για εμάς ο τσάβες κι αν θα μπορούσε να σταθεί οποιαδήποτε σύγκριση μεταξύ των δύο. Κι η απάντηση είναι σαφής -και με το απαράμιλλο δωρικό στιλ του ίδιου του στάλιν: όχι σύντροφοι, δε θα μπορούσε.

Κι αυτό παρά τις όποιες ιντριγκαδόρικες -πλην δευτερεόυσας σημασίας- παρουσίαζαν οι δύο προσωπικότητες. Τις αυθόρμητες και μαζικές εκδηλώσεις λατρείας του κόσμου προς το πρόσωπό τους. Την ένοπλη υπεράσπιση της εξουσίας από τις λαϊκές μάζες. Τις βενεζουελάνικες misiones (αποστολές), που δανείζονταν στοιχεία από τη λογική του σταχανοβίτικου κινήματος και των πεντάχρονων πλάνων στη σοβιετική ένωση. Ή ακόμα τις πρωτότυπες πολιτικές φόρμουλες και τα συνθήματα για "σοσιαλισμό σε μια χώρα", "σοσιαλισμό του 21ου αιώνα", κτλ.

Κι εδώ ακριβώς είναι που σταματάν οι ομοιότητες κι αρχίζουν οι ουσιαστικές διαφορές μεταξύ τους. Γιατί ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα ονομάστηκε έτσι ακριβώς σε διάκριση με την εμπειρία του εικοστού και του υπαρκτού σοσιαλισμού που γνωρίσαμε, που θεωρείται παράδειγμα προς αποφυγή. Κι οι θεωρητικές του επεξεργασίες θυμίζουν περισσότερο αναζητήσεις του (προμαρξικού) ουτοπικού σοσιαλισμού, παρά δημιουργική συνέχεια του φιλοσοφικού κεκτημένου του μαρξισμού.

Παρόλα αυτά δεν έχουν προκαλέσει τις αντιδράσεις και τα πάθη, που καταφέρνει να εγείρει ακόμα και σήμερα, ενενήντα χρόνια μετά, το σύνθημα του στάλιν για οικοδόμηση του σοσιαλισμού σε μια χώρα. Κι αυτό εξηγείται είτε από τον αντι-σταλινικό ζήλο και τα δυο σταθμά κάποιων δυνάμεων, που γίνονται ακριβοί στα πίτουρα και φτηνοί στο αλεύρι. Είτε απλούστερα με το ότι εν μέσω πλήρους επικράτησης της αντεπανάστασης, η μπολιβαριανή διαδικασία είναι σαν όαση μες στην έρημο, κι αυτό την καθιστά άτυπα "υπεράνω" κάθε σκληρής κριτικής.

Κατά κάποιον τρόπο η περίπτωση της βενεζουέλας ενσαρκώνει το περίφημο αντι-ιμπεριαλιστικό στάδιο (για το οποίο τόση συζήτηση έχει γινει στα καθ' ημάς, κατά το μακρινό και πρόσφατο παρελθόν. και το οποίο κάποτε κέρδιζε επίσης την χλεύη αντισοβιετικών δυνάμεων για το "μη καπιταλιστικό δρόμο ανάπτυξης"). Κι αναδεικνύει μια σειρά βασικές παραμέτρους του.

Κατά πρώτον ότι καμία επαναστατική διαδικασία δεν προκύπτει σε καθαρή μορφή, από τη μία ο στρατός της επανάστασης κι από την άλλη το στρατόπεδο της αντίδρασης. Αλλά κι ότι η ίδια η δυναμική της εξέλιξης των πραγμάτων, με την όξυνση των αντιθέσεων, οδηγεί την κατάσταση σε αυτό ακριβώς το σημείο.

Κατά δεύτερον δείχνει τις προϋποθέσεις εμφάνισης της μπολιβαριανής διαδικασίας. Οι οποίες δεν περιορίζονται στην ενεργειακή αυτάρκεια ελέω πετρελαίου και τις μεγάλες δυνατότητες που έδινε στην κυβέρνηση του τσάβες, ούτε στη συγκρότηση μιας κυβέρνησης αντιιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Αντιθέτως περνάνε κυρίως μέσα από τη δράση του υποκειμενικού παράγοντα και την ύπαρξη ενός ισχυρού λαϊκού κινήματος, που να επιβάλλει ριζικές αλλαγές.

Παράλληλα όμως η περίπτωση της βενεζουέλας αναδεικνύει ανάγλυφα τις δυνατότητες και τα πολιτικά όρια αυτού του εγχειρήματος.
Αφενός δηλ αποτελεί το γενικό μοντέλο που φαίνεται να υποστηρίζουν διάφορες δυνάμεις της λεγόμενης ριζοσπαστικής αριστεράς και για τις χώρες του δυτικού κόσμου: μιας μετωπικής κυβέρνησης, με ένα πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων, που ανακουφίζει τις λαϊκές μάζες, δίνοντας λύση στα άμεσα προβλήματά τους και προωθεί σταδιακά τη μετάβαση στο σοσιαλισμό.

Αφετέρου όμως δείχνει πολύ καθαρά και το ταβάνι αυτών των μεταρρυθμίσεων ως προς τη σοσιαλιστική προοπτική, το μετέωρο χαρακτήρα της μετάβασης και το ενδεχόμενο ενσωμάτωσης και πισωγυρίσματος της μπολιβαριανής διαδικασίας, που κινδυνεύει άμεσα να εκφυλιστεί σε μια αλλαγή ελληνικού τύπου, και να μείνει πουκάμισο αδειανό.

Σε κάθε περίπτωση, το βασικό είναι τι μέλλει γενέσθαι. Η ύστατη δραματική έκκληση του ούγκο τσάβες «μη με αφήνετε να πεθάνω» αφορά στο ακέραιο και τη μπολιβαριανή επανάσταση. Το ζητούμενο συνεπώς, για να θυμηθούμε και τον αρχικό παραλληλισμό του κειμένου, είναι να αποφευχθεί η επανάληψη μιας εκδοχής «αποσταλινοποίησης» και η σταδιακή πορεία προς την παλινόρθωση, που ακολούθησε μετά το εικοστό συνέδριο. Κι η οποία θα είχε πολύ λιγότερα κεφάλαια να γράψει στη βενεζουέλα, ώσπου να ολοκληρώσει την ανατροπή.

Από μια άποψη ίσως να έφυγε ο τσάβες, προτού χάσει τη δυναμική του το μπολιβαριανό εγχείρημα και προλάβει να απομυθοποιηθεί. Κι έτσι τώρα στο καράκας αντιμετωπίζουν το κλασικό «αντιδιαλεκτικό» ερώτημα που βάζαμε όλοι στον εαυτό μας, αλλά περιμέναμε να τεθεί πρώτα στην κούβα: τι θα απογίνει άραγε η επανάσταση, όταν πεθάνει οφιντέλ… ο ραούλ… ο τσάβες… κτλ.

Η επανάσταση βέβαια δεν είναι θέμα προσώπων και ηγετών. Μετριέται στην κλίμακα των μαζών και των κοινωνικών τάξεων. Αυτές είναι που κράτησαν τον τσάβες στην εξουσία, όταν εκδηλώθηκε το πραξικόπημα εναντίον του. Αυτές του έδωσαν 14 συνεχόμενες εκλογικές νίκες –πλην του δημοψηφίσματος για την αναθεώρηση του συντάγματος- ενάντια στα προγνωστικά και τις οργανωμένες προσπάθειες των ιμπεριαλιστικών επιτελείων. Κι αυτές είναι που καλούνται τώρα να κάνουν τον πόνο τους δύναμη και να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους, για να μην αφήσουν τη μπολιβαριανή επανάσταση στη μέση της πλαγιάς, να την πάρει ο κατήφορος.

Τώρα θα κριθεί πόσο δυνατές και βαθιές ρίζες έχει το λαϊκό κίνημα στη βενεζουέλα. Και σε αυτή την κατεύθυνση χρειάζεται την αμέριστη στήριξη και την αλληλεγγύη μας.

ΠΡΙΝ το τέλος

επιλογές από τον κυριακάτικο τύπο

Μπορεί αυτό που κέρδισε τις εντυπώσεις του ευρύτερου αναγνωστικού κοινού μες στο διήμερο να ήταν η συνέντευξη του δημοκράτη αρσένη στην αυγή για το θεριό, που αν δεν το κοιτάξεις κατάματα θα σε καταπιεί (το κοίταξε παλιά ο γεράσιμος και ξέρει)...

...κι η αυγή να κυκλοφορούσε με ένα συγκλονιστικά ευρηματικό τίτλο στο πρωτοσέλιδο, που αναδείκνυε τη ρίζα και τα πραγματικά αίτια της κρίσης που διανύουμε...

ψάξε βρες τώρα ποιος είναι ο ηλίθιος και ποιος δίνει κουτόχορτο στους αναγνώστες του να το φάνε αμάσητο

...αλλά η κε του μπλοκ έχει πιο περιθωριακά γούστα, βάση και των βιωμάτων της, που καθορίζουν τα πολιτικά της φετίχ.

Τις τελευταίες τρεις εβδομάδες που έχω επιστρέψει στη βάση μου, το πριν, η ανεξάρτητη εφημερίδα της ανεξάρτητης αριστεράς, που εσχάτως θυμήθηκε την εξαρτημένη ελλάδα, δεν είχε γράψει τίποτα αρνητικό ή επιθετικό εναντίον του κουκουέ μες σε τόσο διάστημα κι είχα αρχίσει να ανησυχώ. Τελικά βγήκαν όλα μαζεμένα στο προχτεσινό φύλλο κι έτσι ξαναβρήκαμε κάποιες σταθερές που κινούν τον κόσμο και το μικρόκοσμο του εξωκοινοβουλίου: για τη σιωπή, που μοιάζει με αγάπη μεγάλη κι ας είναι αντεστραμμένη, με τη διαλεκτική μορφή του αγνού κι άδολου ετεροκαθορισμού.

Αλλά ας ξεκινήσουμε με κάτι διαφορετικό, γενικού ενδιαφέροντος. Στο τελευταίο φύλλο της εφημερίδας μπορεί να διαβάσει κανείς τρεις αναλύσεις για το αποτέλεσμα των ιταλικών εκλογών της προηγούμενης κυριακής.

Μία του διευθυντή της, γιώργου δελαστίκ, στη σελίδα τρία, με τίτλο οι ιταλοί μαχαίρωσαν το ευρώ, (που φέρνει συνειρμικά στο νου τους κατσιμιχαίους), στην οποία κάνει λόγο για θρίαμβο των αντιγερμανικών, αντιευρώ κι αντιεε δυνάμεων, και για αποτέλεσμα που γέννησε ελπίδες σε όλους τους λαούς της ευρώπης!

Μία του κλασικού των διεθνών αναλύσεων πι-πι, με τον μετριοπαθή τίτλο εκλογικό τσουνάμι εναντίον λιτότητας κι ευρώ, όπου θριαμβολογεί για την πολιτική ήττα του ιταλού πρώσου μόντι και του πάλαι ποτέ αριστερού μπερσάνι, αλλά και για το 55% των πολιτών (sic), που υπερψήφισε κόμματα που κατέβηκαν στις εκλογές με συνθήματα κατά της γερμανικής ευρώπης και του ευρώ, συμπεριλαμβάνοντας σε αυτά και το κόμμα του μπερλουσκόνι!

Φυσικά, μας λέει ο πι-πι, ένας αριστερός άνθρωπος δεν έχει κανένα λόγο να χαίρεται για την επιστροφή ενός πολιτικού ζόμπι, φορτωμένου με τόσο αντικομμουνισμό, σεξισμό και ταξική μισαλλοδοξία εναντίον των συνδικάτων (άνθρωπε αγάπα, τη φωτιά σταμάτα, όχι άλλη ταξική μισαλλοδοξία). Ωστόσο (…) ο μπερλουσκόνι δεν ανέκαμψε μόνο ή κυρίως λόγω των επικοινωνιακών του επιδόσεων και της επιρροής του στα μίντια, όπως επιμένει η δημοσιογραφία του αφρού. Κατάφερε να βγει από τη ζώνη του πολιτικού λυκόφωτος γιατί εμφανίστηκε σαν αντι-μόντι και αντι-μέρκελ, αντι-λιτότητα και αντι-ευρώ, όπως επιμένει ο αφρός της εν ελλάδι αριστερής δημοσιογραφίας.

Ευτυχώς η τρίτη ανάλυση του κουτσουμπού από το εεκ στη στήλη διαλόγου της σελίδας 8, κρατάει ψηλά τη σημαία του αριστερισμού που γνωρίσαμε, τόσο ως περιεχόμενο, όσο και ως φρασεολογία, κάνοντας λόγο για νεκραναστημένο μπούγκα-μπούγκα μπερλουσκόνι, χωρίς ναι μεν αλλά. Ενώ χαρακτηρίζει τον μπέπε γκρίλο δημαγωγό κωμικό, σε αντίθεση με το 'καυστικό' κεντροαριστερομπαχαλάκιας του δελαστίκ και τον πι-πι, που τον παρουσιάζει ως ένα είδος πανούση της ιταλίας, που ζητάει έξοδο από το ευρώ, τερματισμό της λιτότητας κι άμεση δημοκρατία. Ενώ σπεύδει να προσθέσει (ο πι-πι) πως όσοι μιλούν επιπόλαια για καραγκιόζηδες πολιτικούς και αποχαυνωμένους ψηφοφόρους, κοιτάζουν το δάχτυλο που δείχνει το φεγγάρι.

Εξακολουθώντας παρόλα αυτά να παρακολουθώ το υψωμένο στη νοημοσύνη μας δάχτυλο του σεληνιασμένου πι-πι, θα έλεγα πως ακόμα κι αν δεχτούμε τοις μετρητοίς αυτόν τον παραλληλισμό που κάνει, δε συνεπάγεται και πολλές δάφνες προοδευτικότητας για τον ιταλό πανούση, αν σκεφτούμε τις πρόσφατες δηλώσεις του έλληνα ομόλογού του, για μια καλύτερη αστική δημοκρατία. Η οποία φαίνεται να συγκινεί πάρα πολλούς εσχάτως...

Αφήνοντας κατά μέρος τα διεθνή του πριν, το ρεπορτάζ του χατζηστεφάνου για την πλατφόρμα «κύμα των (αγανακτισμένων) πολιτών» με τίτλο «εμπρός για της ισπανίας τα πολυτεχνεία», και τα λοιπά ορεκτικά, περνάμε στο κυρίως πιάτο. Εν αρχή με το σύντομο ρεπορτάζ για την εκδήλωση της νΚα και της λέσχης αναιρέσεις για τα εβδομηντάχρονα της επον, όπου εκτός από την απολύτως λογική παρουσία του μπιτσάκη, που μετέφερε την εμπειρία του από τη δράση της οργάνωσης, μίλησε και ο άγγελος χάγιος για την ίδρυση και την ανάπτυξη της κνε ως το 89'! Στο οποίο πρέπει προφανώς να καταλήγει κάθε σοβαρή συζήτηση του χώρου που σέβεται τον εαυτό της και θέλει να πιάσει το νήμα και την ουσία των πραγμάτων.

Περνάμε στη σελίδα 8 και στη στήλη από σπόντα, που γράφει σε κάποιο σημείο ότι μια ορισμένη γραμμή άμυνας ή κι επίθεσης για την περίπτωση της ελλάδας θα ήταν η εκλογική άνοδος του σύριζα προς τη διακυβέρνηση, αλλά μόνο υπό σοβαρές προϋποθέσεις (μη βιαστείς λοιπόν να γελάσεις δογματικά σφε αναγνώστη, καθώς γίνονται δεκτές μόνο σοβαρές προϋποθέσεις). Και μακάρι πάντως να μη γίνει αφορμή κι αφετηρία για δραματικά πισωγυρίσματα.

Είθε να δώσει ο θεός, που έλεγε ειρωνικά κι ο βλαδίμηρος στην εποχή του σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Το καλύτερο όμως έρχεται παρακάτω.

Το κκε είναι μια άλλη ξεχωριστή περίπτωση παθογένειας της παραδοσιακής κομμουνιστικής αριστεράς, που ακόμη εκμεταλλεύεται, πότε το σεβασμό και πότε την επιμελημένη (θα έλεγε κανείς πειθαρχημένη) άγνοια ή και τον αρχέγονο (τώρα πια) φόβο του αριστερού οπαδού. Πράγματι θα ήταν καλοδεχούμενη μια αφύπνιση στο μαυσωλείο του περισσού, αφού κι εκεί χειμάζονται αξιόλογες δυνάμεις.

Ώστε το κκε είναι περίπτωση παθογένειας, ενώ ο σύριζα σφύζει από υγεία. Κι η επιρροή του οφείλεται στην άγνοια και το φόβο, ενώ η στήριξη του σύριζα είναι κατάθεση ελπίδας και συσσωρευμένης γνώσης. Παρόλα αυτά η κριτική γίνεται από συντροφική σκοπιά και μακάρι να αλλάξει κάτι σε αυτό το πολιτικό μαυσωλείο..

Τι διαβάζουμε και δεν ανατριχιάζουμε.

Στην ακριβώς διπλανή σελίδα και στα σχόλια της στήλης πρινηδόν, διαβάζουμε την είδηση της απόλυσης τεσσάρων ακόμα δημοσιογράφων του ριζοσπάστη, όπου βγάζει μάτια η χρήση σωστών ελληνικών: όλοι τους δεν ήταν μέλη του κκε

Εάν σταματούσε εκεί το σχόλιο δε θα υπήρχε ζήτημα. Το πριν ωστόσο επιλέγει να αναπαραγάγει σημεία από την τοποθέτηση του κυριάκου ζηλάκου (εκ των 4 απολυθέντων) όπως τη βρήκε στο μανιαδακικής έμπνευσης ιστολόγιο του νευροσπάστη. Προσθέτοντας μάλιστα την ανακριβή λεπτομέρεια ότι η τοποθέτηση έγινε λίγο πριν απολυθεί (αφήνοντας να διαφαίνεται και μια σχέση αιτίου-αιτιατού μεταξύ των δύο), ενώ το κείμενο έχει ημερομηνία 18 δεκέμβρη, δηλ δυόμισι μήνες πριν.

Κι όλα αυτά χωρίς να μπαίνουμε καν στην κουβέντα για το αν και κατά πόσο τηρούνται οι συλλογικές συμβάσεις των δημοσιογράφων στο πριν και με πόσα αμείβονται όσοι κατέχουν θέσεις πλήρους απασχόλησης στην εφημερίδα. Γιατί τότε θα έπρεπε να θυμηθούμε και την παροιμία για το σπίτι του κρεμασμένου.

Όλα αυτά όμως δεν είναι παρά μια προθέρμανση για τη δισέλιδη κριτική του μαυροειδή στις θέσεις για το συνέδριο του κκε που φιλοξενείται στη στήλη εικονοκλάστες σελ 6-7. Η προαναγγελία της ανάλυσης στο πρωτοσέλιδο έχει τίτλο «έντονος διάλογος στο κκε» και κάνει λόγο για ενδιαφέρουσα συζήτηση εν όψει συνεδρίου και καταφανή αδυναμία των θέσεων να επικοινωνήσουν με τις διεργασίες στην κομματική βάση. Το ίδιο λέει κι ο μαυροειδής στην εισαγωγή του για τον προσυνεδριακό διάλογο, που είναι πρώτη φορά τόσο έντονος, κι αν τον περιδιαβεί κανείς θα διαπιστώσει πως είναι αναντίστοιχος της ομοφωνίας που επικρατεί (;) στα ηγετικά κλιμάκια του κόμματος.

Με δυο φράσεις πέντε τριγόνια για το σφο μαυροειδή:

α. αναπαράγει τον κλασικό διαχωρισμό ηγεσίας-βάσης. β. κολακεύει τη δεύτερη για την πλούσια κι ενδιαφέρουσα συζήτηση που έχει ανοίξει γ. κριτικάρει την πρώτη που δε στέκεται στο επίπεδο αυτής της κουβέντας κι αδυνατεί να δώσει πειστικές απαντήσεις στα ζητήματα που προκύπτουν. δ. βάζει κι ένα ερωτηματικό σε παρένθεση, υπονοώντας έντεχνα ότι η φαινομενικά ομόφωνη κομματική ηγεσία μπορεί να σπαράσσεται από εσωτερικές διαφωνίες και ε. συνδέει όλα τα παραπάνω με τις διεργασίες της βάσης και το διάλογο, που πρώτη φορά είναι τόσο έντονος. Καθόλου άσχημα.

Θα μπορούσε εύκολα να ανταποδώσει κανείς με ένα σχόλιο για τη σιγή νεκροταφείου που επικρατεί πχ στις γραμμές της ανταρσύα εν όψει της πανελλαδικής της συνδιάσκεψης, που πάει από αναβολή σε αναβολή, σε πλήρη αναντιστοιχία με την πανσπερμία αλληλοσυγκρουόμενων απόψεων στην ηγετική της ομάδα και σε ιδιωτικές συζητήσεις. Αλλά ο προσυνεδριακός διάλογος δεν απασχολεί ιδιαίτερα το μαυροειδή κι η αναφορά του σε αυτόν του χρησιμεύει απλώς ως πρόλογος για να πει στη συνέχεια τα δικά του -οπότε δεν χρειάζεται να επεκταθούμε σε αυτό.

Ο μαυροειδής λοιπόν προχωρά σε μια επιλεκτική ιστορική αναδρομή, από το 10ο συνέδριο του 78' και τη "δημοκρατία του λαού", στις ευρωεκλογές του 84' και το λατρεμένο 89'. Κι από την ανάκαμψη του κκε, βοηθούντος και του εκφυλισμού του συν της δαμανάκη και του κωνσταντόπουλου (ο οποίος τώρα που έχει διαφορετική ηγεσία είναι προφανώς αναβαπτισμένος, γι' αυτό κι ανέκοψε την ανοδική πορεία του κκε, κατά το σκεπτικό του αρθρογράφου), στο 15ο συνέδριο και τη λαϊκή συμμαχία του 19ου.

Πότε είχε δίκιο το κκε; αναρωτιέται ο μαυροειδής και συνεχίζει μόνος του. Πάντα απαντάει το πγ, τρελαίνοντας όλο τον κόσμο.

Το πιο ωραίο στην τρελίτσα που πουλάει ο αρθρογράφος είναι ότι γι’ αυτόν το κουκουέ είχε πάντα άδικο. Το δίκιο είναι με τη μεριά τη δική του και του ρεύματος. Που ήταν μες στις γραμμές του κόμματος μέχρι το 89' και σε αριστερίστικες θέσεις στη συνέχεια, μέχρι να ανακαλύψει τη γοητεία του μεταβατικού προγράμματος και της εργατικής κυβέρνησης. Το ρεύμα έχει πάντα δίκιο.

Το κουκουέ όμως έχει εξ ορισμού άδικο, γιατί κινείται στο δίπολο σεχταρισμού-οπορτουνισμού, όπως θα έλεγε κι ο σφος μπιτσάκης, που δανείστηκε το σχήμα από το βιβλίο του ευρωκομμουνιστή ελεφάντη για το κκε στο μεσοπόλεμο.

Ο μαυροειδής χρησιμοποιεί μερικά τραβηγμένα παραδείγματα (ζουράρις, μπουτάρης και μια δήλωση της αλέκας από το 96') για να αποδείξει όχι απαραίτητα την ανεπάρκεια ή την ορθότητα του ααδμ και της τακτικής συμμαχιών του κκε, αλλά συνολικά το διαχρονικό έλλειμμα επαναστατικής συμβολής και πολιτικής του κκε. Όλα αυτά από το ύψος κάποιου που πιστεύει πως απευθύνεται σε άτομα που πέραν των άλλων αγνοούν πχ το φλερτ του χώρου του με τον εθνο-πατριώτη καζάκη και τη στήριξη στο δήμαρχο σφακίων με τον επιεικώς αμφίβολο πολιτικό προσανατολισμό.

Στη συνέχεια ακολουθεί μια μάλλον φλύαρη ανάλυση όπου μεταξύ άλλων ξεχωρίζουν:

-η διαστρέβλωση των θέσεων για το συνέδριο που αντιλαμβάνονται την παρούσα κρίση ως μια τυπική κυκλική καπιταλιστική κρίση που σύντομα θα δώσει τη θέση της σε ένα επίσης τυπικό κύκλο ανάπτυξης. Πολύ μακριά από την πραγματικότητα. Πράγματι πολύ μακριά από την πραγματικότητα όσα μας λέει ο αρθρογράφος. Γιατί όποιος παρακολουθεί στοιχειωδώς τι λέει το κουκουέ αντί για τα έτοιμα βολικά στερεότυπα που έχει στο μυαλό του, γνωρίζει πολύ καλά πως το κόμμα διακηρύσσει σε όλους τους τόνους πως η ανάπτυξη που θα 'ρθει θα είναι αναιμική. Και για να μην πάμε πιο μακριά, παραπέμπω στην τελευταία συνέντευξη της αλέκας στην καθημερινή της κυριακής.

-Η απόρριψη μιας αστικής ή αριστερής κυβέρνησης μέσα στο σύστημα, η οποία ωστόσο μπαίνει από την πίσω πόρτα στην ανάλυση του μαυροειδή για μια αντικαπιταλιστική ή εργατική κυβέρνηση, ως ένα ακόμη όπλο και πιθανό υβριδικό προϊόν της πάλης του κινήματος, που θα στηρίζεται στα εργατικά συμβούλια ενάντια σε μια αδύναμη αστική τάξη.

Σε πλήρη αντίθεση με το κκε, που παρά την ορθή διαπίστωση ότι η κυβέρνηση δεν ταυτίζεται με την εξουσία αναχωρεί απ’ τη διεκδίκηση πολιτικών στόχων ανατροπής στο σήμερα (που προφανώς περιλαμβάνουν κι αυτήν την κυβέρνηση).

-Η σημείωση για το ιστορικό, θεωρητικό βάρος στη διαδρομή του ελληνικού και παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος, που παρά τις όποιες περίτεχνες φράσεις των συνεδριακών κειμένων, μετέτρεπε την επαγγελία της ταξικής πάλης σε ταξική συνεργασία. Ευτυχώς πάντως στο ίδιο κείμενο ο μαυροειδής δίνει το απαύγασμα της σύγχρονης επαναστατικής πολιτικής με πολύ πιο περίτεχνες φράσεις που το αναδεικνύουν και θα κέρδιζαν επάξια μια θέση στα κοάν του αντώνη από το lenin reloaded. Ας δούμε ένα παράδειγμα.

Ο κίνδυνος αυτός (της ταύτισης της τακτικής με τη στρατηγική) είναι κάτι παραπάνω από υπαρκτός, αν η αντικαπιταλιστική κατεύθυνση τίθεται διακηρυκτικά κι όχι μέσα και παράλληλα με την προβολή ενός προγράμματος στόχων, οι οποίοι, αν και στο σύνολό τους δε θα χωρούν στα όρια του καπιταλισμού, θα γίνονται αντιληπτοί ως αναγκαίοι κι επιτακτικοί και θα προσεγγίζονται ως σχετικά ώριμοι κι εφικτοί μέσα από το ρεαλισμό του αγώνα. Το κκε αρνείται αυτούς τους στόχους επειδή δήθεν καλλιεργούν αυταπάτες.

Ζήτω ο ρεαλισμός του αγώνα κι ο μαυροειδής..

Ποιο είναι λοιπόν το ηθικό δίδαγμα από όλα αυτά;

Νομίζω πως το συνοψίζει πολύ καλά το κλείσιμο και το τελικό συμπέρασμα από το κείμενο του πι-πι: άλλη μια φορά, τα κομμουνιστικά σύμβολα από μόνα τους δεν προσφέρουν καμία εγγύηση ριζοσπαστισμού όταν παραμένουν ακίνδυνα «εικονίσματα» και δε νοηματοδοτούν μια πραγματικά επαναστατική γραμμή μαζών.

Είναι φανερό πως η φράση του πι-πι έχει προεκτάσεις και για τα δικά μας χωράφια, με ευθεία υπονοούμενα για το κόμμα που παραμένει ακίνδυνο εικόνισμα, χωρίς να εφαρμόζει μια επαναστατική γραμμή μαζών. Διαβάζοντάς το κανείς σχηματίζει την εντύπωση πως ο πι-πι ανήκει σε κάποιον πολιτικό χώρο που υπερβαίνει διαλεκτικά όλες αυτές τις αδυναμίες, που τόσο εύστοχα και διορατικά επισημαίνει. Μέχρι που ανακαλύπτει ότι ο χώρος του πι-πι εφαρμόζει μια γραμμή μαζών χωρίς τις μάζες.

Το μαζικό εξάλλου είναι μια πολύ σχετική έννοια, όπως απέδειξε πρώτος ο αϊνστάιν. Συναρτάται ευθέως με την ενέργεια που σπαταλά ο εν λόγω χώρος για να αντιπαρατεθεί με το κόμμα κι όχι με το ρεύμα του «αριστερού» κυβερνητισμού, που θα είχε κάποια αξία. Και με την ταχύτητα φωτός με την οποία διασπώνται, συμμαχούν και ανασυντίθονται οι οργανώσεις του χώρου, ακολουθώντας την τακτική ευελιξία της αμοιβάδας.

Στο ίδιο φύλλο του πριν μαθαίνουμε ακόμα για την κυκλοφορία του νέου τεύχους της ουτοπίας, υπ’ αριθμόν 101, με το αφιέρωμα στη σοβιετική ψυχολογία, για το οποίο η κε του μπλοκ επιφυλάσσεται να πει ίσως κάποια περισσότερα πράγματα στο άμεσο μέλλον. Αλλά για να μην είμαστε εντελώς μονόπλευροι ας κλείσουμε αυτήν την επισκόπηση του τύπου με τη δυναμική εισαγωγή ενός προ δεκαημέρου κειμένου του ριζοσπάστη για το σύριζα, που ξεκινάει ως εξής: Το «πηλοφόρι» πιάνει ο ΣΥΡΙΖΑ, για να «σοβατίσει» το αστικό κράτος και το πολιτικό σύστημα, συγκροτώντας ειδική Επιτροπή που θα διαμορφώσει προτάσεις για αλλαγές.

Το προλεκάλτ στα καλύτερά του

Υγ: υπ’ όψιν πως το πριν φιλοξενεί συνέντευξη του ηλία νικολακόπουλου, που είναι μέλος αυτής της ειδικής επιτροπής και μιλάει για τις τάσεις μαξιμαλισμού που επικρατούν στις γραμμές της!

Τη συνέντευξη φυσικά την παίρνει ο φέρελπις νέος σπαρίλας..

Το αγροτικό ζήτημα

Με αφορμή τον πρώτο γύρο των αγροτικών κινητοποιήσεων που φαίνεται να οδεύει προς τερματισμό αλλά συνεχίζεται πολύμορφα, σκεφτόμουν να γράψω κάποια πράγματα σχετικά με το αγροτικό ζήτημα. Σε τι συνίσταται όμως το αγροτικό ζήτημα; Η κε του μπλοκ δεν έχει τα φόντα και τα προσόντα, για να προβεί σε μια ολοκληρωμένη ανάλυση. Αλλά σκοπεύει να κάνει μια εντελώς συνοπτική κι επιλεκτική ιστορική αναδρομή, για να καταλήξει στο παρόν και την επισήμανση κάποιων βασικών πτυχών.

Η αναδρομή αυτή ξεκινά από τη «μητέρα ρωσία» και τη σημασία της ρώσικης αγροτικής κοινότητας του 19^ου αιώνα. Ο μαρξ (που είχε καταπιαστεί με την εκμάθηση των ρωσικών και τη μελέτη της ρώσικης κοινωνίας, για να ολοκληρώσει τις θεωρητικές του επεξεργασίες πάνω στη γαιοπρόσοδο) είχε αναφερθεί στο θεσμό αυτό στη γνωστή επιστολή του προς τη ρωσίδα επαναστάτρια βέρα ζασούλιτς: η ρωσία έχει μια θαυμάσια ευκαιρία να αξιοποιήσει την κοινοτική ιδιοκτησία, για να περάσει στο σοσιαλισμό, χωρίς να υποστεί τα δεινά του ενδιάμεσου καπιταλιστικού σταδίου.

Την αναφέρω ως γνωστή γιατί είναι ένα από τα σχετικά πρώτα πράγματα που μαθαίναμε και στην οργάνωση, ως απάντηση στο επιχείρημα ότι οι κλασικοί προέβλεπαν ότι η επανάσταση θα γίνει σε μια προηγμένη χώρα της δύσης, και συνεπώς: είτε διαψεύστηκαν, είτε η οκτωβριανή επανάσταση «αμέλησε» τις νομοτέλειες του μαρξισμού και της κοινωνικής εξέλιξης –κάτι που «πλήρωσε πολύ ακριβά» στη συνέχεια. Η επιστολή αυτή αναιρεί κατ’ ουσίαν την παραπάνω κριτική. Ο μαρξ είχε διαβλέψει ως προοπτική τη δυνατότητα της ρωσίας να παρακάμψει την καπιταλιστική βαθμίδα στη βάση της ρωσικής αγροτικής κομμούνας και της κοινοτικής ιδιοκτησίας.

Με αυτήν τη σημείωση ο μαρξ δεν προκρίνει την κατίσχυση των κοινοτικών κατάλοιπων επί της τεχνολογικής ανάπτυξης ως βάση για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, όπως διακήρυσσαν κάποιες θεωρίες ναρόντνικης προέλευσης και πανσλαβιστικής χροιάς (χέρτσεν). Αλλά τη βάσιζε, όπως σημειώνει πολύ εύστοχα κι η έλλη παππά στο βιβλίο της για το μύθο και την ιδεολογία στη ρωσία της εποχής, στην ιστορική συγκυρία της επιβίωσης αυτής της κομμούνας και της παράλληλης αξιοποίησης της τεχνολογικής βάσης των χωρών της δύσης, για να μετεξελιχθεί από κοινοτική σε σοσιαλιστική, αποφεύγοντας την ενδιάμεση βασανιστική πορεία. Με άλλα λόγια να καρπωθεί τα καλά κι ωφέλιμα του καπιταλισμού, χωρίς τα δεινά που επέφερε στους λαούς η ανάπτυξή του.

Στη συνέχεια βέβαια η παππά τα κάνει μούσκεμα και λέει ότι αυτός ο συνδυασμός (της καθυστερημένης αγροτικής κοινότητας με τη σταδιακά τεχνολογική της ανύψωση) υπαγόρευε τη συνέχιση της πολιτικής της νεπ ως της μόνης γνήσιας μαρξικής λύσης. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου ότι γράφοντας αυτό το βιβλίο το 90’, η παππά υποστηρίζει ένθερμα το μαρξιστικό χαρακτήρα της περεστρόικα του γκόρμπι. Ο οποίος είχε αποκαταστήσει δυο χρόνια πριν τον μπουχάριν, τον επικεφαλής της αντιπολίτευσης που ήθελε τη μακρόχρονη εφαρμογή της νεπ, και την ίδια στιγμή έβαλλε κατά της κολεκτιβοποίησης και των μαύρων κηλίδων της σταλινικής περιόδου.

Όπως ακριβώς και η παππά. Η οποία φαινόταν να υποτιμά κατάφορα –γιατί κάθε άλλο παρά αγνοούσε- τους παράγοντες που επέβαλαν αντικειμενικά την επιλογή και τους ρυθμούς της κολεκτιβοποίησης (θα μπορούσαν να επιτευχθούν και με άλλα μέσα, μας λέει) αφετέρου τον προσωρινό χαρακτήρα πισωγυρίσματος που είχε η νεπ, η εφαρμογή της οποίας είχε ως αντικειμενικό της σκοπό την πρωταρχική συσσώρευση κεφαλαίου, που θα κινούσε την οικονομία.

Το κεφάλαιο της νεπ και της κολεκτιβοποίησης θα το πιάσουμε ίσως ξεχωριστά σε επόμενο κείμενο. Εφόσον όμως μιλάμε για παράκαμψη του καπιταλισμού και υιοθέτηση του τεχνολογικού κεκτημένου του χωρίς τα αρνητικά του στοιχεία, οφείλουμε να συνυπολογίσουμε ότι αυτή η συσσώρευση στη ρωσία έπρεπε να επιτευχθεί χωρίς τα κανιβαλικά σχεδόν μέσα που μεταχειρίστηκε ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός εις βάρος των αποικιών και του νέου κόσμου, με τις πλούσιες πρώτες ύλες. Επομένως αυτή η συσσώρευση έπρεπε να επιτευχθεί βασικά από ίδιους πόρους και δυνάμεις. Αυτό ήταν που καθόρισε τόσο την προσωρινή προσέλκυση ξένων ιδιωτικών κεφαλαίων στα πλαίσια της νεπ, όσο και το αγροτικό ζήτημα εν γένει, που είχε στον πυρήνα του τη σχέση πόλης-υπαίθρου, προλεταριάτου κι αγροτιάς, ή αλλιώς βιομηχανικού κι αγροτικού τομέα.

Αυτή η ιδέα του συνδυασμού της δυτικής τεχνολογικής βάσης με τη ρώσικη πολιτική ιδιαιτερότητα παρέμεινε στις προσδοκίες των μπολσεβίκων, που πίστευαν ότι ο οκτώβρης ήταν η πρώτη από ένα κύμα επαναστάσεων που θα ακολουθούσε στην υπόλοιπη ευρώπη. Και εν μέρει έτσι έγινε. Αλλά καμία από αυτές τις επαναστάσεις δεν κατάφερε να στερεοποιηθεί και να κρατήσει την εξουσία.

Παρόλα αυτά οι σοβιετικοί εξακολουθούσαν τα πρώτα χρόνια να πιστεύουν πως θα ακολουθούσαν κι άλλες χώρες την τύχη της ρωσίας, που τότε θα σταματούσε να είναι υπόδειγμα και θα γινόταν ξανά καθυστερημένη από τεχνική και πολιτική άποψη, και θα χρειαζόταν εκ νέου τη στήριξη και την υλική βοήθεια της δύσης. Μέχρι που κατάλαβαν πως το ιμπεριαλιστικό σύστημα είχε καταφέρει προσωρινά να κλείσει το επαναστατικό ρήγμα του πρώτου παγκοσμίου πολέμου και να πετύχει μια σχετική σταθεροποίηση. Οπότε προχώρησαν σε καινούριες επεξεργασίες.

Τι έπρεπε λοιπόν να πουν σε αυτή τη συγκυρία οι ρώσοι; Να πουν ότι είναι αντιμαρξιστικό να προχωρήσουμε στην οικοδόμηση των βάσεων του σοσιαλισμού και να την εγκαταλείψουν; Να επιχειρήσουν την πολεμική εξαγωγή της «διαρκούς» επανάστασης, όπως φαντάζονται κάποιοι τροτσκιστές, κι όπως ίσως προσπάθησε εν μέρει επί τρότσκι ο κόκκινος στρατός στην πολωνία, χωρίς κάποιο θετικό αποτέλεσμα;

Έπρεπε να συνεχίσουν στο δρόμο της νεπ μας λέει η έλλη παππά, θεωρώντας την ως μονόδρομο για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση, γιατί μόνο αυτή μπορούσε να εξασφαλίσει τη σύνδεση με την προηγμένη υλική βάση του δυτικού καπιταλισμού, κι όχι ως απαραίτητο ελιγμό της σοβιετικής εξουσίας, για να επιβιώσει και να σταθεί στα πόδια της.

Ο οκτώβρης κι η σοσιαλιστική οικοδόμηση όμως δε βασίστηκαν τελικά σε αυτό το σχήμα του μαρξ για την αγροτική κοινότητα και την ύπαιθρο (τις παραμέτρους του οποίου αναπαράγει δογματικά κι εξωιστορικά η παππά). Αλλά στις πόλεις, την υψηλή συγκέντρωση του προλεταριάτου στα μεγάλα αστικά κέντρα, τις εργατικές οργανώσεις και την πλούσια πολιτική τους πείρα, στη διάρκεια μιας πολύ συμπυκνωμένης, μεστής σε γεγονότα και διεργασίες περιόδους, με τρία επαναστατικά ξεσπάσματα.

Όπως επισήμανε κι ο πλεχάνοφ, οι κοινότητες αυτές αποδιαρθρώθηκαν ραγδαία μετά την αγροτική μεταρρύθμιση του 1861 και το κοινοτικό κεκτημένο εξαλείφθηκε σταδιακά, χωρίς να αποτελεί σημαντικό παράγοντα στα χρόνια της επανάστασης, πόσο μάλλον αργότερα, κατά την περίοδο της κολεκτιβοποίησης, ως βάση των συνεταιρισμών (κολχόζ).

Εφόσον λοιπόν η παππά συμφωνεί με αυτή τη θέση, που την αναφέρει και στη συνέχεια του βιβλίου της, και παραμένει προσκολλημένη στο γράμμα του μαρξισμού κι ενός γράμματος του μαρξ (με μια ορισμένη ερμηνεία του), θα όφειλε να ακολουθήσει με συνέπεια μέχρι τέλους τη διαδρομή του πλεχάνοφ και να καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα με τους μενσεβίκους: αφού η ρωσία έχασε την ευκαιρία να οικοδομήσει σοσιαλισμό στη βάση της αγροτικής κομμούνας (με την τεχνική υποστήριξη της δύσης), θα έπρεπε να το κάνει στη βάση που θα της έδινε η αστική επανάσταση κι η ανάπτυξη του ρώσικου καπιταλισμού. Θέση στην οποία κατέληξαν κι οι μενσεβίκοι και η οποία θα εξηγούσε απόλυτα την πολιτική της συμπάθεια για τη νεπ. (Αυτή αντιθέτως αφοσιώνεται στην εμμονή της με το στάλιν και επιχειρεί να φορτώσει στο σοβιετικό μαρξισμό τη μηχανιστική αντίληψη ότι μια κοινωνία πρέπει να περάσει υποχρεωτικά απ’ όλες τις ενδιάμεσες βαθμίδες και τα συστήματα της κοινωνικής εξέλιξης –φεουδαρχία, καπιταλισμός, σοσιαλισμός, κτλ).

Η επανάσταση όμως δε μπορούσε να βασιστεί στην αστική τάξη. Κι η σοβιετική εξουσία μετά τον οκτώβρη δε μπορούσε να στηριχθεί στην αγροτιά, ούτε φυσικά στη βοήθεια της καπιταλιστικής δύσης –που την αγκάλιασε από τις πρώτες μέρες της ύπαρξής της, για να την πνίξει στρατιωτικά. Στην πραγματικότητα εκτός από τον ιμπεριαλιστικό περίγυρο και τη μόνιμη απειλή που δημιουργούσε, είχε να αντιμετωπίσει και την περικύκλωση από τη ρωσική ύπαιθρο και τους αγρότες που αποτελούσαν το 80% του πληθυσμού της χώρας. Κι αυτό καθόρισε τις αντιφατικές σχέσεις της σοβιετικής εξουσίας με την αγροτική τάξη, που δεν ήταν εξ ορισμού επαναστατική.

Οι μπολσεβίκοι αποτύπωσαν στο πρόγραμμά τους τη συμμαχία με τους φτωχούς αγρότες ήδη επί τσαρικής εξουσίας με την πολιτική φόρμουλα της δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς. Τον οκτώβρη αποδέχτηκαν το πρόγραμμα των εσέρων για τη γη εις βάρος του δικού τους, κι απάλλαξαν τους αγρότες από τους καταπιεστές τους, για να εισπράξουν ως αντάλλαγμα την ενεργό στήριξη της πλειοψηφίας τους στα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου.

Παράλληλα όμως κέρδιζαν χρόνο για την τελική σύγκρουση, όχι με τους φτωχούς αγρότες, αλλά με την «ύπαιθρο»: τους πλούσιους κουλάκους που ξεπηδούσαν μέσα από τα ερείπια της παλιάς κοινότητας και κυρίως με το θεσμό της μικρής ιδιοκτησίας, που αναγεννούσε αυθόρμητα κι αδιάκοπα τις παλινορθωτικές τάσεις του καπιταλισμού.

Αυτή τη μάχη οι μπολσεβίκοι την έδωσαν με τη διαδικασία της κολεκτιβοποίησης. Αλλά αυτό είναι ένα καινούριο κεφάλαιο, που ίσως δούμε σε κάποια άλλη ανάρτηση.

Το σφραγισμένο τραίνο...

...ο γερμανικός χρυσός και οι Μπολσεβίκοι

Από τον Άναυδο – Φεβρουάριος  2013

Ο ειδικός συνεργάτης της κε του μπλοκ άναυδος ανασκευάζει σε αυτό το κείμενο έναν ακόμα δημοφιλή αντικομμουνιστικό μύθο κι αποκαθιστά την ιστορική αλήθεια. Η κε του μπλοκ τον ευχαριστεί για την άδεια να δημοσιεύσει το κείμενο κι εύχεται καλή μελέτη στους σφους αναγνώστες και νηφάλιο σχολιασμό.

1. Εισαγωγή
Στη σειρά που εγκαινίασε ο Ρ για τους μήνες πριν την Οκτωβριανή Επανάσταση αναφέρεται στην απόφαση της Προσωρινής Κυβέρνησης στις 7/7/1917 να συλλάβει τον Λένιν αλλά και άλλους επιφανείς Μπολσεβίκους μετά την αποτυχημένη  εξέγερση του Ιουλίου, Οι κατηγορίες ήταν στην ουσία τρεις: η πρώτη ήταν ότι ο Λένιν ήταν κατάσκοπος της Γερμανίας με αφορμή την άφιξη του στην τσαρική Ρωσία με το περίφημο σφραγισμένο τρένο αλλά και την ‘αποκάλυψη’ εγγράφων που αποκάλυπταν την χρηματοδότηση των Μπολσεβίκων από τον Κάιζερ, η δεύτερη είχε να κάνει με την θέση του Λένιν ενάντια στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο και η τρίτη ότι ήταν υπεύθυνος για την εξέγερση του Ιουλίου 

Στο παρόν κείμενο θα ασχοληθούμε με την πρώτη κατηγορία αλλά και με τη διαμάχη που ξέσπασε στους κύκλους των Μπολσεβίκων για το αν έπρεπε ο Λένιν να παραδοθεί στην Προσωρινή Κυβέρνηση και να αντικρούσει τις κατηγορίες εναντίον του

2. Το σφραγισμένο τρένο
Το Φεβρουάριο του 1917 ανατρέπεται ο τσάρος στη Ρωσία. Ο Λένιν βρίσκεται εξόριστος στην Ζυρίχη χωρίς καμία δυνατότητα επικοινωνίας. Μαθαίνει τα νέα από τις εφημερίδες. Ήδη με τις ευλογίες της κυβέρνησης Κερένσκυ ορισμένοι εχθροί του Τσάρου επιστρέφουν στη Ρωσία.. Ο Πλεχάνοφ επέστρεψε με μία βρετανική τορπιλάκατο. Ο Λένιν όμως δεν δικαιούται να επιστρέψει και η εξήγηση είναι απλή. Μία από τις πρώτες πράξεις του Κερένσκυ ήταν να υποσχεθεί στους Αγγλογάλλους της Ανταντ ότι η Ρωσία θα συνεχίσει τον πόλεμο στο πλευρό τους. Τη δήλωση αυτή την υπέγραψε ο Πλεχάνοφ όχι όμως και ο Λένιν. 

Ο Λένιν ούτε επίσημα αλλά ούτε παράνομα μπορούσε να επιστρέψει στη Ρωσία περνώντας από εδάφη που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο της Ανταντ. Συνεπώς η μόνη εναλλακτική ήταν επιστρέψει στη Ρωσία μέσω της Γερμανίας. Για το λόγο αυτό με τη μεσολάβηση δύο Ελβετών σοσιαλιστών των Γκριμ και Πλάτεν ήρθε σε συμφωνία με τον πρέσβη της Γερμανίας στην Ελβετία να πάει σε κάποιο λιμάνι της Βαλτικής περνώντας μέσα από τα γερμανικά εδάφη. Τα κίνητρα της γερμανικής κυβέρνησης για να δώσει την άδεια αυτή ήταν ξεκάθαρα. Με δεδομένη τη θέση του Λένιν για τον πόλεμο πίστευαν ότι η επιστροφή του θα συντελούσε στο  να βγει η Ρωσία από τον πόλεμο.  Από τη μεριά του ο Λένιν αναλάμβανε το διπλό ρίσκο να κατηγορηθεί από  τους εχθρούς του σαν πράκτορας του Κάιζερ αλλά και να συλληφθεί από τους Γερμανούς που φοβόντουσαν την μετάδοση της επανάστασης στην Γερμανία. Ηδη ο υπουργός εξωτερικών της Προσωρινής Κυβέρνησης Μιλιούκοφ απειλούσε να συλλάβει με την κατηγορία της προδοσίας οποιονδήποτε έφτανε στη Ρωσία μέσω της Γερμανίας. Οι Άγγλοι από τη μεριά τους ρωτούσαν την Προσωρινή Κυβέρνηση τι μέτρα σκόπευε να πάρει για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο που αντιπροσώπευε ο Λένιν

Ο Λένιν έγραψε μία δήλωση για τη συμφωνία του με το Γερμανό πρέσβη. Δε ζητούσε από τους Γερμανούς τίποτε άλλο από το να αφήσουν αυτόν και ορισμένους φίλους του να διασχίσουν τη χώρα. Δεσμεύτηκε να μην βγει κανείς από τη συνοδεία του από το τραίνο καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδρομής και να ζητήσει  με την επιστροφή του στη Ρωσία  την απελευθέρωση ίσου αριθμού Γερμανών αιχμαλώτων πολέμου.  Η δήλωση αυτή του Λένιν υπογράφηκε από Γερμανούς, Γάλλους, Πολωνούς Ελβετούς Σουηδούς και Νορβηγούς σοσιαλιστές κάποιοι από τους οποίους ήταν μέλη των κοινοβουλίων των χωρών τους. Μαζί με τον Λένιν ταξίδεψαν και πέντε μέλη της Μπούντ .  Ένα μήνα αργότερα ο ηγέτης τον Μενσεβίκων Μαρτόφ ακολούθησε ακριβώς τον ίδιο δρόμο με τον Λένιν χωρίς φυσικά να κατηγορηθεί για προδοσία. Ο Τρότσκι που αρχικά συνελήφθηκε στον Καναδά από τους Βρετανούς απελευθερώθηκε μετά από την παρέμβαση της Προσωρινής Κυβέρνησης. Το τραίνο δεν ήταν στην κυριολεξία σφραγισμένο απλώς οι επιβάτες του δεν κατέβηκαν από αυτό όσο βρισκόταν σε γερμανικό έδαφος. Ο Λένιν ζήτησε όπως προέβλεπε η συμφωνία του  την απελευθέρωση των γερμανών αιχμαλώτων αλλά η Προσωρινή κυβέρνηση αρνήθηκε.  Φτάνοντας ο Λένιν στην Πετρούπολη και αφού αποχώρησε στη μέση του καλωσορίσματος από τον μενσεβίκο πρόεδρο του σοβιέτ της πόλης Τσχάιτζε απευθύνθηκε στους συγκεντρωμένους με τα παρακάτω λόγια :

Ο λαός χρειάζεται ειρήνη. Ο λαός χρειάζεται ψωμί. Ο λαός χρειάζεται γη. Και σας δίνουν πόλεμο πείνα και καθόλου ψωμί. Άφησαν τη γη στους τσιφλικάδες... Πρέπει να παλέψουμε για την κοινωνική επανάσταση, να παλέψουμε μέχρι το τέλος μέχρι την πλήρη νίκη του προλεταριάτου Ζήτω η επανάσταση! 


3. Ο χρυσός των Γερμανών
Στις 4/7/1917  και στο μέσο της αντι-κυβερνητικής εξέγερσης ο Π. Περεβερζεφ υπ. Δικαιοσύνης της Προσωρινής κυβέρνησης εξέδωσε ένα δελτίο τύπου στο οποίο κατηγορούσε τους ηγέτες των Μπολσεβίκων για προδοτικές ενέργειες. Σύμφωνα με την Προσωρινή Κυβέρνηση ο Λένιν είχε σταλεί στη Ρωσία από τη Γερμανική κυβέρνηση για να ενισχύσει τις προσπάθειες για μια χωριστή ειρήνη με τη Γερμανία αλλά και για να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των Ρώσων στην Προσωρινή Κυβέρνηση. Μάλιστα σύμφωνα με τον υπουργό η Γερμανική κυβέρνηση ενίσχυε οικονομικά τους Μπολσεβίκους με ποσά που έφταναν στην Πετρούπολη μέσω Στοκχόλμης, Ο αποστολέας ήταν ο Μπολσεβίκος Γιακουμπ Φερστενμπεγκ (Χανεκι) και οι παραλήπτες ο Μπολσεβίκος δικηγόρος Μιετσισλαβ Κοζλόβσκι και η Ευγενία Σουμενσον ιδιοκτήτες μιας εμπορικής εταιρίας. Οι αποδείξεις της δήθεν προδοσίας ήταν δύο ειδών. Κατ’ αρχήν η αμφιλεγόμενη κατάθεση ενός δόκιμου του Δ. Ερμολένκο που ανέφερε ότι ενώ ήταν αιχμάλωτος πολέμου πληροφορήθηκε από Γερμανούς αξιωματικούς ότι ο Λένιν ήταν πράκτορας τους. Κατά δεύτερον μία σειρά τηλεγραφημάτων από και προς την Πετρούπολη των παραπάνω προσώπων. Μετά από έρευνα δύο εβδομάδων ο εισαγγελέας της Πετρούπολης απήγγειλε στους ηγέτες των Μπολσεβίκων την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας. Η Προσωρινή Κυβέρνηση δεν πρόλαβε να πάει τους Μπολσεβίκους σε δίκη γιατί τον Οκτώβριο οι Μπολσεβίκοι κατέλαβαν την εξουσία.

Βέβαια το χεράκι της στην προβοκάτσια ενάντια στους Μπολσεβίκους το είχε κατ' αρχήν βάλει η γαλλική κυβέρνηση και οι γαλλικές μυστικές υπηρεσίες. Ήδη τον Απρίλιο του 1917 ο Αλμπερτ Τόμας επιφανής σοσιαλιστής και μέλος της γαλλικής κυβέρνησης ενημέρωσε τους Κερένσκι, Τερεστσένκο και Νεκράσοφ ότι οι γαλλικές μυστικές υπηρεσίες υποπτεύονταν ότι ο Λένιν συνεργαζόταν με τους Γερμανούς. Τον Ιούνιο του 1917 ο λοχαγός και μέλος της γαλλικής στρατιωτικής αποστολής στην Πετρούπολη ενημέρωσε τον Τερεστσένκο (υπουργός Εξωτερικών της Προσωρινής Κυβέρνησης) ότι οι γαλλικές μυστικές  υπηρεσίες υπέκλεψαν τηλεγραφήματα μεταξύ του Λένιν και των ανθρώπων του στη Στοκχόλμη που ‘αποδείκνυαν’ τη συνεργασία του με τους Γερμανούς.  

4. Η διαμάχη
Το αν ο Λένιν έπρεπε να παραδοθεί στην Προσωρινή κυβέρνηση και να δικαστεί δίχασε την ηγεσία των Μπολσεβίκων. Αρχικά ο ίδιος ο Λένιν σκέφτηκε να παραδοθεί και να παρουσιαστεί στο δικαστήριο αρκεί να λάμβανε εγγυήσεις για την ασφάλεια του. Οι εγγυήσεις αυτές ζητήθηκαν από την εκτελεστική επιτροπή του σοβιέτ της Πετρούπολής που βρισκόταν στα χέρια των ρεφορμιστών αλλά  και σε μυστική συνεννόηση με την Προσωρινή Κυβέρνηση. Αυτό στάθηκε αδύνατο και έτσι ο Λένιν αποφάσισε να περάσει στην παρανομία.

Το θέμα της παράδοσης του Λένιν συζητήθηκε στο 6ο Συνέδριο των Μπολσεβίκων που έγινε στην παρανομία από τις 16/7 ως τις 3/8 του 1917. Οι Κάμενεφ,  Ρύκοφ, Τρότσκι και άλλοι υποστήριξαν στο συνέδριο ότι ο Λένιν έπρεπε να παρουσιαστεί στο δικαστήριο και να αντιμετωπίσει τις κατηγορίες. Αντίθετα ο Στάλιν υποστήριξε με σθένος ότι ο Λένιν δεν έπρεπε σε καμία περίπτωση να παραδοθεί. Αυτή ήταν και η τελική απόφαση του 6ου συνεδρίου για το θέμα αυτό. Στις 8/7 ο Λένιν στο άρθρο του με τίτλο 'το ζήτημα της εμφάνισης των ηγετών των Μπολσεβίκων στο δικαστήριο’ εξηγεί ότι:

(...) Οι αρχές δεν χρειάζονται μία δίκη αλλά μια εκστρατεία καταδίωξης ενάντια στους διεθνιστές. Αυτό που επιδιώκει ο Κερένσκυ και ΣΙΑ είναι να τους βάλει στη φυλακή και να τους κρατήσει εκεί. Ας δουλέψουν οι διεθνιστές παράνομα όσο μπορούν αλλά να μην κάνουν το λάθος να εμφανιστούν στο δικαστήριο με τη δική τους θέληση (...) 

Ήταν σε αυτό ακριβώς το συνέδριο που, παρόλη την πολύχρονη διαμάχη του με τους Μπολσεβίκους και τον ίδιο τον Λένιν, ο Λ. Τρότσκι προσχώρησε τελικά στο Μπολσεβίκικο κόμμα και εκλέχθηκε μάλιστα στην Κεντρική Επιτροπή του. Όταν εκδόθηκαν τα εντάλματα σύλληψης των Λένιν, Καμενεφ και Ζηνόβιεφ, ο Τρότσκι έστειλε μία επιστολή στην Προσωρινή Κυβέρνηση όπου έθετε εαυτόν στη διάθεση της. Αντί να περάσει στην παρανομία όπως ο Λένιν ζήτησε να εκδοθεί και γι' αυτόν ένα ένταλμα σύλληψης υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση δεν είχε κανένα λόγο να τον εξαιρέσει από τις συλλήψεις μιας και αυτός επίσης ήταν ενάντια στην πολιτική της Προσωρινής Κυβέρνησης! Η κυβέρνηση δεν του χάλασε το χατίρι και τον συνέλαβε άμεσα.  

Στο τέλος του Σεπτεμβρίου του 1917 η δικαστική έρευνα για τις υποτιθέμενες δοσοληψίες των Μπολσεβίκων με τους Γερμανούς έλαβε τέλος. Η πλειοψηφία των φυλακισμένων Μπολσεβίκων αφέθηκαν ελεύθεροι. Η Α. Κολοντάι, ο Α. Λουνατσαρσκι και ο Λ. Τρότσκι είχαν απελευθερωθεί ήδη στα τέλη του Αυγούστου, όταν η κυβέρνηση Κερένσκι έψαχνε εναγωνίως συμμάχους για να αντιμετωπίσει τη στάση του στρατηγού Κορνίλοφ. 

Παραμένουν αντικείμενο υποθέσεων οι προθέσεις όλως αυτών που ήθελαν να παραδοθεί ο Λένιν στην Προσωρινή Κυβέρνηση είναι όμως βέβαιο ότι μια τέτοια κίνηση θα στερούσε από την επικείμενη επανάσταση τον ηγέτη της.


5. Επιμύθιο
Δώδεκα χρόνια μετά ο αποστάτης Τρότσκι χρησιμοποίησε την ιστορία του ‘σφραγισμένου τραίνου’ για να δικαιολογήσει τους αντικομμουνιστικούς λίβελους που έγραφε επί πληρωμή στις εφημερίδες του συγκροτήματος του θαυμαστή του Χίτλερ Χιρστ.

(...) Φυλακισμένος από τους θερμιδοριανούς στην Κωνσταντινούπολη χρησιμοποιώ τον αστικό τύπο σαν ένα σφραγισμένο τραίνο για να πω την αλήθεια σε όλο τον κόσμο. Οι επιθέσεις των Σταλινικών ενάντια στον ‘Κον Τρότσκι’, βλακώδεις στην ερμηνεία τους δεν είναι τίποτε άλλο παρά η επανάληψη των αστικών και σοσιαλ-επαναστατικών επιθέσεων ενάντια στον ‘Χερ Λένιν’. Σαν τον Λένιν κοιτάζω με ήρεμη περιφρόνηση τη κοινή γνώμη των Φιλισταίων και των γραφειοκρατών το πνεύμα των οποίων αντιπροσωπεύει ο Στάλιν (...)

Ετσι μια υποχώρηση, ένας ελιγμός που έφερε τον ηγέτη της επανάστασης στην επαναστατημένη Ρωσία, έγινε το ψιμύθιο για να κρυφτεί η συνεργασία του Τρότσκι με τον ταξικό εχθρό.

Το τραγούδι της ενότητας

Λοιπόν ξέρεις δεν υπάρχει ίσως πιο δυνατό και λανθασμένο στερεότυπο απ' το ότι εμείς είμαστε οι κακοί σεχταριστές κι οι άλλοι οι καλοί ενωτικοί, που τους αποκρούουμε αναίτια κι ανεξήγητα.

Πάρε και μέτρα μόνο μερικά παραδείγματα των τελευταίων ημερών. Στους αγρότες η τακτική μας είναι στο έπακρο ενωτική. Σε τέτοιο βαθμό που αν υπήρχε τα προηγούμενα χρόνια κάποιο σημείο για να γίνει κριτική, αυτό ήταν ότι ήμασταν υπέρ του δέοντος ενωτικοί (πχ με κάποιους δεξιούς αγροτοσυνδικαλιστές) κι όχι για το αντίθετο.

Στην απεργία των ναυτεργατών, την οργάνωση του αγώνα και την περιφρούρησή του, τα σήκωσαν σχεδόν εξ ολοκλήρου οι δικές μας δυνάμεις. Και μιλάμε για έναν χώρο, όπου δεν έχουμε καν την πλειοψηφία στο διοικητικό συμβούλιο της ομοσπονδίας -ο πρόεδρός του, ο νταλακογιώργος είναι συνδικαλιστικό στέλεχος του συνασπισμού. Παρόλα αυτά όταν ήρθε η κουβέντα στις ευθύνες της ομοσπονδίας, ο τσιμπόγλου έλεγε: δεν είναι της ώρας αυτά, θα τα δούμε αργότερα.

Στην απεργία του μετρό, που δεν είναι σωματείο που συσπειρώνεται στο παμε, οι δικοί μας έσπευσαν πρώτοι τα ξημερώματα, μετά την εισβολή των ματ στο αμαξοστάσιο. Και την επόμενη μέρα είχαμε συλλαλητήριο συμπαράστασης συνολικά στον αγώνα στις μεταφορές. Ενώ ο πρόεδρος του σωματείου (πασοκογενές στέλεχος, που στις τελευταίες εκλογές κατέβηκε με την ανταρσύα) έβγαινε στο ραδιόφωνο κι έλεγε ότι κρύβεται για να μην τον συλλάβουν, την ίδια ώρα που μοιράζονταν τα χαρτιά της επιστράτευσης στους απεργούς.

Στο περίφημο σουμουτου (σωματείο μισθωτών τεχνικών), όπου όλες οι άλλες δυνάμεις, από σύριζα μέχρι ελαφρά αναρχία, συμφωνούν σε κάθε συνέλευση σε ένα κοινό πλαίσιο απέναντι σε αυτό της εσακ, την τελευταία φορά τους κάναμε πρόταση να κατεβάσουμε κοινό πλαίσιο για όλα τα θέματα πλην της συγκέντρωσης, εφόσον δεν υπήρχε συμφωνία επ' αυτού. Αλλά απορρίφθηκε συνοπτικά, για να καταγραφεί η απόφαση του σωματείου στη συγκέντρωση των πρωτοβάθμιων.

Εν τω μεταξύ στις συγκεντρώσεις του παμε (όπου μας έχουν γανιάσει για τα κομματικά καπέλα), δεν υπάρχει για δείγμα ούτε μία κομματική σημαία, ενώ κατεβαίνει ευρύτερα κόσμος, που είναι ζήτημα αν ψηφίζει το κόμμα στις εκλογές. Κι εσχάτως σπανίζουν και τα "αυτοαναφορικά" συνθήματα για το παμε καθαυτό.

Στη θεσσαλονίκη ειδικά, όταν η πορεία μας σταύρωσε με την προσυγκέντρωση της καμάρας, δεν είχαμε ούτε κορδόνια περιφρούρησης, ούτε ζώνες, ούτε τίποτα. Ενώ οι αναρχοσυνδικαλιστές της εσε θυμήθηκαν να φωνάξουν ούτε παμέ (ο τόνος στη λήγουσα για να βγαίνει η ρίμα) ούτε γσεε, και στη συνέχεια την έπεσαν ενωτικά στους καμένους των ανελ, που -αν δεν κάνω λάθος- προσπάθησαν να βρουν καταφύγιο στα δικά μας μπλοκ.

Τα βάζεις κάτω, τα ζυγίζεις και λες: φαντάσου δηλ να ήμασταν κι ενωτικοί, τι θα γινόταν..

Βάλ' τα τώρα κάτω να δεις κι από την άλλη πλευρά σε τι μεταφράζεται η ενότητα, σε διάκριση με το δικό μας σεχταρισμό.
Αν δεις τις απεργιακές συγκεντρώσεις της αθήνας πχ, ο μισός σύριζα καλεί (ως κόμμα) στο πεδίο του άρεως με τη γσεε, κι ο άλλος μισός στο μουσείο, για να ακολουθήσει από πίσω την πορεία της γσεε. Αν δεις την ανταρσύα το ίδιο. Ο κάθε χώρος έχει τη δική του συνδικαλιστική κίνηση και διαφορετική τακτική, ακόμα κι από τις δυνάμεις που βρίσκονται στο ίδιο μετωπικό σχήμα -και με τις οποίες συμμαχεί εκλογικά. Κι όλοι μαζί έχουν δεκάδες κομματικά πανό και σημαίες, και δυο-τρεις αλυσίδες ενδεικτικά πίσω από το καθένα, για να ακολουθήσει το επόμενο μπλοκ.

Τι ενότητα είναι λοιπόν αυτή που χτίζεται από τα πάνω με συμφωνίες εκλογικού (και οσονούπω κυβερνητικού) χαρακτήρα, χωρίς να περπατά στο εργατικό κίνημα; Και γιατί πρέπει να νιώθει υπόλογος και να απολογείται όποιος χώρος έχει διαλέξει να απέχει από τέτοια "ενωτικά" μαγειρέματα;

Θα μου πεις το ζητούμενο είναι η κοινή δράση στο σήμερα για το πρόβλημα επιβίωσης που αντιμετωπίζει ο ελληνικός λαός κι απαιτεί άμεση λύση, κτλ. Ωραία.
Δες λοιπόν αυτή την πρόταση εκπαιδευτικών του σύριζα, που δημοσίευσε τις προάλλες η αυγή, για μια αριστερή δοε (διδασκαλική ομοσπονδία). Στην ουσία μιλάνε για "αριστερά σωματεία", με δηλωμένη πολιτική κατεύθυνση. Τι είδους ενωτική αντίληψη μες στο κίνημα είναι αυτή που διαχωρίζει τους εργαζόμενους με βάση την κομματική-πολιτική τους ένταξη, αντί να επικεντρώνει στο κοινό ταξικό συμφέρον των εργαζομένων και τον κοινό αγώνα για να λύσουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν;

Αυτοί που στις πλατείες υποτάχθηκαν πλήρως στην "αυθόρμητη" λογική του ακομμάτιστου -για να την εξαργυρώσουν εκλογικά- μιλάνε τώρα για αριστερά σωματεία. Αλλά όταν τους χρειάζεται, επαναφέρουν την ίδια λογική για να αποκλείσουν "ενωτικά" τους κακούς σεχταριστές από τη συνδικαλιστική δράση και τις αρχαιρεσίες του σωματείου, όπως πχ στην ικαρία, όπου οι "ενωτικές αριστερές δυνάμεις" της ελμε απέκλεισαν από το ψηφοδέλτιό μας μια εκπαιδευτικό, επειδή ήταν αποσπασμένη εδώ κι έναν χρόνο σε δουλειά του κόμματος.

Τι είδους ενιαίο εργατικό μέτωπο μπορεί να συγκροτηθεί άραγε με αυτόν τον τρόπο; Φαντάσου δηλ να ήταν τίποτα σεχταρισταί, σαν κι εμάς, και να μην ήταν έμπλεοι φιλικών κι ενωτικών διαθέσεων.

Τέτοιου είδους ενότητα όμως μπορούμε να τους την χαρίσουμε. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα πιο διαλυτικό (λικβινταριστικό, όπως το λέμε στη δική μας ορολογία) από αυτήν "την ενωτική" τακτική, που επικαλείται μηχανικά ή και υποκριτικά την ενότητα, χωρίς να την επιθυμεί κατά βάθος. Κι όταν την πετυχαίνει το κάνει κυρίως από τα πάνω, σε εκλογική κι ολοένα πιο δεξιά πολιτική βάση.

Ενώ κάθε φορά που εκφράστηκε πολιτικά κατά το παρελθόν -ενίοτε και με τη συμμετοχή των κομμουνιστών- προσθέτοντας το δικό της λιθαράκι στο μεταμοντέρνο πολιτικό χυλό, έγινε πολύ φανερό ποια ακριβώς ήταν η στόχευσή της ως προς το κόμμα: η διάλυσή του ως αυτοτελής κι οργανωμένη πρωτοπορία.
Τη στιγμή που οι ίδιες δυνάμεις "κλαψουρίζουν" με αστικά σχεδόν κριτήρια για το "μονοκομματικό μοντέλο του υπαρκτού σοσιαλισμού" που θα τους στερούσε μελλοντικά τη δυνατότητα να διατηρήσουν με συντεχνιακό σχεδόν πνεύμα το μαγαζάκι τους, που βρίσκεται στα όρια της επιβίωσης.

Είναι ελεύθεροι λοιπόν να συνεχίσουν χωρίς το κόμμα την "ενωτική" τους πορεία και να τραβήξουν πιασμένοι χέρι-χέρι προς το βούρκο, όπως έλεγε στον καιρό του ο βλαδίμηρος. Όταν μιλάνε για ενότητα και συμμαχία οι κομμουνιστές, εννοούν κάτι πολύ πιο βαθύ και στέρεο, για να το αφήσουν να κυλιστεί σε αυτό το βούρκο των τακτικισμών και να εκφυλιστεί.

Είναι εντελώς διαφορετικής ποιότητας ζήτημα το πώς την παλεύουν και την προωθούν και αν θα μπορούσαν να το κάνουν καλύτερα. Είναι τελείως διαφορετικό ζήτημα αν ο κάθε σύντροφος στον χώρο του μαθαίνει να είναι μαζικό στοιχείο και να συσπειρώνει τον κόσμο γύρω του, να τραγουδάει για να τον σμίξει κι όχι για να ξεχωρίσει από αυτόν. Το ίδιο κι η τακτική συμμαχιών του κόμματος και το πώς υπηρετεί τη συγκέντρωση δυνάμεων για το στρατηγικό στόχο.
Που μπορεί να συμπεριλάβει μελλοντικά κάποια κομμάτια του σύγχρονου "ενωτικού" μπλοκ, αλλά σε καμία περίπτωση το σύνολό τους και το είδος της ενότητας που προωθούν σήμερα.

Ενωτικά στα UHF

Τις τελευταίες μέρες έχει στοιχειώσει το μυαλό μου αυτή η φαεινή ενωτική πρόταση της αυγής –να παραμείνει η συχνότητα του 902 «στην αριστερά, όπου και δόθηκε»- και προσπαθώ να σκεφτώ πώς ακριβώς το φαντάζονται και πώς θα μπορούσε να είναι.

Θα μπορούσε πχ να υπάρχει ένα κεντρικό δελτίο ειδήσεων με δυο παρουσιαστές, ένα δικό μας κι έναν των αναθεωρητών και να λέει ο καθένας τα δικά του· να παρουσιάζει δηλ τις δικές του ειδήσεις, ή και την ίδια είδηση με δυο διαφορετικά βιντεάκια, ένα για κάθε εκδοχή. Θα προλόγιζε πχ ο δικός μας παρουσιαστής αυτό το προλεκάλτ αισθητικής σποτάκι που βγάλαμε για το ταξίδι του τσίπρα στην αμερική, και στο κλείσιμο θα ‘λεγε: ακολουθεί τώρα η οπορτουνιστική εκδοχή των πραγμάτων.

Ή θα έβγαινε πχ έκτακτο απεργιακό δελτίο με το δικό τους παρουσιαστή την τετάρτη και ζωντανή σύνδεση με τον κούκο για ανταπόκριση από τη συγκέντρωση της γσεε, να μας πει τι κάνουν οι άλλοι τρεις. Και στο καπάκι θριαμβολογικά σχόλια για το μέγα πλήθος, με πλάνα αρχείου από τα μπλοκ της πορείας του παμε προς επίρρωση, και προσεκτικά σβησμένα τα διακριτικά στα πανό –τώρα που πήρανε το κολάι απ’ τις αφίσες με το φότοσοπ- για να μη φαίνεται η απάτη στο μέσο τηλεθεατή.

Μετά θα χωρίζαμε τις μέρες του προγράμματος και στη δική τους σειρά οι τηλεοπτικές βραδιές θα γέμιζαν με πολιτικές συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης κι ιππότες της παναριστεράς να κουβεντιάζουν για το ενδεχόμενο και την ανάγκη σχηματισμού μιας αριστερής κυβέρνησης –πλην λακεδαιμονίων- παζαρεύοντας ζωντανά τα χαρτοφυλάκια. Εναλλακτικά θα μπορούσε να υπάρχει θεματική συζήτηση με καλεσμένο το γιώργο ρούση για τα τρία σίγμα του (σταλινικού, σεχταριστικού, συντηρητικού) κκε και τα τρία σίγμα που μας ενώνουν (συγκυβέρνηση 89’, σχηματισμός εργατικής κυβέρνησης, σύριζα). Ή μια σειρά εκπομπών σε εβδομαδιαία βάση με τη δεξαμενή σκέψης (think tank) του σύριζα, νίκο κοτζιά και τίτλο: κράτος και μεταρρύθμιση, μια άλλη ματιά στο λένιν.

Τα σαββατοκύριακα, την ζώνη υψηλής τηλεθέασης (prime time) θα κοσμούσε το βαρύ πυροβολικό του σταθμού: ένα τηλεπαιχνίδι τύπου ριάλιτι, με όλους τους τηλεαστέρες οικονομολόγους: καζάκης, λαπαβίτσας, βαρουφάκης, μηλιός, κ.ά. Με βαρυσήμαντες οικονομικές αναλύσεις κι υποψήφιος προς αποχώρηση –στη θέση του αδύναμου κρίκου- που θα αναδεικνύονταν μέσα από αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες και τη μαζική ψηφοφορία πολιτών που θα συγκεντρώνονταν στις πλατείες για να κρίνουν τους διαγωνιζόμενους.

Στις δικές μας βραδιές θα περιείχε την εκπομπή «στα μπλόκα της αγροτιάς» με το βαγγέλη μπούτα και ζωντανή σύνδεση με το μπλόκο της νίκαιας, καθώς και το «εργάτες, αγρότες, φοιτητές», που θα καταπιανόταν με το πώς προχωρά το μέτωπο ενάντια στις πολυεθνικές –και όχι μόνο- και η πρόοδος της λαϊκής συμμαχίας στους χώρους δουλειάς και τις γειτονιές. Τα σαββατόβραδα θα υπήρχε κάποιο ψυχαγωγικό πρόγραμμα με τη σεμίνα διγενή και τον απόστολο γκλέτσο –που έχει προϋπηρεσία από τον 902 σε αντίστοιχες εκπομπές- με μουσική και καλεσμένους, στο στιλ του «κοίτα τι έκανες» -που ως τίτλος, θα μπορούσε ίσως να παραπέμπει ως υπονοούμενο ακόμα και στον υπαρκτό σοσιαλισμό που γνωρίσαμε.

Στην πρωινή ζώνη το πρόγραμμα θα άνοιγε με το ενημερωτικό μαγκαζίνο όπως μπαίνεις αριστερά και παρουσιαστή τον κώστα αρβανίτη, που τον έχουνε απολύσει από παντού και έχει μείνει άνεργος. Θα συνέχιζε με την εκπομπή «σύντροφοι είμαστε όλοι» με τη μαριλίζα ξενογιαννακοπούλου που διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα, γιατί είχε σύντροφό της στο πασόκ τον πάγκαλο, που ανταποκρίνεται στην κυριολεκτική σημασία (βάση ετυμολογίας) της λέξης σύντροφος, με αυτό το περίφημο: όλοι μαζί τα φάγαμε –άλλο αν κάποιοι έφαγαν και τις κάλτσες τους, που έλεγε παλιά ο χάρρυ κλυνν, και κάποιοι άλλοι τα ψίχουλα που περίσσεψαν.

Αμέσως μετά θα προβάλλονταν οι εκπομπές «στο βούρκο» και «σύντροφος είσαι και φαίνεσαι» με πολεμική στον οπορτουνισμό κάθε απόχρωσης, απ’ τη δική μας σκοπιά κι επιμέλεια της ιδεολογικής επιτροπής της κετουκε. Κι αργότερα το χιουμοριστικό πρόγραμμα «σύντροφοί μου τους γέλασα» με το γιώργο πάντζα και τον πολιτικό του θίασο. Γκεστ σταρ ο λάκης λαζόπουλος.

Στη μεσημεριανή ζώνη θα υπήρχαν ανάλαφρες εκπομπές με σχόλια και παραπολιτικά κουτσομπολιά από τις τάσεις και τις ενδοφραξιονιστικές αντιθέσεις του σύριζα και εναλλακτικά από το συντονιστικό της ανταρσύα· καθώς επίσης και καυτό ρεπορτάζ από το σταυρόπουλο του βήματος και τον πέτρο χαρκοβίτη του εργατικού αγώνα για τα ενδότερα μυστικά στο γυάλινο κτίριο του περισσού.

Το απόγευμα θα έπαιζε η εκπομπή «συντροφικά μαχαιρώματα» με εκλογικά μαγειρέματα και πολλές συνταγές για την κουζίνα του μέλλοντος από διάφορους επίδοξους πολιτικούς σεφ. Και η δραματική-κοινωνική σειρά «αριστερά της εδέμ» για το σοσιαλιστικό παράδεισο που χάσαμε και το προπατορικό αμάρτημα των εμπορευματικών σχέσεων, με πρωταγωνιστή τον κώστα καζάκο στο ρόλο του κακού επιχειρηματία, που τον καθιέρωσε στη λαϊκή συνείδηση της μέσης νοικοκυράς.

Ενδιάμεσα, πριν από το κεντρικό δελτίο, θα προβάλλονταν ιστορικά ντοκιμαντέρ, με περιεχόμενο που θα άλλαζε από μέρα σε μέρα. Τη μία θα αφορούσε την προσφορά του στάλιν στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού και την επομένη θα έπαιζε ένα αφιέρωμα για το κατίν και τα «αναρίθμητα σταλινικά εγκλήματα», με τη σημαντική κι ανιδιοτελή συμβολή του στέλιου κούλογλου.

Το ίδιο ακριβώς θα συνέβαινε και με εκπομπές άλλου ύφους. Τη μία μέρα πχ ο σταθμός θα είχε ένα αφιέρωμα με τον αρβανίτη –ως μέλος του δσ του κεθεα αυτή τη φορά- για τη σημασία της πρόληψης της απεξάρτησης και των στεγνών προγραμμάτων. Και την επομένη ένα αφιέρωμα στο φεστιβάλ του legalize it για την νομιμοποίηση των μαστουρογόνων ουσιών.

Τα πρωινά του σαββατοκύριακου θα ήταν η ώρα του παιδιού και του εξωκοινοβουλίου, με πλούσιο παιδικό πρόγραμμα και ποικίλες εκπομπές, όπως «αριστερή παρέκκλιση», «αριστερίξ και οβελίξ», «όλη η εξουσία στα σοβιέτ φοιτητών», οι οποίες θα μεταδίδονταν σε επανάληψη και τις βραδινές ώρες, κατόπιν απαίτησης πολλών τηλεθεατών που ήθελαν, αλλά δε μπόρεσαν να ξυπνήσουν αρκετά νωρίς για να τις παρακολουθήσουν.

Εν πάση περιπτώσει αυτός είναι μόνο ένας πρόχειρος σκελετός με ένα αρχικό προσχέδιο, το οποίο μπορεί να εμπλουτιστεί με τις ιδέες και τις προτάσεις των σφων αναγνωστών για τις προσθήκες που απαιτούνται. Η ουσία όμως βρίσκεται αλλού κατά τη γνώμη μου.

Έμαθαν πως πτωχεύουμε, πλάκωσε κι ο σύριζα. Με μικρομέγαλη νοοτροπία, πολιτικά νεόπλουτου, που θέλει να βάλει στο χέρι τη συχνότητα, χωρίς να νοιάζεται για τα προσχήματα και τα σάλια που τρέχουν από το απύλωτο στόμα του, γιατί έχει λεφτά να την τρέξει και μεταχειρίζεται κάθε πολιτικό σόφισμα για να το καταφέρει. Αν και ξέρει ότι κατά πάσα πιθανότητα θα μείνει με την όρεξη. Κι όχι μόνο για τη συχνότητα του 902, αλλά και για άλλα ζητήματα που τον καίνε περισσότερο...

Αλφειού και Δημητσάνας γωνία

Εκεί είναι το σπίτι όπου συναντήσαμε τον τελευταίο επιζώντα της μάχης του λόχου σπουδαστών του ελας –που πέρασε στην ιστορία με το όνομα λόρδος μπάιρον-: το φοίβο τσέκερη. Το βαφτιστικό του όνομα είναι φώτης (αν και οι περισσότεροι τον γνωρίζουν με το ψευδώνυμό του από το αντάρτικο), και οι γιατροί στη σοβιετική ένωση, όπου πήγε να θεραπευτεί, τον φώναζαν (κάτι σαν) φώτση, γιατί η προφορά τους ήταν κάπως βαριά.

Ο τσέκερης σήμερα βαδίζει στα 92 του (ή 91μισό όπως επιμένει ο ίδιος, για να μην του κλέβουμε χρόνια), σχεδόν συνομήλικος με το κόμμα και φοράει ένα παπούτσι με υπερυψωμένη σόλα, γιατί το δεξί του πόδι είναι πιο κοντό από το αριστερό, έχοντας κληρονομήσει ως παράσημο και μια ελαφρά μορφή αναπηρίας από εκείνη τη μάχη στο πολυτεχνείο, την πρώτη μέρα των δεκεμβριανών. Το ίδιο πόδι δηλαδή, που διάφοροι θεράποντες γιατροί ήθελαν κατά καιρούς να του το κόψουν, αλλά του το γλίτωσαν, αρχικά ο πέτρος κόκκαλης και αργότερα οι σοβιετικοί γιατροί. Όμως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι η διαύγεια στο λόγο και τη σκέψη του –και με βάση αυτά πολύ δύσκολα καταλαβαίνει κανείς ότι διανύει τη δέκατη δεκαετία της ζωής του.

Γιατί ονομάστηκε έτσι ο λόχος σπουδαστών των φοιτητών; Ήταν προφανώς και αυτός ένας τρόπος για να δείξουμε στους άγγλους τα φιλικά μας αισθήματα κι ότι δεν τους θεωρούμε εχθρούς, μολονότι συνεχιζόταν ακόμα ο παγκόσμιος πόλεμος, και αυτοί έρχονταν κατά χιλιάδες σε μια χώρα, όπου δεν υπήρχε ούτε ένας γερμανός. Κι ο λαός τους καλωσόριζε με ταμπέλες που έγραφαν welcome.

Παρά την υποδοχή ο τσέκερης τραυματίστηκε απ’ τους άγγλους την πρώτη μέρα των δεκεμβριανών, σε ένα διάλειμμα της μάχης για την κατάληψη της γενικής ασφάλειας, που τότε ήταν απέναντι από το πολυτεχνείο, πατησίων και στουρνάρα. Οι άγγλοι θέρισαν όσους ελασίτες κάθονταν στο διάδρομο για να κάνουν ένα τσιγαράκι και μετά έδωσαν στους υπόλοιπους «αναρχικούς» τελεσίγραφο και μια τρίλεπτη προθεσμία να οπισθοχωρήσουν.

Οι δικοί μας αναγκάστηκαν τελικά να υποχωρήσουν από την μπουμπουλίνας, μετά από τον πρώτο βομβαρδισμό, αφήνοντας πίσω τους νεκρούς και τραυματίες, κι ανάμεσά τους το φοίβο τσέκερη, που αιμορραγούσε ακατάπαυστα. Κι αν ζει σήμερα το οφείλει σε έναν ηρωικό τραυματιοφορέα, ο οποίος αγνόησε τον κίνδυνο, τον έβαλε σε ένα φορείο, το έσυρε μόνος του ως την πύλη, το πέρασε πάνω απ’ τις γραμμές του τραμ και το παρέδωσε σε έναν ελασίτη που φυλούσε σκοπιά στην οδό πολυτεχνείου. Κι από εκεί στο πρώτων βοηθειών, που βρίσκεται ακόμα και σήμερα στην τρίτης σεπτεμβρίου.

Ύστερα ακολούθησε η θεραπεία, οι περιπέτειες με την υγεία του, η κράτηση στο νοσοκομείο, το ανθρωποκυνηγητό με τους μοναρχοφασίστες, η γνωριμία με τον πέτρο κόκκαλη, τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου, τα μέτρα επιείκειας, οι αναρίθμητες δυσκολίες να εργαστεί στο αντικείμενό του ως αρχιτέκτονας, λόγω των φρονημάτων του...

Και μια σειρά δραματικά και συναρπαστικά γεγονότα, που όποιος σφος αναγνώστης ενδιαφέρεται να μάθει, μπορεί να τα βρει στα βιβλία του φοίβου τσέκερη από τις εκδόσεις εντός: «εδώ πολυτεχνείο στα χρόνια της κατοχής» και «περιπέτεια». Και τα οποία φεύγουν νεράκι, αφήνοντας πολύ καλές εντυπώσεις στον αναγνώστη, αλλά κι έναν κόμπο στο στομάχι για το ηττημένο μεγαλείο αυτού του κινήματος με τις λαμπρές προοπτικές που είχε μπροστά του.

Εν πάση περιπτώσει η προσωπική μαρτυρία δε μπαίνει εδώ για να σκεπάσει με το ατομικό δράμα το γενικό πολιτικό κλίμα εκείνων των ημερών, αλλά ακριβώς για να το αναδείξει, μέσα από τα βιώματα των μαχητών και του απλού κόσμου, που πάλεψε μαζικά μέσα από τις γραμμές του εαμ-ελας. Η κάθε προσωπική ιστορία είναι ένα πικρό τραγούδι, μια μικρογραφία της ήττας και της δραματικής πορείας του κινήματος συνολικά.

Σήμερα ο τσέκερης ζει στους αμπελόκηπους και τα ‘χει τετρακόσια, παρά τα 92 του χρόνια (ή τα 91 μισό για να μην τον κλέβουμε). Θυμάται με διαύγεια και λεπτομέρειες τα γεγονότα που έζησε εκείνη την περίοδο –που τα κατέγραψε άλλωστε μόλις τα τελευταία χρόνια, μετά το θάνατο της αγαπημένης του συζύγου, το 2004. Αλλά και άλλα μεταγενέστερα από τις δύο διασπάσεις με τους αναθεωρητές, και τη συνύπαρξή του στην ίδια κοβα με την αύρα παρτσαλίδου, που έμειναν έξω από το τελικό αρχείο της μαρτυρίας –off the record που λέμε- για να μη σκαλίσουν παλιά και άλλα νεότερα πάθη. Τα οποία με τη σειρά τους άφησαν πίσω τους ως «απώλεια» την ένταξη του γιου του στο συνασπισμό, τον οποίο ακούει τις καθημερινές σε εκπομπές από τη ραδιοφωνική τους συχνότητα.

Μεταξύ άλλων ο τσέκερης είναι και ο πρόεδρος του συλλόγου των βετεράνων της επον· και σήμερα που συμπληρώνονται εβδομήντα χρόνια από την ίδρυσή της, στις 23 φλεβάρη του 1943, αυτή εδώ η ανάρτηση, με τη μαρτυρία που θα ακούσετε στο ηχητικό που ακολουθεί, είναι ένας μικρός φόρος τιμής σε αυτήν την επέτειο.

Ο ήχος δεν έχει πολύ καλή ποιότητα, αλλά αξίζει τον κόπο και την υπομονή να (προσπαθήσετε να) το ακούσετε μέχρι τέλους. Η μαρτυρία αυτή δίνεται υπό τη μορφή συζήτησης (μαζί με το φοίβο, το σεχτάρ τον τρομερό, τον άθλιο και το λαθραναγνώστη), κι όπως θα διαπιστώσετε ιδίοις ωσίν, σε κάποια σημεία παρασυρόμαστε και παίρνουμε κι εμείς το λόγο (παραπάνω ίσως απ’ ό,τι χρειάζεται) χωρίς ωστόσο (θέλω να πιστεύω) να αποβαίνει αυτό εις βάρος της ουσίας και όσων λέει ο τσέκερης.

Καλή ακρόαση κι οι παρατηρήσεις ευπρόσδεκτες.

Εκπομπή τρίτη κι απεργιακή

Αφού έλυσε κρίσιμα τεχνικά και υπαρξιακά ζητήματα, η εκπομπή μας καταπιάνεται σήμερα με το κυρίαρχο θέμα της επικαιρότητας, τη γενική απεργία της 20ής φλεβάρη και γίνεται ένα έκτακτο απεργιακό δελτίο· όχι αμιγώς ενημερωτικού χαρακτήρα, αλλά με μια περιγραφή του γενικού πολιτικού πλαισίου, πιο παραδοσιακό μουσικό ρεπερτόριο, μικρές ανταποκρίσεις με προσωπικές εντυπώσεις και κάποιους προβληματισμούς για την επόμενη μέρα.

Οι συντελεστές της εκπομπής περιμένουν και τις δικές σας κριτικές παρατηρήσεις επί της ουσίας των θεμάτων που θίγονται ή και για άλλα δευτερεύοντα ζητήματα

Υγ: η κε του μπλοκ κάνει μια παρέκβαση, για να ευχαριστήσει προσωπικά τον ανδρέα (red fly) για τις χαμένες εργατοώρες και τη δουλειά μυρμηγκιού που έριξε στο τεχνικό κομμάτι της κοπτοραπτικής (μοντάζ κατά το κοινώς λεγόμενο), των μουσικών επιλογών κι όλων των συναφών θεμάτων.

Ή ταν ή επί τας

Ο κύρκος είχε πιάσει πολύ καλά την ουσία του πράγματος, όταν είχε μιλήσει για το μακεδονικό και τα συλλαλητήρια των σκοπιανοφάγων στη συμβασιλεύουσα, που γιόρταζε πέρυσι τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της: είμαστε εδώ όλοι οι έλληνες πλην λακεδαιμονίων.

Ποιοι είναι όμως αυτοί οι (λακέ)δαιμόνιοι, που πολεμάνε με τη γενναιότητα των 300 (χωρίς τον λεωνίδα που λάκισε) τους λακέδες της αστικής τάξης και στοιχειώνουν σα δαίμονες τον ύπνο της;

Οι σύγχρονοι λακεδαιμόνιοι είναι οργανωμένοι σε (κ)οβες που θυμίζουν τις ωβές των αρχαίων σπαρτιατικών φυλών. Σκληραγωγήθηκαν στο βουνό και το αντάρτικο, όπου τρέφονταν με μέλανα ζωμό και ξεδιψούσαν από το πηγάδι του μελιγαλά – εκεί όπου ξεκίνησαν παλιότερα οι μεσσηνιακοί πόλεμοι.

Αρνήθηκαν να υπογράψουν δήλωση μετανοίας και να δώσουν γη και νερό στους πέρσες φονιάδες των λαών. Κι οι νεότερες γενιές εμπνέονταν από το παράδειγμά τους κι υπόσχονταν πως «μια μέρα εμείς θα γίνουμε πολύ καλύτεροι σας», άλλο αν δεν κατάφεραν τελικά να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων.

Οι λακεδαιμόνιοι παλεύουν ενάντια στη σύγχρονη αχαϊκή συμπολιτεία, που κάποιοι θέλουν να την πλασάρουν ως τον «καλό ιμπεριαλιστή» της εποχής, ενώ ένα βιβλίο ιστορίας του δημοτικού καλούσε τους μαθητές να κάνουν «αυθόρμητους συνειρμούς» με την εε και τις πόλεις κράτη που ενώνονταν σε κάτι ευρύτερο.

Τα (πιο) παλιά ένδοξα χρόνια οι σπαρτιάτες πολέμησαν ενάντια στη νατοϊκή αθηναϊκή συμμαχία που είχε ανεξάντλητους πόρους από το θησαυροφυλάκιο της δήλου (απέναντι απ’ τη μύκονο, το σύμβολο της σύγχρονης αυτοκρατορίας του life style) κι έκανε κατ’ επανάληψη ωμές στρατιωτικές επεμβάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις των «συμμάχων» της, τάχα για να τους προστατέψει.

Όταν ο αντίπαλος επιχείρησε ευθεία επίθεση με τα όπλα εναντίον της σπάρτης, οι λακεδαιμόνιοι πολέμησαν ηρωικά και τους κατανίκησαν. Ηττήθηκαν όμως δια της πλαγίας οδού, όταν παρήκμασαν και διαβρώθηκαν εκ των έσω, από τους σύγχρονους εφιάλτες που βρέθηκαν στην ηγεσία και έγιναν ριψάσπιδες. Και έτσι αυτοί που τρέφονταν με ζωμό και πάλευαν τίμια για να κερδίσουν το ψωμί τους και να κάνουν τη ζωή τους καλύτερη, βρέθηκαν να σχηματίζουν ουρές έξω από τα μακ ντόναλντς που άνοιξαν στην πόλη τους για να πάρουν μια πρόγευση της φτώχιας και της βαρβαρότητας που τους περίμενε, από τους πέρσες δανειστές τους.

Οι νικητές που γράφουν την ιστορία, διαδίδουν τον ψευδή αστικό μύθο για τον καιάδα, όπου οι κομμουνιστές πετούσαν τάχα τους οπορτουνιστές και τους αντιφρονούντες για να παραμείνουν τα υγιή στοιχεία στις γραμμές του κόμματος.

Ο «λαμπρός» χολιγουντιανός πολιτισμός της νατοϊκής συμμαχίας κρατούσε για τον εαυτό του το προφίλ του «ράμπο μαχητή της δημοκρατίας», μολονότι είχε μια κοινωνία με (μισθωτούς) δούλους και τη γυναίκα κλεισμένη στο σπίτι, σε πλήρη αντίθεση με την «βάρβαρη και καθυστερημένη» σοβιετία. Με τη δύναμη της προπαγάνδας έκανε λόγο για κομμουνισμό του στρατώνα και μια χώρα που την περιέγραφε σαν ένα απέραντο στρατόπεδο, όπου όλοι οι κάτοικοι έμοιαζαν είτε με τον πρωτόγονο ιβάν ντράγκο από το ρόκι 4, είτε με τους ένστολους αξιωματικούς που έβλεπαν από τις πρώτες σειρές τον πυγμαχικό αγώνα. Ενώ αμέσως μετά το τέλος του ψυχρού πελοποννησιακού πολέμου αναρωτιόταν αθώα τι κατακτήσεις άφησε πίσω του ο πρωτόγονος κοινοτισμός του σπαρτιατικού σοσιαλισμού και γιατί δεν τον υπερασπίστηκε κανείς, όταν έπεφτε, αφού ήταν τόσο σπουδαίος.

Έκτοτε στο στρατόπεδο των λακεδαιμονίων επικρατεί ομφαλοσκόπηση (στους δελφούς) και ψάχνουν να βρουν μαζί με την πυθία τους λόγους της ήττας, για να βγουν τα απαραίτητα διδάγματα. Κάποιοι λένε ότι χάσαμε επειδή παραβιάσαμε τις βασικές αρχές του λυκούργου, όπως τις είχε περιγράψει στο πρόγραμμα της γκότα, την υποδιαίρεση Ι (καθώς βγάζαμε περισσότερους πολεμιστές και λιγότερους φιλοσόφους) και την βασική νομοτέλεια της σοσιαλιστικής οικοδόμησης που λέει «το λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν» και ότι το απόλυτο κριτήριο της θεωρίας δεν είναι οι φλύαρες αμπελοφιλοσοφίες, αλλά η πράξη.

Κάποιοι άλλοι λένε το ίδιο πράγμα από την ανάποδη. Ότι δηλ γίναμε φλύαροι στην αυταρέσκεια και τους μεταξύ μας επαίνους, αλλά λακωνικοί στην αυτοκριτική και στη φιλοσοφία που δεν ξεπέφτει στο επίπεδο μιας εκ των υστέρων απολογητικής των πεπραγμένων, αλλά εξετάζει τα πράγματα ως έχουν. Και κάποιοι άλλοι λένε ότι τα εγχειρήματά μας ήταν κατά βάση ουτοπικά, σαν του κλεομένη και του άγη, και πως είναι αδύνατον να οικοδομήσεις μια κοινωνία χωρίς φυλές και γένη σε μία πόλη-κράτος.

Τι ακριβώς έκαναν ο άγης κι ο κλεομένης; Η κε του μπλοκ παραπέμπει το σφο αναγνώστη σε τρεις πολύ κατατοπιστικές και ενδιαφέρουσες αναρτήσεις (1, 2, 3) του παλιού red blogger σφου φάντασμα (που, μην ανησυχείς βιργινία, μια χαρά είναι), τις οποίες θεωρεί και σα βάση, για να προβεί στους παρακάτω συνειρμούς, υπό τη μορφή διακριτών σημείων.

-Η σπάρτη ήταν μια κλειστή κοινωνία, που δε δρούσε με βάση το οικονομικό συμφέρον.

Ο άγης κι ο κλεομένης επιχείρησαν την πλήρη κατάργηση της δουλείας κι οι σπαρτιάτες της εποχής τους ήταν οι τελευταίοι ελεύθεροι άνθρωποι της αρχαιότητας. Ας ελπίσουμε λοιπόν ότι οι σύγχρονοι λακεδαιμόνιοι της σοβιετικής ένωσης δε θα είναι οι τελευταίοι ελεύθεροι πολίτες της ανθρωπότητας.

-Ο άγης είχε τις πασιφιστικές αυταπάτες του αλιέντε και είχε τραγική κατάληξη. Αλλά αυτή η πικρή αλήθεια της «unidad popular» ήταν ένα πολύτιμο μάθημα τακτικής για τον κλεομένη, σχετικά με την διαλεκτική σκοπού-μέσου. Στην απολογία του πάντως ο άγης κατάφερε να μετατραπεί σε κατήγορος των κατηγόρων του, όπως έκανε πολλά χρόνια αργότερα και ο μπελογιάννης, από τη γειτονική ηλεία.

Όλες αυτές οι αναλογίες κι οι παραλληλισμοί βέβαια έχουν μια ακαταμάχητη αντιδιαλεκτική γοητεία χωρίς ωστόσο κάποια επιστημονική αξία. Οι φυλές κι οι τάξεις εκείνης της εποχής δε θα μπορούσαν ποτέ να χτίσουν στις δοσμένες συνθήκες μια αταξική κοινωνία, χωρίς θεσμούς και γένη· πόσο μάλλον με μια επανάσταση από τα πάνω, χωρίς την αυτενέργεια των μαζών –όπως έγινε στην περίπτωση της σπάρτης.

Η ιστορία εξάλλου δε γράφεται με τα αν (πχ, αν οι σοβιετικοί είχαν το φυσικό αέριο…). Γράφεται από τους ισχυρούς, που δεν τους συμφέρει προφανώς να διδάσκουν στα σχολεία την ιστορία του άγη και του κλεομένη, που ήταν προοδευτικοί για τα δεδομένα της εποχής, όχι μόνο της δικής τους, αλλά ακόμα και της δικής μας, με τη (μισθωτή) σκλαβιά και τον εργασιακό μεσαίωνα που έχει καθηλώσει την ανθρωπότητα στο σκοτάδι της βαρβαρότητας, όσο δεν επιλέγει την πάλη για το σοσιαλισμό.

Ο επίλογος περιλαμβάνει μια αρχαία σοβιετική επιγραφή, που είχε σωθεί από την πλημμύρα στον περισσό κι αναγράφει: ω ξειν αγγέλειν λακεδαιμονίοις ότι τήδε κείμεθα, τοις κείνων ρήμασι (ου) πειθόμενοι. Που θα πει: ξένε να πεις στους λακεδαιμόνιους, ότι είμαστε εδώ θαμμένοι, επειδή δεν υπακούσαμε στους νόμους και τις εντολές τους. Και αυτό το πληρώσαμε ακριβά. Τίποτα όμως δεν πάει χαμένο, στην χαμένη μας ζωή. Έτσι κι αλλιώς η γη θα γίνει κόκκινη, ή από ζωή, ή από θάνατο.

Θα φροντίσουν για αυτό οι λακεδαιμόνιοι..

Υστερόγραφο

Και μία ακόμα, γιατί εσείς το ζητήσατε...