Κυριακή, 24 Ιουλίου 2016

Η επικαιρότητα της λενινιστικής θεωρίας του ιμπεριαλισμού

Στο σημερινό άρθρο του Μάκη Παπαδόπουλου στον Κυριακάτικο Ρίζο, ουσιαστικά αναπαράγονται κάποια αποσπάσματα από το άρθρο του στο τελευταίο τεύχος της ΚΟΜΕΠ για την επικαιρότητα της λενινιστικής θεωρίας του ιμπεριαλισμού. Η κε του μπλοκ αντιγράφει και αναδημοσιεύει σήμερα κάποια αποσπάσματα από αυτό το άρθρο, θεωρώντας πως βάζει συνοπτικά κάποια πολύ ουσιαστικά σημεία για την οικονομική ουσία του ιμπεριαλισμού (την εμφάνιση του μονοπωλίου), τις συγχύσεις γύρω από τη γνωστή φράση της μπροσούρας (περί μιας χούφτας ιμπεριαλιστών) κι άλλα σημαντικά ζητήματα. Καλή ανάγνωση και νηφάλιο σχολιασμό.

-.-.-

Η θέση για τον ιμπεριαλισμό, ως εποχής του αντιδραστικού πλέον μονοπωλιακού καπιταλισμού, με ενιαία χαρακτηριστικά για όλα τα κράτη που έχουν περάσει στο στάδιο του μονοπωλιακού καπιταλισμού και είναι ενταγμένα στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα, είτε είναι ασθενέστερα είτε ισχυρότερα, είναι βασική στη λενινιστική προσέγγιση.

Πρόκειται για ενιαία γνωρίσματα που αφορούν την κυριαρχία των μονοπωλίων, των ισχυρών μετοχικών εταοριών και την όξυνση του καπιταλιστικού ανταγωνισμού, το σχηματισμό του χρηματιστικού κεφαλαίου, την αύξηση της σημασίας της εξαγωγής κεφαλαίου σε σχέση με την εξαγωγή εμπορευμάτων, την πάλη για το ξαναμοίρασμα των αγορών και των εδαφών μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών όπου εδρεύουν μονοπωλιακοί όμιλοι με μεγάλα μερίδια στην καπιταλιστική αγορά.

Ο Λένιν δίνει έμφαση στην ανισόμετρη ανάπτυξη του καπιταλισμού και στις επιπτώσεις της στην όξυνση των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων. Η ενίσχυση της τάσης εξαγωγής κεφαλαίου επιταχύνει την ανάπτυξη του καπιταλισμού στις χώρες που κατευθύνεται και με ορισμένες άλλες προϋποθέσεις, που αφορούν κυρίως τις δυνατότητες εσωτερικής συσσώρευσης και τη μεταφορά των τεχνολογικών εξελίξεων, συμβάλλει σε ορισμένη αλλαγή συσχετισμού μεταξύ κρατών στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα, ως αποτέλεσμα της ανισόμετρης ανάπτυξης.

Η επίδραση της ανισόμετρης ανάπτυξης

Στο ζήτημα της ανισόμετρης ανάπτυξης, ο Λένιν αντιπαλεύει την οπορτουνιστική θέση του Κάουτσκι πως η ανάπτυξη της καπιταλιστικής οικονομίας διεθνώς οδηγεί στον υπεριμπεριαλισμό, σε μια τόσο μεγάλη αλληλεξάρτηση των συμφερόντων των αστικών τάξεων των διάφορων χωρών, ώστε να αποτελεί μονόδρομο η ειρηνική επίλυση των διαφορών τους, η σύναψη ιμπεριαλιστικών συμφωνιών που οδηγούν στο σχηματισμό μιας ενιαίας, ειρηνικής, οργανωμένης, παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας.

Μια σειρά θεωρητικές και πολιτικές επεξεργασίες στις μέρες μας επαναφέρουν στην ουσία τον πυρήνα της οπορτουνιστικής αντίληψης του Κάουτσκι (πχ παγκοσμιοποίηση, αυτοκρατορία), με την επίκληση ορισμένων υπαρκτών τάσεων.

Ως σύγχρονα χαρακτηριστικά ενός δήθεν νέου ιστορικού σταδίου του καπιταλισμού, σε σχέση με την περίοδο του ιμπεριαλισμού, προβάλλονται η διεύρυνση της ισχύος των εταιριών με πολυεθνική μετοχική σύνθεση, ο μεγαλύτερος ρυθμός ανάπτυξης του παγκόσμιου εμπορίου, η διεύρυνση των αλληλεξαρτήσεων μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών.

Στην πραγματικότητα όλα αυτα τα φαινόμενα αντανακλούν τη γενική τάση διεθνοποίησης της παραγωγής, των επενδύσεων, της κίνησης των κεφαλαίων στο πλαίσιο της παγκόσμιας καπιταλιστικής αγοράς. Όμως αυτή η τάση δεν μπορεί να αναιρέσει την επίδραση του νόμου της ανισόμετρης ανάπτυξης, ούτε μπορεί να ανατρέψει το γεγονός ότι το βασικό μέρος της αναπαραγωγής του κεφαλαίου διενεργείται στο πλαίσιο της εθνοκρατικής συγκρότησης της καπιταλιστικής οικονομίας. Πάνω σε αυτήν την αντιφατική αντικειμενική κίνηση της καπιταλιστικής οικονομίας οξύνονται οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις.

Οι όροι της διευρυμένης αναπαραγωγής του κεφαλαίου των μονοπωλιακών ομίλων, των μετοχικών εταιριών, εξακολουθούν στο μεγαλύτερο μέρος τους να διαμορφώνονται στο πλαίσιο των εθνικών κρατών και των εκάστοτε διακρατικών ιμπεριαλιστικών συμμαχιών στις οποίες συμμετέχουν. Αυτό αφορά τους όρους φορολόγησης, δανειοδότησης, διαμόρφωσης των μισθών, δασμολογικής προστασίας, κρατικών επιδοτήσεων εξαγωγών, κρατικών επιχορηγήσεων και ενισχύσεων, τη σύναψη οικονομικών συμφωνιών-συμβάσεων του κάθε αστικού κράτους με άλλα κράτη ή ομάδες κρατών, προς όφελος των μονοπωλίων.

Παράλληλα, κάθε εθνικό αστικό κράτος αξιοποιεί την οικονομική πολιτική και στρατιωτική ισχύ του για τη στήριξη των εγχώριων μονοπωλιακών ομίλων του στο διεθνή ανταγωνισμό. Ανεξάρτητα από την πιθανή πολυεθνική μετοχική του σύνθεση, κάθε μονοπωλιακός όμιλος έχει δεσμούς αναφοράς με συγκεκριμένο αστικό κράτος και σχετικές ιμπεριαλιστικές συμμαχίες. Σε τελευταία ανάλυση, η μετοχική ετααιρία αναπτύσσεται κυρίως στο πλάισιο του εθνοκρατικά συγκροτημένου καπιταλισμού και σε αυτό το αντικειμενικό έδαφος αποκτά τη δυνατότηα εξαγωγής μέρους των κεφαλαίων της. Το εθνικό αστικό κράτος παραμένει λοιπόν το βασικό όργανο διασφάλισης της οικονομικής κυραρχίας των μονοπωλίων, της συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης κεφαλαίου σε ανταγωνισμό με αντίστοιχες διαδικασίες στα άλλα κράτη.

Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι, παρά τη γενική ανοδική τάση της διεθνούς παραγωγής, του μέρους του Παγκόσμιου Ακαθάριστου Προϊόντος που προέρχεται από Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ) σε χώρες υποδοχής, καθώς και του διεθνούς εμπορίου, μεγάλο μέρος της αναπαραγωγής του κεφαλαίου κάθε αστικής τάξης διενεργείται στο πλαίσιο της εγχώριας αστικής αγοράς κάθε αστικού κράτους. Η εγχώρια αγορά διατηρεί κυρίαρχο ρόλο για τη συσσώρευση κεφαλαίου ακόμα και στις ΗΠΑ, παρά την αύξηση της σημασίας των θυγατρικών επιχειρήσεων των πολυεθνικών μονοπωλιακών ομίλων, με έδρα τις ΗΠΑ. Οι εξελίξεις επιβεβαιώνουν την πρόβλεψη του Λένιν το 1915, όταν προλογίζοντας το σχεδτικό έργο του Ν. Μπουχάριν σημείωνε: "Δε χωράει αμφιβολία ότι η εξέλιξη γίνεται με κατεύθυνση προς ένα ενιαίο παγκόσμιο τραστ, που καταβροχθίζει όλες χωρίς εξαίρεση τις επιχειρήσεις και όλα χωρίς εξαίρεση τα κράτη. Η εξέλιξη όμως προχωρεί προς αυτήν την κατεύθυνση κάτω από τέτοιες συνθήκες, με τέτοιο ρυθμό, μέσα σε τέτοιες αντιθέσεις, συγκρούσεις και κλονισμούς -που δεν είναι καθόλου μόνο οικονομικοί, αλλά είναι και πολιτικοί, εθνικοί, κτλ, κτλ- έτσι που οπωσδήποτε πριν φτάσουν τα πράγματα σε ένα παγκόσμιο τραστ, πριν την "υπεριμπεριαλιστική" παγκόσμια ένωση των εθνικών χρηματιστικών κεφαλαίων, ο ιμπεριαλισμός θα πρέπει να χρεοκοπήσει αναπόφευκτα, ο καπιταλισμός θα μετατραπεί στο αντίθετό του".

Στις γραμμές του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος παραμένουν σήμερα ισχυρές μια σειρά οπορτουνιστικές θέσεις και επεξεργασίες που στην ουσία αντιλαμβάνονται τον ιμπεριαλισμό κυρίως ως αεξωτερική πολιτική, ως ξένη, εξωτερική εισβολή και επικυριαρχία ενός ισχυρότερου αστικού κράτους απέναντι σε ένα ασθενέστερο. Αυτές οι επεξεργασίες συχνά προβάλλουν τις υπαρκτές ιμπεριαλιστικές στρατιωτικές επιθέσεις και επεμβάσεις των πιο ισχυρών καπιταλιστικών κρατών, τη διείσδυση ξένων μονοπωλίων για εκμετάλλευση και έλεγχο της αγοράς μιας χώρας ή μιας ευρύτερης περιοχής, αποσπασμένα από το κοινωνικό-οικονομικό περιεχόμενο του ιμπεριαλισμού, ως τελευταίου, ανώτατου σταδίου του καπιταλισμού.

Αυτές οι αντιλήψεις περιορίζουν το εργατικό κίνημα σε μια επιφανειακή καταδίκη των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων και ταυτόχρονα προβάλλουν λαθεμένα τη δυνατότητα κοινωνικής συμμαχίας της εργατικής τάξης με αστικές δυνάμεις, με στόχο το ξεπέρασμα της καθυστέρησης της καπιταλιστικής ανάπτυξης της χώρας και την ουσιαστική κατάκτηση της εθνικής της ανεξαρτησίας. Έτσι, ο στόχος της αναβάθμισης της θέσης μιας καπιταλιστικής χώρας μέσα στο ιμπεριαλιστικό σύστημα προβάλλεται ως "αντιιμπεριαλιστικός", εμφανίζεται ως ριζοσπαστικός στόχος πάλης ενάντια στην ιμπεριαλιστική εξάρτηση, ενώ στην πραγματικότητα οδηγεί σην ταξική συνεργασία.

Για αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία η προβολή της λενινιστικής θέσης σχετικά με το κοινωνικοοικονομικό περιεχόμενο του ιμπεριαλισμού, ως μονοπωλιακού καπιταλισμού, ως αντιδραστικής εποχής του καπιταλισμού. Γι' αυτό χρειάζεται όχι μόνο συστηματική μελέτη, αλλά και ανάπτυξη της θεωρίας του ιμπεριαλισμού, του σύγχρονου μονοπωλιακού καπιταλισμού.

Ο προβληματισμός σχετικά με τη "χούφτα" των ηγετικών καπιταλιστικών χωρών

Η προβολή των ενιαίων χαρακτηριστικών που αφορούν όλα τα αστικά κράτη στο σύγχρονο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα παρουσιάζεται σε ορισμένες αναλύσεις σε αντιπαράθεση με τη διατύπωση του Λένιν ότι στον ιμπεριαλισμό μια χούφτα μεγάλες καπιταλιστικές δυνάμεις κλέβουν, λεηλατούν τους υπόλοιπους λαούς κι επιβάλλουν ανισότιμες σχέσεις με τις υπόλοιπες καπιταλιστικές χώρες.

Η επιμονή στην ανάδειξη της οικονομικής ουσίας του ιμπεριαλισμού, του μονοπωλιακού καπιταλισμού ως αναγκαίας αφετηρίας κάθε σύγχρονης ανάλυσης, εμφανίζεται σε αυτές τις αναλύσεις ως απόκλιση από τη λενινιστική θέση της διαρκούς πάλης για το ξαναμοίρασμα του κόσμου μεταξύ των πιο ισχυρών καπιταλιστικών χωρών, μεταξύ των διαφόρων καπιταλιστικών κέντρων.

Θεωρούμε αβάσιμη τη συγκεκριμένη κριτική, σύμφωνα με την οποία ο Λένιν δήθεν ταύτιζε τον ιμπεριαλισμό με μια χούφτα ισχυρών καπιταλιστικών χωρών. Είναι γεγονός ότι ο Λένιν επισήμανε ότι μια μικρή ομάδα χωρών κατείχε ηγετική θέση στην παγκόσμια αγορά, χάρη στα τραστ, στα καρτέλ, και κυρίως στις διακρατικές σχέσεις μεταξύ των κρατών-πιστωτών και κρατών-οφειλετών. Πράγματι, φώτισε την αύξηση της ισχύος που αποκτούν τα συγκεκριμένα κράτη, τα οποία παίζουν το ρόλο του πιστωτή, του τοκογλύφου, του εισοδηματία (Renterstaat) σε σχέση με τα κράτη-οφειλέτες. Εστίασε επίσης στην ομάδα ισχυρών κρατών που κατείχαν αποικίες στην εποχή του.

Όμως όλες αυτές οι επισημάνσεις της λενινιστικής ανάλυσης δεν οδηγούν στο λανθασμένο συμπέρασμα ότι ιμπεριαλιστική πολιτική ασκούν μόνο τα καπιταλιστικά κράτη που βρίσκονται σε κάθε ιστορική στιγμή στην κορυφή της ιμπεριαλιστικής πυραμίδας.

Ο Λένιν φώτισε ήδη στη δική του εποχή την ιμπεριαλιστική πολιτική αστικών κρατών και αστικών τάξεων που δεν ανήκουν στις λεγόμενες μεγάλες δυνάμεις.

Ανέδειξε το ρόλο της αστικής τάξης του Βελγίου που λήστευε το λαό του Κονγκό και επένδυε 3 δις φράγκα στο εξωτερικό, άσκησε κριτική στους Βέλγους συντρόφους που περιόριζαν την πάλη τους μόνο στην απελευθέρωση της χώρας από τη γερμανική εισβολή και κατοχή χωρίς να θέδτουν θέμα ταξικής απελευέρωσης της εργατικής τάξης.

Ο Λένιν επισημανε επίσης εύστοχα ότι δίπλα στις αποικιακές κινήσεις των μεγάλων δυνάμεων βρίσκονταν αποικίες μικρών κρατών, χάρη στις αντιθέσεις των μεγάλων κρατών για το μοίρασμα της λείας. Η Δανία αποτελούσε χαρακτηριστικό παράδειγμα της συγκεκριμένης περιόδου. Αναφερόμενος στον ιταλικό ιμπεριαλισμό που τον χαρακτήριζε ιμπεριαλισμό των φτωχών, τόνισε ότι κάθε αστική τάξη παλεύει για να πετύχει προνόμια για το εθνικό της κεφάλαιο και την ίδια ώρα ξεγελά το λαό, παρουσιάζοντας την ιμπεριαλιστική πάλη για το δικαίωμα καταλήστευσης άλλων λαών σαν "εθνικοαπελευθερωτικό πόλεμο". Η βάση της ιμπεριαλιστικής πολιτικής και μικρότερων καπιταλιστικών κρατών είναι η ανάπτυξη του μονοπωλιακού καπιταλισμού σε αυτά. Η λενινιστική θεωρία για τον ιμπεριαλισμό επικεντρώνεται στην οικονομική ουσία, την εμφάνιση του μονοπωλίου, μπορεί να ερμηνεύσει τετοια φαινόμενα στη βάση της εξελισσόμενης ανάπτηξης του μονοπωλιακού καπιταλισμού σε όλο τον καπιταλιστικό κόσμο.

Τα συγκεκριμένα παραδείγματα βοηθούν να κατανοηθεί ολοκληρωμένα η ουσία της θεμελιώδουης λενινιστικής θέσης ότι, λόγω της επίδρασης του νόμου της ανισόμετρης ανάπτυξης, οι ανισόμετρες σχέσεις αφορούν το σύνολο των καπιταλιστικών κρατών και είναι σύμφυτες με το ιμπεριαλιστικό σύστημα. Ασφαλώς σε κάθε ιστορική στιγμή θα ξεχωρίζουν κάποια πιο ισχυρά, ηγετικά καπιταλιστικά κράτη. Όμως λόγω της ανισόμετρης ανάπτυξης η μεταβολή του συσχετισμού μεταξύ των κρατών είναι συνεχής.

Σήμερα 100 χώρες υφίστανται ως ξεχωριστές κρατικές ονότητες. Στο σύγχρονο ιμπεριαλιστικό σύστημα έχει διαμορφωθεί ένα καθεστώς ανισότιμης αλληλεξάρτησης του συνόλου των καπιταλιστικών κρατών. Λόγω της επίδρασης της εξαγωγής κεφαλαίου και της ταχύτητας των τεχνολογικών αλλαγών, ο συσχετισμός δύναμης μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών μεταβάλλεται. Ισχυρά κράτη-πιστωτές του 20ού αιώνα έχουν μετατραπεί σήμερα σε κράτη-οφειλέτες (πχ το μεγαλύτερο σημερινό κρατικό χρέος των ΗΠΑ, της Γαλλίας, της Ιταλίας), ενώ η Κίνα είναι σήμερα κράτος-πιστωτής. Η μεταβολή της ισχύος της Βρετανίας συγκριτικά με την Ινδία από τον 20ό στον 21ο αιώνα αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Αντίστοιχα σήμερα το ζήτημα διαμόρφωσης μιας "εργατικής αριστοκρατίας" δεν περιορίζεται μόνο σε μια χούφτα ισχυρών καπιταλιστικών κρατών. Η επέκταση και το βάθεμα των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής στο σύγχρονο ιμπεριαλιστικό σύστημα επιτρέπει την εμφάνιση της "εργατικής αριστοκρατίας" στην πλειοψηφία των καπιταλιστικών κρατών. Έτσι, η διάσπαση της εργατικής ενότητας και η διείσδυση μικροαστικών αντιλήψεων στο εργατικό κίνημα αποκτά γενικό χαρακτήρα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο οφείλουν να εξετάσουν οι κομμουνιστές την εξέλιξη των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών, των ανισότιμων διακρατικών σχέσεων των υπαρκτών ιμπεριαλιστικών στρατιωτικών, πολιτικών και οικονομικών εξαρτήσεων, καθώς και την όξυνση των ενδοϊμπεριαλιστικών επεμβάσεων, την επέκταση τοπικών πολέμων, τον κίνδυνο διεύρυνσής τους, καθώς και τον κίνδυνο ενός νέου γενικευμένου ιμπεριαλιστικού πολέμου.

Η σημερινή συνθετότητα της κίνησης της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας δεν μπορεί να ερμηνευτεί σωστά και ολοκληρωμένα, αν περιοριστούμε στη δράση των κρατών που βρίσκονται στην κορυφή της ιμπεριαλιστικής πυραμίδας. Εύκολα μπορούμε να επιβεβαιώσουμε αυτή τη θέση αν δούμε τη μείωση του οικονομικού ρόλο των G7 την τελευταία δεκαπενταετία, καθώς και την αλλαγή του συσχετισμού μεταξύ ΗΠΑ-Ευρωζώνης και BRICS.

Αντίστοιχα, σε λαθεμένα συμπεράσματα για τις εξελίξεις στην Ευρασία θα καταλήξει όποιος υποτιμήσει το ρόλο, τα σχέδια και την επιρροή κρατών όπως η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία, το Ισραήλ, που δε συμπεριλαμβάνονται στα ηγετικά καπιταλιστικά κράτη την περίοδο που διανύουμε, όμως μετέχουν ενεργά στη διαπάλη για το ξαναμοίρασμα αγορών και εδαφών με οικονομική σημασία στη Μέση Ανατολή.

Η αντίληψη που περιορίζει τον πραγματικό αντίπαλο σε μια χούφτα ισχυρά καπιταλιστικά κράτη ανοίγει το δρόμο για άμβλυνση της πάλης, ακόμη και για ταξική συνεργασία με τμήματα της εγχώριας αστικής τάξης στις υπόλοιπες καπιταλιστικές χώρες. Περιορίζει την πάλη των λαών σε μια επιφανειακή αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική ή με τη Γερμανία στην Ευρώπη, χωρίς ουσιαστικό αντικαπιταλιστικό περιεχόμενο, χωρίς κατεύθυνση ρήξης με την αστική τάξη σε κάθε χώρα.

Η αποσαφήνιση των προαναφερόμενων θεμάτων έχει ιδιαίτερη σημασία για την επεξεργασία της επανστατικής στρατηγικής σε κάθε χώρα. Οι οπορτουνιστικές παρεκκλίσεις σε πολλά κομμουνιστικά κόμματα σήμερα εστιάζονται στην υιοθέτηση ενδιάμεσων σταδίων μεταξύ του καπιταλισμού και σοσιαλισμού, καθώς και με τη μορφή της στήριξης αστικών κυβερνήσεων στο όνομα της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων και της διασφάλισης ισότιμων σχέσεων με άλλα κράτη, της αποκατάστασης της κυριαρχίας της χώρας.

Κριτήρια επαναστατικής στρατηγικής

Ωστόσο το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Αφορά το λαθεμένο προσδιορισμό του χαρακτήρα της επανάστασης με κριτήριο το εκάστοτε διαφορετικό επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων και με τη μεταβολή της θέσης μιας καπιταλιστικής χώρας στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα. Η συγκεκριμένη συσχέτιση αποτελεί το μεθοδολογικό υπόβαθρο για μια σειρά αντιφάσεις και λάθη στρατηγικής του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος στον 20ό αιώνα.

Αυτή η λαθεμένη μεθοδολογική προσέγγιση υποτιμά τη δυνατότητα των (ανώριμων) κομμουνιστικών σχέσεων παραγωγής να δώσουν μεγάλη ώθηση, να απελευθερώσουν την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Για παράδειγμα, η υπαρκτή καθυηστέρηση εξηλεκτρισμού της τσαρικής Ρωσίας ξεπεράστηκε γρήγορα μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση. Ο Λένιν, μετά από μια βασανιστική προσπάθεια επεξεργασίας της στρατηγικής των μπολσεβίκων, αρνήθηκε στην πράξη τις θέσεις του Πλεχάνοφ, του Κάουτσκι, του Μαρτόφ, αλλά και στελεχών ων μπολσεβίκων, που θεωρούσαν ότι η Ρωσία θα έπρεπε να περάσει υπορεωτικά το χρόμο της περιβόητης ωρίμανσης του καπιταλισμού. Και δικαιώθηκε με τα θεαματικά βήματα που έγιναν στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων τις πρώτες δεκαετίες στην ΕΣΣΔ, που πέτυχε ο επιστημονικός κεντρικός σχεδιασμός της εργατικής εξουσίας.

Γενικότερ,α η αξιολόγηση του επιπέδου ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων ανεξάρτητα από τις σχέσεις παραγωγής είναι μια επικίνδυνη αφαίρεση. Οι παραγωγικές δυνάμεις υπάρχουν, λειτουργούν κι αναπτύσσονται μόνο μέσα στη διαλεκτική αλληλεπίδραση με τις σχέσεις παραγωγής, κάθε συγκεκριμένου τρόπου παραγωγής, του καπιταλιστικού ή του κομμουνιστικού. Δεν υπάρχει "ταξικά ουδέτερη" ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων στον καπιταλισμό.

Αντίστοιχα, έχει ιδιαίτερη σημασία να κατανοηθεί ότι οι ανισότιμες σχέσεις αστικών κρατών και η ανισόμετερη ανάπτυξη είναι σύμφυτες με το καπιταλιστικό σύστημα, σε παγκόσμιο επίπεδο. Στο καπιταλιστικό έδαφος δεν μπορούν να καταργηθούν οι σχέσεις ανισότιμης αλληλεξάρτησης ούτε μέσα, ούτε έξω από τις διάφορες ιμπεριαλιστικές συμμαχίες, για παράδειγμα, αν η καπιταλιστική Ελλάδα βγει εκτός Ευρωζώνης.

Σε τελευταία ανάλυση, ο χαρακτήρας της επανάστασης σε κάθε καπιταλιστική χώρα καθορίζεται από τη βασική αντίθεση που καλείται να επιλύσει, ανεξάρτητα από τη σχετική μεταβολή της θέση της χώρας σε μια ομάδα χωρών στο διεθνές καπιταλιστικό σύστημα ή σε μια συμμαχία, οικονομική ή και στρατιωτικοπολιιτική. Από την όξυνση της βασικής αντίθεσης ανάμεσα στον κοινωνικό χαρακτήρα της εργασίας και την καπιταλιστική ιδιοποίηση του μεγαλύτερου μέρους του πλούτο που παράγεται, από την ίδια την ύπαρξη μονοπωλιακού καπιταλισμού στην Ελλάδα ή σε άλλη βαλκανική χώρα, στην Τουρκία, προκύπτει ότι υπάρχουν σήμερα οι προϋποθέσεις για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση.

Σάββατο, 23 Ιουλίου 2016

Μόναχο

Μπορεί τελικά το Μόναχο να είναι ένα "δευτερεύον", "παράπλευρο" επεισόδιο, χωρίς άμεση σύνδεση με τον ISIS, τους θαυμαστές του Μπρέιβικ κι όποιο άλλο άκρο κατασκευάζουν. Αλλά συμβάλλει στην εμπέδωση ενός κλίματος γενικευμένης τρομοϋστερίας και δίνει αφορμή για κάποιες πρόχειρες σκέψεις.

Ένα φάντασμα πλανάται πάνω από την Ευρώπη-φρούριο. Το φάντασμα της τρομοκρατίας και των ανεξέλεγκτων (;) "φωτεινών δυνάμεων" που απελευθέρωσε σαν μάγος η ίδια η σκοτεινή ήπειρος, ο δυτικός ιμπεριαλισμός, για να κυριαρχήσει στη Μέση Ανατολή, και να καθυποτάξει το ανερχόμενο (κάποτε) λαϊκό κίνημα αυτών των χωρών.

Αλλά ένα κάστρο χρειάζεται και φοβισμένους, πολιορκημένους "υπερασπιστές". Χρειάζεται, κατά διαστήματα, μερικές εισβολές, που να πιστοποιούν τον κίνδυνο, τον εχθρό, να ανανεώνουν αυτόματα τα πιστοποιητικά τρόμου και την εν λευκώ εξουσιοδότηση στις αρχές να εξασφαλίσουν τάξη, ησυχία κι ασφάλεια.

Και το χειρότερο είναι πως για αυτούς είναι πια πολύ εύκολο να στήνουν ή να αξιοποιούν μια Νίκαια τη βδομάδα, για να κάνουν πέρα την ταξική πάλη. Να κατασκευάσουν γεγονότα και (οσιο)μάρτυρες, που να (οσιο)μαρτυρούν (από μαρτύρια άλλο τίποτα) την κυρίαρχη αφήγηση περί... σύγκρουσης πολιτισμών, όταν θέλουν να αποκρύψουν τη σύγκρουση των κοινωνικών τάξεων ή τις μεταξύ τους αντιθέσεις (σύγκρουση καπιταλισμών).

Κι ενώ για εμάς μπορεί να είναι βουνό ολόκληρο να στήσουμε ένα γερό κίνημα στα πόδια του, με σταθερή παρουσία και χαρακτηριστικά, που να μην υποχωρεί και να μην αποπροσανατολίζεται, να μην αφήνει την επικαιρότητα ή τις κατασκευασμένες ειδήσεις να το υπερσκελίζουν, για αυτούς θα είναι πάντα πολύ πιο εύκολο να φτιάχνουν τέτοια γεγονότα. Είναι ένα τίποτα να αφήσουν την πέτρα να κατρακυλήσει πίσω στον γκρεμό και να πρέπει να σπρώξουμε το βράχο μας από την αρχή. Δες πχ στη Γαλλία και το μεγάλο απεργιακό αγώνα, που οριοθετείται χρονικά από το Μπατακλάν και το χτύπημα στη Νίκαια.

Τους είναι πολύ εύκολο να σκηνοθετήσουν (σαν άλλοι Σπίλμπεργκ) ένα, δύο, πολλά Μόναχο, καθώς και το ιδεολόγημα που τους βολεύει κάθε φορά. Και πλέον δε χρειάζονται πια ένα άκρο ως αντίβαρο για τη δική μας δράση, για να μας τσουβαλιάζουν μαζί του, αλλά μπορούν να φτιάξουν από την αρχή όλη τη "βασική αντίθεση", με τα δικά τους πλαστά υλικά. Από τη μια οι τζιχαντιστές κι από την άλλη οι φανατικοί τύπου Μπρέιβικ, που σπιλώνουν τάχα τα δημοκρατικά ιδεώδη της Γηραίας Ηπείρου.

Δηλ της σκοτεινής ηπείρου, ιμπεριαλισμού, δυνάμεων, που τους έφτιαξαν και τους όπλισαν...

Παρασκευή, 22 Ιουλίου 2016

Από τα στόμια βγαίνει η δύναμη

...και όχι από τα στόματα. Σύντροφοι γνωστό αυτό. Κι επιβεβαιώνεται συνεχώς κι από την εμπειρία. Αλλά βγάζουν κι αυτά τα στόματα κάποιες φορές κάτι απίθανα μαργαριτάρια, που τσακίζουν κόκαλα.

Πρώτα ήρθε το ακαταμάχητο σύνθημα του Ποταμιού για την Τουρκία: η δύναμη βρίσκεται στην παλάμη, όχι στην σκανδάλη. Αλλά δε μίλησα -εγκαίρως. Κι όταν ήρθε ο Κούλης να δηλώσει πως ήταν πολιτικός κρατούμενος έξι μηνών και (πολιτικός) εξόριστος μέχρι τα έξι του χρόνια -πιθανότατα για τα πολιτικά του φρονήματα που δεν έχουν αλλάξει δραματικά και παραμένουν νηπιακά- για να γκρεμίσει το τουίτερ, συνειδητοποίησα πως δεν μπορείς να αναφέρεις το ένα χωρίς να έχεις τρολάρει το άλλο, γιατί το αδικείς.

Η δύναμη βρίσκεται στην παλάμη. Που θα μπορούσε να είναι το σύνθημα το μαλάκα. Ή μάλλον το προεκλογικό σύνθημα του Ποταμιού και μότο ζωής για όποιον μαλάκα το ψηφίσει. Κι αυτο δεν είναι bullying (που θα έλεγε κι ο Ζαραλίκος) στους Ποταμίσιους, αλλά προειδοποίηση προς κάθε ψηφοφόρο, που νομίζει ότι η δύναμή του είναι η ψήφος του και νιώθει μαλάκας-κοψοχέρης (αλλά ευτυχώς του μένει το άλλο χέρι για την επόμενη μαλακία, στην επόμενη κάλπη). Ακόμα και για τους δικούς μας ψηφοφόρους. Γιατί αν διεκδικείς επαναστατικά την εξουσία και φαντασιώνεσαι την κυβέρνηση ως ένα είδος προκαταρκτικού κρίκου, που θα πυροδοτήσει εξελίξεις, την επαναστατική στύση του κινήματος, κτλ, είναι χοντρικά η διαφορά μεταξύ του έρωτα-σεξουαλικής επαφής και της (αγχωμένης) μαλακίας (Διδυμότειχο Blues). Η οποία μπορεί να γίνει ομαδική, αν έχεις στο ίδιο δωμάτιο μια παρέα λεβέντες και το γραφικό Λεβέντη (με την καλή έννοια όμως, του αγαθού μαλάκα και με αγάπη μόνο) για οικουμενική.

Η δύναμη δε βρίσκεται στη σκανδάλη, αλά στην παλάμη αυτού που την κρατά. Όποιος στοχοποιεί το όπλο και όχι το χράστη ή το χέρι που τον οπλίζει και τον χρησιμοποιεί, είναι τηρουμένων των αναλογιών σαν να κοιτά το δάχτυλο ενώ του δείχνουν το φεγγάρι -αυτό το ρητό είναι ιδιαίτερα αγαπητό και στο φιλελέ κοινό, που μπορεί να το καταλάβει καλύτερα.

Η δύναμη είναι στην παλάμη, όταν γίνεται σφιγμένη γροθιά και λειτουργεί έτσι κι ο κόσμος και όχι όταν εκτονώνεται με αγανακτισμένες μούντζες. Αλλά στο Ποτάμι, που διαφωνούν για τελείως διαφορετικούς λόγους με τις μούντζες, εκτός κι αν είναι για το μένουμε Ευρώπη, διεκδικούν με σοβαρές αξιώσεις το βραβείο της ανοιχτής παλάμης για τις αναλύσεις τους. Εκτός κι αν τους το πάρει (μέσα από την παλάμη) ο Κούλης.

Η δύναμη της συνήθειας της παλάμης ή η αδυναμία του ψηφοφόρου (που υπόσχεται στον εαυτό του μια τελευταία μαλακία, όπως ο κόκορας του Αρκά) φαίνεται κάθε φορά και στο επίπεδο της Βουλής.
Αριστερός ο ένας (Τσίπρας) που επιβιώνει ακόμα -και για πάντα- από τον ετεροπροσδιορισμό και τη σύγκριση με τους προηγούμενους, όσο πολιτικός κρατούμενος κι αγωνιστής ήταν ο άλλος, τον ίδιο καιρό που κι η Ντόρα ακόμα ήταν λέει αριστερή (στο Ρήγα Φεραίο, αν δεν κάνω λάθος).
Πέτρινα χρόνια, το κρασί παλιό, το χαβιάρι μαύρο, παντεσπάνι αντί για ψωμί κι ο Πύργος του Άιφελ σκουριασμένος να ρίχνει πένθιμα τη μολυβένια του σκιά στα κεφάλια των πολιτικών εξόριστων, και του πάτερ-φαμίλια, που αποστάτησε για το καλό της πατρίδας του και για να αποτρέψει μια πιθανή δικτατορία.

Κατά τα άλλα, η Φώφη βρίσκει ευκαιρία να αδειάσει το Βενιζέλο (που ονειρεύεται ξανά υπουργείο), ο Σκανδαλίδης το Λεβέντη (γιατί ως εκεί φτάνει το δικό του εκτόπισμα) και ο Λεβέντης το ΠαΣοΚ, γιατί εκεί έχει φτάσει το ΠαΣοΚ.

Αλλά την καλύτερη ατάκα την έδωσε -μαζί με την ουσία- η Αλέκα στην ομιλία της: και ο πιο δημοκρατικός εκλογικός νόμος σταματάει έξω από την πόρτα του εργοστασίου. Εκεί που επικρατεί η εργοδοτική αυθαιρεσία-τρομοκρατία και παραδίδει στη... δύναμη της παλάμης κάθε γλυκερή φράση για τα "δημοκρατικά ιδεώδη" της αστικής δικτατορίας.

Σύντροφοι, γνωστό αυτό, ήταν είναι και μένει αληθινό. Κι αυτή είναι η πικρή-πολύτιμη αλήθεια της Unidad Popular (ενός αγνού ιδεαλιστικού ρεφορμισμού, που έσβησε με το όπλο στο χέρι και δεν έχει παρά απλή συνωνυμία με διάφορες τοπικές ΛαΕ).

Πέμπτη, 21 Ιουλίου 2016

100 μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα

Σήμερα είναι η επέτειος της δολοφονίας του Σωτήρη Πέτρουλα και η κε του μπλοκ βρίσκει αφορμή να καταπιαστεί με μια εκκρεμή της υπόσχεση και με το βιβλίο του Φώντα Λάδη για τα Ιουλιανά, που κυκλοφόρησε ως ένθετο το περασμένο Σάββατο με την ΕφΣυν, με τον τίτλο της ανάρτησης (που μπορεί να παραπέμπει συνειρμικά στο βιβλίο του Τζόνι Ριντ για την Οκτωβριανή Επανάσταση και τις 10 μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο, αλλά είναι πολύ πιο γειωμένο και σοβαρό από ό,τι μπορεί να φαίνεται από τον τίτλο του). Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί πως το βιβλίο αυτό είναι πιθανότατα από τα πρώτα (αν όχι το πρώτο και μοναδικό για πολλά χρόνια) πολιτικά κείμενα-βιβλία που γράφει ο Λάδης, μετά από την αποχώρησή του από το Κόμμα, κάπου στις αρχές της δεκαετίας με τις βάτες -αν δεν κάνω λάθος.

Η μικρή αυτή μπροσούρα περιλαμβάνει επίσης ενδιαφέρον φωτογραφικό κι αρχειακό υλικό (πρωτοσέλιδα εφημερίδων της εποχής, κτλ). Εδώ θα ασχοληθούμε με το πρώτο μέρος της, όπου εκθέτει σύντομα μερικά στοιχεία, συμπεράσματα, αλλά κι αποσπάσματα από έργα και κείμενα τρίτων, που αναφέρονται στο θέμα του. Παρακάτω παρατίθενται, χωρίς εκτεταμένο σχολιασμό, κάποια ενδιαφέροντα αποσπάσματα (του Λάδη και άλλων).

Μια σύνδεση που επιχειρεί ο Λάδης των Ιουλιανών με το ευρύτερο οικονομικό σκηνικό της εποχής, όπου όμως εξαρτά τις καταλήξεις από τη θέληση του ξένου μονοπωλιακού κεφαλαίου και όχι με την ελληνική αστική τάξη.

Μια και αναφερθήκαμε σε οικονομικούς παράγοντες, ας μην ξεχνάμε ότι η αρχή της δεκαετίας του 60' συμπίπτει με τη σύνδεση της χώρας με την ΕΟΚ και με ορισμένες πρώτες, σημαντικές επενδύσεις ξένου κεφαλαίου στην Ελλάδα. Σε κείνη ακριβώς την περίοδο, οι πολιτικές αντιθέσεις, οδηγημένες σε αδιέξοδο, ήταν σε συνεχή κι αυξανόμενη ασυμφωνία με τις διαγραφόμενες κοινωνικές εξελίξεις.

Κι η ίδια άλλωστε η δικτατορία ήρθε τελικά για να επιβάλει στην Ελλάδα τις θελήσεις του ξένου μονοπωλιακού κεφαλαίου, ανεξάρτητα αν αυτό το επιδίωξε με μια διπλά αντιφατική προσπάθεια που από τη μια έφερε το αναχρονιστικό προσωπείο της "Ελλάδος Ελλήνων Χριστιανών" και από την άλλη τη στρατηγική της βίαιης καταστολής των συσσωρευμένων αντιθέσεων του πολιτικού κόσμου.

Μια παρατήρηση, που μπορεί να συνδεθεί και με επόμενες σημειώσεις, για την επαναστατική (ή μη) δυναμική που είχαν τα Ιουλιανά.

Στις σημαντικές στιγμές, τα γεγονότα ξετυλίγονται συνήθως ταχύτατα, "συμπυκνωμένα". Στα "Ιουλιανά" αντίθετα, η ουσιαστική εξέλιξη ήταν αργή. Για δύο τουλάχιστον μήνες όλα έμοιαζαν ακίνητα, επαναλαμβανόμενα, σε μια αναπάντεχη, τυφλή προσωρινότητα. Ύστερα από το πρώτο λαϊκό ξέσπασμα και την κάθοδο, στις 19 Ιουλίου, ενός εκατομμυρίου ατόμων στους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας, η εικόνα έμεινε μετέωρη: διαδηλώσεις, διαβουλεύσεις, συναλλαγές, πιέσεις, αναβλητικότητα, φαινομενική αδιαλλαξία στις αρχικές θέσεις, διακωμώδηση και κατεξευτελισμός του Παλατιού και της Βουλής, και πάλι διαδηλώσεις, συναλλαγές, διαβουλεύσεις...

Ένα ενδιαφέρον ερμηνευτικό σχήμα για τη διακυβέρνηση της Ε.Κ. και την αξία χρήσης της ως προς τον εκσυγχρονισμό του πολιτικού συστήματος.

Υπάρχει όμως και μια άλλη άποψη. Εκείνη που υποστηρίζει πως η Ε.Κ. ακριβώς με το να υλοποιήσει ένα μέρος από το πρόγραμμά της, στην ουσία ικανοποιούσε τις ανάγκες του μεγάλου κεφαλαίου στην Ελλάδα, που όσο περνούσε ο καιρός εξυπηρετιόταν όλο και λιγότερο από την αντιδραστική, παρωχημένη πολιτική του Παλατιού και κυρίως της παραδοσιακής Δεξιάς.

Αυτήν την άποψη διατυπώνει αναλυτική ο Δ. Χαραλάμπης στο βιβλίο του "Στρατός και Πολιτική εξουσία - η δομή της εξουσίας στην μετεμφυλιακή Ελλάδα" (Εξάντας 1985):

Τα βασικά στοιχεία της φιλελευθεροποίησης επί κυβέρνησης Ε.Κ. ήταν ο περιορισμός του ιδεολογικού ρόλου του αντικομμουνισμού, η προσπάθεια απομάκρυνσης του συνδικαλισμού από τον έλεγχο της Δεξιάς και η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Και τα τρία στοιχεία όχι μόνο της προσπάθειας εκδημοκρατισμού της ελληνικής κοινωνίας, αλλά και της ορθολογικής οργάνωσης της κοινωνίας σύμφωνα με τις ανάγκες της οικονομικής απογείωσης και της μακροχρόνιας σταθεροποίησης της αστικής εξουσίας.

Σημειώνεται επίσης η θετική, ευνοϊκή στάση που κράτησε αρχικά το Παλάτι στην αλλαγή φρουράς σε κυβερνητικό επίπεδο, μετά την αποπομπή (ουσιαστικά) του Καραμανλή, και η διάλυση του αρραβώνα τους (μια σύγκρουση που εκδηλώθηκε σχετικά με τον έλεγχο του στρατεύματος), πιθανότατα εξαιτίας του Κυπριακού και των αμερικανικών πιέσεων.

Η μετριοπαθής στάση της κυβέρνησης απέναντι στα αστικά συμφέροντα, τη μοναρχία και τα αμερικανικά συμφέροντα δοκιμάστηκε πολύ γρήγορα με την κυπριακή κρίση. Ο Γ. Παπανδρέου προσπάθησε να ακολουθήσει μια πολιτική που δε θα ερχόταν σε αντίθεση προς την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Μέσα στα πλαίσια αυτής της πολιτικής ήταν και η καταρχήν αποδοχή του σχεδίου Άτσεσον για την Κύπρο. Αποδοχή που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει ύστερα από πίεση της Λευκωσίας. Η κυβέρνηση της Ε.Κ. δεν μπορούσε να έρθει σε άμεση ρήξη με την κυβέρνηση της Λευκωσίας.

Ο Γ. Παπανδρέου είχε μεν αναγνωρίσει τις συνθήκες του Λονδίνου και της Ζυρίχης σαν εθνικά συμφέρουσες και τις είχε παλιότερα υπερψηφίσει στη Βουλή, αλλά η συγκεκριμένη συγκυρία, μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος από το Μακάριο, έθετε νέα προβλήματα. Δεν μπορούσε όμως η κυβέρνηση να δεχτεί ενάντια στη Λευκωσία τα σχέδια των αμερικανών για νατοποίηση, για διχοτόμηση του νησιού, αν δεν ήθελε να οδηγηθεί στην πολιτική αυτοκτονία (Χαραλάμπης)

Η αδιάλλακτη στάση του αρχιεπισκόπου Μακαρίου, που για να προστατεύσει την εδαφική ακεραιότητα της χώρας του, επέμεινε για μια λύση στα πλαίσια του ΟΗΕ και δε δίστασε να παίξει για το σκοπό αυτό το σοβιετικό και νασερικό χαρτί, υποστηρίχτηκε παρά κάποιους δισταγμούς και μερικές υποχωρήσεις από την κυβέρνηση Παπανδρέου, η οποία αντιστεκόταν στις ισχυρές πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και δειχνόταν λιγότερο πειθήνια από τις δεξιές κυβερνήσεις. Οι οπισθοδρομικές δυνάμεις του εσωτερικού και ορισμένη αμερικανική πολιτική αποφάσισαν την πτώση της (Σβορώνος).

Μια ερμηνευτική προσέγγιση της αποστασίας από το βιβλίο του Χαραλάμπη (που αναφέρεται αρκετές φορές κι είναι αρκετά διεισδυτικό, παρά τους περιορισμούς της πολιτικής του τοποθέτησης)

Η αποστασία δεν είναι όμως το αποτέλεσμα μοναρχικών υποσχέσεων και εφοπλιστικών χρημάτων, τα οποία και υπήρχαν και έπαιξαν ρόλο, αλλά η πραγματική της αιτία βρίσκεται στο γεγονός του χάσματος μεταξύ της πλειονότητας των βουλευτών της Ε.Κ. και του μέρους εκείνου του εκλογικού σώματος, το οποίο υποτίθεται ότι αντιπροσώπευαν. Είναι γεγονός ότι η πλειοψηφία των βουλευτών της Ε.Κ. δεν ήταν μόνο ταυτισμένη με το σύστημα πελατείας-πατρωνείας και το ρόλο του κοινοβουλευτισμού στη μετεμφυλιακή οργάνωση του ελληνικού κράτους, αλλά και αντιπροσώπευε αστικά συμφέροντα, τα οποία ήταν αντίθετα προς την πολιτική συγκυρία που είχε δημιουργηθεί. Έτσι δεν ήταν μόνο οι "διαβλητές συνειδήσεις" των βουλευτών του Κέντρου αλλά η πολιτική τους θέση και τα συμφέροντα που αντιπροσώπευαν, που τους μετέτρεψαν σε όργανα της πολιτικής των ανακτόρων (Χαραλάμπης).


Ο Φώντας Λάδης συμπληρώνει

Από την άλλη μεριά, πολλοί βουλευτές της Ε.Κ. συμπαρατάχθηκαν με τον Γ. Παπανδρέου, όχι επειδή δε φοβούνταν το "γενικό τάραγμα των νερών" που είχε αρχίσει, αλλά γιατί καταλάβαιναν πως, αν προσχωρούσαν στην "αποστασία", θα έρχονταν αντιμέτωποι με τα γενικότερα αισθήματα του λαού, άρα και της δικής τους εκλογικής πελατείας.

Παρεμβολή από ένα ευτράπελο, που επιβάλλεται να συνδυαστεί συνειρμικά με διάφορες σύγχρονες (και βασικά διαχρονικές) αντίστοιχες καταθέσεις.

Εκείνο το "ένα-ένα-τέσσερα", μερικοί πανικόβλητοι αστυφύλακες -όπως θα καταθέσουν στα δικαστήρια- το ακούν σαν "ένα-δύο-τρία", δηλαδή σαν σύνθημα εφόδου εναντίον τους!...

Μερικά συμπεράσματα για το χαρακτήρα, τη φύση και τις δυνατότητες των Ιουλιανών.

Υποστηρίζοντας όσο ποτέ μέχρι τότε την αστική νομιμότητα οι κυριαρχούμενες τάξεις -ενδεικτικό είναι το σύνθημα "114" που πολύ εκφραστικά ζητούσε την πραγματική τήρηση του Συντάγματος του 1952, και όχι την κατάργηση της μοναρχίας αλλά τον περιορισμό των εξουσιών της- δεν ήταν σε θέση να αποτρέψουν την ίδια τη λογική της αστικής εξουσίας, η οποία με κανένα τρόπο δεν περιορίζεται στη θεσμική νομιμότητα.

Η πολιτικά διορατική και συνεπής στάση της ΕΔΑ, που αρνήθηκε συνθήματα όπως "κάτω η μοναρχία" κλπ, αποτελεί αποτέλεσμα της επίγνωσης της ισορροπίας δυνάμεων μέσα στον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό και όχι ρεβιζιονισμό ή προδοσία, όπως νομίζει ο Ψυρούκης. Βέβαια είναι γεγονός ότι οι βάσεις για το δημοψήφισμα του 1974 τέθηκαν στα Ιουλιανά και στις επιπτώσεις τους, αλλά η ιστορική στιγμή δεν επέτρεπε αντιπαράθεση με τη μοναρχία. (Χαραλάμπης)

Ο Λάδης φαίνεται να συμφωνεί με το πρώτο σκέλος, αλλά εξαρτά την επαναστατική κατάσταση, όχι τόσο από τις αντικειμενικές συνθήκες, όσο από την ετοιμότητα του υποκειμενικού παράγοντα να την αξιοποιήσει.

Κανείς βέβαια δεν υποστηρίζει στα σοβαρά πως η κατάσταση ήταν επαναστατική. Κι αυτό γιατί παρόλο που οι διαδηλωτές έκφραζαν την οργή τους εναντίον του Κωνσταντίνου και της Φρειδερίκης με βαρύτατους χαρακτηρισμούς, βασικά δεν έθεταν -όπως και τα κόμματα- καθεστωτικό. Δηλαδή δεν ζητούσαν αλλαγή του πολιτεύματος, αλλά αντίθετα την τήρηση του συντάγματος από το συγκεκριμένο βασιλιά. Από τη στιγμή όμως που εκείνος δεν το τηρούσε;

Όπως και να ερμηνεύσει κανείς τις διαθέσεις των μαζών, αναμφισβήτητο είναι πως δεν υπήρχε δυνατότητα εξαναγκασμού του Κωνσταντίνου σε σημαντική υποχώρηση, αφού ούτε η ΕΔΑ ούτε η Ε.Κ. είχαν άλλες δυνάμεις με το μέρος τους, εκτός από τους άοπλους και ουσιαστικά ανοργάνωτους διαδηλωτές. Και ενώ η Ε.Κ. μπορούσε ίσως να υπολογίζει, με βάση αυτά που είπαμε πρωτύτερα, στην υποστήριξη ορισμένων στρατιωτικών, η ΕΔΑ, με το χαμηλό ιδεολογικό-οργανωτικό της επίπεδο, δεν μπορούσε να έχει επιθετική στρατηγική, αφού δεν κατόρθωσε να έχει -όπως φάνηκε άλλωστε στη συνέχεια- ούτε καν αμυντική στρατηγική.

Επίσης, εκθέτει τις απόψεις του προδικτατορικού διευθυντή της Αυγής (Παρασκευόπουλος), που καταφέρνει να είναι πολιτικά πιο πίσω κι από το Μητσοτάκη, επισημαίνοντας την υπευθυνότητα των αποστατών και την ακραία στάση της ΕΔΑ (!) που απέκλειε ουτοπικά κάθε συμβιβασμό.

Το να υποστηρίζει ωστόσο κανείς ότι η ΕΔΑ και η Ε.Κ. έπρεπε να έρθουν σε συμβιβασμό με το Παλάτι και να δεχτούν -μετά την αποτυχία των πειραμάτων Νόβα και Τσιριμώκου- να χριστεί άλλος πρωθυπουργός, από τις γραμμές της Ε.Κ., για να βοηθηθεί ο βασιλιάς να βγει από το αδιέξοδο είναι πέρα για πέρα λαθεμένο. Την παράξενη αυτή θεωρία προβάλλει ο Πότης Παρασκευόπουλος -διευθυντής προδικτατορικά της "Αυγής" και ηγετικό στέλεχος της ΕΔΑ- στο βιβλίο του "Μαρτυρία 1963-1967 - Πώς φτάσαμε στη Δικτατορία" (Διάλογος 1967).

Το παλάτι όμως είχε ρίξει τον κύβο. Επομένως δεν μπορούσε να κάνει πίσω, όσες φορές κι αν ήταν σε βάρος του το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας στη Βουλή (...) Φυσικά θα ήταν συμβιβασμός πιο δυσμενής για την ηγεσία της Ε.Κ. και με βαρύ πλήγμα για το γόητρο του Γ. Παπανδρέου. Θα 'ταν όμως οπωσδήποε συμβιβασμός ωφελείας για τις πολιτικές δυνάμεις της Ε.Κ. και της αριστεράς και για την υπόθεση της δημοκρατίας.
Είναι έκδηλη η επιθυμία του βασιλιά να περιβάλει τις ενέργειές του, έστω και εκ των υστέρων, με συνταγματική και κοινοβουλευτική κάλυψη.

Σε όλα αυτά (σ.σ.: στο ότι η νέα ηγεσία των ΗΠΑ ευνοούσε την επιβολή δικτατορίας σε πολλές χώρες) οι πολιτικές ηγεσίες της Ε.Κ. και της αριστεράς, έκλειναν τα μάτια και επέμεναν να αποκλείουν κάθε σκέψη συμβιβασμού. Για αυτό η κίνηση των "αποστατών" όσο βιασμένη και χωρίς σοβαρές επιτυχίες κι αν ήταν, εξέφραζε αυτές τις ανησυχίες και την απαίτηση της στιγμής για μια πολιτική συμβιβασμού. Αυτά τα στοιχεία δεν πρέπιε να τα παραγνωρίζουμε όταν πρόκειται να κρίνουμε την πολιτική ενέργεια των "αποστατών".

Και συμπληρώνει ο Λάδνς:
Σε κάθε περίπτωση, η παραπάνω θέση είναι πιο συντηρητική ακόμα και από τη θέση που υποστηρίζει ο Κ. Μητσοτάκης στη ραδιοφωνική του συνέντευξη με τη Μ. Ρεζάν. Εκείνος λέει πως ο Γ. Παπανδρέου έπρεπε να δεχτεί να αναλάβει κάποιος άλλος το υπουργείο της Εθνικής Άμυνας, ενώ ο Π. Παρασκευόπολους λέει πως έπρεπε να δεχτεί να μπει στη θέση του, κάποιος άλλος πρωθυπουργός.

Για το ταξικό υπόβαθρο των γεγονότων, ο Χαραλάμπης σημειώνει τα εξής.

Η διαδικασία η οποία ξεκίνησε με την πρωτοβουλία της μοναρχίας τον Ιούλιο του 1965 και κατέληξε στο κίνημα της 21ης Απριλίου δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα του βιασμού της κοινοβουλευτικής νομιμότηγτας από το βασιλιά. Πρόκειται για ένα πολύ πιο σύνθετο φαινόμενο, του οποίου ο τελικός λόγος βρίσκεται στη μορφή που είχε πάρει η ταξική πάλη στην Ελλάδα, στη μορφή της ισορροπίας των εξουσιαστικών σχέσεων μέσα στον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό. Το φαινόμενο της αποστασίας, της κρίσης των κομμάτων και της μοναρχίας, αλλά και η μορφή που πήρε η αυταρχική διέξοδος από την κρίση της μετεμφυλιακής νομιμότητας, δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα της πολιτικής στρατηγικής των εκπροσώπων της αστικής τάξης, συμπεριλαμβανομένης και της μοναρχίας και της διοίκησης του στρατού. Ήταν αποτέλεσμα και των διεργασιών μέσα στις κυριαρχούμενες τάξεις, οι οποίες -και αυτό πρέπει να τονισθεί εδώ- άφησαν την πρωτοβουλία και τις πολιτικές επιλογές στα χέρια της αστικής τάξης και των εκπροσώπων της. Η αντιδραστικής διέξοδος από την κρίση εκπροσώπησης, αλλά και η αστική λύση της κρίσης της δικτατορίας αργότερα, ήταν αποτέλεσμα μιας ουσιαστικής και βασικής κατάστασης που χαρακτηρίζει τις κοινωνικές σχέσεις στην Ελλάδα. Αυτή η κατάσταση είναι η πλήρης ενσωμάτωση των μικροαστών, εργατών και αγροτών στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, συσσωρευσης και αξιοποίησης, όπως αυτός έχει συγκροτηθεί στην Ελλάδα".

Ο Λάδης σχολιάζει σχετικά ότι υποτιμάται οι θέσεις και η δράση της οργανωμένης Αριστεράς και πως η ενσωμάτωση εδώ θεωρείται κοινωνική και τελεσίδικη και όχι τόσο πολιτική και προσωρινή, ενώ επισημαίνει πόσο σύνθετο και δυσεπίλυτο παραμένει -όχι μόνο για την Ελλάδα- το πρόβλημα μιας ριζοσπαστικής κοινωνικής αλλαγής. Για να συνεχίζει με τα δικά του τελικά συμπεράσματα.

Κανείς δεν μπορεί να πει ότι τότε η πλειοψηφία του λαού, οι εργαζόμενοι, αγωνίστηκε ενάντια στην αστική νομιμότητα. Αντίθετα, υπερασπίστηκε με μαχητικό βέβαια τρόπο το αστικό Σύνταγμα και τη λειτουργία του αστικού Κοινοβουλίου από τις ωμές παραβιάσεις και τις παρεμβάσεις του Κωνσταντίνου.

Ωστόσο, η λαϊκή αγωνιστικότητα στην περίοδο των Ιουλιανών περιείχε, κατά τη γνώμη μας, και μια παράλληλη, πολύ πιο ριζοσπαστική προοπτική από αυτές που αναφέρθηκαν. Μια προοπτική που -κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις- ξεπερνούσε τα αστικά πλαίσια και τους στόχους των συγκεκριμένων πολιτικών δυνάμεων. Αυτό το επαναστατικό στοιχείο υπήρχε στη δυναμική των γεγονότων, των βασικών συγκρούσεων που οδήγησαν στα Ιουλιανά, στις διαθέσεις των μαζών, ανεξάρτητα από τη χαμηλή, γενικά, πολιτική συνειδητότητά τους. Από τη στιγμή που δε συνέτειναν όμως οι υποκειμενικοί παράγοντες, η κατάσταση σίγουρα δεν ήταν επαναστατική. Οι διαθέσεις όμως μιας σημαντικής μερίδας του κόσμου ήταν για μια περίοδο επαναστατικές.

Η Αριστερά, βέβαια, δεν μπορούσε απότομα να αλλάξει πρόσωπο. Ωστόσο η γενική κατάσταση -και τα Ιουλιανά- της έδειχνε αυτή την ανάγκη. Κάτω από μια σταδιακή αλλαγή πλεύσης, τα Ιουλιανά θα μπορούσα να γίνουν ένας σημαντικός ιστορικός κρίκος προς μια ριζική, κοινωνική αλλαγή στη χώρα μας και όχι μόνο προς μια ριζική πολιτική αλλαγή.

Ειπαμε όμως: η κριτική της ιστορίας δέχεται πολύ φειδωλά τα "αν" και τα "εφόσον". Γεγονός είναι ότι πολλοί παράγοντες έδρασαν, ώστε στα χρόνια που ακολούθησαν να μην υλοποιηθεί αυτή η πλευρά των Ιουλιανών. Πράγμα που σημαίνει πως η προοπτική στο βαθμό -μικρό ή μεγαλύτερο- που υπήρχε, ήταν σε αναντιστοιχία με το γενικό πολιτικό επίπεδο της εποχής. Αυτό αποδείχτηκε κι από το ότι χρειάστηκαν πολλά χρόνια για να πραγματοποιηθούν απλώς οι βασικές πολιτικές θεσμικές αλλαγές που τα Ιουλιανά είχαν προαναγγείλει.

Οι εργαζόμενοι όμως δεν μπορούσαν να σταματήσουν τους αγώνες τους, μόνο και μόνο επειδή τότε δεν υπήρχαν όλοι οι όροι της τελειότερης έκβασής τους, προς όφελος των πολιτικών και των κοινωνικών-ταξικών συμφερόντων τους. Μια τέτοια αναστολή αγώνων δεν έγινε ποτέ στην ιστορία. Μέσα από τις κινητοποιήσεις, την πείρα, τα λάθη, τις ήττες και τις επιτυχίες, δημιουργούνται και οι όροι για την επίτευξη, κάθε φορά από διαφορετική αφετηρία, των άμεσων και των μαρκοπρόθεσμων κοινωνικών στόχων των εργαζομένων.

Τετάρτη, 20 Ιουλίου 2016

Εσύ αποφασίζεις

Θυμάσαι σφε αναγνώστη, στα πρώτα χρόνια της ιδιωτικής τηλεόρασης και του Μέγκα, μια σειρά με τον τίτλο της ανάρτησης και αυτοτελή επεισόδια, όπου έφτανε η υπόθεση κάπου στη μέση και τότε το κοινό αποφάσιζε με την ψήφο του ποιο από τα δύο εναλλακτικά σενάρια, που είχαν γυριστεί, θα έβλεπε στη συνέχεια: η τηλε-δημοκρατία στα καλύτερά της, όχι όπως τώρα που φιμώνουν την τίμια φωνή του Μέγκα (που αποκλείστηκε από τα προκριματικά για τις άδειες), αλλά ευτυχώς αφήνει πίσω άξιους συνεχιστές για το έργο του.

Ας δούμε όμως μια μεταφορά-παραλλαγή του παραπάνω σχεδίου στα σύγχρονα δεδομένα, με βάση την επικαιρότητα και τα όσα συμβαίνουν στη γειτονική Τουρκία.

Σενάριο Α

Το πραξικόπημα βρωμάει από χιλιόμετρα, ως σχεδιασμός και εκτέλεση. Γιατί ποια στοιχειωδώς οργανωμένη απόπειρα δεν εξασφαλίζει το βασικό της στόχο, δηλ τη σύλληψη των στελεχών της πολιτικής ηγεσίες που θέλει θεωρητικά να ανατρέψει, για να ελέγξει την κατάσταση; (Αυτό που έκανε δηλ ακόμα και το εντελώς πρόχειρο -αν όχι στημένο εξαρχής- πραξικόπημα του Αυγούστου του 91' στη Σοβιετική Ένωση, περιορίζοντας τον Γκορμπατσόφ -αλλά όχι και το Γιέλτσιν- σε κατ' οίκον περιορισμό, στο χώρο που παραθέριζε, στην Κριμαία.

Πώς μπορεί να δικαιολογηθεί ένας τέτοιος "ερασιτεχνισμός" σε ένα πραξικόπημα, που λογικά εμπλέκεται ιμπεριαλιστικός δάχτυλος, σε ρόλο οργανωτή και επιτελικού παράγοντα; Μπορούμε να πιστέψουμε πως τα πραξικοπήματα αποτυγχάνουν τόσο απλά, επειδή κατέβηκαν κάποιες χιλιάδες απλού (;) κόσμου στο δρόμο και αφόπλισαν με θαυμαστό τρόπο τα τανκς και το στρατό; Δεν είχαν προβλέψει δηλ αυτό το ενδεχόμενο; Δεν είχαν σχεδιασμό για να αντιδράσουν; Αν είναι τελικά τόσο απλό, πώς δεν το είχαν σκεφτεί από πριν αυτό, πχ οι εξεγερμένοι φοιτητές στο Πολυτεχνείο ή και η αμέσως προηγούμενη γενιά, που είδε τα τανκς να βγαίνουν στο δρόμο τον Απρίλη του 67' και να καταλαμβάνουν την εξουσία;

Δε δικαιούμαστε άραγε να θέσουμε το κλασικό νομικό ερώτημα: ποιος ωφελείται από αυτές τις εξελίξεις; Και δεν είναι φανερή η ενίσχυση της θέση του "σουλτάνου", που βρήκε την ευκαιρία, σαν έτοιμος από καιρό, να εκκαθαρίσει το στράτευμα από ανεπιθύμητα στοιχεία και να εξαπολύσει ένα άτυπο πογκρόμ ενάντια στους πολιτικούς του αντιπάλους, συμπεριλαμβανομένων προφανώς -και σε περίοπτη θέση μάλιστα- των διαφόρων οργανώσεων με κομμουνιστική αναφορά;

Σενάριο Β

Οι άγριες κι αιματηρές μάχες στην Άγκυρα, έξω από το στρατηγείο της Αστυνομίας, και σε άλλα στρατηγικά σημεία, η σκληρή μεταχείριση των επικεφαλής της απόπειρας που συνελήφθησαν και μια σειρά άλλες παράμετροι διαψεύδουν παταγωδώς το σενάριο συνωμοσίας περί σκηνοθεσίας και δεν αφήνουν περιθώρια αμφιβολίας για τον... αυθεντικό χαρακτήρα του πραξικοπήματος. Αυτό σημειώνει και το ΚΚ Τουρκίας, αλλά και το ΚΚΕ στη χτεσινή ανακοίνωσή του.
Η οργανωμένη κίνηση σημαντικών δυνάμεων του στρατού, η απόπειρα δολοφονίας του Ερντογάν, ο αριθμός των νεκρών, τραυματιών και συλληφθέντων, ανάμεσά τους και πολλοί στρατηγοί, οι πολύωροι βομβαρδισμοί στην Άγκυρα, οι οδομαχίες σε άλλες πόλεις δεν δικαιολογούν τη θέση για "σκηνοθετημένο" πραξικόπημα ή πραξικόπημα-οπερέτα. Ο χρόνος θα ξεκαθαρίσει πολλά από αυτά, όπως και το ποιος τελικά ωφελείται ή θα ωφεληθεί από αυτή την κατάσταση.
Οι ενδοαστικές και ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις στην πλάτη του τούρκικου λαού, είναι κάτι παραπάνω από φανερές, για να αποκρυφτούν και να υποβαθμιστούν σε... γιαλαντζί σχήματα. Το πραξικόπημα έγινε κι απέτυχε στον άμεσο στόχο του, παρά τους ισχυρούς υποστηρικτές του (που περίμεναν να δουν πού θα καθίσει η μπίλια, για να κάνουν στροφή 180 μοιρών και να πάρουν θέση στο πλευρό του κυρίαρχου Ερντογάν) και τα διεθνή του ερείσματα.

Ο Ερντογάν φάνηκε να έχει ισχυρό λαϊκό έρεισμα και να ελέγχει κρίσιμα πόστα, για να αποκρούσει τέτοιες επιθέσεις. Δεν πρέπει να παρασυρόμαστε σε βιαστικές κρίσεις, θεωρώντας πανίσχυρους και άτρωτους τους ιμπεριαλιστές και τις επεμβάσεις τους, όπως αποδεικνύουν η επίθεση των ΗΠΑ στον κόλπο των Χοίρων στην Κούβα ή το (ενορχηστρωμένο πλην) αποτυχημένο πραξικόπημα κατά του Τσάβες, 40 χρόνια αργότερα.

Συμπληρωματικά σενάρια

-Ο Ταγίπ ενημερώθηκε εγκαίρως για το επικείμενο πραξικόπημα, αλλά άφησε βάση σχεδίου τα πράγματα να εξελιχθούν, θεωρώντας πως μπορεί να τα ελέγξει και να τα γυρίσει μπούμερανγκ εις βάρος των αντιπάλων του. Είναι λογικό όμως να πάρει ένα τέτοιο επικίνδυνο ρίσκο, με τη δυναμική των γεγονότων που μπορούσε να ξεφύγει από τα χέρια του και να πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις που τον προσπερνούν;

-Ο Ερντογάν αναγκάστηκε να διαπραγματευτεί, αμέσως μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος, με τις ΗΠΑ, για να κρατηθεί στη θέση του και να πετύχει μια Πύρρειο νίκη, που ισοδυναμεί μάλλον με βαριά ήττα και με κάποιο εξίσου βαρύ αντάλλαγμα (για το οποίο γίνονται διάφορες εικασίες, αλλά θα φανεί στη συνέχεια). Για κάποιους άλλους πάλι, ο Ερντογάν έχει ημερομηνία λήξης ή έχει πέσει, χωρίς να το ξέρει (αλλά το φαντάζεται).

-Σενάριο: ο λαός να πάρει τις τύχες στα χέρια του, το οποίο μπορεί να φαντάζει μακρινό σε αυτή τη συγκυρία αλλά δεν είναι επιστημονικής (ή επαναστατικής) φαντασίας. Σενάριο όμως που δεν απαιτεί κομπάρσους και παθητικούς θεατές, αλλά το λαό πρωταγωνιστή, να γράφει το δικό του σενάριο. Αλλιώς, ποτέ δε θα αποφασίζει ο ίδιος για το σενάριο της ζωής του...

Τρίτη, 19 Ιουλίου 2016

23 παθιασμένα ψέματα για τον ένοπλο λαϊκό αγώνα -επιλογή αποσπασμάτων

Η κε του μπλοκ αναδημοσιεύει σήμερα δύο αποσπάσματα-υποκεφάλαια από το πολύ σημαντικό ένθετο του τμήματος ιστορίας της κετουκε (με τον τίτλο της ανάρτησης) που κυκλοφόρησε με τον προχτεσινό κυριακάτικο Ρίζο. Καλή ανάγνωση (και να το λάβετε ως προτροπή για να προμηθευτείτε και να μελετήσετε την έκδοση, όσοι δεν το έχετε ήδη κάνει).

Πόσο νέο είναι το "νέο κύμα" των "αναθεωρητών";

Οι Καλύβας - Μαραντζίδης στον πρόλογο του βιβλίου αναφέρουν:
αποτιμούμε τον χαρακτηρισμό μας ως "αναθεωρητών" ως ιδιαίτερα τιμητικό, αφού εκεί ακριβώς έγκειται η ουσία της επιστημονικής προσέγγισης. Τα μόνα κείμενα που δεν αναθεωρούνται είναι τα θρησκευτικά θέσφατα και ο μόνος κόσμος μέσα στον οποίο ο όρος "αναθεώρηση" αποτελεί ανάθεμα είναι ο κόσμος του δόγματος και της μίας και μοναδικής αλήθειας.

Κάνουν τους ανήξερους. Η "ιστορική αναθεώρηση", ειδικότερα του ναζισμού, ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960, όταν ο Γερμανός καθηγητής Νόλτε, που ανακάλυψε ότι η γερμανική ιστορία δεν είχε γραφτεί αντικειμενικά, εισηγήθηκε την "κανονικοποίησή" της. πατώντας στο έδαφος των αμερικανικών αντικομμουνιστικών αναλύσεων περί δύο ολοκληρωτισμών, αποτίμησε το ναζισμό ως κίνημα-απάντηση στον κομμουνισμό, με τον οποίο υιοθετούσε ίδιες μεθόδους και μοιραζόταν το αντικαπιταλιστικό σκεπτικό!

Αργότερα, αντιμετωπίζοντας την Ιστορία ως "μεταπολιτικό φαινόμενο", δηλαδή αφαιρώντας κάθε ταξικό κριτήριο αποτίμησής της και προχωρώντας σε επιδερμικές αντι-ιστορικές συσχετίσεις, "τεκμηρίωσε" την ομοιότητα του κομμουνισμού με το φασισμό στη χρήση βίας και υποστήριξε ότι η ναζιστική εισβολή στην ΕΣΣΔ αποτελούσε την επιθετική άμυνα στην κομμουνιστική βία. Έτσι, απέκρυψε τη μήτρα της ναζιστικής βίας, δηλαδή το καπιταλιστικό σύστημα, που έχει την αντεργατική-αντιλαϊκή βία δομικό στοιχείο του και που ως τέτοιο προϋπήρχε του κομμουνιστικού κινήματος. Εξάλλου, ως βία ο Νόλτε, όπως και οι δύο συγγραφείς, αντιλαμβανόταν αποκλειστικά την παραβίαση του αστικού δικαιώματος και οι δύο συγγραφείς, αντιλαμβάνονταν αποκλειστικά την παραβίαση του αστικού δικαίου και όχι την ταξική εκμετάλλευση, που αυτό το "δίκαιο" κατοχυρώνει και προασπίζεται.

Έτσι, ο Νόλτε θεώρησε αναγκαία την απαλλαγή της αστικής εξουσίας, την απαλλαγή του καπιταλιστικού συστήματος από το ιστορικό βάρος του ναζισμού μέσω της αναθεώρησης του "μύθου" του Γ' Ράιχ, τον οποίο και αποτίμησε ως αντιεπιστημονική κατασκευή των νικητών του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Κατά συνέπεια, τα "εργαλεία" και τα επιχειρήματα του "νέου κύματος" όχι μόνο είναι παμπάλαια, αλλά και πολλά από αυτά αποτελούν αντιγραφή αστικών επιχειρημάτων. Εξάλλου και στο πλαίσιο της ελληνικής ιστοριογραφίας, το επιχείρημα του "νέου κύματος", ότι τα Τάγματα Ασφαλείας δημιουργήθηκαν ως αντίδραση στα "εγκλήματα" του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, έχουν ειπωθεί πριν 71 χρόνια (δίκη δωσίλογων 1945) από τον πρώην πρωθυπουργό, αρχηγό της ΕΡΕ του Κ. Καραμανλή, Παναγιώτη Κανελλόπουλο, καθώς και από άλλους μάρτυρες κατηγορίας στη δίκη των δωσιλογων, που έγιναν στην πράξη μάρτυρες υπεράσπισής τους.

Ο χαρακτήρας, η σημασία και η αποτελεσματικότητα της Αντίστασης. Το ΕΑΜ ήταν... ζημιά!

Η αποτίμηση της αντίστασης βρίθει διαστρεβλώσεων, αντιφάσεων και αλληλοαποκλειόμενων συμπερασμάτων. Καταρχήν, επικρίνουν την αντίσταση των συγκροτημένων οργανώσεων επειδή είχε πολιτικές στοχεύσεις, ενώ παρουσιάζουν με τα φωτεινότερα χρώματα την "αυθόρμητη αντίδραση":

"Ήταν ιδιαίτερα έντονη, ήταν άοπλη και εκφράστηκε γρήγορα, άμεσα και αυθόρμητα, κυρίως με την απόκρυψη, διάσωση αλλά και την φυγάδευση βρετανών στρατιωτικών που είχαν παραμείνει στην Ελλάδα... Η δράση αυτή είχε πολύ μεγάλο ρίσκο καθώς όσοι συλλαμβάνονταν κινδύνευαν να πληρώσουν ακόμα και με την ίδια τη ζωή τους... Αργότερα η αυθόρμητη αυτή αντίσταση θα λάβει άλλες μορφές, όπως συμμετοχή στην οργάνωση, φυγάδευση Ελλήνων προς την Τουρκία και την Αίγυπτο, καθώς και απόκρυψη και διάσωση Εβραίων. Αλλά και η ακρόαση ραδιοφωνικών εκπομπών... Δυστυχώς αυτή η πολύμορφη και αυθόρμητη δράση δεν έχει λάβει την αναγνώριση που αξίζει... "

Αποθεώνουν επίτηδες εκείνες τις ατομικές και (συζητήσιμο πόσο) "αυθόρμητες" δράσεις που δεν στρέφονταν ένοπλα εναντίον των κατακτητών, καθώς θεωρούν θεμιτές και επιθυμητές μόνο τις αντιστασιακές ενέργειες που διεξάγονταν από έναν αστικό θεσμό (αστικό κράτος ή απομεινάρια του αστικού στρατού) είτε από μεμονωμένα πρόσωπα.

Ταυτόχρονα, επιτίθενται στην οργανωμένη πάλη, κυρίως εναντίον του ΕΑΜ, με φράσεις από τις οποίες δεν θα είχαν να ζηλέψουν τίποτα οι διάφοροι Τσολάκογλου. Γράφουν:

"Ένα κρίσιμο ερώτημα είναι αν η αντίσταση ωφέλησε ή έβλαψε τη χώρα. Συνέβαλε για παράδειγμα στην ήττα του Άξονα στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο;... Οι λίγες χιλιάδες γερμανικές απώλειες... δεν αποτέλεσαν ουσιαστική προσφορά και με κανέναν τρόπο δεν ισοσκελίζουν, ούτε καν πλησιάζουν σε απόσταση, τις ελληνικές απώλειες... Οι ζημιές στις υποδομές της χώρας υπήρξαν τεράστιες και πολλές προκλήθηκαν από την ίδια την Αντίσταση. Η χώρα εξάλλου δεν απελευθερώθηκε χάριν στην Αντίσταση. Οι Γερμανοί αποχώρησαν μόνο όταν έγινε σαφές ότι αν παρέμεναν κι άλλο θα τους απέκοπταν οι προελαύνοντες Σοβιετικοί... Επιπλέον... ιδιαίτερα η ένοπλη αντίσταση ενίσχυσε τη συνεργασία με τους κατακτητές αντί να την περιορίσει και ταυτίστηκε με έναν εμφύλιο πόλεμο που οδήγησε σε νέες μεταπολεμικές εμφυλιακές συγκρούσεις...."

Επομένως, η Αντίσταση όχι μόνο δεν χρειαζόταν αλλά έκανε και ζημιά! Αυτά έλεγε και ο Τσολάκογλου. Αλλά, με την ίδια λογική θα έπρεπε όλοι οι λαοί να κάτσουν στα αβγά τους και να αφήσουν ανενόχλητες τις δυνάμεις του Άξονα, αφού το κύριο ευρωπαϊκό μέτωπο βρισκόταν στην ΕΣΣΔ. Αυτό ακριβώς ήθελαν οι χιτλερικοί επιδιώκοντας να ρίξουν όλες τις δυνάμεις τους εναντίον της ΕΣΣΔ, αυτό ακριβώς υποστηρίζουν και οι Καλύβας-Μαραντζίδης.

Ας δούμε όμως με ποιά "επιστημονικά" επιχειρήματα προσπαθούν να δικαιολογήσουν τη θέση τους:

Πρώτο επιχείρημα: Η ελληνική Αντίσταση δεν επέδρασε καθοριστικά στην έκβαση του πολέμου.

Φυσικά, δεν υποστηρίζει κανείς ότι ήταν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ αυτοί που έγειραν την πλάστιγγα του πολέμου γενικότερα σε βάρος των δυνάμεων του Άξονα. Ο καθοριστικός παράγοντας στην Ευρώπη γι αυτό ήταν ο Κόκκινος Στρατός, συνολικά η ΕΣΣΔ. Ωστόσο, με την δράση τους το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, καθήλωσαν 8-12 μεραρχίες, δηλαδή μια κρίσιμη δύναμη που διαφορετικά μπορούσε να είχε μεταφερθεί στο ανατολικό μέτωπο. Παράλληλα το ΕΑΜ απέτρεψε την αναγκαστική μεταφορά εργατών στα γερμανικά εργοστάσια έπειτα από τις μαζικότατες διαδηλώσεις του (5 Μάρτη 1943) και την επέκταση της βουλγαρικής ζώνης Κατοχής που θα επέτρεπαν την αποδέσμευση των στρατιωτικών δυνάμεων των ναζί.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ δεν μπορεί να αποτιμηθεί αποκομμένη όπως εσκεμμένα επιχειρούν οι Καλύβας-Μαραντζίδης, αλλά προστιθέμενη σε αυτή των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων στις οποίες πρωτοστάτησαν οι κομμουνιστές σε όλη την Ευρώπη. Μόνο έτσι καταδεικνύεται η μεγάλη συμβολή της αντιφασιστικής πάλης των λαών στην έκβαση του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Βέβαια, αυτά δεν αφορούν τους συγγραφείς, που, θεωρώντας ατελέσφορο και επιζήμιο κάθε εργατικό-λαϊκό αγώνα, βιάζονται να τον κρίνουν στην βάση του αριθμού των νεκρών. Όμως, αν υιοθετήσουμε τη λογική τους, τότε και η ΕΣΣΔ στον βαθμό που κατόρθωσε να προξενήσει 10 εκατομμύρια απώλειες στο ναζιστικό στρατό και τους συνεργάτες του, ενώ καταμέτρησε 20 εκατομμύρια δικούς της νεκρούς και συνολικά 30 εκατομμύρια θύματα, μαζί με τους ανάπηρους και τραυματίες, μάλλον δεν... έπρεπε να παλέψει για την ήττα των ναζί. Αν προσθέσουμε και τις εκτεταμένες καταστροφές στο ευρωπαϊκό τμήμα της χώρας, οι συγγραφείς θα συμβούλευαν την εργατική εξουσία, να παραδοθεί αμαχητί.

Επίσης, αποτιμώντας ως νόμιμη την αστική κρατική βία, σημασία για τους συγγραφείς δεν έχουν και τα άλλα θύματα των κατακτητών. Γι αυτό δεν αναφέρονται στους εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς από πείνα στην Κατοχή. Ούτε εκτιμούν πόσο οι αντιστασιακές ενέργειες (συσσίτια, απελευθέρωση περιοχών, απεργιακές κινητοποιήσεις, αποτροπή επιστράτευσης κλπ) απέτρεψαν την αύξηση των θυμάτων. Δε λένε τίποτα για την αντιστρόφως ανάλογη σχέση ανάμεσα στην κλιμάκωση της ΕΑΜικής αντίστασης και του αριθμού των νεκρών από πείνα.

Δεύτερο επιχείρημα: Η Ελλάδα δεν απελευθερώθηκε από τους αντάρτες. Ωστόσο, πριν την αποχώρηση των Γερμανών, μεγάλο τμήμα είχε απελευθερωθεί από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

Όπως παρατηρούσε ο Βρετανός απεσταλμένος ταγματάρχης Wallace:
"Προτού μεταβώ εκεί ο ίδιος, δεν είχα αντιληφθεί ούτε πόσο εκτεταμένη είναι, ούτε πόσο ελεύθερη είναι... εκτείνεται αδιάσπαστα από τη νότια Σερβία, μέχρι τα βουνά της Γκιώνας και του Παρνασσού. Στην περιοχή αυτή, κυκλοφορείς με απόλυτη ασφάλεια. Μπορείς να ταξιδέψεις από την Φλώρινα μέχρι τα περίχωρα των Αθηνών απλώς με ένα διαβατήριο του ΕΑΜ." 
Ο Βρετανός ταγματάρχης Stevens, σημείωνε επίσης:
"Ακόμα και στην κατεχόμενη ζώνη, η κατοχή περιορίζεται σε ορισμένες μεγάλες πόλεις, στρατηγικά σημαντικά σημεία και στην φύλαξη ζωτικών γραμμών επικοινωνίας."

Τρίτο επιχείρημα: Η Αντίσταση ήταν καταστροφική επειδή όξυνε τις εμφύλιες αντιπαραθέσεις.

Κρύβουν την ανελέητη ταξική επίθεση που διεξαγόταν εναντίον του ελληνικού λαού από τους κατακτητές, τους συνεργάτες τους και από την αστική τάξη συνολικά, ανεξάρτητα από το αν ήταν υπέρ ή κατά των Γερμανών. Η κυβέρνηση του Καΐρου, την οποία εκθειάζουν ήταν μέρος αυτής της αντιλαϊκής επίθεσης που προηγήθηκε της ΕΑΜικής Αντίστασης, αλλά και εξακολούθησε στη διάρκειά της.

Βέβαια, σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται ο πραγματικός φόβος των Καλύβα-Μαραντζίδη και η αιτία των ιστορικών διαστρεβλώσεων. Η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ανεξάρτητα από την προβληματικότητα των στρατηγικών επεξεργασιών του ΚΚΕ, μετέβαλε τους ταξικούς συσχετισμούς, κλονίζοντας την αστική εξουσία. Έτσι, τα αντιμαχόμενα τμήματα της αστικής τάξης επανενώθηκαν, επιδιώκοντας τη συντριβή του ΚΚΕ και του ΕΑΜ και αποδεικνύοντας ότι ως πρώτιστο κίνδυνο αναγνώριζαν τον εσωτερικό ταξικό εχθρό και όχι τον ξένο (αστό όπως και αυτοί) κατακτητή.

Δευτέρα, 18 Ιουλίου 2016

Δια του τύπου

Από μια άποψη, αυτές τις μέρες η κε του μπλοκ νιώθει σαν το σπίτι της. Όπου μπαίνουν μόνο Πριν και Ριζοσπάστης (όχι με αυτή τη σειρά). Κι εκτάκτως μια ΕφΣυν από περιέργεια για το βιβλίο του Φώντα Λάδη για τα Ιουλιανά (που μπορεί να μας απασχολήσει μες στη βδομάδα). Και το All Star Basket με το βιβλίο για το μύθο του Διαμαντίδη, που δεν πρέπει πάντως να συμπεριλαμβάνεται στους αστικούς μύθους, στους οποίους απαντά το (πολύ ενδιαφέρον και χρήσιμο) ιστορικό ένθετο του χτεσινού Ρίζου.

Ο οποίος είχε έτσι κι αλλιώς μεγάλο ενδιαφέρον, ιδίως μετά από ένα γρήγορο ξεφύλλισμα του Πριν. Όπου μαθαίνεις καταρχάς πως το ρεύμα οδεύει προς το 4ο συνέδριό του, το Φλεβάρη του 17', μόλις τέσσερα χρόνια από το προηγούμενο. Μπορεί (ούτε τώρα) να μην πιάνει την καταστατική πρόβλεψη για συνέδριο ανά τριετία (κι όχι ανά τετραετία, όπως κάνουν οι γραφειοκράτες) αλλά οι ρυθμοί είναι συγκλονιστικά γρήγοροι για τα δεδομένα ενός χώρου που έκανε το πρώτο του συνέδριο οκτώ χρόνια μετά τη συγκρότησή του. Αν και κανείς δεν μπορεί να δέσει κόμπο ούτε το Φλεβάρη, ούτε καν το 17. Γιατί μπορεί να δει πχ μια μικρή μετατόπιση από το Φλεβάρη στον Οκτώβρη, όπως το προηγούμενο 17', στα χνάρια που χάραξε ο Βλαδίμηρος.

Στην τρίτη σελίδα παίρνουμε γραμμή από το διευθυντή της εφημερίδας, το σεισμολόγο Γ. Δελαστίκ, που μας εξηγεί πως "δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ελλάδα είναι κερδισμένη από την παραμονή του Ερντογάν στην εξουσία" Η Ελλάδα ως έθνος, μία τάξη, μια ψυχή. Ναι, αλλά γιατί; "Κατά τη διάρκεια της δεκατριάχρονης θητείας του ως του αδιαφιλονίκητου ηγέτη της Τουρκίας, ο αριθμός των ελληνοτουρκικών κρίσεων είναι μικρότερος από ποτέ". Ε πες το έτσι, ευτυχώς παναγία μου να λέμε.
"Αυτή η κατάσταση ενδέχεται όμως να αλλάξει, αν ο Ερντογάν έχει προχωρήσει σε συμβιβασμό με τους Αμερικανούς, πράγμα που θα σημαίνει σίγουρα περισσότερες εξουσίες στο στρατιωτικό κατεστημένο της γειτονικής χώρας, όπου οι Αμερικανοί έχουν πρωτίστως τους ανθρώπους τους". Δεν κατάλαβα αν υπάρχει τελικά αμφιβολία (ή όχι) πως ωφελούμαστε, αλλά ας δούμε παρακάτω. "Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, είναι να διαπιστώσουμε όσο το δυνατόν πιο σύντομα γίνεται, αν ο Ερντογάν έχει προχωρήσει σε συμβιβασμό με τους Αμερικανούς προκειμένου να παραμείνει στην εξουσία. Αν όντως το έχει κάνει αυτό, δεν αποκλείεται καθόλου οι ελληνοτουρκικές σχέσεις να επιδεινωθούν". Γιατί, στο τέλος της ημέρας, αυτό είναι που μας καίει όλους. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις. Αν διασφαλίζονται, με την παραμονή του Ερντογάν στο τιμόνι, είναι σαφώς μια θετική εξέλιξη, που δεν επισκιάζεται από το άτυπο πογκρόμ εναντίον των κομμουνιστών (κι άλλων πολιτικών αντιπάλων του Σουλτάνου) στην Τουρκία.

Δεν ξέρει κανείς με τι να πρωτοχαμογελάσει. Με τις τόσο ελπιδοφόρες εξελίξεις ή με την τόσο ριζοσπαστική ανάλυση της εφημερίδας.

Κάπως έτσι, περνάμε στο χτεσινό Ρίζο. Όπου μεταξύ πολλών άλλων, μπορεί να βρει κανείς.
-το επίκαιρο τρολάρισμα της στήλης "Από μέρα σε μέρα" στον Τσίπρα για το ρεαλισμό του και... την ανάπτυξη που έρχεται. Κι εμένα μου ήρθε συνειρμικά το "πίκα-πίκα-που-κου-σου", που έγραφε ένα δαπίτικο έντυπο, που νόμιζε πως είχε χιούμορ.
-Τη γελοιογραφία του Ι.Β. (του Βάη δηλ, γιατί ένας είναι ο ΙΒ) που αναδημοσιεύεται από τον Οδηγητή αυτού του μήνα.


Το ρεπορτάζ για την πρόταση νόμου του ΚΚΕ για την ανακούφιση της λαϊκής οικογένειας από τα τραπεζικά χρέη και τον καταπληκτικό ζήλο του ποικιλώνυμου αστικού φάσματος να υπερασπιστεί τις τράπεζες ενάντια στο λαό, που είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ως έννοια, με εισοδηματικά κριτήρια πχ, γι' αυτό και κανένα κόμμα δεν αντιπρότεινε ένα διαφορετικό όριο από τις 50 χιλιάδες το χρόνο, που έβαζε η πρόταση νόμου του ΚΚΕ.

Την ατζέντα των προκαθορισμένων ανατροπών, σαν εικόνα θρίλερ από τα προσεχώς: ομαδικές απολύσεις, κατάργηση συλλογικών συμβάσεων, νέα μείωση του κατώτερου μισθού, επαναφορά του λοκ-άουτ (ανταπεργία) για τους εργοδότες και ο νέος συνδικαλιστικός νόμος (για να μη γίνουν ποτέ απεργίες).

Το ρεπορτάζ για την (κάθε άλλο παρά) απλή κι άδολη αναλογική του Σύριζα και τη στάση του ΚΚΕ, που καταψήφισε μόνο το άρθρο για το πλαφόν του 3%. Αυτό φυσικά δεν εμποδίζει τα παπαγαλάκια (ροζ και αντίστοιχων αποχρώσεων) να σπεκουλάρουν και να κάνουν το άσπρο μαύρο (για να μείνει κάτι στον κόσμο, που δε θα το ψάξει από αλλού).

Το άρθρο του Παπαδάκη για το brexit. Όπου επισημαίνει αφενός κάποιες... ευρωσκεπτικιστικές μετατοπίσεις (πχ του ακροδεξιού επικεφαλής στην Αυστρία), αναλόγως -κάθε φορά- με τις ανάγκες της διαχείρισης, και σημειώνει την επίσπευση κάποιων διεργασιών που μπορεί να επιφέρει το brexit (και η τυχόν ολοκλήρωσή του), όπως η προσέγγιση με τη Ρωσία και η συγκρότηση ευρωστρατού.

Την ανταπόκριση από την επίσκεψη του γγ (και συνοδευτικού κλιμακίου) στο Βιετ-ναμ, όπου όλες οι λέξεις είναι μονοσύλλαβες, κι είναι ένας άλλος κόσμος, όχι ακριβώς σοσιαλιστικός, παρά τα πολλά κι εντυπωσιακά κομμουνιστικά σύμβολά του, που 'χει μπλέξει στις ψευδαισθήσεις του εφικτού, αλλά χρειάζεται μια ξεχωριστή ανάρτηση-παρουσίαση. Έτσι κι αλλιώς, από την "ανταλλαγή απόψεων", σε αυτές τις συναντήσεις, δε βγαίνουν πολλά πράγματα. Εμείς τους εκθέτουμε τη δική μας λογική, τις ανησυχίες μας ή και κάποια κριτική με λειασμένες αιχμές κι αυτοί μας απαντάνε τα δικά τους, που τα έχουν έτοιμα, προς κάθε χρήση, για τέτοιες περιστάσεις.

Την εισήγηση της Αλέκας σε μια εκδήλωση για τα 70χρονα από την ίδρυση του ΔΣΕ, από την οποία ξεχωρίζω και παραθέτω τα εξής σημεία.
-το στίχο του Ρίτσου, ότι ο θάνατος είναι πρόσθεση, με την έννοια της παρακαταθήκης ενός δίκαιου αγώνα, έστω κι αν αυτός ηττάται.
-Ότι το αντάρτικο του ΔΣΕ ήταν ένοπλη ταξική πάλη, όχι αδελφοκτόνος πόλεμος, όπως λέγεται από πολλούς, με το βλέμμα στραμμένο στο σήμερα, με το φόβο μη τυχόν επαναληφθεί. Αλλά τη μάχη τη δίνεις σε επαναστατική κατάσταση. Κι επαναστατική κατάσταση, χωρίς ένοπλη ταξική πάλη δε γίνεται.
-Ότι οι απαρχές του ΔΣΕ είναι την περίοδο 41'-44', ενάντια στην αντίληψη που καλλιεργείται και στις γραμμές μας πως όταν ένας λαός κάνει απελευθερωτικό πόλεμο εναντίον ξενικής κατοχής, τότε η ταξική πάλη δεν έχει νόημα.
-Ότι τους Βρετανούς τους έφερε η αστική τάξη της Ελλάδας, κι ο Παπανδρέου ως εκπρόσωπός της. Κατά συνέπεια, ο Δεκέμβρης ήταν ταξικός εμφύλιος απέναντι στην αστική τάξη της Ελλάδας και τους Βρετανούς ιμπεριαλιστές.

-Τη σημείωση για την ταξική σύνθεση του ΔΣΕ (ζήτημα που είναι ακόμα υπό έρευνα). Που δεν είχε για κορμό της την εργατική τάξη.
-Ότι η γραμμή του ΔΣΕ ήταν το Πρόγραμμα του 34΄, που δεν ήταν σωστό, όχι όμως από διάθεση ενσωμάτωσης, αλλά από λαθεμένη εκτίμηση της ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα, τη στιγμή που ο ΔΣΕ οδηγούνταν αντικειμενικά στην πάλη για την εργατική εξουσία.
-Ότι το κόμμα είχε την ευκαιρία να αλλάξει στρατηγική στο 7ο Συνέδριο (το 45') και τότε δεν μπορεί να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο να νικήσει ο ΔΣΕ. Από το 47' και μετά δεν ήταν πια εφικτή η νίκη -χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έπρεπε να τα παρατήσει και να μη δώσει τη μάχη ως το τέλος.
-Ότι η εξουσία που έβαζε ο ΔΣΕ ήταν η Λαϊκή Δημοκρατία, που ήταν α/δ στάδιο κι όχι σοσιαλισμός. Αλλά αν νικούσε ο ΔΣΕ δε θα έμενε σε αυτό το στάδιο, γιατί η νίκη του ένοπλου λαού αναπτύσσει τη δική της δυναμική προς το σοσιαλισμό.

Επόμενη κατηγορία, τα πολύ ενδιαφέροντα κείμενα για το ΝΑΤΟ και την πρόσφατη σύνοδο κορυφής στη Βαρσοβία.
Αξίζει να διαβάσετε την αιχμηρή, απολαυστική κριτική του Ηρακλή Τσαβδαρίδη στο σοσιαλδημοκρατικής κοπής ΙΡΒ, που συνεδρίασε στις αρχές του χρόνου με επίτιμο καλεσμένο τον Γκόρμπι (νόμπελ Ειρήνης μην ξεχνιόμαστε) κι είχε ως σύνθημα στις αφίσες της το αμίμητο "παλιά υπό τη Μόσχα - τώρα όχι με την Ουάσιγκτον". Όπως σημειώνει εύστοχα και ο αρθρογράφος στην κατακλείδα του, με ένα ρητορικό ερώτημα: Μήπως τελικά το ΝΑΤΟ διαθέτει και το δικό του «αντι-ΝΑΤΟ κίνημα»;

Και το κείμενο του Θ.Μπ. που ενώ κατακεραυνώνει τη ΝΑΤΟφροσύνη του Τσίπρα, επεξηγεί με πολύ γλαφυρή γραφή τι ακριβώς είναι ο ISIS.
Οπως είπε, «προτεραιότητα αυτής της περιόδου είναι η εξασφάλιση σταθερότητας» και «πρέπει να ενισχύσουμε τις δυνατότητές μας κατά του κοινού μας αντιπάλου, που είναι η διεθνής τρομοκρατία - και ειδικά ο ISIS», τομάρια που αξιοποιήθηκαν σε προηγούμενη φάση από ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και άλλους, και αξιοποιούνται και τώρα ώστε να εδραιώσουν την επικυριαρχία τους σε κρίσιμες ζώνες και διαύλους.

Στην ενότητα με τα διεθνή, τέλος, ο αναγνώστης θα βρει μια ανάλυση για την κατάσταση στο Ιράκ και μια ενδιαφέρουσα ιστορική αναδρομή, με κριτική προσέγγιση στον Μπααθισμό.

Αλλά το πιο σημαντικό ίσως είναι το ένθετο με τα 23 παθιασμένα ψέματα των αστών ιστοριογράφων του αναθεωρητικού ρεύματος, που αξίζει ξεχωριστής παρουσίασης (και δεν κυκλοφόρησε -ακόμα- σε ηλεκτρονική μορφή με την υπόλοιπη ύλη του Ρίζου, για να μην έχουμε δικαιολογίες να μην τον αγοράσουμε).

Κυριακή, 17 Ιουλίου 2016

Ιδεοληψίες

Το παν είναι να έχεις έναν πρωθυπουργό-λεβέντη, ευέλικτο, που να μην έχει ιδεοληψίες. Να μην είναι πχ κολλημένος ότι πρέπει σώνει και ντε να βγούμε από το ΝΑΤΟ, που προασπίζει τόσο αποτελεσματικά τα εθνικά συμφέροντα και τη σταθερότητα στην περιοχή, κι ας μην έχει (θεωρητικά πάντα) λόγο ύπαρξης από το 91' και τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, όπου έγινε πρόσφατα η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ.

Ευελιξία είναι να συνομιλείς και με τα γεράκια και με τις αρκούδες (ρώτα το φίλο σου τον Πούτιν, που είπε κι ο Ομπάμα στον Τσίπρα) και να παραμένεις στο λάκκο των λεόντων, αλλά να συμφωνείς με τον Ομπάμα πως κατά βάθος φταίει μόνο ο Σόιμπλε (αυτό δεν είναι ιδεοληψία, είναι μάθημα για το πώς να είσαι αριστερός στις σύγχρονες συνθήκες). Να πηγαίνεις και στους Κινέζους, για να κάνεις λεωφόρο το δρόμο που άνοιξε ο εθνάρχης Τριανταφυλλίδης, αλλά να ξεπουλάς και στους Ιταλούς, δεν έχεις κολλήματα και ιδεολογικά κωλύματα.

Σύγχρονη αριστερά είναι επίσης να βάζεις τον Πολάκη να βρίζει νυχθημερόν τα βοθροκάναλα, γιατί είναι πολύ αντισυστημικός και να βγαίνεις να μιλήσεις στο πιο χυδαίο και καθεστωτικό από αυτά, για να υπερασπιστείς το καλό, το αριστερό μνημόνιο. Εξηγώντας παράλληλα πως η σύγχρονη αριστερά δεν είναι για να βγαίνει στους δρόμους και να διαμαρτύρεται, όπως το 08', όταν ανέλαβε ο Τσίπρας πρόεδρος του Σύριζα και υπήρχε -λέει- 7-8% ανεργία, αλλά να μιλάς για επενδύσεις και για θέσεις εργασίας, τώρα και όχι το 2020.

Ας συνοψίσουμε λοιπόν. Ιδεοληψία είναι να αντιπαλεύεις το ΝΑΤΟ και τον ιμπεριαλισμό, που γεννά τον πόλεμο, όπως το σύννεφο τη βροχή. Αριστερός ρεαλισμός είναι να πιστεύει κανείς πως το ΝΑΤΟ (δηλ οι ΗΠΑ) είναι ένας πολύτιμος σύμμαχος που διασφαλίζει την ειρήνη και τη σταθερότητα για τα κράτη-μέλη του (κρίμα μόνο που δεν πρόλαβε μόνο να απαλλάξει από τις ιδεοληψίες τους και τους 200 της Καισαριανής, που "τίμησε" χωρίς τσίπα, για την έλλειψη ρεαλισμού τους. Σκέψου πχ πόσο μη ρεαλιστής ήταν αυτός ο Σουκατζίδης, που θυσιάστηκε χωρίς να δεχτεί να πάρει κάποιος άλλος τη θέση του. Ίσως να μην είχε διαβάσει το σχετικό απόσπασμα από τον Αριστερισμό του Λένιν). Και να τα υποστηρίζεις αυτά λίγες μέρες πριν την απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία και το βρώμικο ρόλο του ΝΑΤΟ, που στη χειρότερη βρισκόταν πίσω από την απόπειρα και στην καλύτερη, περίμενε να δει πού θα κάτσει η μπίλια, για να πάρει θέση.
Εφόσον όμως ΕΕ και ΝΑΤΟ (είναι) το ίδιο συνδικάτο, δεν μπορεί να αγαπάς το ένα χωρίς το άλλο, να είσαι ευρωλάγνος, αλλά να έχεις επιλεκτικές ευαισθησίες για τις επεμβάσεις του ευρωνατοϊκού ιμπεριαλισμού.

Ιδεοληψία επίσης είναι οι διαδηλώσεις, οι απεργίες και οι κινητοποιήσεις, εν μέσω κρίσης. Όταν η ανεργία είναι στο 7-8% (που δεν ήταν ποτέ τόση στην πραγματικότητα), τότε νομιμοποιούμαστε να κάνουμε μερικές πορείες για το θεαθήναι και για να ικανοποιούμε τα ιδεοληπτικά μας σύνδρομα. Όταν όμως η ανεργία ανεβαίνει στα σημερινά ύψη, όταν όλα όσα λέγαμε (παίζοντας) τόσο καιρό, επιβεβαιώνονται στην πράξη, όταν αποδεικνύονται πιο επίκαιρα από ποτέ κι ο αγώνας ενάντια στα αίτια, την πολιτική που τα προκαλεί, απαραίτητος σαν οξυγόνο, τότε το "αριστερό" είναι να μιλάς για θέσεις εργασίας (με κοινωφελή προγράμματα, για ένα κομμάτι ψωμί) και την ανάπτυξη που έρχεται (φυσικά μαζί με την ελπίδα).

Ολοκληρώνοντας. Ο Τσίπρας δεν πάσχει από (αριστερές) ιδεοληψίες, αλλά έχει σαφές ιδεολογικό στίγμα, δεξιό και νεοφιλελεύθερο, στο δρόμο που χάραξε η Θάτσερ με το ΤΙΝΑ της ("δεν υπάρχει εναλλακτική"). Γιατί επέλεξε να υπηρετεί ένα σύστημα, που δε χωράει σε αυτή τη φάση γλυκερές, σοσιαλδημοκρατικές ρητορείες. Κι έτσι είναι πίσω κι από τον Καραμανλή (που τον επικαλέστηκε για το άνοιγμα στην Κίνα και τις μπίζνες με την Κόσκο) και την εποχή. Εκείνος αναγκάστηκε να κάνει προσωρινά μια αποχώρηση -για τα μάτια του κόσμου- από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ και μερικές κρατικοποιήσεις προβληματικών επιχειρήσεων.

Ενώ τον Αλέξη δεν υπάρχει κανείς που θα τον κατηγορήσει για σοσιαλμανία, τέτοιες ιδεοληψίες και για τις αγκυλώσεις της αντιπολίτευσης. Είναι μια σύγχρονη αριστερά, σχεδόν ΔΗΜΑΡ (και ακόμα παραπέρα).

Υγ: το κείμενο συνδέεται και αφιερώνεται κατά μία έννοια, στην αυριανή στρόγγυλη επέτειο

Σάββατο, 16 Ιουλίου 2016

Σουλτάνος ή τανκς

Είναι κάποιες φορές που το ποτήρι της ιστορίας ξεχειλίζει από τραγική ειρωνεία.

Ο τουρκικός στρατός κάνει πραξικόπημα στην επέτειο των Ιουλιανών και του πραξικοπήματος της χούντας των συνταγματαρχών στην Κύπρο, εναντίον του Μακάριου. Ο Ερντογάν, που είχε κλείσει κατά διαστήματα και προσπαθήσει να ελέγξει τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ), απευθύνει μήνυμα στον τουρκικό λαό μέσω διαδικτυακής εφαρμογής-προγράμματος. Καλεί τον τουρκικό λαό να κατέβει στους δρόμους και τις πλατείες, εκεί δηλ όπου τους αντιμετώπισε άπειρες φορές με ωμή καταστολή, απαγορεύσεις και παρακρατικά χτυπήματα -καθώς το παρακράτος είναι απαραίτητο συμπλήρωμα του αστικού κράτους. Και φέρεται να ζήτησε άσυλο στη Γερμανία (που προφανώς απέρριψε το αίτημα), ενώ το πραξικόπημα φαίνεται να έχει καθαρά τη σφραγίδα του ευρωνατοϊκού ιμπεριαλισμού.

Κάποιοι θυμήθηκαν το πραξικόπημα του 60' στη γείτονα, που είχε γίνει εκτός στρατιωτικής ιεραρχίας (κάτι σαν το δικό μας απριλιανό πραξικόπημα) και σύμφωνα με τη Wikipedia (σπουδαία πηγή, θα μου πεις) συνέβαλε στον εκδημοκρατισμό της χώρας, καθώς στις ενδοαστικές (ου μην και... ενδοχουντικές) αντιθέσεις, ο στρατός εκπροσωπεί και συσπειρώνει τους Κεμαλιστές, που θεωρητικά επιδίωκαν σχετικά ήπιες μεταρρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό του πολιτικού συστήματος. Αρκετές επιφανειακές ομοιότητες υπάρχουν και με το πραξικόπημα του Αυγούστου του 91', στην ΕΣΣΔ, με τον Γκόρμπι να είναι σε διακοπές στην Κριμαία, και με τα πυρά στο κτίριο των Σοβιέτ (κοινοβούλιο) δύο χρόνια αργότερα. Μόνο που αυτό το πραξικόπημα έγινε Ιούλιο και δε φαίνεται να 'ναι γιαλαντζί κι ανοργάνωτο. Ή μήπως είναι τελικά;

Ο Ερντογάν εκθρονίστηκε (ή μάλλον αποπειράθηκαν να τον εκθρονίσουν) τη στιγμή που φαινόταν πολύ ισχυρός, να ελέγχει απόλυτα το εσωτερικό μέτωπο. Και μπορεί η Τουρκία να προβάλλει ως ο χωροφύλακας της περιοχής, που όλοι θέλουν να έχουν στην πλευρά τους, αλλά πήρε το μήνυμα ότι δεν πρέπει να απλώνει τα πλοκάμια της πέρα από τα όριά της και να μπαίνει στο μάτι των (πιο) ισχυρών. Που ξεκίνησαν χαρακτηρίζοντας ως εξέγερση τα γεγονότα (δίνοντας ξεκάθαρο στίγμα για τις προτιμήσεις τους), για να καταλήξουν να συμπαρίστανται στη νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνηση.
Μέχρι κι ο Γκιουλέν, που τον φωτογράφιζαν στις ανακοινώσεις τους ως επικεφαλής των δυνάμεων του πραξικοπήματος, κατέληξε να το καταδικάζει και να αρνείται κάθε σχέση-ανάμειξη. Ενώ άλλες πληροφορίες έλεγαν ότι οι υπερασπιστές της Συρίας φαίνονταν (προσωρινά) ικανοποιημένοι από μια εξέλιξη που έφερε τους Γκρίζους Λύκους να πανηγυρίζουν δίπλα στο στρατό.

Στην Ελλάδα, οι δημοσιογράφοι που κατακρίνουν συνεχώς τους ανεύθυνους πληροφοριοδότες του διαδικτύου, ξεσηκώνουν και μεταδίδουν οποιαδήποτε ανεπιβεβαίωτη πληροφορία πέφτει στα χέρια τους. Κάποιοι Ελληνάρες που δάκρυζαν και προσεύχονταν στα ΜΚΔ, με την ετικέτα NiceAttack (που διαβάζεται και ως "καλή επίθεση-καλό χτύπημα", με το ζόρι κρατούν τα προσχήματα και τη χαρά τους για την πυρκαγιά που έφτασε στη γειτονιά μας. Ο Τσίπρας ανέλυσε στο συνονόματο, αμερικανό υπήκοο, Παπαχελά την ασφάλεια που μας δίνει η στρατηγική συμμαχία με το ΝΑΤΟ, λίγες ώρες πριν την εκδήλωση του δημοψηφίσματος. Πάλι καλά που δεν κυκλοφόρησε κι η Αυτή με πρωτοσέλιδο: γιατί το ΝΑΤΟ αποτελεί παράγοντα σταθερότητας στην περιοχή. Η κυβέρνηση, κατά τα φαινόμενα, ήταν ενήμερη για τις κινήσεις του τουρκικού στρατού και δεν πιάστηκε στον ύπνο με τις πιτζάμες, αλλά με τα στρατιωτικά τζάκετ του Καμμένου, που είναι έτοιμος να πάρει την Πόλη. Ενώ η κοινή γνώμη παρακολουθεί συγκλονισμένη τις ραγδαίες εξελίξεις στον πλανήτη, τρώγοντας ποπ-κορν και πατατάκια.



Κι ο λαός της Τουρκίας; Βγήκε μαζικά στους δρόμους για να αποτρέψει το πραξικόπημα, αλλά είναι αυτός που θα πληρώσει, σε κάθε περίπτωση, τη νύφη. Και τα διλήμματα στα οποία καλείται να πάρει θέση γίνονται ολοένα και πιο πλαστά. Στρατός ή αστυνομία; Ερντογάν ή τανκς; Ποιος από τους δύο προτιμάτε να διευθύνει τη δικτατορία που θα σας δυναστεύει;

Έτσι κι αλλιώς έχει μπροστά του μεγάλο ανήφορο να τραβήξει. Αλλά και την αμέριστη αλληλεγγύη του λαϊκού κινήματος στην Ελλάδα.
Πώς να είναι άραγε στα τούρκικα το "πρέπει ο λαός να πάρει τις τύχες στα χέρια του...";

Παρασκευή, 15 Ιουλίου 2016

Οι συνειρμοί του τρένου

Το τρένο φεύγει στις οκτώ, ταξίδι για την Κατερίνη
Κι ούτε μια ΔΕΚΟ δε θα μείνει...

Κι εμείς είμαστε το νούμερο οκτώ, μας ξέρουν όλοι με αυτό.
Μα πώς τον λεν το διπλανό και τον τρελό τον Ιταλό (Μάριο Μπόνι, πιθανότατα)

Και να πώς κόλλησαν συνειρμικά ο ΟΣΕ με τους Ιταλούς που τον εξαγόρασαν, αν και μπορεί να υπάρχουν συλλέκτες, που να έχουν δώσει οριακά περισσότερα, για να εξασφαλίσουν κάποια σπάνια κομμάτια για τις συλλογές τους με τα ηλεκτρικά τρενάκια.

Από τη στιγμή βέβαια που ο Σύριζα έχει προσχωρήσει στο νεοφιλελεύθερο στρατόπεδο του θατσερικού ΤΙΝΑ (Δεν Υπάρχει Εναλλακτική), με οδηγό τη Μάργκαρετ (το' πε και χτες εξάλλου ο Τσίπρας πως δεν πάσχει από ιδεοληψίες -αλλά για αυτά περισσότερα αύριο), δεν είναι πολύ λογικό να ιδιωτικοποιήσει τους σιδηρόδρομους, που είναι από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα των... ευεγερτικών αποτελεσμάτων της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στη Βρετανία.

Ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός της ΔΦΑ πάει τρένο, όπως και τα μνημόνια, που μας έρχονται σαν τρενάκι (και τους ψηφοφόρους της Δαπ στη συνέλευση), το ένα πίσω από το άλλο (ρε παιδιά να οργανωθούμε), χωρίς σάλιο και σοσιαλδημοκρατική περιποίηση. Σαν το κόκκινο βαγόνι-στρατηγείο του Λέοντα, που έγινε ξακουστό στο ρωσικό εμφύλιο. Και ίσως γι' αυτό το ΣΕΚ -που παλιά λεγόταν ΟΣΕ, ενώ ο ΟΣΕ λεγόταν ΣΕΚ- να διάλεξε αυτό το όνομα. Κι είναι ζήτημα τι όνομα θα διαλέξει την επόμενη φορά. Ίσως να λέγονται "το κόκκινο τρένο", όνομα-ωδή στο προλεκάλτ.

Με τόσο σοσιαλισμό (από τα κάτω) όμως, γίνεται όλο και πιο δύσκολη η διαφοροποίηση των κατεξοχήν, δηλωμένων νεοφιλελεύθερων. Τι διαφορετικό να πει δηλαδή και ο Μητσοτάκης; Ότι οι ιδιωτικοποιήσεις του Σύριζα είναι δειλές και τις κάνει χωρίς να τις πιστεύει; Ή ότι οι Συριζαίοι είναι τόσο πορωμένοι κρατιστές -sic- που ακόμα και τις ιδιωτικοποιήσεις τις κλείνει με τις αντίστοιχες ΔΕΚΟ άλλων χωρών;

(Σ.Σ.: τελικά οι νεοφιλελεύθεροι διαμαρτύρονται για το ευτελές αντίτιμο του ξεπουλήματος -που για αυτό ακριβώς λέγεται ξεπούλημα βέβαια, επειδή δίνεις κάτι όσο-όσο, πέντε κάτω-δέκα κάτω, δε θα τα χαλάσουμε εκεί τώρα, κάντο δεκαπέντε κάτω στο τετράγωνο και κλείσαμε συμφωνία. Το ζήτημα δηλ δεν είναι να μη χάσεις την τιμή σου, αλλά να πιάσει καλά λεφτά στην αγορά. Κι αν σου κλέβουν το πρόγραμμα, ψάχνεις να βρεις αφορμές να διαφωνήσεις στο περιτύλιγμα. Αλλά τι διαμαρτύρονται; Έτσι δε λειτουργεί η διαβόητη... "ελεύθερη αγορά";)

Αυτή τη φορά αγοραστής ήταν ο αντίστοιχος ιταλικός ΟΣΕ, που πρόσφατα είχε στο παθητικό του ένα πολύνεκρο δυστύχημα (το δώσαμε κοψοχρονιά, αλλά πήγε τουλάχιστον σε καλά χέρια που λέει κι ο Μώμος). Κι αν αναρωτιέται κανείς γιατί μια επιχείρηση που έχει τόσα προβλήματα, κάνει τέτοια ανοίγματα, μπορεί να σκεφτεί και την περίπτωση του Μαρινόπουλου, μες στα χρόνια της κρίσης. Δεν είναι θέμα διαλεκτικής, αλλά η... ομοιοπαθητική του καπιταλισμού, κι η φυγή προς τα μπρος και προς τον γκρεμό (όπου δεν πέφτουν ποτέ τα αφεντικά).

Το τρενάκι γυρνούσε φωτισμένο και αχνό στον αέρα

Τι άλλο μένει να σημειώσουμε;
Το συνειρμό με μια παλιά γελοιογραφία του Ιωάννου, από την περίοδο Σημίτη, με το πασοκικό σύνθημα "το μέλλον ξεκίνησε", που το συμβόλιζε στο σκίτσο ένα τρένο, να ξεκινάει από το σταθμό, και πίσω του ο κόσμος στην αποβάθρα, να το χαιρετά και να το βλέπει να φεύγει χωρίς αυτόν, σαν να ήταν το τρένο της ΕΤΕ, που ποτέ δεν πιάσαμε.

Γενικά το τρένο είναι ένα σχετικά φτηνό μέσο (ακόμα τουλάχιστον), που ο RedFly λέει πως του ανήκει το μέλλον, άσχετα αν εμείς δεν έχουμε πιάσει ακόμα το παρόν και ασθμαίνουμε πίσω του να το πιάσουμε, σαν να κυνηγάμε πεζή τους συρμούς που πιάνουν μέχρι 500 χιλιόμετρα την ώρα. Ένα πολύ ωραίο (το ωραιότερο ίσως) και σχετικά ασφαλές μέσο, όπου δεν πιάνουν τα κινητά κι ο καπνός των θεριακλήδων, και προσφέρεται για διάφορους συνειρμούς και αναζητήσεις (ειδικά παλιότερα, που ο καβουρνιάρης περνούσε από ακόμα πιο ωραία μέρη, όπως τον Πλαταμώνα της Πιερίας). Πχ για τη γαλλική προέλευση του σιδηρόδρομου (ετυμολογικά μιλώντας) και την παλιά ορθογραφία του τρένου με "αι", για να μοιάζει περισσότερο με το "train", που την επανέφερε η Τραινοσε και κάποιοι την κράτησαν. Γιατί η προσωπική αίσθηση του καθενός και το κριτήριό του για την ορθογραφία, είναι πρωτίστως αισθητικό, πώς μας χτυπάει στο μάτι μια λέξη, κι είναι πολύτιμο, γιατί σπανίως μας ξεγελά, αν το έχουμε αναπτύξει σωστά.

Μια φορά μου 'χες πει, δεν μπορεί, θα το νιώσανε κι άλλοι
Πριν το Σπίρτζη πως μοιάζει ο ΟΣΕ με ευκαιρία μεγάλη

Κι είναι τέλος εκεί, νύχτα, σε ένα σταθμό στη μέση του πουθενά, που περιμένουν δυο τρένα σε αντίθετες ράγες, ακινητοποιημένα, κι όταν ξεκινήσει το ένα από τα δύο, εσύ από το κάθισμά σου βλέπεις απλά μια κίνηση, και δεν μπορείς στην αρχή να καταλάβεις τι και ποιος κινείται. Αν είσαι εσύ που πας μπροστά ή μένεις πίσω στάσιμος και νομίζεις πως προχωράς μπροστά, σαν μερικούς Συριζαίους, που τρώνε σανό και χαίρονται...

Εν τούτω Νίκα(ια)

Αναδημοσίευση από το Ατέχνως

Δεν ξέρουμε ακόμα πολλά στοιχεία για την ταυτότητα του δολοφόνου της Νίκαιας, που έπεσε με ένα φορτηγό πάνω στο συγκεντρωμένο πλήθος κι άρχισε να το πυροβολεί. Ούτε αν είχε κάποια σχέση με το ISIS, κι έβλεπε πχ οράματα (Αλλάχ Ακμπάρ ή “Εν τούτω Νίκα” στα σύννεφα κι ένα φορτηγό στον ουρανό) που τον οδήγησαν στις αποτρόπαιες, εγκληματικές πράξεις του. Ξέρουμε αρκετά για τη σχέση του ISIS με την ιμπεριαλιστική Δύση, η οποία τον εξοπλίζει. Αλλά αυτό δε χωράει στην απερίφραστη καταδίκη της βίας και των εγκλημάτων. Ούτε ο δυτικός (ιμπεριαλιστικός) κόσμος στο περίφημο “απ’ όπου κι αν προέρχεται”.

Η αντι-ισλαμική, ξενοφοβική υστερία θα ξαναρχίσει από εκεί ακριβώς που την άφησαν οι ασώματες κεφαλές στα τηλεπαράθυρα. Μονότονη σαν μασημένη κασέτα, βρώμικη σαν την πλύση εγκεφάλου, κι αβάσταχτα απλοϊκή, σαν τη θεωρία του Χάντιγκτον για τη “Σύγκρουση των Πολιτισμών”. Η κυρίαρχη προπαγάνδα που όλα τα σφάζει και τα μαχαιρώνει, αφού τα βάλει στο ίδιο τσουβάλι, σαν αυτό που φοράνε στο κεφάλι τους για κουκούλα τα μέλη της ΚΚΚ (Κου Κλουξ Κλαν).

Ο αστικός πολιτικός κόσμος “ξορκίζει” την απειλή της Λεπέν, υιοθετώντας πλήρως την ακροδεξιά πολιτική ατζέντα της. Ο δράστης βέβαια είχε τυνησιακή καταγωγή, αλλά γαλλική υπηκοότητα. Τόσο το χειρότερο -θα πουν οι οπαδοί της φυλετικής καθαρότητας- για τους πολιτογραφημένους Γάλλους, που έχουν ρίζες αφρικανικές (ή από άλλη παλιά γαλλική αποικία) και “καταστρέφουν τη γαλλική εθνική ταυτότητα”. Αν είναι έτσι βέβαια, θα έπρεπε να διώξουν και τη μισή εθνική Γαλλίας (στο ποδόσφαιρο και όχι μόνο) που έφτασε ως τον τελικό του EURO. Εκτός κι αν θεωρείται πως αυτοί προωθούν τα εθνικά ιδεώδη (αλόνζ αφάν ντε λα πατρί) και τη γλιτώσουν. Από την άλλη πάλι, μπορούν να τιμωρηθούν τα έγχρωμα μέλη της ομάδας, για παραδειγματισμό, επειδή δεν κατάφερε να πάρει το Κύπελλο.

Ό,τι δεν κατάφερε, εν τω μεταξύ, το ποδόσφαιρο και το EURO, που αξιοποιήθηκε για να σκεπάσει το απεργιακό κύμα και τις κινητοποιήσει, θα έρθει να το αποσώσει τώρα το μακελειό στη Νίκαια -που θα γίνει το νέο “εν τούτω νίκα” της κυβέρνησης Ολάντ ενάντια στην εργατική τάξη της Γαλλίας και τα δικαιώματά της. Μια κυβέρνηση που τώρα πενθεί με κροκοδείλια δάκρυα, και θα της πάρει κάνα δυο βομβαρδισμούς και μερικούς ανεργατικούς νόμους ακόμη, για να συνέλθει και να το ξεπεράσει.

Παράλληλα, θα αρχίσουν στα social media και τα μηνύματα “προσευχηθείτε” (κατά το “παραιτηθείτε”): Pray for Nice, προσευχηθείτε για τη Νίκαια, για τη Γαλλία, για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Το θέμα είναι ποιος ακριβώς θα προσευχηθεί για την εργατική τάξη (pray for the working class) και τους λαούς όλου του κόσμου. Και το μόνο όπλο των λαών δεν είναι αυτό που στρέφουν ο ένας απέναντι στον άλλο, ούτε οι διαδικτυακές προσευχές για να αλλάξουν τα πράγματα άνωθεν (από τις ηγεσίες ή τον επουράνιο ηγέτη τους), αλλά ο αγώνας τους. Κι αυτό είναι το μοναδικό “εν τούτω νίκα” για αυτούς, το μοναδικό όραμα που έχει αξία κι είναι οδηγός για δράση.

Πέμπτη, 14 Ιουλίου 2016

Ο τσελεμεντές του κομμουνιστή

Το ωραίο με το Βλαδίμηρο (ένας είναι ο Βλαδίμηρος και δεν εννοώ προφανώς τον Πούτιν) είναι πως σε 50τόσους τόμους άπαντα και 30 χρόνια πυκνών ιστορικών γεγονότων, στα οποία αναφέρεται, μπορεί κανείς να βρει τα πάντα και τα αντίθετά τους, τις πιο διαφορετικές συγκυρίες, τακτικές επιλογές (που τις υπαγορεύουν οι συγκυρίες), αναλύσεις, για να διαλέξει αυτή που του ταιριάζει, από τον μπουφέ της ιστορίας, όπως έγραφε η Ρόζα (μία είναι η Ρόζα και δεν εννοώ τη συνιστώσα του Σύριζα) σε κάποια αντίστοιχη περίπτωση -αν δεν κάνω λάθος για το δίπολο "μεταρρύθμιση ή επανάσταση".

Έτσι λοιπόν, μπορεί κανείς να αμπελοφιλοσοφεί με τις ώρες, τις μέρες και τους μήνες, γιατί "δεν υπάρχει επαναστατικό κίνημα, χωρίς επαναστατική θεωρία" ή να μην ανοίξει ποτέ του βιβλίο, μια θεωρητική επεξεργασία ή ένα πρόγραμμα κόμματος, γιατί ένα πραγματικό βήμα για το κίνημα είναι δέκα φορές πιο σημαντικό κι ουσιαστικό από κάθε κείμενο, πρόγραμμα, απόφαση, κτλ (δεν το μεταφέρω αυτολεξεί, αλλά στο γενικό του νόημα). Κι εξάλλου ο Λένιν είχε γράψει κάπου πως είναι προτιμότερο να ξεκινήσεις το επαναστατικό άλμα και να πορευτείς βλέποντας και κάνοντας, παρά να καταδικαστείς στην αιώνια ακινησία.

Κι έτσι φτάνουμε στο βασικό θέμα του σημερινού σημειώματος: τους προβληματισμούς πάνω στο ζήτημα της μετάβασης και τις πιο αντιφατικές σχετικές απόψεις, που μπορούν να συμπυκνωθούν στο εξής δίπολο.

ΠΟΛΟΣ Α'

Χρειάζεται ένας συγκεκριμένος οδικός χάρτης της μετάβασης (συνήθως λέγεται μεταβατικό πρόγραμμα) και μια ολοκληρωμένη εναλλακτική πρόταση που να πείθει, να κερδίζει τον κόσμο και είτε να θέτει συγκεκριμένους στόχους, που θα τον πάνε ακόμα πιο μακριά από την ίδια τη δυναμική τους (παίζοντας ταυτόχρονα με την άγνοια κινδύνου του κόσμου) είτε να του εξηγούν αναλυτικά τις δυσκολίες κι αυτούς τους κινδύνους, αλλά και τους τρόπους με τους οποίους θα αντιμετωπιστούν. Διαφορετικά, δεν υπάρχει περίπτωση να μας πάρει κανείς στα σοβαρά, όσο μιλάμε αφηρημένα.

Συνήθως βέβαια, το πρόβλημα με αυτούς τους χάρτες είναι πως αποτελούν σχέδια επί χάρτου, σε συνθήκες εργαστηρίου, που φτιάχνουν μια ευθεία γραμμή (σαν το παιδικό παιχνίδι με τις αριθμημένες κουκκίδες), χωρίς να παίρνουν υπόψη τους τα διαλεκτικά άλματα της επανάστασης και τα ζιγκ-ζαγκ, δηλ τις αντιφάσεις, της πραγματικής ζωής. Κι όσο περισσότερες λεπτομέρειες έχουν, τόσο λιγότερο πειστικά γίνονται, φανερώνοντας τις εγγενείς αδυναμίες τους. Όσο πιο αναλυτικά κι επεξηγηματικά είναι, τόσο μπλέκουν σε αξεδιάλυτες αντιφάσεις, σε έναν γόρδιο δεσμό, που επιχειρούν να τον λύσουν με συμβατικά μέσα, αντί να τον κόψουν δυναμικά, με ένα σπαθί.

ΠΟΛΟΣ Β'

Δεν έχει νόημα να δίνουμε έτοιμες συνταγές για την κοινωνία του μέλλοντος, λεπτομερή σχέδια πέρα από τις γενικές αρχές - νομοτέλειες και αναλυτικές, σχολαστικές περιγραφές για το πώς θα φτάσουμε εκεί. Η επανάσταση και οι διακυμάνσεις της είναι εξαιρετικά πρωτότυπες καταστάσεις για να τις κλείσουμε σε έτοιμα σχήματα κι ένα προκατασκευασμένο καλούπι.

Αυτό είναι σωστό, αλλά μας λέει μόνο τη μισή αλήθεια. Γιατί η μετάβαση -ακριβώς επειδή είναι πρωτότυπη- δεν μπορεί να είναι αφηρημένη. Χρειάζεται συγκεκριμένη ανάλυση της κατάστασης και -κοντά στα άλλα- μιας σειράς άλλων θεμάτων για τα πρώτα άμεσα καθήκοντα της επανάστασης, από την αμυντική της ικανότητα ενάντια σε μια (πιθανή αλλά σχεδόν βέβαιη) ιμπεριαλιστική επέμβαση, μέχρι διάφορα εξειδικευμένα ζητήματα της παραγωγής. Κι αν αυτό σήμερα μοιάζει πολύ μακρινό, είναι ωστόσο βέβαιο πως όσο ισχυροποιείται το κίνημα, τόσο πιο άμεσα θα τις χρειάζεται και τόσο πιο ικανό θα είναι, για να κάνει τέτοιες επεξεργασίες με αξιώσεις.

Στο πρόγραμμα του ΚΚΕ υπάρχει μια αρκετά αναλυτική περιγραφή της σοσιαλιστικής κοινωνίας, του πολιτικού της συστήματος, της παραγωγικής της δομής, των γενικών της νομοτελειών. Δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι μια επαναστατική εξουσία θα μπορέσει να πετύχει μονομιάς όσα περιγράφει το πρόγραμμα, καθώς αυτό θα καθοριστεί από διάφορους αστάθμητους παράγοντες (πχ ιμπεριαλιστική περικύκλωση, δυσμενείς διεθνείς συσχετισμοί). Κι από την άλλη, αν καταφέρει να εδραιωθεί και να φτάσει σε αυτό το σημείο, θα προχωρήσει λίγο-πολύ σύντομα και στις επόμενες φάσεις, καθώς ο σοσιαλισμός είναι μια μεταβατική κοινωνία κι όχι κάτι δοσμένο ή τελειωμένο.
Έχει όμως μια αξία η επεξεργασία αυτή, γιατί δείχνει την κατεύθυνση, ένα όραμα, γιατί αξίζει να οργανωθεί και να παλέψει κανείς.

Από την άλλη, παραμένει ανοιχτό (και μόνο στην πράξη μπορεί να λυθεί) το ζήτημα "πώς θα φτάσουμε εκεί", όχι ως προς το δρόμο που θα επιλέξουμε (αν θα είναι δηλαδή κοινοβουλευτικός, "ειρηνικός" ή επαναστατικός), αλλά για όσα μπορεί να προκύψουν στη διαδρομή, τα ρήγματα που θα την επισπεύσουν, κτλ (χωρίς να υπάρχει όμως καμία αυταπάτη ότι μπορεί να κόψει κανείς δρόμο για να γλιτώσει την ανηφόρα). Και για αυτό μπορεί να υπάρχει μια γενική ιδέα (όπως πχ η σύνδεση της επαναστατικής κατάστασης με τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο) ή διάφορες ιδέες, αλλά σίγουρα όχι καμία έτοιμη συνταγή από τον τσελεμεντέ του κομμουνιστή, που παραδίδεται από γγ σε γγ (κι ο τωρινός γγ είναι σίγουρα καλοφαγάς) ή από δρουίδη σε δρυίδη (όποιο από τα δύο και αν είναι τελικά το σωστό -το δεύτερο μάλλον). Οπότε η συζήτηση για τα μανιτάρια παραμένει ανοιχτή στο γαλατικό χωριό:
-Να τα κάνουμε σούπα! -Όχι, να τα σοτάρουμε...

Αν τώρα κάποιοι τα βλέπουν όλα αυτά βυζαντινολογίες για το φύλο του αγγέλου και συνταγές από αρχάριους σεφ, που θέλουν να γίνουν μάστερ(σεφ) -αφέντες στη θέση των τωρινών και να πάρουν την εξουσία, είναι δικαίωμά τους. Το πιο πιθανό είναι πως η δικτατορία του προλεταριάτου πέφτει πολύ βαριά στα δικά τους ευαίσθητα στομάχια, που είναι συνηθισμένα στις αστικές γκουρμεδιές και το παντεσπάνι.

Όσο για τους υπόλοιπους, που δεν ανήκουν στην ίδια συνομοταξία αλλά επηρεάζονται από τέτοιες απόψεις, το χειρότερο είναι όταν καταφέρνουν να σου προσάπτουν και τα δύο μαζί ταυτόχρονα: ότι δηλ δεν έχεις μια επεξεργασμένη κι ολοκληρωμένη πρόταση εξουσίας, για να πειστεί ο κόσμος (που κατά βάθος καταλαβαίνει πολύ καλά, αλλά ψάχνει να κόψει δρόμο στην ανηφόρα) και από την άλλη πως έχεις έτοιμες συνταγές για την κουζίνα/κοινωνία του μέλλοντος (που εδώ παραδόξως τις θεωρεί παλιές, κι όχι αγνές και παραδοσιακές).

Ε, ας αποφασίσουν λοιπόν, για να ξέρουμε κι εμείς τι πρέπει να κάνουμε.
Τη σούπα με μανιτάρια... (που θα 'λεγε κι ο σύντροφος Οβελίξ)

Τετάρτη, 13 Ιουλίου 2016

Κυκλοφορώ κι οπλοφορώ

Ένας από τους βασικούς λόγους (ή τις δικαιολογίες που προβάλλω στον εαυτό μου) που δεν έμαθα ποτέ να οδηγώ, ή τέλος πάντων η στιγμή που συνειδητοποίησα πως δεν ήθελα να μάθω, ήταν νομίζω μετά από μερικές εθιστικές ώρες Nintendo (αν και γενικά δεν πολυέπαιζα, ούτε μου έμεινε ευτυχώς συνήθεια), με μια δισκέτα Φόρμουλα 1, όπου μπορούσες όμως να πάρεις μόνο το Νάιτζελ Μάνσελ (εντάξει, πήρε έναν τίτλο, αλλά δεν ήταν τόσο σπουδαίος, για να έχει παιχνίδι με το όνομά του). Και αφού είχα στουκάρει σε διάφορους τοίχους, νιώθοντας την επιθετικότητα, που σου αφήνει σχεδόν πάντα ο υπολογιστής και τα μηχανήματα του διαβόλου (ΕΤΕ και μ-λ κίες) -που αν είσαι πχ blogger και σου λέει ο άλλος "καλημέρα" ή μια γνώμη, έχεις τόσα νεύρα συσσωρευμένα που το στέλνεις στο διάολο, μαζί με τα μηχανήματά του και την ΕΤΕ- σκέφτηκα πως όλα αυτά είναι πολύ διασκεδαστικά (με την κυριολεκτική έννοια του διασκορπίζομαι), αλλά στην πραγματική ζωή δεν έχεις πολλές ζωές και δεύτερες ευκαιρίες, αν οδηγείς, για να τις σπαταλήσεις. Και είναι αλήθεια πως ο καθένας μπορεί να μάθει να οδηγεί, όπως ίσως ο καθένας μπορεί να μάθει τις κινήσεις στο σκάκι, αλλά αυτό δεν τον καθιστά απαραίτητα κατάλληλο για οδηγό (ούτε για σκακιστή, αντιστοίχως), να βγαίνει παγανιά στο δρόμο, με το δρεπάνι παραμάσχαλα (χωρίς σφυρί και όπλα στους δρόμους).

Κι άντε πες πως αυτές είναι οι ανώριμες σκέψεις ενός εφήβου, που δεν έφτασε καν στη Βουλή των Εφήβων, για να τις εκθέσει με σοβαροφάνεια (τότε δεν είχαμε selfie, μόνο το Σαμαράκη). Και που δεν ωρίμασε αρκετά, όχι σε αυτό τον τομέα τουλάχιστον (γιατί η προσωπικότητά μας αναπτύσσεται ανισόμετρα, περίπου σαν τον καπιταλισμό) για να ξεπεράσει τις εφηβικές-παιδικές του φοβίες και να αναλάβει την ευθύνη να οδηγήσει (πχ όταν θέλουν να πιουν οι άλλοι οδηγοί της παρέας). Αλλά είμαι σίγουρος πως είναι αρκετοί ακόμα αυτοί που δεν ξεπέρασαν ποτέ το στάδιο της εφηβικής τους ανωριμότητας (ως οδηγοί και γενικώς) και γίνονται δημόσιος κίνδυνος με τη συμπεριφορά τους (την οδηγική και προπαντός τη γενικότερη), πιστεύοντας υποσυνείδητα πως συνεχίζουν να παίζουν σε ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι, Βοηθάνε εξάλλου οι ελληνικοί δρόμοι και τα ήθη τους σ' αυτό το συμπέρασμα: γιαγιά με μπαστούνι 100 πόντοι, χωρίς μπαστούνι 150 πόντοι, μαζί με παππού διπλασιασμός πόντων, κοκ.

Μπορεί-μπορεί-να μας καταστρέφουν τη ζωή, μπορεί
τα ηλεκτρονικά παιχνίδια του σατανά, 6-6-6, μπορεί να είναι απλώς και δικές μου υπερβολές. Έχω όμως την εντύπωση ότι στην Αμερική (ή αυτό που λανθασμένα μάθαμε να λέμε έτσι) τα όρια μεταξύ πραγματικής ζωής και εικονικής πραγματικότητας, ηλεκτρονικών παιχνιδιών, τηλεοπτικών σειρών, κτλ, είναι κάπως δυσδιάκριτα. Πολλοί είναι αυτοί που εθίζονται από μικροί στην ψυχολογία του επαγγελματία κατά συρροή δολοφόνου, μέσα από video games. Κι άλλοι τόσοι αποχαυνώνονται από το χαζοκούτι και (όταν δε μιλάνε, λες και τους καταγράφει μια κάμερα, για να πέσει το ψεύτικο γέλιο μετά από την ατάκα τους) πιστεύουν ότι μπορούν να γίνουν μικροί, καθημερινοί υπερήρωες και να καταπολεμήσουν το κακό, που παραμονεύει σε κάθε γωνία, στον παραμικρό θόρυβο στο σπίτι, έναν παράξενο γείτονα, ή σε ένα φαινομενικά φιλήσυχο νέγρο, που βάζει το χέρι στην τσέπη του (για να βγάλει πιθανότατα ένα πιστόλι).
Ενώ παράλληλα υπάρχει μια τεράστια παραγωγή ταινιών, που εκθειάζουν το δόγμα "νόμος και τάξη" και την αστυνομοκρατία, καλλιεργόωντας τη λογική του καλού μπάτσου, του αγέρωχου καουμπόη, του αυτόκλητου σερίφη, που απονέμει δικαιοσύνη, κοκ.

Σε μια τέτοια κοινωνία που δεν είναι απαραίτητα πολύ διαφορετική από τη δική μας, απλώς πιο... προχωρημένη σε κάποια θέματα, είναι (εντελώς σύμφυτη με τη λογική της, αλλά συνάμα) παράλογη μια τόσο εκτεταμένη και σχετικά ελεύθερη (σε πλήρη αντίθεση με κάθε άλλη ελευθερία όπου πέφτει ψαλίδι) οπλοκατοχή.
Κι ας συνηθίζουμε πολλές φορές να τη θεωρούμε προοδευτική, γιατί έτσι εξοπλίζονται οι μάζες, λες και βρισκόμαστε σε (προ)επαναστατική κατάσταση και το βασικό ζητούμενο είναι πως θα πάρουν τα όπλα οι εξεγερμένοι.

Το αν και κατά πόσο λειτουργεί έτσι αυτή η σχέση, δημιουργώντας επαναστατικές παραδόσεις και αγωνιστική συνείδηση, μπορεί να το δει κανείς στην (καταπράσινη σαν βαθύ ΠαΣοΚ) Κρήτη. Όπου και πάλι όμως, τα πράγματα απέχουν πολύ από το να θυμίζουν σπαγγέτι γουέστερν και πολύ άγριες καταστάσεις. Οι Κρητίκαροι μπορεί να έχουν για ψωμοτύρι τις κουμπουριές, να προκαλούν διάφορα μικροατυχήματα σε γάμους που καταλήγουν σε κηδείες ή να γεμίζουν με σφαίρες την ταμπέλα του χωριού τους (για να προειδοποιούν τους ξένους, όπως στις ιστορίες του Λούκι-Λουκ), αλλά αν δεν μπλέξουν σε κάποια σοβαρή βεντέτα, δεν αρχίζουν να σκοτώνουν για πλάκα τον κόσμο γύρω τους. Μπορούν όμως να κάνουν θερινό ένα υπουργείο στο κέντρο της Αθήνας, θυμίζοντας συνειρμικά τους Κορσικανούς από τον Αστερίξ (Οκατεριαμπελατσιτσίξ).

Όλα αυτά βέβαια δεν έχουν καμία σχέση με όσα συμβαίνουν στην αμερικανική ενδοχώρα (και όχι μόνο), τις συνεχιζόμενες δολοφονίες και το άτυπο πογκρόμ της αστυνομίας εναντίον των μαύρων στα γκέτο (και όχι μόνο). Ή μάλλον μπορεί να σχετίζονται, αλλά αντιστρέφουν τη λογική συνέχεια, τη σχέση αιτίου-αιτιατού, θεωρώντας υπαίτιο το μαχαίρι (ή μάλλον πιστόλι στην περίπτωσή μας) κι όχι αυτόν που το κρατάει, το όργανο του εγκλήματος κι όχι τον εγκληματία ή αυτόν που τον όπλισε.

Μόνο που αυτό έχει διπλή ανάγνωση. Γιατί δεν μπορεί να μπαίνουν στο στόχαστρο μόνο ή κυρίως τα όργανα της τάξης και όχι η τάξη που υπηρετούν, η κυρίαρχη τάξη που τα οπλίζει, τα εκπαιδεύει, και τους παρέχει ασυλία (ή τους θυσιάζει σαν αποδιοπομπαίους τράγους κατά περίπτωση). Κι είναι αυτή η στόχευση που λείπει, η απουσία μιας σφαιρικής αντίληψης για τη γενική εικόνα και τις αιτίες που τη γεννάνε, που προκαλεί κατά τη γνώμη μου μια γνήσια κι αυθόρμητη αμηχανία σε ορισμένες από τις αντιδράσεις.

Κάτι που αναδεικνύει πολύ εύστοχα το μήνυμα ενός γνωστού ΝΒΑer (για να μείνουμε λίγο ακόμα στο αθλητικό κλίμα των προηγούμενων ημερών). Υπενθυμίζω πως οι παίκτες του ΝΒΑ είχαν πάρει μια πρωτοβουλία, στο προηγούμενο κύμα δολοφονιών έγχρωμων Αμερικανών από αστυνομικούς, με το εύγλωττο σύνθημα "I can't breathe". Δεν μπορώ να αναπνεύσω. Η οποία είχε προβληθεί ακόμα κι από καθεστωτικά ΜΜΕ, για να ξεπλύνει τις αμαρτίες του συστήματος (που είναι το ίδιο, είτε αφορά την καταστολή είτε την πιο αστραφτερή εκδοχή του θεάματος). Αλλά όπως λέει ο Καρμέλο Άντονι (παρά τις όποιες αντιφάσεις μπορεί να βρει κανείς στις διατυπώσεις του) "ο θυμός μας πρέπει να 'ναι απέναντι στο σύστημα. Αν το σύστημα δεν αλλάξει, θα συνεχίσουμε να ανοίγουμε την τηλεόραση και να παρακολουθούμε το ίδιο πράγμα".

Το σύστημα έχει καταρρεύσει. Τελεία και παύλα. Έτσι ήταν πάντα. Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ διαδήλωσε. Ο Μάλκολμ Χ επαναστάτησε. Ο Μοχάμεντ Άλι πάλεψε πραγματικά για τις ΗΠΑ.

Ο θυμός μας θα πρέπει να είναι απέναντι στο σύστημα. Αν το σύστημα δεν αλλάξει, θα συνεχίσουμε ν' ανοίγουμε την τηλεόραση και να παρακολουθούμε το ίδιο πράγμα. Οφείλουμε να πιέσουμε τους υπεύθυνους προκειμένου αυτό το πράγμα που λέγεται ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ να λειτουργήσει σωστά.

Μια πορεία δεν έχει αποτέλεσμα. Το δοκιμάσαμε. Το δοκίμασα. Μερικές αναρτήσεις στα social media δεν έχουν αποτέλεσμα. Τα έχουμε δοκιμάσει όλα. Το να πυροβολείς 11 αστυνομικούς και να σκοτώνεις 5 ΔΕΝ θα έχει αποτέλεσμα.

Μολονότι δεν έχω κάποια λύση, και είμαι σίγουρος πως πολλοί επίσης δεν έχετε, πρέπει να ενωθούμε περισσότερο από κάθε άλλη φορά τώρα. Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον. Οι πολιτικοί πρέπει να σηκωθούν και να παλέψουν για αλλαγή. Καλώ τους συναθλητές μου να βγουν μπροστά και ν' αναλάβουν την ευθύνη. Πηγαίνετε στους επικεφαλής των κοινωνιών, στους ηγέτες, στα μέλη του κογκρέσου, στους νομοθέτες και απαιτήστε αλλαγή.

Δεν υπάρχει πλέον το καθόμαστε πίσω και φοβόμαστε να καταπιαστούμε και ν' αντιμετωπίσουμε τα πολιτικά ζητήματα. Εκείνες οι ημέρες πέρασαν. Πρέπει να βγούμε μπροστά και ν' αναλάβουμε την ευθύνη. Δεν μπορούμε ν' ανησυχούμε μήπως χάσουμε την αποδοχή ή για το ποιος θα μας κοιτάει σαν τρελούς. Χρειάζομαι τις φωνές σας ν' ακουστούν. Οφείλουμε ν' απαιτήσουμε αλλαγή. Πρέπει να το θέλουμε. Η ΩΡΑ ΕΦΤΑΣΕ. Είμαι σε όλα μέσα. Αναλάβατε την ευθύνη. Δράστε. ΑΠΑΙΤΗΣΤΕ ΑΛΛΑΓΕΣ"
.