Περί εισοδισμού

ή αλλιώς "πόσο Πασόκοι είσαστε"

Δεν ξέρω αν αφορά πολλούς το σημερινό σημείωμα κι αυτά που θα διαβάσετε παρακάτω, αλλά τα βρήκα σε ένα βιβλίο που διάβασα πρόσφατα και τα θεωρώ αρκετά ενδιαφέροντα. Το βιβλίο έχει τον τίτλο "ο τροτσκισμός", μια ιστορική σύνοψη του Γάλλου Ζαν-Ζακ Μαρί, (πιο γνωστού στο ελληνικό κοινό από ένα πανάκριβο βιβλίο του για το Στάλιν), που τη μετέφρασε ο Μπάμπης Γεωργούλας και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Υδροχόος.

Πέρα από το σύνδεσμο για το ποιόν του Γεωργούλα, μπορείτε να δείτε μια σύντομη περίληψη για το "Σταλιν" του Ζαν-Ζακ Μαρί και ένα απόσπασμα από τη μελέτη του για τον τροτσκισμό, σχετικό με το οργανωτικό ζήτημα, στο οποίο θα αναφερθούμε. Νομίζω πως αυτά τα εισαγωγικά στοιχεία αρκούν για να δείξουν πως η σκοπιά του συγγραφέα είναι αρκετά ευνοϊκή για τους τροτσκιστές, συνεπώς τα γραπτά του δεν περιέχουν ίχνος πολεμικής ή κάποια υστεροβουλία.

Κρατάμε αυτό το δεδομένο και πάμε να δούμε κάποιες χαρακτηριστικές περιπτώσεις, όπως περιγράφονται στο βιβλίο. Μερικά αποσπάσματα επαναλαμβάνονται και στο σύνδεσμο με το απόσπασμα, που δίνω παραπάνω. Όπου υπάρχει πλάγια γραφή εντός παρένθεσης, είναι δικά μου συμπληρωματικά-διευκρινιστικά σχόλια.

Ξεκινάμε με τη γαλλική "αριστερή αντιπολίτευση".

Η ομάδα των μπολσεβίκων - λενινιστών που βγαίνει απ' αυτή την κρίση, είναι ανίσχυρη κι αποτελείται από νεαρούς αγωνιστές χωρίς πείρα στη "μαζική δουλειά", τη στιγμή που με την κατάρρευση του γερμανικού Κ.Κ. μπροστά στο χιτλερισμό και την πολιτική χρεοκοπία της Κομμουνιστικής Διεθνούς μπροστά στην άνοδο του φασισμού, ανοίγεται για τον Τρότσκι μια νέα περίοδος.

Η διαδήλωση της 6ης του Φλεβάρη και η απάντηση των εργατών στις 12 του ίδιου μήνα, εγκαινιάζουν μια νέα περίοδο ριζοσπαστικοποίησης των εργατών στη Γαλλία, σε μια στιγμή που οι τροτσκιστές είναι πέρα για πέρα ανίσχυροι και απομονωμένοι. Ο Τρότσκι προσδιορίζει μια νέα ταχτική, προσαρμοσμένη σ' αυτή την κατάσταση. Προτείνει στη γαλλική και την Ισπανική ομάδα να μπουν μέσα στα σοσιαλιστικά κόμματα που επηρεάζουν την πλειοψηφία των εργατών σ' αυτές τις δυο χώρες ενώ η αριστερή τους πτέρυγα έχει την τάση να ενισχύεται. Η ριζοσπαστικοποίηση των μαζών, κατά τη γνώμη του, θα πραγματοποιηθεί αρχικά μέσα απ' τα παραδοσιακά κόμματα και συνδικάτα, που θεωρούνται απ' τους εργαζόμενους φυσικοί υπερασπιστές των συμφερόντων τους. Η έλλειψη δυνατότητας γι' αντιπολιτευτική δουλειά μέσα στους κόλπους του Κ.Κ. που εκπροσωπεί άλλωστε μια μειοψηφία του εργατικού κινήματος, ήταν απόλυτη εκτός αν η δουλειά έπαιρνε τη μορφή της παράνομης φραξιονιστικής δράσης. Γι' αυτό oι Γάλλοι τροτσκιστές στα πλαίσια αυτής της ταχτικής, προσανατολίζονται, προς τη S.F.I.O., ενώ ταυτόχρονα συντάσσουν ένα πρόγραμμα δράσης, που αποτελεί πρώτο σχεδίασμα του μεταβατικού προγράμματος.

Στο σύνδεσμο με το απόσπασμα, μπορείτε να δείτε αναλυτικά τη συνέχεια: παρά τις αρχικές τους επιτυχίες, το κλίμα αντιστρέφεται μετά τη συγκρότηση κυβέρνησης του Λαϊκού Μετώπου, κάτι που φέρνει σύγχυση, ανακατατάξεις και διασπάσεις στις γραμμές των τροτσκιστών. Παρά τις παλινωδίες και τους "τακτικούς ελιγμούς", οι τροτσκιστές επιμένουν στην ίδια κατεύθυνση και μπαίνουν σε ένα άλλο εργατικό-σοσιαλιστικό κόμμα, που διασπάστηκε απ' το κυβερνητικό σοσιαλιστικό κόμμα, αλλά είχε βραχύβια πορεία.

Περνάμε στο "ισπανικό παράδειγμα"

Ήδη το 1932, η "Κομμουνιστική Αριστερά" συγκεντρώνει πάνω από 2.000 μέλη και (...) ασκεί κάποια επιρροή σε ένα στρώμα σοσιαλιστών και αναρχικών εργατών, που τους παρασύρει η ριζοσπαστικοποίηση των μαζών. Ο εργατικός και αγροτικός Συνασπισμός του Μωωρέν στέκει εμπόδιο σ' αυτή την επιρροή, προπάντων στην Καταλονία, το προπύργιό του. Ήδη από τότε που συγκροτήθηκε, το 1931, ο Τρότσκι προειδοποιεί την Αριστερή Αντιπολίτευση για το πρόγραμμα αυτής της μπουχαρινικής ένωσης, που, όπως λέει, "αντιπροσωπεύει έναν καθαρό Κουομιντανγκισμό μεταφερμένο στο ισπανικό έδαφος (...)".

Δυο χρόνια ήταν αρκετά για να φανερώσουν τη χρεοκοπία της συνεργασίας ρεπουμπλικάνων και σοσιαλιστών. (...) Μέσα στο σοσιαλιστικό κόμμα και το συνδικάτο που ελέγχει, την UGT, σχηματίζεται μια ισχυρή αριστερή πτέρυγα με ηγέτη έναν πρώην ηγέτη της δεξιάς πτέρυγας, τον Φρανθίσκο Λάργκο Καμπαγιέρο. (...) Το Φλεβάρη του 1934 ο Καμπαγιέρο γράφει: "Η μόνη ελπίδα των μαζών σήμερα είναι μια κοινωνική επανάσταση (...) Είναι αδύνατο να πραγματοποιηθεί ένα κομμάτι σοσιαλισμού μέσα στα πλαίσια της αστικής δημοκρατίας".

Το δεξί του χέρι, ο Αρακιστάιν, προλογίζοντας τους "λόγους προς τους εργαζόμενους", γράφει:
"Πιστεύω πως η 2η και η 3η Διεθνής είναι αυτοδύναμα νεκρές (...) Έχω πειστεί ότι πρέπει να δημιουργηθεί μια 4η Διεθνής που να συγχωνεύει τις δύο πρώτες, παίρνοντας από τη μια την επαναστατική τακτική κι από την άλλη την αρχή της εθνικής αυτονομίας.

Ενώ προετοιμάζονται γιγάντιες ταξικές συγκρούσεις στην Ισπανία, η Κομμουνιστική Αριστερά δεν μπορεί να ελπίζει ότι θα της χρησιμέψουν μερικοί μήνες ή μερικά χρόνια στην καλύτερη περίπτωση, για να αναπτυχθεί και να γίνει αυτόνομη ηγετική δύναμη, ικανή να επηρεάζει την πορεία των γεγονότων. Μια που είναι πολύ αδύνατη ακόμα, υπάρχει φόβος να δει το κίνημα ριζοσπαστικοποίησης των μαζών να προσανατολίζεται προς τις μεγάλες παραδοσιακές οργανώσεις (PSE, UGT, CNT) κι αυτή να αποκομίζει αστεία οφέλη σε σύγκριση με τις διαστάσεις του κινήματος. Γι' αυτό το λόγο, ο Τρότσκι συμβουλεύει στα μέλη της Κομμουνιστικής Αριστεράς να μπουν στο Σοσιαλιστικό Κόμμα, που επηρεάζει μεγάλες μάζες, η αριστερά του δυναμώνει μέρα με τη μέρα και με ευχαρίστηση θα δεχόταν τους τροτσκιστές στους κόλπους του. Το όργανο της Σοσιαλιστικής Νεολαίας της Μαδρίτης, άλλωστε, με 200.000 μέλη, καλεί ανοιχτά τους τροτσκιστές να περάσουν στις γραμμές της.

Ο Τρότσκι, λέει ο Π. Μπρουέ, σκέφτεται πως πρέπει να αδράξει αυτή την ευκαιρία και να σχηματίσει μέσα στο Σοσιαλιστικό Κόμμα μια γερή φράξια, να την κάνει επαναστατική εστία ικανή να ασκεί αποφασιστική επιρροή στα μέλη του ΚΚ, που έχουν μείνει έκπληκτα από την απότομη ευκαιριακή (οπορτουνιστική εννοεί προφανώς) στροφή του κόμματός τους, και στα μέλη της CNT που έχουν αποπροσανατολιστεί εξαιτίας της αδυναμίας των δικών τους αρχών δράσης στη νέα κατάσταση. Η εστία αυτή θα είναι ικανή επίσης να δώσει πραγματικά μπολσεβίκικη μορφή σε αυτή την αυθόρμητη ριζοσπαστικοποίηση, που αν δεν καθοδηγηθεί επαναστατικά, υπάρχει κίνδυνος να την εκτρέψουν οι σταλινικοί και οι σοσιαλιστές της αριστεράς, αποφασισμένοι να είναι μόνο στα λόγια επαναστάτες.

Ενώ η Σοσιαλιστική Νεολαία της Εσίζα υποδέχεται με πυροβολισμούς τους ηγέτες της δεξιάς του κόμματός τους, Πριέτο, Πένα και Τέμας, η πλειοψηφία των Ισπανών τροτσκιστών προσανατολίζεται προς άλλη κατεύθυνση. Μετά από πολλή συζήτηση, η πλειοψηφία της Κομμουνιστικής Αριστεράς, προς το τέλος του 1934, αρνιέται να μπει στο Σ.Κ. και προτείνει να γίνει συγχώνευση της Κ.Α. και του Εργατικού και Αγροτικού Συνασπισμού του Μωρέν. Η συγχώνευση πραγματοποιείται το Σεπτέμβρη του 1935. Αποτέλεσμά της είναι το POUM (Εργατικό Κόμμα της Μαρξιστικής Ενότητας) που ο ανταποκριτής της Πράβδα, Κολτσόφ, πολύ σωστά το χαρακτηρίζει τροτσκιστικομπουχαρινικό συνασπισμό.

Στη συνέχεια το POUM τίθεται εκτός νόμου από την κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου, διασπάται κι ο ηγέτης του Αντρές Νιν κατηγορεί τον Τρότσκι για σεχταριστικό δογματισμό, γεμάτο αλαζονεία. Το κομμάτι που διασπάστηκε ενώθηκε προσωρινά με την "αναρχική αριστερά των Φίλων του Ντουρούτι" αλλά είχε βραχύβια πορεία.

Τα ίδια πάνω-κάτω συμβαίνουν και στην περίπτωση του αμερικάνικου τροτσκισμού, που σύμφωνα με το συγγραφέα παίζει κατά τόπους καθοριστικό ρόλο.

Για να συνδεθούν με τους εργαζόμενους, που απλώνουν τους αγώνες τους σε όλες τις Ενωμένες Πολιτείες, συγχωνεύονται ακολουθώντας τη συμβουλή του Τρότσκι, με μια σοσιαλιστική οργάνωση που είχε ιδρύσει ο πρώην πάστορας Α-Ζ Μαστ κι είχε καθοδηγήσει τη μεγάλη απεργία της Οτολίτ στο Τολέδο. Η συγχώνευση αυτή δεν αλλάζει τη φύση και δεν εξαλείφει την απομόνωση του νέου κόμματος, ενώ η θυελώδικη ανάπτυξη του εργατικού κινήματος διογκώνει και ριζοσπαστικοποιεί το παλιό Σοσιαλιστικό Κόμμα. Ακολουθώντας την ίδια ταχτική που συμβούλευε και στο γαλλικό και στο ισπανικό τμήμα, όταν αντιμετώπιζαν την ίδια κατάσταση, ο Τρότσκι προτείνει στο νέο μικρό κόμμα να περάσει στις γραμμές του αμερικάνικου Σοσιαλιστικού Κόμματος. Ο Τρότσκι εισακούγεται, αλλά εξαιτίας του γεγονότος αυτού το κόμμα χάνει μια ομάδα "υπεραριστερών" (με ηγέτη τον Έχλερ) που θεωρεί αυτή τη συγχώνευση απαράδεχτο συμβιβασμό.

Στη συνέχεια οι τροτσκιστές εγκαταλείπουν το Σ.Κ. που στρέφεται προς τα δεξιά και δημιουργούν το ΣΕΚ που παίρνει μαζί του ένα κομμάτι της νεολαίας και θεωρείται το στολίδι της 4ης Διεθνούς, αλλά διασπάται μετά την εισβολή του κόκκινου στρατού στη Φινλανδία. Υπόψη πως αυτό είναι το αδελφό κόμμα του δικού μας ΣΕΚ που συμμετέχει στην Ανταρσυα (ή μάλλον της ΔΕΑ που διασπάστηκε από το ΣΕΚ και συμμετέχει στη ΛαΕ).

Αλλά ας δούμε κι ένα απόσπασμα για την περίοδο μετά τη δολοφονία του Τρότσκι.

Ο Πάμπλο υποστήριζε σε ένα μικρό του έργο με τίτλο "ο πόλεμος που έρχεται" ότι επίκειται ο πόλεμος ανάμεσα στον καπιταλισμό και τη Σοβιετική Ένωση κι ότι ο πόλεμος αυτός θα ωθήσει όλο και πιο αριστερά τα κομμουνιστικά κόμματα όπου θα αφθονούν οι μάζες. Εξ ου κι η ανάγκη να μπουν οι τροτσκιστές μέσα στα ΚΚ και να δεθούν με αυτό το πραγματικό κίνημα των μαζών. Όλη η δραστηριότητα των τροτσκιστών έπρεπε με κάθε τίμημα να υπαχθεί σε αυτήν την "ιδιόρρυθμη θεωρία της εισόδου" (εννοείς προφανώς εισοδισμού) ενώ ταυτόχρονα θα διατηρούσαν και την αυτόνομη υπόστασή τους με την κυκλοφορία ενός ανεξάρτητου πολιτικο-φιλολογικού οργάνου: "Για να ενσωματωθούμε στο πραγματικό κίνημα των μαζών, για να δουλέψουμε και να παραμείνουμε λχ στα μαζικά συνδικάτα, δεν επιτρέπονται μόνο αλλά είναι αναγκαίες οι 'πανουργίες' και οι 'συνθηκολογήσεις'.

Αυτά είναι τα γενικά χαρακτηριστικά του "Παμπλισμού" που προκάλεσε τη διάσπαση της 4ης Διεθνούς. Το γαλλικό τμήμα της (PCI) διαγράφτηκε, στην πλειοψηφία του, το 1952, γιατί αρνήθηκε να δεχτεί αυτή την ανάλυση και την ταχτική που απέρρεε από αυτήν. Τον επόμενο χρόνο, το αγγλικό, το κινέζικο, το ελβετικό τμήμα, με την υποστήριξη του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος, διακήρυξαν την αλληλεγγύη τους με το PCI και συγκρότησαν τη Διεθνή Επιτροπή της 4ης Διεθνούς.

Νομίζω πως έχουμε αρκετό υλικό, για να βγάλουμε μερικά συμπεράσματα (εξάλλου είναι εξαιρετικά δύσκολο να παρακολουθήσει κανείς την πορεία των συνεχών διασπάσεων του τροτσκιστικού χώρου).

Η τακτική (χωρίς "χτ") του εισοδισμού είναι μια "πανουργία" όπως θα έλεγε κι ο Πάμπλο, που διακρίνει στην πραγματική ζωή τους ξενιστές, που αναπτύσσονται σαν παράσιτα σε ένα ξένο σώμα, γιατί αδυνατούν να επιβιώσουν μόνοι τους. Εκτός κι αν μπλέξουν σε ένα κόμμα τύπου Σύριζα, που καταφέρνει να τους χρησιμοποιήσει για δικό του όφελος και τους πετάει σα στυμμένες λεμονόκουπες όταν έχει κάνει τη δουλειά του και δεν απευθύνεται πια στο αριστεροχώρι. Ας μην υποτιμούμε αυτή την αξία χρήσης (του χρήσιμου ηλίθιου) που παίζουν πολλές φορές οι εισοδιστές.

Ομολογώ πως παρά την παραδοσιακή σύνδεση του τροτσκισμού με τον εισοδισμό, δεν είχα συνειδητοποιήσει πόσο καθαρά και κυνικά δινόταν αυτή η εντολή από τον ίδιο τον Τρότσκι. Με αυτή την έννοια, δικαιούται κανείς να κάνει την οργαν(ωτ)ική σύνδεση με τα πρώτα κατορθώματα του Λέοντα, τις συμφιλιωτικές απόψεις του στο οργανωτικό ζήτημα του ΣΔΕΚΡ και τη μεσοβέζικη στάση που κρατούσε μεταξύ μενσεβίκων και μπολσεβίκων (που ήταν βασικά ευμενής ουδετερότητα προς τους πρώτους). Και δικαιούται να μιλήσει γι, χωρίς υπερβολή, για την τροτσκιστική τραγωδία στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Έλα όμως που το οργανωτικό δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα, αλλά κατεξοχήν πολιτικό. Και προσφέρεται, συνεπώς, για μια σειρά χρήσιμα συμπεράσματα.

Υπάρχει κανείς λόγος να μας απασχολούν όλα αυτά σήμερα;

Ναι, στο βαθμό που μπορούμε να κάνουμε μερικές γενικές διαπιστώσεις στο οργανωτικό ζήτημα. Και στο βαθμό που οι τροτσκιστές εξακολουθούν να χρησιμοποιούν βασικά αυτήν την τακτική, με την ψευδαίσθηση πως κάνουν πορεία προς τις μάζες και τις επηρεάζουν. Το ίδιο ακριβώς κάνουν ακόμα κι όταν διατηρούν την οργανωτική τους αυτοτέλεια, αλλά συμπορεύονται με τις μάζες (;) της ΓΣΕΕ στο εργατικό κίνημα, πιστεύοντας πως οικοδομούν κάποιου είδους ενιαίο μέτωπο.

Υπάρχουν, επίσης, μερικές ακόμα περιπτώσεις -αλλά δεν είναι της παρούσης να τις εξετάσουμε.

Το εργατικό κίνημα στη δεκαετία του 1930

Η σημερινή ανάρτηση είναι ένα απόσπασμα από την εισήγηση του Γ. Μαργαρίτη στη διημερίδα της ΚΟ Θεσσαλονίκης (ή μήπως ΚΟ Κ.Μακεδονίας;) του ΚΚΕ, που έγινε τον περασμένο Μάη, για να τιμήσει τα 80χρονα από τον Μάη του 36' και τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης. Η αντιγραφή αυτού του αποσπάσματος έχει διπλή σημασία: αφενός να προβάλλει μια καινούρια κυκλοφορία της Σύγχρονης Εποχής, που συγκέντρωσε τα υλικά της διημερίδας και τα εξέδωσε σε μια πολύ ενδιαφέρουσα και καλαίσθητη έκδοση. Αφετέρου να αναπαράγει μερικά σημεία από την εισήγηση του Μαργαρίτη, που δίνουν το ιστορικό πλαίσιο της εποχής, τις δυσκολίες του εργατικού κινήματος διεθνώς, αλλά και μια ζουμερή ερμηνεία για τη στροφή των μπολσεβίκων στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και τις μικροαστικές αντιδράσεις (πχ από τον τροτσκισμό) που προκάλεσε αυτή η στρατηγική επιλογή. Η παράθεσή τους μπορεί να δώσει και τροφή για συζήτηση, στη συνέχεια.

Η καπιταλιστική κρίση του 1929 -του 1930 για τον ευρωπαϊκό χώρο- ανέτρεψε την αισιοδοξία και τις βεβαιότητες των ισχυρών καπιταλιστικών κέντρων. Η σοσιαλδημοκρατία κλήθηκε αρχικά να ηγηθεί μιας νέας ταξικής κοινωνικής επίθεσης, που απέβλεπε στη μετακύλιση του κόστους της κρίσης στις πλάτες των εργαζομένων. Όταν ετούτη η πολιτική έφτασε στα όριά της, όταν ξεπεράστηκε από το βάθος της κρίσης, όταν οι ευρωπαϊκές πόλεις γέμισαν ανέργους και συσσίτια, τότε κλήθηκε ο ναζισμός -ή οι συντηρητικές κυβερνήσεις των έκτακτων μέτρων- για να αντιμετωπίσουν την κατάσταση: Πρώτος στόχος, πρώτο θύμα ετούτων των αστικών επιλογών, η εργατική τάξη των καπιταλιστικών χωρών, οι εργαζόμενοι και οι αγρότες παραγωγοί, καθώς επίσης και οι υπόδουλοι λαοί των αποικιών, που κλήθηκαν και αυτοί να συμβάλλουν στην αποκατάσταση της κερδοφορίας του κεφαλαίου.

Το εργατικό κίνημα την ίδια εκείνη εποχή βρισκόταν σε μια μεταβατική κατάσταση -αντιφατική ως προς τα χαρακτηριστικά της. Μια δεκαετία σχεδόν είχε κλείσει μετά από τη ρωσική επανάσταση και τις προσδοκίες για άμεση επαναστατική ανατροπή των αντιδραστικών καθεστώτων που ευθύνονταν -πέρα από τα υπόλοιπα- και για το αιματοκύλισμα των λαών στον παγκόσμιο πόλεμο. Η επανάσταση δεν είχε, όμως, γενικευτεί -στα βιομηχανικά ειδικά κράτη- και το καπιταλιστικό σύστημα, αντίθετα, φαινόταν να σταθεροποιείται και να επανέρχεται επιθετικό. Οι εντάσεις και ενίοτε οι εκρήξεις στον ταξικό αγώνα δε συνδυάζονταν, ούτε γενικεύονταν ώστε να καταστούν απειλή. Ο αντικομμουνισμός -η αντεπανάσταση- απλωνόταν και βάθαινε στις αστικές οικονομικές, πολιτικές αλλά και πνευματικές ελίτ.

Το πλέον σταθερό στήριγμα της αντεπανάστασης βρισκόταν μέσα στο ίδιο το εργατικό κίνημα. Το τελευταίο ήταν διασπασμένο και, ως εκ τούτου, αμήχανο ως προς τον τρόπο που θα αντιμετώπιζε τη νέα κατάσταση. Η σοσιαλδημοκρατία, άλλοτε με συντηρητικό και άλλοτε με ριζοσπαστικό πρόσωπο, εξακολουθούσε να κρατά κάτω από την ιδεολογική και την πολιτική επιρροή της μεγάλα τμήματα της εργατικής τάξης της Ευρώπης -ειδικά βιομηχανικούς εργάτες. Σε κράτη με ασθενέστερη βιομηχανική ανάπτυξη, αναρχικά κινήματα κυριαρχούσαν στους ταξικούς αγώνες. Κοινό χαρακτηριστικό και της μεν και των δε, ήταν η εχθρότητα προς τη Σοβιετική Ένωση και τους κομμουνιστές που συντάσσονταν με το δικό της πρότυπο.

Οι κομμουνιστές δε διέθεταν ακόμα τα δοκιμασμένα πολιτικά εργαλεία, τους μηχανισμούς και τα επιτελεία του ταξικού αγώνα, τα Κομμουνιστικά Κόμματα. Τα τελευταία, προερχόμενα από αποσχίσεις από τη σοσιαλδημοκρατία με βάση τους 21 όρους της Κομμουνιστικής Διεθνούς, βρίσκονταν κοντά της στα λόγια και στις διακηρύξεις περισσότερο παρά στις πράξεις. Στο εσωτερικό τους, πλήθος ετερόκλιτων στοιχείων, με αόριστες ανατρεπτικές διαθέσεις και ακαθόριστα ταξικά πρόσημα -κυρίως μικροαστικού περιεχομένου- οδηγούσαν σε ακατάπαυστους κλυδωνισμούς το κομμουνιστικό κίνημα. Η μπολσεβικοποίηση των Κομμουνιστικών Κομμάτων αποδείχτηκε τιτάνιο έργο και απασχόλησε την Κομμουνιστική Διεθνή σε ολόκληρη την πρώτη δεκαετία της ιστορίας της.

Στην ίδια τη Σοβιετική Ένωση, ο εσωτερικός αγώνας δεν ήταν λιγότερο δραματικός. Η οικοδόμηση του σοσιαλισμού ήταν προϋπόθεση επιβίωσης της επανάστασης, οι δρόμοι, όμως, που θα οδηγούσαν σ' αυτήν διέφεραν. Η αοριστία των ενεργών μικροαστικών κινήσεων -συνδεμένη με την υπερεπαναστατικότητα που απορρέει από τα ειδικά ταξικά χαρακτηριστικά αυτής της κοινωνικής ομάδας- προκαλούσε διαρκώς ταλαντεύσεις και κλυδωνισμούς στην πολιτική της ΕΣΣΔ. Μέσα από σκληρούς εσωτερικούς αγώνες ξεκαθάρισε το αυτονόητο: Η εργατική τάξη, τα λαϊκά στρώματα της Σοβιετικής Ένωσης δε θα μπορούσαν να θεμελιώσουν την εξουσία τους, παρά μόνο αναπτύσσοντας τα υλικά διαθέσιμα, την υλική βάση πάνω στην οποία θα μπορούσαν να στηρίξουν και να κάνουν αξιόπιστη την ανατρεπτική τους πολιτική. Το νέο κοινωνικό καθεστώς έπρεπε να αναπτύξει, σε απόλυτη προτεραιότητα, τα μέσα παραγωγής και ειδικά εκείνους τους τομείς που θα δημιουργούσαν τις προϋποθέσεις για τη δυνατότητα άσκησης πολιτικής από τις επαναστατικές κοινωνικές δυνάμεις που κατείχαν πλέον την εξουσία: Η βαριά βιομηχανία -επικεντρωμένη στη δυνατότητα ανάπτυξης/παραγωγής εργαλειομηχανών- ήταν το οικονομικό και το πολιτικό κλειδί για την εδραίωση της εργατικής εξουσίας.

Πώς θα μπορούσε η εργατική εξουσία να είναι πραγματική, όταν η όποια πολιτική της απόφαση, ο όποιος σχεδιασμός της θα εξαρτιόταν για την υλοποίησή του στη δυνατότητα εισαγωγής -από τα καπιταλιστικά κράτη- των μέσων της υλοποίησης της τεχνογνωσίας, των μηχανών, των υλικών;

Η οργανωμένη μέσα από τα πεντάχρονα σχέδια εκβιομηχάνιση δεν ήταν απλά προϋπόθεση επιβίωσης, ήταν και η προϋπόθεση για τη δυνατότητα των σοβιετικών λαών να πάρουν την εξουσία στα χέρια τους, να ορίσουν τις τύχες της χώρας και της τάξης τους, να διασφαλίσουν δηλαδή πραγματική πολιτική εξουσία.

Ετούτη η επιλογή αποτέλεσε και την απαρχή νέων συγκρούσεων -ταξικών στην ουσία τους και στο περιεχόμενό τους- στο εσωτερικό του Κομμουνιστικού Κόμματος και της σοβιετικής εξουσίας. Ο τροτσκισμός, που είδε στην επιλογή αυτή την απομάκρυνση από την -τόσο αγαπητή στα μικροαστικά στρώματα- μεταφυσική και ουτοπική επίκληση της επανάστασης, αφού έχασε τη μάχη στην ΕΣΣΔ, πρόσθεσε νέες δυνάμεις στην αντισοβιετική και στην αντικομμουνιστική συμμαχία.

(...)

Η εργατική τάξη πολέμησε με κάθε τρόπο όλα όσα τερατώδη γέννησε η καπιταλιστική κρίση. Ματαιοπονούν όσοι προσπαθούν να το κρύψουν. Έδινε μάχες, έδινε θυσίες, έδινε αίμα. Μάθαινε από τους αγώνες της, μάθαινε από τις ήττες της, μάθαινε από τους νεκρούς της. Το Νοέμβρη του 1936 στη Μαδρίτη, το εργατικό κίνημα, με τους κομμουνιστές για πρώτη φορά να είναι σε θέση να διευθύνουν τον αγώνα, σταμάτησε -για τρία χρόνια έστω- την προέλαση του ναζισμού και του φασισμού. Για πρώτη φορά ο ναζισμός "δεν πέρασε". Και έτσι -από την τελευταία αυτή νικηφόρα έκβαση της αναμέτρησης- άνοιξε ο δρόμος για τη συντριβή του ναζισμού στον επερχόμενο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Και αυτή την αλήθεια κανείς αστός ιστορικός δε θα καταφέρει ποτέ να σπιλώσει ή να κρύψει.

Τροτσκισμός για αρχάριους

Όλα ξεκίνησαν από ένα διάλογο με τον «πιο παλιό» και τις απορίες του.

-Δεν είναι θετικό που κατεβαίνει το Εεκ με την Ανταρσυα;

-Εε… όχι ακριβώς ρε συ. Έχουν ματώσει οικονομικά από τόσες κάλπες συνεχόμενες, γι’ αυτό δεν κατεβαίνουν μόνοι τους. Είναι και ζήτημα επιβίωσης, εκλογικής, οικονομικής… Αυτοί συνεργάζονταν παλιά και στο Μερα, αλλά είχαν διαφωνήσει με την Ανταρσυα, μεταξύ άλλων γιατί είχαν τα ενδοτροτσκιστικά τους με το Σεκ. Τι έχει αλλάξει δηλ από τότε προς το καλύτερο στην Ανταρσυα, για να αλλάξουν κι αυτοί γνώμη;

-Έφυγαν Αραν κι Αρας.

-Ναι αλλά έμεινε το Σεκ κι όλοι οι άλλοι το προσπέρασαν από δεξιά κι έγιναν χειρότεροι.

-Και ποια είναι η διαφορά του Σεκ με το Εεκ; Το Σίγμα στην αρχή;

Κι έτσι ανοίξαμε τις πύλες του ανεξήγητου…

Μολονότι οι τροτσκιστές νιώθουν την ανάγκη να αυτοπροσδιοριστούν ως ρεύμα από τις ιδέες του ιστορικού τους ηγέτη (όπως κάνουν δηλ κι οι Μαοϊκοί, αλλά όχι πλέον οι Σταλινικοί) αφενός χρειάζεται να γίνει ένας διαχωρισμός μεταξύ των τροτσκιστών και του Τρότσκι (που δεν είχε κατρακυλήσει στο χαμηλό επίπεδο πολλών επιγόνων του), αφετέρου πρέπει να προσδιορίσουμε σε τι ακριβώς συνίσταται ο τροτσκισμός κι αν έχει λόγο ύπαρξης σήμερα ως πολιτικό ρεύμα, σχεδόν έναν αιώνα μετά την εμφάνισή του στο ιστορικό προσκήνιο, και τις συγκεκριμένες συνθήκες που την υπαγόρευσαν. Να απαντήσουμε δηλ: τι εστί τροτσκισμός (μαοϊσμός, σταλινισμός, κτλ) στον 21ο αιώνα;

-Αυτοί δεν είναι με την παγκόσμια επανάσταση; Ότι δεν μπορεί να γίνει σε μία μόνο χώρα; Ε με αυτούς είμαι εγώ, είπε ο «πιο παλιός», εκφράζοντας το «νέο».

-Μπα, μην είσαι τόσο σίγουρος. Δε θυμάσαι που όταν έλεγαν οι άλλοι τροτσκιστικό το Κουκουέ, μου έλεγες κι εσύ για την εξαρτημένη Ελλάδα, που την κάνουν ό,τι θέλουν οι Γερμανοί;

Κι έπειτα, δε λένε ακριβώς αυτό οι Τρότσκες. Λένε πως η επανάσταση ξεκινάει ή μπορεί να ξεκινήσει από μια χώρα, αλλά μπορεί να νικήσει μόνο παγκόσμια (που αν με αυτή τη νίκη εννοούσαν τον κομμουνισμό, θα μπορούσαμε και να συμφωνήσουμε). Αλλά ξέρεις, γλώσσα λανθάνουσα ταληθή λέγει. Γιατί για κάποιους (όχι μόνο τρότσκες απαραίτητα), αυτό απέχει ένα βήμα για να φτάσουν στο συμπέρασμα πως σήμερα είναι αδύνατη και η επανάσταση σε μια μόνο χώρα (γιατί θα της την πέσουν αυτόματα από τον εχθρικό, καπιταλιστικό περίγυρο), συνεπώς πρέπει να την επιδιώξουμε παγκόσμια στην κλίμακα των διαφόρων ολοκληρώσεων (πχ εντός της ΕΕ), όπως περίπου ο Τσίπρας περιμένει να αλλάξουν οι κυβερνήσεις κι οι συσχετισμοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στα εισαγωγικά στοιχεία πρέπει να σημειώσουμε επίσης τη δυσκολία να αντιμετωπιστούν οι τροτσκιστές ως κάτι ενιαίο, αφενός γιατί πολιτικά κάλυπταν μέχρι πρότινος ένα φάσμα από τον κυβερνητικό Σύριζα ως το εξωκοινοβούλιο ή ακόμα και την κριτική στήριξη του Κκε (ω ναι, υπάρχουν κι αυτοί)· αφετέρου γιατί οι διασπάσεις τους επέρχονται με κινηματογραφικούς ρυθμούς αμοιβάδας –και ως προς αυτό αξίζει να διαβάσει κανείς κάποια γλαφυρά στατιστικά στο σχετικό κεφάλαιο από το βιβλίο του Γκίκα για το Κκε και το μεσοπόλεμο: ο μέσος όρος ζωής κάθε οργάνωσης κι η μέση κομματική ηλικία του κάθε τροτσκιστή, που σπανίως ξεπερνά την τριετία.

Μετά από αυτά μπορούμε να περάσουμε στο ψητό με την τροτσκιστική ποικιλία και να ξεχωρίσουμε τα διάφορα είδη. Μια βασική διάσπαση στο διεθνές τροτσκιστικό ρεύμα είναι οι οπαδοί του Τόνι Κλιφ και της θεωρίας του κρατικού καπιταλισμού, που διαφωνεί με την κλασική, τροτσκιστική θεώρηση της ΕΣΣΔ ως εκφυλισμένου (μεν), εργατικού (δε) κράτους, και ψάχνει να τεκμηριώσει την (κρατικο)καπιταλιστική της φύση και την πραγματοποίηση κέρδους-υπεραξίας στις εμπορικές συναλλαγές με τις χώρες του εξωτερικού και στην πώληση οπλικών συστημάτων!

Από αυτή τη μήτρα προέρχεται το Σεκ (Ανταρσυα), η διάσπασή του, η Δεα (που είναι στη ΛαΕ) και μια διάσπαση της διάσπασης, το Κόκκινο, με την οποία όμως υπήρχαν ζυμώσεις για την επανένωσή τους.

-Δηλ αυτοί με τις σφυρίχτρες;

Ναι αυτοί. Με τα πλακάτ στην τσάντα, τα πανομοιότυπα πανό με τις διαφορετικές υπογραφές, με τα απαγορευτικά σηματάκια-αυτοκολλητάκια, με τις ανακοινώσεις, τις εφημερίδες, τη συλλογή υπογραφών και γενικά μη σου τύχει.

Οι μεταξύ τους διασπάσεις έχουν κατά κανόνα διεθνείς αναφορές. Το Σεκ είναι στην ουσία το ελληνικό παράρτημα του αγγλικού Swp, απ’ όπου κληρονόμησε τη λογική των καλών σχέσεων με τους εργατικούς (δηλ το Πασοκ και τη Γσεε), καθώς φαντασιώνονται πως οικοδομούν το ενιαίο μέτωπο της εργατικής τάξης. Εξ ου και το περιβόητο σύνθημα της περιόδου 93-96: ψηφίζουμε Πασοκ χωρίς αυταπάτες. Αλλά αυτοί οι Πασόκοι με τις σφυρίχτρες αποτελούν βράχο λογικής στην Ανταρσυα συγκριτικά με τους υπόλοιπους και τις μεταλλάξεις τους.

Η Δεα αντιθέτως ακολούθησε την αμερικάνικη διάσπαση του κλιφικού ρεύματος. Ενώ το Swp διερχόταν πρόσφατα μια πολύ σοβαρή κρίση, που εξ όσων γνωρίζω δεν έχει το ελληνικό της αντίστοιχο (και είναι ζήτημα πώς θα εξελιχθεί τώρα που στους εργατικούς της Αγγλίας αναδείχτηκε στην ηγεσία ένας άγγλος Τσίπρας).

Μια άλλη ομάδα οργανώσεων έχει αδελφικές σχέσεις με κόμματα του γαλλικού τροτσκισμού. Η Οκδε-Σπάρτακος έχει σχέση με τα υπολείμματα της επίσημης έκφρασης της τέταρτης διεθνούς, ενώ το Εεκ με ένα γραφείο που επιδιώκει την ανασυγκρότησή της. Η Οκδε σκέτο (ή Οκδε-Εργατική Πάλη) είναι καρπός μιας διάσπασης του 87’, με λεπτές κι αδιόρατες διαφορές σε ζητήματα διεθνισμού. Τέτοιου διεθνισμού, που το 04’ για παράδειγμα κάποια από τις δύο οργανώσεις πρέπει να είχε υποστηρίξει το Ναι, στο δημοψήφισμα Ανάν για την Κύπρο.

Η Οκδε σκέτο ήταν κι αυτή στο Μερα, μαζί με το Εεκ, το Ναρ και τους Οικολόγους Εναλλακτικούς, και αποχώρησε από την Ανταρσυα, θεωρητικά για μια φράση σε μια προεκλογική της διακήρυξη που μιλούσε για τις καλύτερες παραδόσεις του Εαμ (που ήταν όμως προδοτικό και Σταλινικό, κατά τη δική τους εκτίμηση). Στην πράξη έφυγαν, γιατί δεν τους είχαν δώσει δύο υποψήφιους στο ευρωψηφοδέλτιο κι έτσι (πίστευαν πως) αλλοιώνονταν οι συσχετισμοί. Φαντάσου δηλ να είχαν να μοιράσουν και βουλευτικές-υπουργικές θέσεις, τι είχε να γίνει…

-Δηλ αυτοί δεν ήταν με το Εαμ;

Κάποιοι λένε πως ήταν, αλλά δεν τους θέλαμε εμείς. Κάποιοι άλλοι παραδόθηκαν στους Γερμανούς από τις κατοχικές αρχές κι εκτελέστηκαν (όπως πχ ο Πουλιόπουλος). Και άλλοι διακήρυσσαν τη συναδέλφωση με τους ναζί στρατιώτες που είναι ταξικά αδέρφια μας. Ενώ υπήρχαν κι αυτοί που μετά το αντάρτικο του Δσε έδιναν συγχαρητήρια στο βασιλιά για τη νίκη του εθνικού στρατού (πχ ο πρεσβύτερος Γιωτόπουλος).

-Κι ο Σάββας που δεν παρέδωσε ποτέ;

Το Εεκ είναι μια πολύ περίεργη ιστορία, που πριν φτάσει να θεωρείται η επιτομή του μαξιμαλιστικού αριστερισμού, θέτοντας ως μίνιμουμ αίτημα τις ενωμένες σοσιαλιστικές πολιτείες της Ευρώπης και τον παγκόσμιο κομμουνισμό, είχε ταχθεί υπέρ της πολιτικής της Περεστρόικα, στην οποία έβλεπε την πολιτική ενσάρκωση της αντιγραφειοκρατικής επανάστασης ενάντια στο σταλινισμό, που διακήρυττε ο Τρότσκι. Σε αυτά τα πλαίσια, πρέπει να συμμετείχε για ένα φεγγάρι και στην ίδρυση του Ενιαίου Συνασπισμού!

-Στο Ναρ είναι τροτσκιστές;

Όχι ακριβώς, αλλά τροτσκίζουν σαφώς, μέχρι πρότινος τουλάχιστον. Κάτι σαν το Πουμ στον Ισπανικό εμφύλιο. Και τώρα, αν εξαιρέσεις το Εκκε, οι μόνοι σύμμαχοί τους είναι τροτσκιστές. Εεκ, Οκδε-Σπάρτακος, Σεκ.

-Κι η Αραν-Αρας τι είναι;

Καμία σχέση, αυτοί είναι αλτουσεριανοί. Και διασπάστηκαν μεταξύ τους γιατί λέει οι άλλοι κρύβουν τις αντιθέσεις κάτω από το χαλί. Μη με ρωτάς ποιοι είμαστε εμείς και ποιοι οι άλλοι. Το Λαϊκό Στρώμα είχε ρωτήσει μια φορά κάποιον δικό τους και του είχε δώσει αυτή την απάντηση. Μετά όμως διασπάστηκε κι η Αρας, και βγήκε η Αριστερή Συσπείρωση, που θα έπρεπε να τη λέμε ΑρΣυ, αλλά τη λέμε ΑριΣ, βασικά νομίζω για να μην τους μπερδεύουμε με την ΑρΣυ, που είναι κάτι σαν Αντάριζα στους γιατρούς. Και η Αρις κατήγγειλε τους πρώην δικούς της για παραγοντισμό, και τώρα που η Αρας έφυγε και πήγε με τη ΛαΕ, αυτοί παρέμειναν στην Ανταρσυα, ίσως για να τους ξεχωρίζει κάπως κι αυτούς ο αμύητος κόσμος (που και μυημένος να είσαι δηλ, πόσα να θυμάσαι. Και τι διάολο είναι οι 53 της Αραν; Οι διαφωνούντες που έμειναν; Και πόσο τυχαία είναι η σύμπτωση με τους 53 ντεμέκ διαφωνούντες του Σύριζα; Και με το ότι ο Στάλιν πέθανε το 53’; Τυχαία κι αυτά σύντροφοι;)

-Και το Κουκουέ γιατί το λένε τροτσκιστικό;

Έλα ντε. Κράτα το κάβα για το δεύτερο μέρος, γιατί αυτό παραξεχείλωσε…

Τέσσερα βιβλία και μία συζήτηση

Έχοντας δει τα νέα της αριστερής πτέρυγας της ανταρσυα (ναρ), σήμερα θα περάσουμε στο άλλο τμήμα της,  την όσμωσή του με τη ρίζα (τουλάχιστον) του σύριζα και την προοπτική της αριστερής κυβέρνησης. Ο τίτλος της ανάρτησης θυμίζει ταινία, ενδεχομένως και σίριαλ του παπακαλιάτη (αν και όλοι αρνούνται το ρόλο του σεχταριστή αυνάνα): τέσσερα βιβλία, τέσσερις ομιλητές, το 4^ο συνέδριο της κομιντέρν και το τεσσάρι της τροτσκιστικής διεθνούς. Αναφέρεται όμως σε μια εκδήλωση του περασμένου μήνα, που διοργάνωσαν: το εκδοτικό της αραν (εκτός γραμμής), το r project της δεα κι ο σύλλογος κορδάτος (διάσπαση του ικεα, με λιόση, καλτσώνη, κτλ). Για την οποία πιθανότατα θα υπήρχε πιο αναλυτικό ρεπορτάζ στο μπλοκ, αν η κε δεν είχε φροντίσει να χάσει τις σημειώσεις που κράτησε κατά τη διάρκειά της. Συνεπώς θα περιοριστώ στην επισήμανση και το σχολιασμό κάποιων βασικών σημείων που μου εντυπώθηκαν –καθώς έχουν περάσει κι αρκετές μέρες έκτοτε.

 Οι ομιλητές κατά σειρά ήταν: ο λιόσης από τον κορδάτο και ο μπελαντής από το κεντρικό όργανο του σύριζα (συγγραφείς δύο εκ των τεσσάρων βιβλίων). Και ακολούθως ο νταβανέλος της δεα και ο πι σωτήρης της αραν. Με άλλα λόγια: δυο αλτουσεριανοί, που δεν ανήκουν όμως στον ίδιο πολιτικό χώρο. Ένας τροτσκιστής, που είναι όμως στον ίδιο πολιτικό χώρο (σύριζα) με τον ένα αλτουσεριανό. Κι ένας.. εγώ θα τον έλεγα μάλλον μπρεζνιεφικό, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους, που θα τον έλεγαν μάλλον σταλινικό, που μοιάζει να είναι πιο κοντά στο «δεξιό, ενωτικό» κομμάτι της ανταρσύα, που πρεσβεύει ο έτερος αλτουσεριανός.

Μπορεί βέβαια αυτές οι κατηγοριοποιήσεις με τα κουτάκια να είναι κάπως αντιδιαλεκτικές. Όμως έχουν αφενός πλάκα κι αφετέρου ως πηγή έμπνευσης το παράρτημα του βιβλίου του λιόση για την κομιντέρν και τα μέτωπα, με τις ηγετικές της προσωπικότητες και πινακάκια, που κωδικοποιούν τις θέσεις τους για διάφορα ζητήματα (κάτι σαν ενωτικομετωπόμετρο δηλ, όπως θα το ονόμαζε και το λαϊκό στρώμα, όταν ακόμα έγραφε κείμενα και δεν κορόιδευε την κοινωνία όλη). Παρεμπιπτόντως, με βάση την αξιολόγηση του συγγραφέα, ούτε ο στάλιν δε βγαίνει μονοσήμαντα «καλός κι ενωτικός», ούτε ο τρότσκι τόσο «κακός και αντιδιαλεκτικός», όσο θα περίμενε κανείς από έναν κατήγορο της.. τρισκατάρατης «τροτσκιστικής στροφής» του κκε (το γιατί θα φανεί κατά τη γνώμη μου παρακάτω).

Και οι τέσσερις ομιλητές είναι για παράδειγμα υπέρ μιας κυβέρνησης (είτε την πούμε εργατική, είτε της αριστεράς, κυβέρνηση ααδμ, κτλ) στο έδαφος του καπιταλισμού, που θα προκαλεί ρήγματα και θα ανοίγει θεωρητικά άλλους δρόμους, κτλ. Παράλληλα έχουν διαφορετικές ιστορικές αναφορές και αντικρουόμενες θεωρητικές αντιλήψεις για την τακτική των λαϊκών μετώπων στο μεσοπόλεμο. Αλλά παρεμφερή θέση, από την άλλη, για τα μέτωπα και την κοινή δράση στο σήμερα (στη βάση ενός μεταβατικού προγράμματος, κτλ), που αμβλύνει τις όποιες διαφωνίες και τις περιορίζει σε ιστορικό-ιδεολογικό επίπεδο. Αν περίμενε λοιπόν κανείς κάποια σκληρή αντιπαράθεση, πάνω στο θέμα των βιβλίων και με αφορμή τη συζήτηση, μεταξύ του τροτσκιστή και του ‘σταλινικού’, θα απογοητεύτηκε. Η μόνη κάπως αιχμηρή στιγμή ήταν η αναφορά του λιόση στην τροτσκιστική θέση (δε γνωρίζω αν υπάρχει κι εδώ κάποιος διαχωρισμός μεταξύ όσων είπε ο τρότσκι κι οι επίγονοί του, δηλ τροτσκική και τροτσκιστική θέση, κατά το δίπολο «μαρξική-μαρξιστική») για ανοιχτά σύνορα στους μετανάστες. Αλλά κι αυτό ξεπεράστηκε χωρίς πολλά-πολλά, τουλάχιστον επί σκηνής.

Από τις εισηγητικές ομιλίες ξεχώρισα τα εξής.

Ο λιόσης ανέπτυξε το σταθερό πολιτικό μοτίβο των δεκατοπεμπτιστών, κι αναφερόμενος στο κόμμα είπε ότι φάνηκε μεν να κάνει μια μικρή στροφή στη σεχταριστική τακτική του με το συλλαλητήριο της 1^ης νοέμβρη, αλλά αυτή ήταν πρόσκαιρη και υποκριτική. Ο μπελαντής του σύριζα αναγνώρισε ανοιχτά τη δεξιά στροφή που πραγματοποιεί ο σύριζα την τελευταία διετία (μετά τις εκλογές του 12’ χοντρικά), αλλά την απέδωσε στη γενική κινηματική καθίζηση της κοινωνίας. Αντί δηλ να εξετάσεις τις ευθύνες του σύριζα (που εκτίναξε τα εκλογικά του ποσοστά) για αυτή την υποχώρηση, αντέστρεψε το λογικό σχήμα μαζί με την πραγματικότητα κι εμφάνισε το αίτιο (ή τέλος πάντων ένα βασικό παράγοντα) ως συνέπεια κι αποτέλεσμα του φαινομένου.

Ο νταβανέλος ανέπτυξε ουσιαστικά τα σημεία που βάζει και στην εισαγωγή της έκδοσης του ρεντ μαρκς (θα αναφερθούμε παρακάτω), επιμένοντας πως το μέτωπο δε νοείται ως συμμαχία μεταξύ μας, αλλά με κάποιον πέρα από εμάς –επιχειρώντας ουσιαστικά να δικαιολογήσει την πολιτική επιλογή της δεα και τη συμμετοχή της στο σύριζα. Ομολογώ πάντως πως κάπου χάνω το λογικό πολιτικό ειρμό μεταξύ της απόρριψης των λαϊκών μετώπων ως τακτικής συμμαχίας με τη σοσιαλδημοκρατία και με αστικές δυνάμεις, και της τωρινής συμμαχίας με το σύριζα. Εκτός και αν ο σύριζα θεωρείται γενικά εργατικό κόμμα –κι όχι αστική δύναμη. Και ποιος είναι τότε η σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία;

Ο πι σωτήρης τέλος ανέπτυξε ένα μέρος της προβληματικής του μπαλιμπάρ σε έξι κείμενά του που περιέχει η έκδοση του «εκτός γραμμής» για την έννοια του «βραχυκυκλώματος» μεταξύ πολιτικής κι οικονομίας. Ενδεχομένως να αδικώ κατάφορα το βιβλίο και την ουσία του, αλλά προσωπικά έχω βαρεθεί εκείνο το είδος των γάλλων μαρξιστών, που μελετούν κάποια φαινόμενα, για να τους δώσουν μια νέα, ιδιαίτερη ονομασία, που θα τους κάνει να ξεχωρίσουν από τους υπόλοιπους στοχαστές. Είναι αυτό που ο τάδε ονομάζει «συμβάν», «βραχυκύκλωμα», «ιδεολογικούς μηχανισμούς», ακούμε πολύ συχνά, χωρίς κερδίζουμε πολύ (και όχι πολλά, δεν είμαστε κύπριοι) περισσότερα, πέρα από την χαρά μας για τα βαφτίσια και το όνομα.

Κοινή συνισταμένη πάντως των τριών (τουλάχιστον) τελευταίων εισηγητών μου φάνηκε πως ήταν μια λογική που παρουσιάζει το σύριζα ως ανοιχτό στοίχημα κι ένα φάσμα δυνατοτήτων, που πρέπει να παλέψουμε, για να το καθορίσουμε με ευνοϊκό για εμάς τρόπο. Λες και ο σύριζα είναι γενικά και αφηρημένα πεδίο ταξικής πάλης –και όχι κόμμα που παίρνει θέση σε αυτήν, από τη μια ή από την άλλη πλευρά ή και με ένα πόδι σε κάθε βάρκα. Περίπου όπως παρουσίαζε δηλ επί πολλά χρόνια ο ευρωκομμουνισμός την εοκ και τη μετεξέλιξη της εε. Να παλέψουμε δηλ εμείς, για να αποδειχτεί φιλολαϊκός ο σύριζα, αλλιώς η ευθύνη θα βαραίνει εμάς!

Κλείνοντας την ανάρτηση, αξίζει να σταθούμε στα βιβλία που έδωσαν την αφορμή για τη συζήτηση και ειδικότερα το βιβλίο του τζον ρίντελ για το ενιαίο μέτωπο, τη συζήτηση και τις θέσεις του 4ου συνεδρίου της κομμουνιστικής διεθνούς, που ρίχνει φως σε πτυχές της ιδεολογικο-πολιτικής διαπάλης στα πλαίσια της κομιντέρν –υπ’ όψιν πως η ελληνική έκδοση είναι κατ’ ουσίαν ένα μικρό απόσπασμα από την αντίστοιχη δουλειά του συγγραφέα στα αγγλικά, που εκτείνεται σε χιλιάδες σελίδες. Με αυτή την έννοια, και παρά την όποια πολιτική ερμηνεία μπορεί να δίνει στην εισαγωγή του ο –τροτσκιστικών αναφορών- συγγραφέας, το υλικό του βιβλίου βοηθάει τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα την ουσία, το διακύβευμα και το σύνθετο χαρακτήρα της διαπάλης αυτής. Και βασικά να μείνει μακριά από τις εύκολες κι απλοϊκές απαντήσεις, όσων επιλέγουν από τον μπουφέ της ιστορίας και της ιδεολογίας εκείνες μόνο τις θέσεις που είναι βολικές για το αρχικό συμπέρασμά τους: μέτωπα καλά, σοσιαλφασισμός κακός, ενιαίο καλό, λαϊκό κακό, δύο πόδια κακά, τέσσερα καλό, κοκ.

Σε μία μόνο χώρα

Αυτή η γνωστή ιστορία των αστικών κομμάτων εξουσίας, που όταν βρίσκονται στην κυβέρνηση «κλέβουν» το πρόγραμμα του αντιπάλου τους, γιατί στην πραγματικότητα δεν έχουν ουσιαστικές διαφορές -και η σοσιαλδημοκρατία ειδικά δεν έχει καν λόγο διακριτής ύπαρξης στην παρούσα φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού- έχει θεωρητικά το αντίστοιχό της στο κομμουνιστικό κίνημα, κατά μία έννοια και κατά μία πολύ συγκεκριμένη κι αμφίβολη εκδοχή: αυτή του τροτσκιστικού ρεύματος. Λεν δηλ οι τροτσκιστές πως οι θέσεις του απρίλη που καθόρισαν τη στρατηγική των μπολσεβίκων το 17’, αναιρούσαν την προηγούμενη λενινιστική φόρμουλα της «δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς» -που δεν ταυτιζόταν με τη δικτατορία του προλεταριάτου (δτπ) και τη σοσιαλιστική επανάσταση- και δικαίωναν αναδρομικά την εκτίμηση του τρότσκι και τη θεωρία της διαρκούς επανάστασης. Η οποία ξεκινούσε ως αστική, αλλά η δυναμική της βάθαινε προοδευτικά κι εξελισσόταν σε σοσιαλιστική, ενώ ολοκληρωνόταν μόνο σε διεθνές-παγκόσμιο επίπεδο κι όχι στην κλίμακα μιας χώρας –και μάλιστα τόσο οικονομικά καθυστερημένης, όσο η μισοφεουδαρχική ρωσία της εποχής του τσάρου.

Το ζήτημα αυτό επανήλθε στο επίκεντρο της συζήτησης και της θεωρητικής διαπάλης σχεδόν μια δεκαετία αργότερα, που οι μπολσεβίκοι έψαχναν με ποιον τρόπο θα προχωρήσουν μετά την ήττα του επαναστατικού κύματος και τη σχετική-μερική σταθεροποίηση του καπιταλισμού στην υπόλοιπη ευρώπη. Και ο σφος με το μουστάκι έριξε το σύνθημα του «σοσιαλισμού σε μία χώρα», όπου οι τροτσκιστές κόλλησαν έντεχνα το επίρρημα «μόνο», για να καταδείξουν τη διαφωνία τους και το παράλογο τάχα της πρότασης. Κι εδώ αρχίζει ένα άλλο παράδοξο, που αφορά αποκλειστικά τις δικές τους θέσεις.

Αφενός γιατί, ενώ θεωρούσαν το σύνθημα αυτό προδοτικό προς την ουσία του μαρξισμού και μενσεβίκικο (θα δούμε παρακάτω γιατί), παρηγορούσαν τον εαυτό τους πως η σοβιετική ηγεσία αντέγραφε πολλές θέσεις τους κι επηρεαζόταν από το δικό τους πρόγραμμα –το οποίο δε θεωρούσαν πάντως προδοτικό και μενσεβίκικο. Η ιδέα αυτή αποτυπώνεται πχ στην οργουελική αλληγορία της φάρμας των ζώων (δηλ της σοβιετικής ένωσης) όπου το γουρουνάκι χιονάτος (στάλιν) καρπώνεται όλη τη δόξα για τα σχέδια ενός ανεμόμυλου, αν θυμάμαι καλά (δηλ της εκβιομηχάνισης ή/και της κολεκτιβοποίησης), μολονότι η αρχική ιδέα ανήκε σε άλλο γουρουνάκι, το (ναπο)λέοντα, που όμως εκδιώχτηκε από τη φάρμα.

{Δε θα μας απασχολήσει διεξοδικά εδώ το ζήτημα, ούτε ο αντίστοιχος ισχυρισμός για τις θέσεις του απρίλη, που χρήζει ωστόσο απάντησης. Μπορούμε καταρχάς να περιοριστούμε σε ένα αρκετά γνωστό αφορισμό, που απαντά συνοπτικά στις τροτσκιστικές δοξασίες –αν υποτεθεί πως έχουν κάποια βάση οι προγραμματικές ομοιότητες που επισημαίνουν. Αν λοιπόν, υποθετικά, είχε επικρατήσει η τροτσκιστική λογική, αντί της πολιτικής του στάλιν (που δεν αντιστοιχεί σε πάντως κάποιο είδος –ισμού), είναι σχεδόν βέβαιο πως η επανάσταση θα περνούσε από τις ίδιες στενωπούς (άνοδος του φασισμού, ιμπεριαλιστική περικύκλωση, περικύκλωση των πόλεων από την ύπαιθρο και την αγροτική καθυστέρηση) και θ’ αναγκαζόταν πιθανότατα να χρησιμοποιήσει παρόμοιες μεθόδους (εκκαθαρίσεις, βίαια κολεκτιβοποίησης, τακτικά πειράματα και παλινδρομήσεις της κομιντέρν) χωρίς να είναι όμως καθόλου βέβαιο ότι θα πετύχαινε τα ίδια σπουδαία αποτελέσματα. Με δυο λόγια δηλ θα είχαμε όλα τα «κακά», δυσάρεστα επεισόδια αυτής της διαδρομής, χωρίς να έχουμε απαραίτητα τα θετικά επακόλουθα και τους καρπούς που έδωσαν. Κλείνει η παρένθεση}.

Αφετέρου γιατί η ρωσία δεν ήταν μια οποιαδήποτε χώρα, αλλά ένα αχανές κράτος που καταλάμβανε το 1/6 του κόσμου, έχοντας πλούσιες πρώτες ύλες και τρομερές παραγωγικές δυνατότητες, που τις ξεδίπλωσε πλήρως μεταπολεμικά, χάρη και στη στρατηγική των μπολσεβίκων στα χρόνια που ήταν επικεφαλής ο σφος με το μουστάκι. Στην πραγματικότητα, η δυσπιστία των τροτσκιστών για τη δυνατότητα υλοποίησης του συνθήματος, τους έφερνε από άλλο δρόμο πολύ κοντά στην αντίστοιχη λογική και στάση των μενσεβίκων, που θεωρούσαν πως η ρωσία ήταν ανέτοιμη για προλεταριακή επανάσταση και το σοσιαλισμό (κι ας κατηγορούσαν οι τροτσκιστές το στάλιν για σύγκλιση με το μενσεβικισμό και το σοσιαλσωβινισμό τους, επειδή περιόριζε την επανάσταση σε εθνική κλίμακα και δε βασιζόταν στην προοπτική εκδήλωσης της παγκόσμιας επανάστασης).

Όταν όμως αυτή η κριτική αφορά τη ρωσία κι όχι μια οποιαδήποτε χώρα, μπορούμε να θυμηθούμε την πετυχημένη σχετική ειρωνεία του λαϊκού στρώματος (που κοροϊδεύει όλη την κοινωνία, με τη μούφα επανεκκίνηση του μπλοκ του, και μαζί με αυτήν και τους τροτσκιστές) και τη ρελάνς του από (κάτω κι) αριστερά με το σύνθημα: δε γίνεται σοσιαλισμός σε ένα μόνο σύμπαν…

Η θεωρία του σοσιαλισμού σε μια χώρα βασίζεται στην ανάλυση του λένιν για την ανισόμετρη ανάπτυξη του καπιταλισμού και το σπάσιμο της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας στον πιο αδύναμο κρίκο της. Ο σοσιαλισμός μπορεί δηλ να νικήσει αρχικά σε μια χώρα ή σε μια ομάδα χωρών.

Οι τροτσκιστές αποδέχονται αυτό το σημείο της ανάλυσης, αλλά διαχωρίζουν την αρχική από την τελική νίκη του σοσιαλισμού. Η σοσιαλιστική επανάσταση δηλ μπορεί να νικήσει αρχικά σε κάποιες χώρες, αλλά ολοκληρώνεται μόνο σε παγκόσμιο, διεθνές επίπεδο.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο κομμουνισμός μπορεί να νικήσει μόνο σε παγκόσμια κλίμακα, κάτι που είναι απόλυτα σωστό αλλά αποτελεί μια ελάχιστα χρήσιμη κοινοτοπία (παρά μια μεταγενέστερη ατυχή αναφορά του στάλιν σε κομμουνιστικό κράτος, που θα δούμε και παρακάτω). Η τελική νίκη του σοσιαλισμού, δηλ ο κομμουνισμός, μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε βάθος χρόνου, μετά από την επικράτηση της επανάστασης στις πιο σημαντικές κι ανεπτυγμένες χώρες του δυτικό κόσμου και με την εξάλειψη των τάξεων. Το θέμα όμως είναι τι ορίζουμε και τι εννοούμε ως νίκη του σοσιαλισμού.

Ο στάλιν είχε μιλήσει σωστά το 30’ για νίκη του σοσιαλισμού και κατάργηση της βάσης των ταξικών διαφορών μετά την ολοκλήρωση της κολεκτιβοποίησης, το πέρασμα της γης στους συνεταιρισμούς και την ουσιαστική εξάλειψη της ιδιωτικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής. Η νίκη αυτή δεν ήταν οριστική, όπως αποδείχτηκε μελλοντικά με την παλινόρθωση, σηματοδοτούσε όμως την επικράτηση ανώριμων κομμουνιστικών σχέσεων παραγωγής και τη βάση για την οικοδόμηση της σοσιαλιστικής κοινωνίας. Όπως λεγόταν εκείνη την εποχή, θα ήταν παράλογο να μη θέσουμε τα θεμέλια ενός σπιτιού, επειδή δε θα μπορούσαμε ακόμα να εξασφαλίσουμε την τοποθέτηση της στέγης.

Ο στάλιν ωστόσο είχε εκτιμήσει λανθασμένα ότι οι ταξικές αντιθέσεις μπορεί να λυθούν σε τέτοιο βαθμό στο εσωτερικό της σοβιετικής κοινωνίας, ώστε να συνεχίσει να υφίσταται το κράτος μόνο για την προστασία από τον κίνδυνο της ιμπεριαλιστικής περικύκλωσης, ενώ οι υπόλοιπες λειτουργίες του θα είχαν καταστεί περιττές και θα καταργούνταν.

Πέρα από το επίπεδο της θεωρητικής-ιδεολογικής διαπάλης, η επικράτηση του στάλιν και η συντριπτική πλειοψηφία που κέρδισε η πρότασή του μες στο κόμμα των μπολσεβίκων εξηγείται κι από έναν ακόμα λόγο: από την πρακτική διέξοδο, την προοπτική που έδινε στη σοβιετική ρωσία, σε μια περίοδο που οι επαναστατικές εξεγέρσεις στην υπόλοιπη ευρώπη είχαν ηττηθεί και φαινόταν να περνάμε σε μια περίοδο σχετικής σταθεροποίησης του καπιταλισμού, που δε θα κρατούσε πολύ μεν, αλλά θα άφηνε τους μπολσεβίκους χωρίς διεθνή στηρίγματα. Καμία άλλη πρόταση δεν ήταν ικανή να βγάλει την χώρα των σοβιέτ από το φαινομενικό αδιέξοδο της παθητικής αναμονής των επόμενων αδύναμων κρίκων, που θα έσπαγαν από την ιμπεριαλιστική αλυσίδα, δίνοντας ώθηση στη δική τους επανάσταση, να της δώσει όραμα κι έμπνευση, για να προχωρήσει.

Υπάρχει τέλος μια κατηγορία που βασίζει τη διαφωνία της με το σύνθημα όχι σε μια γενική εναντίωση στο σοβιετικό εγχείρημα, αλλά στην άποψη πως δεν ήταν σοσιαλιστικό, δεν υπήρχε ούτε αρχική, ούτε (πόσο μάλλον) τελική νίκη του σοσιαλισμού. Χαρακτηριστική αυτής της αντίληψης είναι η ανάλυση της κοα ανασύνταξη του μπατίκα, που θεωρεί το σοσιαλισμό διαφορετικό στάδιο που ακολουθεί (και δεν ταυτίζεται με) τη δικτατορία του προλεταριάτου. Και δεν τον περιγράφει ακριβώς ως ανώριμο κομμουνισμό, αλλά ως ένα είδος μικρού κομμουνισμού, με χαρακτηριστικά που αντιστοιχούν σε μια αρκετά ώριμη φάση του και δύσκολα διακρίνει κανείς τις διαφορές τους με τα γνωρίσματα της κομμουνιστικής φάσης.

Οι τροτσκιστές έχοντας λίγο διαφορετικό σκεπτικό, θεωρούσαν πως ο σοσιαλισμός αντιστοιχεί σε έναν ανώτερο τρόπο παραγωγής (τον κομμουνιστικό, γιατί δεν μπορούμε να μιλάμε για σοσιαλιστικό τρόπο παραγωγής, τρόπο συνάρθρωσης δηλ των παραγωγικών δυνάμεων με τις παραγωγικές σχέσεις κι έφερναν ως αντεπιχείρημα (στη σοσιαλιστική φύση της σοβιετίας) τους υψηλότερους ποσοτικούς δείκτες των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών οικονομιών, που αποδείκνυαν την ανωτερότητά τους από τους αντίστοιχους δείκτες της σοβιετικής οικονομίας. Όπως γνωρίζουμε η εικόνα αυτή ανατράπηκε ριζικά τα επόμενα χρόνια, επιτρέποντας στην εσσδ να γίνει η πιο σημαντική βιομηχανική δύναμη στην ευρώπη, κατακτώντας ακόμα και σε παγκόσμιο επίπεδο την κορυφή σε αρκετούς τομείς.

Ανοίγει όμως μια μεγάλη συζήτηση για τα κριτήρια αυτής της σύγκρισης. Με ποιο σκεπτικό δε θεωρείται ανώτερος ένας τρόπος παραγωγής που έμεινε ανεπηρέαστος από το παγκόσμιο οικονομικό κραχ του 29’ και κατάφερε να εξαλείψει οριστικά την ανεργία ήδη από το 1930; Σε μια παλιότερη ανάρτηση είχαμε θίξει και το ζήτημα κατά πόσο πρέπει (και σε ποιο βαθμό είναι εκ των πραγμάτων υποχρεωμένο, ανεξάρτητα δηλ από τις προθέσεις του) το σοσιαλιστικό στρατόπεδο να ανταγωνίζεται τον καπιταλισμό, τρέχοντας προς την ίδια κατεύθυνση. Δεν είναι όμως της παρούσας να το αναπτύξουμε περισσότερο εδώ.

Μένει να δούμε συνοπτικά πώς τίθεται το ζήτημα του σοσιαλισμού σε μια χώρα στα σύγχρονα δεδομένα της σημερινής εποχής. Αλλά αυτό θα είναι αντικείμενο μιας επόμενης ανάρτησης.

Τι μου προτείνεις να διαβάσω για τη σοβιετία;

Στο πρώτο μέρος είχαμε ξεκινήσει με τα έργα των ηγετών της σοβιετικής ένωσης. Ένα άλλο κριτήριο ταξινόμησης των βιβλιοπροτάσεων είναι να πάρουμε τις θέσεις κομμάτων, πολιτικών οργανώσεων και διεθνών φιλοσοφικών ρευμάτων σχετικά με την κοινωνική φύση της σοβιετικής ένωσης και την ερμηνεία των εξελίξεων που οδήγησαν στη διάλυσή της.

Το κουκουέ είχε κάνει μια πρώτη επεξεργασία στην πανελλαδική συνδιάσκεψη του 95’ (τα υλικά της οποίας κυκλοφόρησαν σε ξεχωριστή μπροσούρα) και τη συμπλήρωσε στα δύο τελευταία συνέδριά του με την απόφαση του 18^ου στο πρώτο θέμα για το σοσιαλισμό (που επίσης κυκλοφόρησε σε ειδική μπροσούρα) και την προγραμματική επεξεργασία του 19^ου με την αντίληψη του κόμματος για τη σοσιαλιστική κοινωνία. Η τελευταία περιέχει αρκετές επισημάνσεις για τα όργανα και τον χαρακτήρα της σοβιετικής εξουσίας, ωστόσο εκκρεμεί (αν έχω καταλάβει καλά) η συνέχιση και το δεύτερο μέρος της μελέτης που ξεκίνησε στο 18^ο συνέδριο και θα εστιάζει στο πολιτικό εποικοδόμημα.

Παράλληλα με αυτά μπορούν να διαβαστούν:

Οι τρεις εκλαϊκευτικές μπροσούρες του κσ της κνε στη σειρά «αλήθειες και ψέματα για το σοσιαλισμό» που εστιάζουν κατά σειρά στην οικονομία, τη σοβιετική εξουσία και την παραχάραξη της ιστορίας κι έχουν διατηρήσει το στιλ γραφής και σελιδοποίησης του οδηγητή.

Η αρθογραφία της κομεπ, όπου μπορεί να δει κανείς πώς διαμορφώθηκε και εξελίχθηκε στον χρόνο η αντίληψη του κόμματος, καθώς και τις διεθνείς αναφορές του που την επηρέασαν –με ορόσημο τις εισηγήσεις στα πλαίσια θεματικής διημερίδας που ‘χε οργανώσει το κόμμα πριν από το 18^ο συνέδριο

Και τα πρώτα βήματα διαμόρφωσης αυτής της αντίληψης κατά τη δεκαετία του 90, με τη σειρά «προβλήματα σοσιαλισμού», στα πλαίσια της οποίας είχαν εκδοθεί μεταξύ άλλων «οι σημειώσεις από τη φυλακή» του έριχ χόνεκερ και το συλλογικό «σύγχρονος αναθεωρητισμός και αντεπανάσταση» με συλλογή κειμένων κι εισηγήσεων, όπου μπορεί να βρει κανείς δυο κείμενα του γερμανού ιστορικού κουρτ γκοσβάιλερ και μια ανάλυσή του για τα πολλά στρώματα του κρεμμυδιού γκορμπατσόφ και τη σοσιαλδημοκρατική καρδιά του. Τη μετάφραση από τα γερμανικά έχει κάνει αν θυμάμαι καλά ο θανάσης βόρειος (ψευδώνυμο) που, όπως λένε οι πηγές της κε του μπλοκ, ζει και βασιλεύει στα εκατό και πλέον χρόνια του!

Από εκεί και πέρα. Το εγχώριο τροτσκιστικό ρεύμα έχει μείνει στην ασφάλεια του των επεξεργασιών των αδελφών κομμάτων από το εξωτερικό. Από την εγχώρια παραγωγή μπορώ να θυμηθώ μόνο μια συλλογή κειμένων του σεκ με τίτλο «πώς χάθηκε η ρώσικη επανάσταση» (που κι αυτή συμπαραγωγή με το βρετανικό σεκ είναι) από την οποία μου έχει μείνει χαρακτηριστικά μια γελοιογραφία του ιωάννου από το ελληνικό κοινοβούλιο των ύστερων ογδόντα, που οι πολιτικοί αρχηγοί υμνούσαν το φαινόμενο γκόρμπι.

Μητσοτάκης: -Γιατί όπως λέει κι ο κ. γκορμπατσόφ…

Παπανδρέου: -Δε θα μας πείτε εσείς τι λέει ο φίλος γκορμπατσόφ.

Χαρίλαος: -Κάτω τα χέρια σας από το σύντροφο γκορμπατσόφ.

Το εγχώριο μ-λ ρεύμα ήταν μάλλον πιο παραγωγικό επί του θέματος. Από τις δικές του εκδόσεις ξεχωρίζω τη μπροσούρα «οι εξελίξεις στις χώρες του ανατολικού συνασπισμού» που γράφτηκε στα τέλη της δεκαετίας με τις βάτες κι είναι αρκετά διεισδυτική για την εποχή της –εκεί είχα διαβάσει πρώτη φορά και για τη διάκριση-αντίθεση οικονομικών και πολιτικών στελεχών εντός του στρώματος της γραφειοκρατίας (ή νέας αστικής τάξης κατά τη μαοϊκή ανάλυση). Ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια ανάλυση της κοε με τίτλο «ρεβιζιονισμός, παλινόρθωση και νέα τάξη πραγμάτων», όπου μιλάει για την κατεύθυνση στο προτσές της οικοδόμησης και το βελάκι που άλλαξε κατεύθυνση (περίπου όπως στο μπάσκετ, μετά το τζάμπολ).

Αυτή νομίζω πως είναι κι η μόνη ολοκληρωμένη ανάλυση που μπορεί να βρει κανείς από τον χώρο του σημερινού σύριζα. Ίσως να έχουν βγάλει κάτι κι οι τροτσκιστές της δεα ή οι θέσεις του μηλιού, που δε συνιστούν όμως πολιτική συνιστώσα. Γενικά η παραγωγή της λεγόμενης νέας αριστεράς είναι απογοητευτική και φανερώνει από αδιαφορία μέχρι ρηχότητα (και βασικά πιθανόν το ένα εξαιτίας του άλλου). Αυτό ισχύει εν μέρει και για οργανώσεις κι ανάδελφα ρεύματα του εξωκοινοβουλίου σαν το ναρ, το οποίο δανείζεται κι αναμιγνύει στοιχεία από άλλες θεωρήσεις (αναρχική, τροτσκιστική και μια ιδέα από το βιβλίο του κάππου), έχοντας μείνει βασικά στην προ 15ετίας επεξεργασία του πρώτου συνεδρίου του, την οποία επανέκδωσε αυτούσια σχετικά πρόσφατα.

Ενδιάμεσα είχε οργανώσει και ένα τριήμερο εκδηλώσεων αφιερωμένο στα 90χρονα του οκτώβρη, αλλά αυτό το είχε κάνει ακόμα κι ο συνασπισμός {χωρίς να είναι πολύ προφανές γιατί τιμούσε την επικράτηση των μπολσεβίκων, όντας γνήσιος πολιτικός απόγονος των μενσεβίκων. Θα μπορούσε να κάνει κάλλιστα όμως ένα αφιέρωμα στην επανάσταση του φλεβάρη και την πτώση της χούντας του τσάρου –που είναι πάντα επίκαιρη- για να βγαίνει νόημα}. Παρόμοια αφιερώματα για τον οκτώβρη έχουν γίνει κατά καιρούς στο διαδίκτυο και τον έντυπο περιοδικό τύπο, αλλά δεν κρίνω σκόπιμο να επεκταθούμε σε αυτή την κατηγορία. Αναφέρω ενδεικτικά το πρόσφατο αφιέρωμα του περιοδικού «μαρξιστική σκέψη», που –χωρίς να με βρίσκει σύμφωνο στην πολιτική του κατεύθυνση- παραθέτει μεταφρασμένα στα ελληνικά πολλά ενδιαφέροντα κείμενα και ντοκουμέντα από τους πρωταγωνιστές της εποχής.

Για να επιστρέψουμε όμως στο ναρ, μπορούμε να σταθούμε στο βιβλίο του ευτύχη μπιτσάκη «ένα φάντασμα πλανάται», που γράφτηκε αμέσως μετά τις ανατροπές και κυκλοφόρησε πρόσφατα σε νέα έκδοση από το κψμ. Δυστυχώς το περιεχόμενο είναι απογοητευτικό, θυμίζοντας σε κάποια σημεία αλμανάκ καταγραφής γεγονότων, που αναπαράγει αρκετά αστικά στερεότυπα. Μια πιο συνοπτική και ουσιαστική προσέγγιση του μπιτσάκη περί «κρατικού σοσιαλισμού» (που δεν εκφράζει το ρεύμα του) μπορεί να βρει κανείς σε ένα παλιότερο άρθρο του για τον χαρακτήρα των κοινωνιών σοβιετικού τύπου, που ίσως αποτελέσει αντικείμενο κριτικής σε κάποια μελλοντική ανάρτηση.

Τα παραπάνω μας εισάγουν στο κεφάλαιο των διάφορων θεωριών σχετικά με την κοινωνική φύση της σοβιετικής ένωσης και το σοσιαλισμό που γνωρίσαμε –αν και δε θα συμφωνήσουν όλοι με αυτό το τελευταίο, δηλ τον όρο σοσιαλισμός.

Μια γνωστή θεωρία είναι η ανάλυση του τρότσκι περί εκφυλισμένου γραφειοκρατικού κράτους που διατηρεί ωστόσο τον εργατικό του χαρακτήρα που την αναπτύσσει στην «προδομένη επανάσταση». Ένα παρακλάδι του τροτσκισμού (που συγγενεύει με το σημερινό σεκ και τη δεα) διαφωνώντας με αυτή την εκτίμηση (που συνδεόταν με τα πρακτικά καθήκοντα στον επικείμενο πόλεμο) άσκησε πιο αιχμηρή κριτική στη μετεξέλιξη της σοβιετικής εξουσίας, που εκφράστηκε θεωρητικά στη μελέτη του τόνι κλιφ για τον ‘κρατικό καπιταλισμό’ στη ρωσία, με το συγγραφέα να επιχειρεί να τεκμηριώσει την ύπαρξη και πραγματοποίηση υπεραξίας (που θα πιστοποιούσε την καπιταλιστική φύση της εσσδ) στις διεθνείς εμπορευματικές σχέσεις της και τον τομέα της πολεμικής βιομηχανίας!

Ένα μικρότερο τμήμα της τέταρτης διεθνούς αποστάτησε πλήρως από τον τροτσκισμό και το μαρξισμό εν γένει και προχώρησε σε άλλα θεωρητικά μονοπάτια, με τον μπάρναμ να συγγράφει την «επανάσταση των διευθυντών», σύμφωνα με την οποία τα δύο ανταγωνιζόμενα κοινωνικά συστήματα (καπιταλισμός και σοσιαλισμός) συγκλίνουν σε ένα καινούριο οικονομικό μοντέλο που τα υπερβαίνει και στο οποίο άρχουσα τάξη θα είναι όσοι ασχολούνται με τη διεύθυνση και τον προγραμματισμό της παραγωγής.

Ο μίλοβαν τζίλας, -κορυφαίο στέλεχος του γιουγκοσλάβικου κκ, προτού πέσει στη δυσμένεια του τίτο, φυλακιστεί και καταφύγει στη δύση- αναπτύσσει μια παρόμοια θεωρία στη «νέα τάξη» του. Αν και προσωπικά προτιμώ το λιγότερο θεωρητικό πλην ιντριγκαδόρικο ‘συνομιλίες με το στάλιν’, όπου περιγράφει ένα διεφθαρμένο πολιτμπιρό που επιδιδόταν σε ολονύχτια κραιπάλη και αποτοξινωνόταν μια φορά την εβδομάδα με χυμούς φρούτων και λαχανικά· ενώ ήταν απολύτως αδύνατο να αποφύγει κανείς το αλκοόλ, εφόσον έπεφταν βροχή οι προπόσεις στο στάλιν, στον τίτο, στην ακατάλυτη φιλία των δύο λαών, στον… στον… Ε και πώς να αρνηθείς; Μήπως δεν είσαι κατά βάθος με τη φιλία των δύο λαών –άλλο αν τελικά δεν αποδείχτηκε ακριβώς ακατάλυτη;

Στο ίδιο περίπου μήκος κύματος κινείται το βιβλίο για τη «νομενκλατούρα» του μιχαήλ βοσλένσκυ, σοβιετικού αξιωματούχου, που κατέφυγε επίσης στη δύση και δίνει από «πρώτο χέρι» στοιχεία για τη διαφορά μισθών και το νεποτισμό των στελεχών που συνθέτουν τη νομενκλατούρα, χωρίς αξιόλογο θεωρητικό υπόβαθρο.

Υπάρχει επίσης το δίτομο έργο του μπετελέμ για τους ταξικούς αγώνες στην εσσδ κατά την περίοδο 1917-30, που έχει μαοϊκές επιρροές κι επικρίνει τους σοβιετικούς για οικονομισμό, υπερτίμηση των παραγωγικών δυνάμεων κι υποτίμηση της ταξικής πάλης.

Από την ελληνική βιβλιογραφία ξεχωρίζει η μελέτη του κώστα κάππου (που έλεγε ότι κατέληξε σε διαφορετικά θεωρητικά συμπεράσματα απ’ αυτά που πίστευε πριν την ξεκινήσει) για την κριτική του σοβιετικού σχηματισμού, όπου κάνει λόγο για ιστορικά ανέκδοτη κοινωνική μορφή και διακρίνει τη δτπ (δικτατορία του προλεταριάτου) ως ξεχωριστή φάση από το σοσιαλισμό· μια εκτίμηση που σε αυτό το σημείο θυμίζει αρκετά την επεξεργασία της κοα ανασύνταξη, όπως μπορεί να τη δει κανείς κυρίως στο βιβλίο του μπατίκα «η μαρξιστική θεωρία της επαναστατικής μετάβασης στο σοσιαλισμό –κομμουνισμό».

Σε πολλές από τις παραπάνω θεωρίες απαντά κριτικά το βιβλίο του παυλίδη για «το φαινόμενο της γραφειοκρατίας στην εσσδ», που στο δεύτερο μέρος του αναπτύσσει τη θέση της σχολής της λογικής της ιστορίας (ΛτΙ) περί πρώιμου σοσιαλισμού με τυπική κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής στη σοβιετική ένωση.

Εδώ ολοκληρώνεται, πριν πάρει πολύ μεγάλη έκταση, και το δεύτερο μέρος των βιβλιοπροτάσεων για την οκτωβριανή επανάσταση. Αφήνω εν γνώσει μου εκτός αρκετές κατηγορίες και προτάσεις που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν και να αποτελέσουν ένα τρίτο διαφορετικό κείμενο. Τα κρατάμε κάβα για του χρόνου κι επιφυλάσσομαι να τα πιάσω σε κάποια μελλοντική ανάρτηση. Εσείς μπορείτε βέβαια να εμπλουτίσετε τον ενδεικτικό κατάλογο με τις δικές σας προτάσεις και παρατηρήσεις.

ΚΚΕ και ας μην π... ποτέ

Τι είναι ανώμαλο; -Το σύστημα;

Τι είναι το σύστημα; -Ανώμαλο.

Φώναζαν κάτι τροτσκιστές στις παρελάσεις περηφάνιας των ομοφυλόφιλων (gay pride), με θεωρητικό σκοπό να τους δώσουν κάποιο ταξικό περιεχόμενο.

Τα αστικά επιτελεία σήμερα αποθεώνουν την «ελεύθερη αγορά» όπως έκανε κάποτε το φεμινιστικό –κι όχι μόνο- κίνημα με τον ελεύθερο έρωτα. Κι εδώ κολλάει (και στις δύο) περιπτώσεις το ερώτημα που έβαζε ο βλαδίμηρος, ζητώντας διευκρινίσεις. Ελεύθερος από τι; Από υλικούς περιορισμούς; Από τη μητρότητα; Ελευθερία να εκμεταλλεύεσαι τους άλλους –στη δική μας περίπτωση;

Γιατί όπως γράφει ο πόε, πολλές λέξεις έχουν χάσει τη σημασία τους και μένουν φθαρμένες, χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο. Ακόμα κι η απελευθέρωση χρησιμοποιείται για τις… σκλαβωμένες από τον κρατισμό αγορές. Ενώ η σεξουαλική απελευθέρωση εκφυλίστηκε σε φτηνό αγοραίο εμπόρευμα, ως η άλλη όψη του πουριτανισμού, στο νόμισμα της αστικής υποκρισίας. Κι ενσωματώθηκαν στην χοάνη του συστήματος, που τα αλέθει στον καλό μύλο της αντίδρασης. Σε μια κοινωνία που έχει την αγορά ως μέτρο της ελευθερίας, η τελευταία θα τείνει προς τις αγοραίες –εξ ου και χυδαίες- τυπικές σχέσεις της μιας βραδιάς, σαν απλές εμπορικές συναλλαγές, χωρίς περαιτέρω συναισθηματικές περιπλοκές.

Οι φιλελεύθεροι λοιπόν λένε πως στην αγορά, όπως και στον έρωτα όλα επιτρέπονται κι είναι θεμιτά, ακόμα και τα βίτσια ή η πορνεία. Ο καθένας είναι ελεύθερος πχ να εκδίδει την εργατική του δύναμη στην αγορά ως εμπόρευμα και να έρχεται σε φτηνές αγοραίες σχέσεις με τον εργοδότη του –που του τον φορά κανονικά κι άνευ σιέλου- όχι επειδή του αρέσει, αλλά για να πληρωθεί ένα κομμάτι από την αξία που παράγει και να μπορέσει να βγάλει τα προς το ζην –συνήθως χωρίς μέτρα προφύλαξης γιατί ανεβάζουν το κόστος εργασίας και μειώνουν την απόλαυση για τον εργοδότη.

Κι έτσι ο καθένας μας γίνεται κύριος και νταβατζής του εαυτού του, καθώς πλασάρεται στην αγορά εργασίας και μπορεί να προσδοκά πως μια μέρα θα ανελιχθεί και θα εξελιχθεί σε μια ακριβοπληρωμένη πόρνη πολυτελείας. Αν και τώρα υπάρχουν οργανωμένοι νταβατζήδες, που λέγονται γραφεία ευρέσεως εργασίας και σε νοικιάζουν στον υποψήφιο πελάτη, κρατώντας για λογαριασμό τους ένα μικρό ποσό για το προξενιό που συνήψαν.

Επειδή όμως πρέπει να υπάρχει και λίγο βίτσιο, για να νοστιμίζει η ζωή, ο εκδιδόμενος εργαζόμενος πρέπει να δείχνει πως όλα αυτά του αρέσουν, στην πραγματικότητα τον ενθουσιάζουν ως προοπτική, και ότι είναι πρόθυμος να τα κάνει με ελάχιστο αντίτιμο, ή και εντελώς δωρεάν, να παρακαλά και να βάζει μέσο προκειμένου να εξασφαλίσει έναν πελάτη.

Ναι! Εκμεταλλεύσου με, ξεζούμισέ με, ταπείνωσέ με, κόψε μου τις άδειες και τα επιδόματα, κάνε με απόψε μισθωτό σου σκλάβο αφεντικό, άφησέ με να σε γλείψω για να σε ευχαριστήσω και να κρατήσω τη δουλειά, βάλε με να δουλέψω υπερωρία, στείλε με στην υπερορία πάλι, με τρελαίνεις.

Ο λαός δεν πρέπει να βγαίνει στους δρόμους και να αντιδράει με διαδηλώσεις, γιατί καταστρέφει την αγορά και το ρομαντικό επενδυτικό περιβάλλον ξενερώνοντας τον αστό επιβήτορα. Πρέπει αντίθετα να μένει δεμένος χειροπόδαρα με kinky γούνινες χειροπέδες και trendy αόρατα δεσμά, που ξεπηδάν από οθόνης κι από τη δύναμη της συνήθειας και να χαλαρώσει για να απολαύσει εκουσίως το βιασμό του. Γιατί η βία πηγαίνει πακέτο με τη συναίνεση και εκδηλώνεται πρωτίστως εκεί που την παίρνει –και τον παίρνει ο εργαζόμενος.

Ο οποίος καλείται συνάμα να ακολουθήσει τα προβλεπόμενα από το σύνδρομο της στοκχόλμης και να λατρέψει το βιαστή του σαν ευεργέτη, γιατί μόνος αυτός διαθέτει τέτοια μεγάλα προσόντα, όπως τα μέσα παραγωγής, για να μας ταΐσει. Κι εμείς πρέπει να σκιστούμε στη δουλειά (και γενικώς), να γίνουμε τελειομανείς, εργασιομανείς και νυμφομανείς, προκειμένου να τον ικανοποιήσουμε. Και να απομονώσουμε τους ξενέρωτους με τα μούσια και τα ταγάρια που μας ζαλίζουν με συνδικάτα, αντιτιθέμενα συμφέροντα και ταξική ζάλη.

Γιατί υπάρχουν κι αυτά τα σκουριασμένα μυαλά, κάτι απολιθώματα του περασμένου αιώνα, που έχουν κολλήσει στις ορθόδοξες, μονογαμικές σχέσεις και τη μόνιμη σταθερή δουλειά, λες κι έχουμε παντρευτεί το αντικείμενο των σπουδών μας και τη δουλειά μας. Δε θέλουν αλλαγές που θα τονώσουν τη ρουτινιάρικη εργασιακή μας σχέση, αρρωσταίνουν με την ημιαπασχόληση, τις εποχιακές δουλειές και τα one night stand μεροκάματα. Είναι γεμάτοι ταμπού κι αγκυλώσεις και δε θέλουν να ακούσουν για κινητικότητα απελπιστικά διαθέσιμων δημόσιων υπαλλήλων, που εξοικειώνονται με τις καινούριες κινήσεις και στάσεις πληρωμών σε μισθούς και συντάξεις. Δε σκαμπάζουν από βίτσια νεκρόφιλων, με το βαμπίρ του κεφαλαίου που ρουφά άπληστα ζωντανή εργασία για να αναπαραχθεί και έναν κόσμο που θέλει να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα –ή και ο ίδιος ο γείτονας ει δυνατόν- και να φάνε μεταξύ τους τις σάρκες τους, για να τη βρούνε.

Τι είναι όμως φετίχ; Το περιγράφει πολύ καλά ο αρκάς στον ισοβίτη, με ένα γέρο κρατούμενο που έχει ξεχάσει πως ακριβώς είναι οι γυναίκες –τις μπερδεύει με τους μπουφέδες- και τον πρώτο καιρό στη φυλακή του άρεσε να σκέφτεται ότι είναι στο μπαρ ενός ξενοδοχείου με μια όμορφη γυναίκα, το γκαρσόνι τους σερβίριζε σαμπάνια και αυτοί έπιναν το τελευταίο ποτήρι πριν ανέβουν στο δωμάτιο. Όσο περνούσαν όμως τα χρόνια άρχισε να ξεχνά. Στην αρχή ξέχασε πώς ήταν τα ξενοδοχεία, μετά πώς είναι η σαμπάνια και στο τέλος ξέχασε πως είναι οι γυναίκες. Και τώρα πια όταν έχει ερωτικές φαντασιώσεις, σκέφτεται γκαρσόνια.

Το φετίχ βασικά είναι ένα υποκατάστατο, που παίρνει τη θέση της βασικής κατάστασης. Η σημερινή γενιά μακροχρόνια ανέργων, που έχει ξεχάσει πως είναι τελικά να σταυρώνεις μια δουλειά, θα χαίρεται απλά όταν την καλούν σε συνεντεύξεις –γιατί επιτέλους μου απάντησε κάποιος- κι ας μην την προσλάβουν ποτέ και θα ικανοποιείται χαϊδεύοντας την εφημερίδα ή την οθόνη με τις μικρές αγγελίες, σαν τον παππού κρατούμενο.

Ο καπιταλισμός είναι μια κατεξοχήν φετιχιστική και βιτσιόζα κοινωνία, που μπορεί να ικανοποιεί τα πιο εκκεντρικά βίτσια της ελίτ, αλλά να αφήνει ακάλυπτες τις πιο βασικές ανάγκες της συντριπτικής πλειοψηφίας, που προκρίνει το ‘να έχεις’ αντί του ‘να είσαι’, ως το βασικό τρόπο για να εκφράσουμε την προσωπικότητά μας, να νιώσουμε επιβεβαίωση και να οικειοποιηθούμε κάθε τι ωραίο γύρω μας. Ευνοεί το περιτύλιγμα και τη λογική της βιτρίνας αντί για το περιεχόμενο, προβάλλοντας πρότυπα που πρέπει να αντιγράψουμε όλοι για να νιώσουμε ευτυχισμένοι.

Μεταμορφώνει με το ραβδί του τις παραγωγικές σχέσεις που αναπτύσσουν μεταξύ του οι άνθρωποι σε σχέσεις μεταξύ πραγμάτων –κι εκεί εδράζεται ο φετιχισμός του εμπορεύματος που αναλύει και ο κάρολος. Καθιστά την εξουσία ‘αφροδισιακό’ και την ιδιοκτησία στο απόλυτο φετίχ που προσκυνά η αστική κοινωνία. Δημιουργεί ψευδείς συνειδήσεις με αντεστραμμένα είδωλα και λανθασμένη αντίληψη-κοσμοθεώρηση της πραγματικότητας, θεωρώντας την αλληλεγγύη και τη συνεργασία, σχεδόν διαστροφικές συμπεριφορές.

Φετίχ είναι η προτεραιότητα της βιωσιμότητας του χρέους και των δανειστών έναντι του λαού που το αποπληρώνει. Κι η ‘παραγωγή για την παραγωγή’ με μοναδικό σκοπό (όχι την κατανάλωση και την ανταλλαγή των προϊόντων με κάτι άλλο που μας λείπει, αλλά) την πώληση και το κέρδος.

Φετίχ είναι και να απομονώνεις ένα μέρος από το όλο, πχ το νόμισμα από την οικονομία και τους σκοπούς που υπηρετεί, ένα αίτημα-κρίκο από την αλυσίδα που απαιτείται για να σπάσουμε τις αλυσίδες μας, τη μορφή από το περιεχόμενο, ένα μέσο (πχ κοινοβουλευτική δουλειά) από το σκοπό, ένα επιμέρους μέτωπο από τα υπόλοιπα –πχ τις σεξιστικές διακρίσεις.

Όλο το σύστημα είναι άρρωστο και ταυτισμένο με το φετιχισμό και τη διαστροφή. Και η«υγιής επιχειρηματικότητα» υπάρχει μόνο σε αρρωστημένα διεστραμμένα μυαλά της σοσιαλδημοκρατίας, παλιάς και σύγχρονης, που διαστρέφουν κάθε έννοια αριστεράς, κάθε γνήσια ριζοσπαστική διάθεση, και στοχεύουν στην αναστροφή, την επιστροφή στο ευτυχισμένο 2009 προ κρίσης. Αλλά η διάψευση θα έρθει οδυνηρή σα διάστρεμμα.

Το πρόβλημα εξάλλου δεν εντοπίζεται στα πρόσωπα, αλλά στους λόγους για τους οποίους ενεργούν έτσι. {Η αιτία του φασισμού πχ δεν ήταν ο διεστραμμένος νους ενός ημίτρελου ηγέτη, αλλά το διεστραμμένο σύστημα που τον έστρεψε ενάντια στις τάξεις που τον απειλούσαν. Όσο είμαστε μες σε αυτό το σύστημα όμως, ο φασισμός είναι ένα απόλυτα φυσιο-λογικό αποτέλεσμα}.

Αυτό το διεστραμμένο σύστημα λοιπόν αξιοποιεί τη δύναμη της συνήθειας, για να παρουσιάσει ως φυσιο-λογικές τις δικές του ανωμαλίες. Και διαστρέφει τις έννοιες, για να παρουσιάσει ως ‘ανωμαλία’ οτιδήποτε παρεκκλίνει από τα δικά του πλαίσια.

Οι φιλελεύθεροι μας βεβαιώνουν πως ο καπιταλισμός τα πάντα εν σοφία εποίησε. Προνοούν για αυτό ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης και η περίφημη αόρατη χείρα του άνταμ σμιθ. Ενώ την ίδια στιγμή μας βάζουν κανονικά χείρα και μας απειλεί το δυσθεώρητο παλούκι της κρίσης. Γιατί όπως εκλαΐκευε στους εργάτες της εποχής του ένας παλιότερος κομμουνιστής, η κρίση είναι ένα τεράστιο παλούκι που χουν οι αστοί στον κώλο τους και θέλουν να το χώσουν στο δικό μας. Και δε μπορούμε να το εξαφανίσουμε-διαγράψουμε, χωρίς να αλλάξουμε τίποτα άλλο, ώστε να είμαστε άπαντες ευχαριστημένοι και ούτε γάτα ούτε ζημιά. Ούτε να βάλουμε βαζελίνη, για να μην πονάει τόσο, όπως μας συμβουλεύουν οι διάφορες εκδοχές της σοσιαλδημοκρατίας.

Το ‘χε πιάσει πολύ καλά εξάλλου κι ο χάρρυ κλυνν στον αστυνόμο μπέκα.

Πείτε μου μια λέξη, ξέρω ότι όλο το μυστήριο κρύβεται σε μια λέξη.

Βα-ζε-λί-νη.

Αυτό είναι το μυστήριο κι η διαχρονική πρόταση της σοσιαλδημοκρατίας ενάντια στον καπιταλισμό.

Ευχαριστούμε αλλά δε θα πάρουμε.

Αυτή η ακατανόητη, στείρα άρνηση είναι που τρελαίνει τους επίδοξους βιαστές και τη βαφτίζουν ταμπού, χάρη στους δημοσιολόγους και τα παπαγαλάκια τους στις οθόνες, για να δείξουν πόσο καθυστερημένοι, αναχρονιστικοί και συντηρητικοί είμαστε –σα να κυκλοφορούμε με σωβρακοφανέλα ένα πράγμα. Ενώ η τολμηρή κι ατρόμητη κυβέρνηση, θα μας πάρει και τα σώβρακα, σπάζοντας αυγά και μαζί κάθε ταμπού.

Ταμπού η μονιμότητα στο δημόσιο, ταμπού και η σύνταξη στα 65, ταμπού και το ταμείο ανεργίας, εφόσον η δουλειά είναι σαν τις ερωτικές σχέσεις, όποιος θέλει βρίσκει, αλλιώς είναι ανίκανος κι έχει αυτός πρόβλημα ή είναι μπακούρης από άποψη.

Το ταμπού όμως, αν το δούμε ιστορικά, προήλθε ως δαιμονοποίηση και μέτρο περιορισμού της σεξουαλικής πράξης και κατά συνέπεια της τεκνοποίησης, σε συνθήκες που τα πολλά παιδιά ήταν δυστυχία, γιατί δεν μπορούσαν να τα θρέψουν. Και ω τι συγκίνηση, που επιστρέφουμε στις παραδοσιακές αξίες, και τα ίδια ταμπού, σήμερα που ο κόσμος δε μπορεί να θρέψει καλά-καλά τον εαυτό του, πόσο μάλλον ένα παιδί –τουλάχιστον έχει πλέον αντισύλληψη και μπορεί να κάνει ελεύθερο έρωτα. Ελεύθερο από τι όμως, που λέει κι ο λένιν.

Κι έτσι ήδη η απεργία θεωρείται ταμπού για πολλούς εργαζόμενους, ακριβώς με αυτό το σκεπτικό, γιατί φοβούνται πως θα χάσουν τη δουλειά τους και δε θα μπορούν να θρέψουν τα παιδιά τους. Ενώ κάποιες λέξεις, όπως σωματείο, εργατική τάξη, ταξική πάλη, δεν μπορεί καν να τις εκστομίσει, γιατί θα χάσει αυτομάτως –λες και παίζουμε επιτραπέζιο ταμπού, κι είναι στη λίστα με τις απαγορευμένες λέξεις.

Το θέμα λοιπόν είναι πότε θα σπάσουμε τα ταμπού από την ανάποδη, το μέγα ταμπού της ταξικής πάλης, να βγούμε από το ταμπούρι μας και να κατεβούμε στον ομαλό, να πάρουμε τουφέκι ενάντια στο ανώμαλο σύστημά τους, που ξεζουμίζει τη ζωή από τις χαρές και τους χυμούς της, και να τους δείξουμε τη γλύκα απ’ την ανάποδη.

Να γυρίσει ο τροχός –της ιστορίας, που κινείται από την ταξική πάλη- και να πηδήξει ο φτωχός, εργαζόμενος λαός, στο μεγάλο άλμα προς την κοινωνία του μέλλοντος. Και τότε πια να μην ισχύει το σύνθημα στον τίτλο της ανάρτησης..

Κι ο κομμουνισμός δε θα ‘ρθει να ικανοποιήσει όλα τα βίτσια –μέχρι να ‘χει πχ ο καθένας στη διάθεσή του ένα κρουαζιερόπλοιο- αλλά να τα εξαλείψει και να γιατρέψει τους βιτσιόζους, καλλιεργώντας στη θέση τους κάθε λογής και γούστο που θα αναπτύσσει ολόπλευρα την ανθρώπινη προσωπικότητα. Αλλά αυτό είναι το θέμα μιας άλλης ανάρτησης

Τροτσκόμετρο

Μετά την επιτυχία και την παλλαϊκή αποδοχή της οποίας έτυχε το αριστερόμετρο του φιλολαϊκού, και δεδομένου ότι το λαϊκό στρώμα κοροϊδεύει την κοινωνία και πολύ δύσκολα θα νικήσει τη βαρεμάρα του για να γράψει κάτι μες στο 13... η κε του μπλοκ αναλαμβάνει να φέρει εις πέρας ένα ακόμα δύσκολο και πολυσύνθετο καθήκουν, γύρω από ένα θέμα που φοριέται πολύ το τελευταίο διάστημα: τον τρότσκι, τους τροτσκιστές, την τροτσκιστική στροφή όλου του πολιτικού φάσματος της ευρύτερης (με την πολύ ευρεία έννοια) αριστεράς και την τροτσκιστική ιδεολογική (σχεδόν) ηγεμονία μες στο κίνημα.

Ποιος είναι όμως ο πιο τροτσκιστής απ’ όλους; Και τι θα έβγαινε αν βάζαμε κάτω τους τροτσκισμούς μας και τους μετρούσαμε; Με αυτό το πρόβλημα έρχεται να καταπιαστεί η κε του μπλοκ και να συμβάλει το δικό της λιθαράκι στην κατεύθυνση της επίλυσής του.

Εν αρχή λοιπόν η μέθοδος. Μπορεί η διαλεκτική να μην χωράει σε γραμμικά σχήματα ή σε έναν πίνακα συντεταγμένων, αλλά εμείς χρειαζόμαστε μια απλή γραφική παράσταση για να εκφράσουμε την πολιτική αλληλουχία και θα φροντίσουμε να εντάξουμε στη συνέχεια τη διαλεκτική στο σκεπτικό μας. Η αρχική σκέψη ήταν να οριστούν δύο κάθετοι άξονες, πχ τροτσκιστική πρακτική και τροτσκιστική ιδεολογία, κι η ένδειξη στο τροτσκόμετρο να προκύπτει από το γινόμενο των δυο συντεταγμένων ώστε να έχουμε άμεσα συγκρίσιμα αποτελέσματα.

Αυτός ο τύπος διαγραμμάτων άλλωστε ήταν πολύ δημοφιλής προεκλογικά, βοηθώντας πχ διάφορους αναποφάσιστους να ψηφίσουν σύριζα –ενώ για να βγει η ψήφος σου στο κουκουέ, έπρεπε να ‘σαι και λίγο φασιστάκος, οπαδός του ολοκληρωτισμού, και πολιτικός γείτονας της χρυσής αυγής –καθώς στο μυαλό του μέσου αστού πολιτικού «επιστήμονα» όσοι παλεύουν για τη δικτατορία του προλεταριάτου είναι στην ίδια μπάντα με τους νοσταλγούς της επταετίας, και τους άλλους εχθρούς του αστικού κοινοβουλευτισμού.

Παρόλα αυτά η κε του μπλοκ προτίμησε την εύκολη λύση ενός απλού γραμμικού σχήματος, για να καταδείξει μεταξύ άλλων τον αντιδιαλεκτικό, χαβαλέ χαρακτήρα του όλου εγχειρήματος.

(Εξάλλου είναι εντελώς αμφίβολο αν αυτές οι έννοιες και οι –ισμοί μπορούν να εγείρουν σοβαρά κάποια επιστημονική αξίωση. Σε τι συνίσταται πχ συνολικά ο τροτσκισμός ως ολοκληρωμένη ιδεολογία; Αρκούν δυο ιδέες (παγκόσμια και διαρκής επανάσταση) οι οποίες δεν είναι καν πρωτότυπες ακριβώς, για να γίνει λόγος για ένα διακριτό φιλοσοφικό σύστημα –δηλ για έναν –ισμό; Αλλά αυτό παρενθετικά και μόνο).

Χρειαζόμαστε λοιπόν δυο άκρα για να ορίσουμε τον άξονά μας και να τοποθετήσουμε τα πολιτικά μας μεγέθη και την τιμή κάθε τίμιου τροτσκιστή –και μη. Η προφανής επιλογή θα ήταν να βάζαμε στο ένα άκρο το λέοντα και στο αντίθετό του το σύντροφο με το μουστάκι ή το ραμόν μερκαντέρ, σημειώνοντας όλες τις ενδιάμεσες πολιτικές αποχρώσεις του κόκκινου στο σύγχρονο πολιτικό φάσμα. Ωστόσο η λύση αυτή απορρίφθηκε για λόγους που θα εξηγηθούν παρακάτω.

Αντ’ αυτού η κε του μπλοκ προτίμησε ένα πιο δυναμικό μοντέλο, τοποθεώντας στο ένα άκρο του άξονα τον τρότσκι και στο αντίθετό του τους επιγόνους του τροτσκιστές και τα διάφορα παρακλάδια τους με τις ποικιλώνυμες πολιτικές διαδρομές και τον κοινό παρονομαστή της (σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό) απομάκρυνσης από το δάσκαλό τους.

Μια ομάδα αμερικανών τροτσκιστών πχ είχε συγκρουστεί με την τέταρτη διεθνή και τον τρότσκι, όσο  αυτός ήταν ακόμα εν ζωή, γιατί ήθελαν μια ανοιχτή πολεμική ενάντια στην εσσδ και τον κοινωνικό της χαρακτήρα (που σύμφωνα με τον τρότσκι παρέμενε σοσιαλιστικός, παρά τον γραφειοκρατικό εκφυλισμό του εργατικού κράτους). Κάποιοι εξ αυτών, όπως ο μπάρναμ (συγγραφέας του βιβλίου «η επανάσταση των διευθυντών», όπου ανέλυε το νέο στάδιο προς το οποίο συνέκλιναν τα δυο κοινωνικά συστήματα, με νέα άρχουσα τάξη τους διευθυντές –κι όχι τους ιδιοκτήτες- των επιχειρήσεων) εγκατέλειψαν πλήρως τον μαρξισμό (εκτός από τις ιδέες του τρότσκι), περνώντας ανοιχτά στην αντίπερα όχθη. Κι απέδειξαν έτσι πόσο μεγάλη είναι η απορροφητική δύναμη του καπιταλισμού, που ενσωμάτωσε πολύ εύκολα –όχι απλά τους αποστάτες του τροτσκισμού, αλλά- όλα εκείνα τα μαρξίζοντα ρεύματα και τις αναλύσεις τους για τη μετα-βιομηχανική, μετα-καπιταλιστική κοινωνία (της γνώσης, της πληροφορίας, κτλ) που προέβλεπαν το τέλος αυτού ακριβώς του συστήματος που τις απορρόφησε.

Ένα άλλο ρεύμα διαφωνώντας στο ίδιο θέμα (για την κοινωνική φύση της σοβιετίας) ασπάστηκε τη θεωρία του τόνι κλιφ περί κρατικού καπιταλισμού (που υποτίθεται ότι πραγματοποιούσε την υπεραξία στο στρατιωτικό τομέα κι εκτός των συνόρων της). Πρόκειται για εκείνο το διεθνές ρεύμα στο οποίο ανήκουν το σεκ κι η δεα που προέκυψε από τη διάσπαση του τελευταίου.

Τα υπόλοιπα τμήματα που κράτησαν κάποια αναφορά στην τέταρτη διεθνή δεν ξέφυγαν από τον κανόνα της πολυδιάσπασης και των εκατέρωθεν κατηγοριών για αποστασία από την πραγματική ουσία του τροτσκισμού. Κι αν πάρει κανείς ως κριτήριο την άποψη του ενός για τον άλλο, τότε έχουμε να κάνουμε με άθλιους αποστάτες του τροτσκισμού, που τοποθετούνται αυτοδικαίως στο αντίθετο άκρο του τρότσκι, όχι μόνο ως αποστάτες, αλλά και ως το κατοπτρικό του αντίθετο.

Μοναδική εξαίρεση αποτελεί ο σάββας μιχαήλ. Αφενός γιατί είναι sui generis και δεν χωρά σε καλούπια. Ααφετέτου γιατί παρουσιάζει αρκετά κοινά ως προσωπικότητα με το λέοντα, που δε μπορεί να περάσουν απαρατήρητα: εβραϊκή φυλετική καταγωγή, μεσοαστική ταξική καταγωγή, ρητορική δεινότητα, φλογερό επαναστατισμό, αλλά κάκιστο πολιτικό κριτήριο. Συνεπώς κερδίζει μια θέση στον άξονα πολύ κοντά στο λέοντα –κι ίσως να του άξιζε να έχει εκτός ανταγωνισμού το δικό του προσωπικό άξονα που δεν τέμνεται με κανένα άλλο.

Αφού ξεπεράσαμε αυτό το μεθοδολογικό σκόπελο, η βασική δουλειά που έχουμε μπροστά μας είναι να τοποθετήσουμε στον άξονά μας το κόμμα. Αν πιστέψουμε τα μίντια, τους τροτσκιστές και τον κυρίαρχο δημόσιο λόγο, το κκε είναι ακραιφνώς σταλινικό κι αμετανόητο, στα χνάρια της τρίτης περιόδου και της θεωρίας του σοσιαλφασισμού. Αν πάλι πιστέψουμε το μ-λ ρεύμα, τον εργατικό αγώνα και τον κυρίαρχο «αντιπολιτευτικό» κριτικό λόγο, το κουκουέ έχει κάνει προδοτική, τροτσκιστική στροφή, απαρνούμενο την πάλη για εθνική ανεξαρτησία. Και εφόσον υπάρχει τέτοια διχογνωμία μες στη γενική αντικομματική σύμπνοια και διαλεκτική ενότητα των αντιθέτων, η κε του μπλοκ επέλεξε να τοποθετήσει το κουκουέ στο κέντρο του άξονα, ώστε να βάλλεται πανταχόθεν.

Κάπου κοντά στο κουκουέ, προς το κέντρο θα βάλουμε το σύντροφο με το μουστάκι, αλλά μία ιδέα πιο κοντά προς την πλευρά του τρότσκι, γιατί παρά τις βαθιές διαφωνίες και συγκρούσεις τους (οι οποίες δεν είναι ιστορικά ξεπερασμένες, όπως λένε αφελώς κάποιοι) υπήρχε ένας κοινός λογικός πυρήνας, ο οποίος αποδόθηκε αλληγορικά στη φάρμα των ζώων με τον πολύ εύστοχο συμβολισμό του μύλου –αν θυμάμαι καλά- που ήταν ιδέα του χιονάτου αλλά την οικειοποιήθηκε ο ναπολέων και την παρουσίασε ως δική του. Ο μύλος αυτός δε συμβολίζει κάποια χιμαιρική ουτοπία, σαν τους ανεμόμυλους του δον κιχώτη, αλλά το προτσές της εκβιομηχάνισης της ρωσίας και της κολεκτιβοποίησης της ρωσικής υπαίθρου. Κι εκτός από την ιδέα αυτή καθαυτή, έχει μεγάλη σημασία η χρονική στιγμή κι ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμοστεί. Αλλά αυτό θα ήταν το αντικείμενο μιας άλλης ανάρτησης.

Μεταξύ του συντρόφου με το μουστάκι και του λέοντα με την αξίνα θα τοποθετήσουμε το γιώργο ρούση, ο οποίος κερδίζει επάξια μια θέση κοντά στον δεύτερο με τον χυδαίο όσο και ρηχό αντισταλινισμό του. Αλλά βγάζει τον χειρότερο «σταλινικό» εαυτό του όταν κάποιος επιχειρήσει να αντιπαρατεθεί μαζί του, και συμπεριφέρεται σα μικρό παιδί, κρατώντας δυστυχώς μόνο αυτό το χαρακτηριστικό από την παιδική αρρώστια του «αριστερισμού της νιότης του».

Στην άλλη πλευρά του άξονα θα βρούμε δυο άλλες περιπτώσεις.

Το ναρ που δανείζεται στοιχεία από την θεωρία του κρατικού καπιταλισμού για την εσσδ και διάφορες τροτσκιστικές αναλύσεις για το εργατικό κίνημα και τη θεώρηση της σύγχρονης πραγματικότητας. Ενώ έχει παράδοση μετωπικών συμμαχιών με διάφορες τροτσκιστικές ομάδες (εεκ κι όκδε παλιότερα, όκδε σπάρτακος και σεκ σήμερα) καταφέρνοντας να τις συμβιβάζει με τους μαϊκούς του εκκε στα πλαίσια μιας υποδειγματικής ειρηνικής συνύπαρξης.

Και τον εργατικό αγώνα που ξιφουλκεί με κάθε ευκαιρία εναντίον του τρότσκι και του πουλιόπουλου, αλλά επί του πρακτέου ταυτίζεται με τις θέσεις των τροτσκιστών για το μεταβατικό πρόγραμμα και το ενιαίο εργατικό μέτωπο με δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας.

Η κατηγοριοποίηση αυτή είναι ενδεικτική και σε καμία περίπτωση εξαντλητική. Κι η κε του μπλοκ είναι ανοιχτή στις προτάσεις των σφων αναγνωστών για τον εμπλουτισμό της, την υπερψήφιση και τον τελικό καταρτισμό της του τροτσκόμετρου μέσα από τις συνήθεις συλλογικές, δημοκρατικές διαδικασίες.

Ένας λόγος του Καραγιώργη

Ένας λόγος του καραγιώργη θα μπορούσε να έχει και από μόνος του ενδιαφέρον. Αλλά αποκτά ακόμα περισσότερο εξαιτίας μιας σειράς στοιχείων που τον καθιστούν ιδιαίτερο. Πρώτα και κύρια επειδή έλαβε χώρα στα πλαίσια των διαλέξεων-συζητήσεων μεταξύ του κκε και των τροτσκιστών του κδκε -που ήταν τμήμα της 4ης διεθνούς- σε ένα πολύ ενδιαφέρον ιστορικό πλαίσιο: τέλη του 46’, λίγους μήνες μετά την αποχή από την εκλογική παρωδία και την επίσημη έναρξη του εμφυλίου. Και λίγους μήνες πριν την κλιμάκωση του και την κήρυξη του κόμματος ως παράνομου.

Κι επιπλέον γιατί ο λόγος του έχει άκρως ενδιαφέρουσες αποστροφές και φράσεις, όπως η ακόλουθη: εμείς οι σταλινικοί, δηλαδή οι μαρξιστές-λενινιστές, που ακριβώς επειδή είμαστε μαρξιστές-λενινιστές, είμαστε και σταλινικοί (…) Η οποία αποκτά ίσως διαστάσεις τραγικής ειρωνείας, αν αναλογιστεί κανείς το τέλος του καραγιώργη στις φυλακές της ρουμάνικης ασφάλειας.

Γιατί έγιναν όμως αυτές οι συζητήσεις; Τι το ιδιαίτερο σηματοδοτούσαν;
Η ερμηνεία των τροτσκιστών -που έβγαλαν σε ξεχωριστή μπροσούρα τα πρακτικά των συζητήσεων- είναι ότι η ηγεσία του κουκουέ φοβόταν την εσωτερική αμφισβήτηση και ήθελε να προλάβει τυχόν διεργασίες και διαφοροποιήσεις της βάσης από τη γραμμή της. Το οποίο μου θυμίζει ένα σχόλιο σφου αναγνώστη από την προηγούμενη ανάρτηση. Δεν ασχολείσαι με το (εκάστοτε) κδκε, φοβάσαι την αντιπαράθεση. Ασχολείσαι με το κδκε, τότε σίγουρα έχεις διεργασίες στο εσωτερικό σου.

Ο καραγιώργης λέει πάντως σχετικά: εμείς οι σταλινικοί θα είμαστε ευχαριστημένοι αν όλοι οι οπαδοί μας περνούσαν από μια τέτοια συζητητική συνάντηση με όλες τις παρατάξεις του πολυκέφαλου τροτσκισμού, γιατί έχουμε την πεποίθηση ότι θα έβγαιναν από τη συνάντηση πιο σταλινικοί.
Επισήμανση που διατηρεί στο ακέραιο τη σημασία της και σήμερα. Κι αν το σκεφτόμασταν καλύτερα εμείς οι σταλινικοί (που πλέον δε λεγόμαστε έτσι, αλλά μας λένε οι άλλοι, οπότε το ίδιο κάνει) θα έπρεπε να ακολουθήσουμε την ίδια ακριβώς τακτική. Ο πιο σύντομος δρόμος σήμερα για να γίνουν όλοι σταλινικοί είναι να σκεφτούν ότι έτσι θα γλίτωναν μια και καλή πχ από τους σεκίτες.

Ας δούμε μερικά ακόμα αποσπάσματα από τη διάλεξη του καραγιώργη με θέμα: Η σημερινή εσωτερική κατάσταση και τα καθήκοντα της εργατικής τάξης. Η διάλεξη ξεκινά με μια μάλλον αισιόδοξη εκτίμηση για τη μεταπολεμική κατάσταση, η οποία δεν αντιστοιχούσε πλήρως στην πραγματικότητα.

Σε όλες τις χώρες της ευρώπης είναι διαμορφωμένη μετά τον πόλεμο μια κατάσταση που όπως είναι φυσικό, είναι ακόμα γερά δεμένη με την κληρονομιά του πολέμου. Αλλά παντού έχει αποκατασταθεί μια σχετικά ομαλή , εσωτερική εξέλιξη και αντιπροσωπευτικές κυβερνήσεις που προσπαθούν να αμβλύνουν τις συνέπειες του πολέμου. Σε όλες σχεδόν τις χώρες η δημοκρατική αριστερά, συγκεντρωμένη γύρω από την εργατική τάξη, βρίσκεται μες στις κυβερνήσεις ή κυριαρχώντας σε αυτές, όπως στις χώρες της ανατολικής ευρώπης ή παίζοντας σοβαρό ρόλο σ’ αυτές όπως στη γαλλία, την ιταλία κλπ. Η εργατική τάξη σαν άξονας των εθνικών κινημάτων εξασφάλισε ή τον αποφασιστικό ρόλο στη διακυβέρνηση της χώρας, στην ανατολική ευρώπη ή τις καλύτερες δυνατές συνθήκες για την ταξική πάλη, στις χώρες της δυτικής.

Ο κομμουνισμός δεν είναι πια το μακρινό φάντασμα που τριγύριζε την ευρώπη και ήταν ο εφιάλτης του μέτερνιχ και της ιερής συμμαχίας. Ο κομμουνισμός είναι σήμερα μια πραγματικότητα, είτε σαν εξουσία είτε σαν άμεση διεκδίκηση εξουσίας. (Μια φράση που θυμίζει κάπως το σκεπτικό με το οποίο ο σουσλόφ εισηγήθηκε τον όρο υπαρκτός σοσιαλισμός, είκοσι χρόνια αργότερα).

Η ελληνική κατάσταση αποτελεί μια ιδιομορφία. Όπως στα 1918-22, όταν για όλες τις χώρες είχε τελειώσει ο παγκόσμιος πόλεμος, για την ελλάδα κρατούσε ακόμα, για να καταλήξει στη μικρασιατική πανωλεθρία, έτσι και τώρα η πολεμική ανωμαλία ούτε τελείωσε και το χειρότερο δεν μπήκαν καν οι βάσεις για να τελειώσει. Η ξένη φασιστική κατοχή αντικαταστάθηκε από μια νέα στρατιωτική κατοχική, συμμαχική, την εγγλέζικη που έχει την έγκριση και των αμερικανών. Αυτό το κεφαλαιώδες γεγονός της ξένης κατοχής δεν χρειάζεται πια περιγραφές και θεωρητικές αναλύσεις.

Ο καραγιώργης το εντοπίζει σε τρεις βασικούς άξονες:
- στρατιωτικά: (γιατί οι άγγλοι δεν άφησαν να διαμορφωθεί εθνικός στρατός από τις ένοπλες δυνάμεις της αντίστασης και χρησιμοποίησαν τα χιτλερικά τάγματα ασφαλείας)
- πολιτικά: (έφεραν στην επιφάνεια από τα υπόγεια όπου είχε καταφύγει το δεκέμβρη όλη τη σαβούρα του παλιού πολιτικού κόσμου και διαμόρφωσαν από αυτήν τη μεταδεκεμβριανή εξουσία της αγγλοκρατίας)
- κι οικονομικά (η ελλάδα είναι η μόνη χώρα όπου δε γίνεται ανοικοδόμηση. Η βιομηχανία δουλεύει όπως επί της άλλης κατοχής. Το εσωτερικό εμπόριο χαντακώνεται, ενώ το 10% του εξωτερικού που ξαναμπήκε μπρος, προσανατολίζεται αποκλειστικά στις αγγλοσαξονικές αγορές).

Σε αυτούς προσθέτει και την παράμετρο της «εθνικής χρεωκοπίας» της ελλάδας στο διεθνή στίβο ως προς τις εθνικές της διεκδικήσεις (εδαφικές και οικονομικές αποζημιώσεις). Και καταλήγει: όποιος δεν χωνέψει αυτές τις βασικές διαπιστώσεις για τη σημερινή κατάσταση της ελλάδας και το συσχετισμό των εθνικών και ταξικών δυνάμεων ή κλείνει μόνος του τα μάτια μπρος στα γεγονότα γιατί του τα τσουρουφλίζουν, ή απλούστατα είναι στραβός και ανάξιος για κάθε ιδεολογική συζήτηση.

Τι πρέπει να κάνει η εργατική τάξη στην κατάσταση αυτή;
Αφού η χώρα βρίσκεται κάτω από ξένη κατοχή, στόχος της εργατικής τάξης είναι και δε θα μπορούσε να είναι άλλος από τον αγώνα για εθνική ανεξαρτησία, ‘να φύγουν οι άγγλοι’. Φεύγοντας οι άγγλοι με το καλό ή με το κακό, αφήνουν το έδαφος ελεύθερο για την ανάπτυξη του λαϊκοδημοκρατικού αγώνα με βάση τις ελληνικές πια δυνάμεις κι αξίες, προοδευτικές ή αντιδραστικές. Κι ο εσωτερικός αυτός αγώνας θα γίνει ή ομαλά, αν θέλουν οι αντίπαλοι μας ομαλά, ή ανώμαλα, αν θέλουν ανώμαλα. Την τέχνη την ξέρουμε έτσι κι αλλιώς.

Και συνεχίζει: Ο αγώνας για την εσωτερική δημοκρατία με προϋπόθεση τον αγώνα για εθνική ανεξαρτησία, αποτελεί τη βάση για τον ταξικό, οικονομικό και πολιτικό αγώνα της εργατιάς. Γιατί η εγκαθίδρυση της δημοκρατίας στην ελλάδα θα ανοίξει πλατύ δρόμο στην εργατική τάξη και για την ιδιαίτερη ταξική της πάλη.

Σήμερα η πολιτική αυτή του κουκουέ έχει βρει θριαμβευτική επιβεβαίωση στην πράξη. Περισσότερο από αυτό, το σύνθημα «να φύγουν οι άγγλοι» έχει περάσει σε πλατύτερη λαϊκή μάζα, όχι μόνο της αριστεράς ή του λεγόμενου κέντρου, αλλά και σε μάζα της δεξιάς. Δεν είναι χωρίς σημασία η ενδεικτική λεπτομέρεια των μοναρχικών διαδηλωτών που απογοητευμένοι από το ναυάγιο των εθνικών διεκδικήσεων φασκέλωναν τους άγγλους. Δε χρειάζεται να είναι κανείς προφήτης για να δει ότι το σύνθημα γίνεται συνείδηση μες σε τεράστια στρώματα πληθυσμού που δεν είναι επηρεασμένα από εμάς.

Αν κάποιοι μπαίνουν στον πειρασμό να κάνουν παραλληλισμούς με τα φάσκελα, τις πλατειές λαϊκές μάζες και τον πολιτικό αγώνα, ας κρατήσουν λίγη αντιδιαλεκτική διάθεση και για τον επίλογο της διάλεξης του καραγιώργη, που παρατίθεται ολόκληρος.

Η τροτσκιστική γραμμή είναι αντίθετη από το κκε και με συνθήματα ταξικό μέτωπο και δικτατορία του προλεταριάτου οδηγεί θαυμάσια στην απομόνωση της ιδεολογικής πρωτοπορίας της εργατικής τάξης, του κόμματος, από κάθε μαζική σύνδεση με την ίδια την εργατική τάξη, με τη δήθεν επαναστατική φλυαρία για επανάσταση και δικτατορία προλεταριάτου.

Ο τροτσκισμός πάει να σκεπάσει τη βασική του εσφαλμένη πολιτική γραμμή ή μάλλον την ανυπαρξία κάθε πολιτικής γραμμής στο βασικό, στο κεφαλαιώδες ζήτημα του χθες, την αγγλική κατοχή. Μη βάζοντας ζήτημα να φύγουν οι άγγλοι, οι τροτσκιστές μένουν πολύ πίσω και από το σοφιανόπουλο, ακόμα και από οπαδούς του μοναρχισμού και αντικειμενικά (αν όχι και υποκειμενικά) στηρίζουν έτσι την πολιτική κατοχή από τα αριστερά και βοηθούν τη διαιώνιση της.

Το βασικό συγκεκριμένο ζήτημα στην επανάσταση, είναι το πώς θα πιάσεις το πρωταρχικό ζήτημα που πονάει τώρα και όχι στο μέλλον την εργατική τάξη και όλα τα στρώματα των εργαζομένων. Όποιος σήμερα δε βάζει ζήτημα να φύγουν οι άγγλοι και δε δουλεύει πρακτικά για να φύγουν, αυτός βοηθάει τους άγγλους να μείνουν. Κι αν αυτό το σκεπάζει με υπερεπαναστατικά συνθήματα, δεν παύει να κάνει αντεπαναστατική φλυαρία. Αυτό κάνει σήμερα ο πολυκέφαλος τροτσκισμός, που όσο κι αν είναι αλληλομπλεγμένος σαν τα μαλλιά της τρελής, ωστόσο σε ένα συμφωνάει: στο να μη θίγει την αγγλική κατοχή.

Συμπέρασμα
Στην πολιτική υπάρχει ένα αξίωμα. Κάτι που είναι σήμερα αίνιγμα και προοπτική, αύριο, όταν τα γεγονότα έχουν αποκρυσταλλωθεί πια σε ιστορία και τα μικρά παιδιά ακόμα καταλαβαίνουν ποια έπρεπε να είναι τότε η ορθή γραμμή.

Αλλά ποια κόμματα αμείβονται από τη μάζα με την υποστήριξη της και γίνονται δικά της; Εκείνα που δεν έχουν την εκ των υστέρων πολιτική σοφία των μικρών παιδιών αλλά την εκ των προτέρων ορθή πολιτική γραμμή που βρίσκει την επιβεβαίωση της μες στα πράγματα. Μια τέτοια πολιτική γραμμή δημιουργεί τα μεγάλα, μαζικά, επαναστατικά κόμματα του προλεταριάτου που γίνονται μαζικά ακριβώς γιατί η μάζα είδε με τη δική της πείρα επιβεβαιωμένη στην πράξη, τη γραμμή του μαρξισμού-λενινισμού.

Η κε του μπλοκ αφήνει ελεύθερους τους συνειρμούς για τον αναγνώστη και προτείνει ως λέξεις-κλειδιά τις εξής: τακτική, νέο εαμ, κατοχή, μηχανιστικές αναγωγές, στρατηγικό έλλειμμα, β’ τόμος δοκιμίου. Ας δούμε όμως πώς κλείνει το λόγο του ο καραγιώργης.

Κοντεύει τριάντα χρόνια η ιστορία του εργατικού-επαναστατικού κινήματος στην ελλάδα. Από τότε υπάρχει και δρα το κκε, αλλά από τότε σχεδόν υπάρχει ο τροτσκισμός μαζί με το αρχειομαρξιστικό του παρακλάδι. Κι ο πιο στραβός μπορεί να δει τα αποτελέσματα της μιας και της άλλης γραμμής, όπως παρουσιάζονται σήμερα στη δύναμη των δύο ιδεολογικών παρατάξεων.

Οι ίδιοι οι τροτσκιστές μιλούν για την τεράστια και «τερατώδη» ανάπτυξη του κκε. Δεν μπορούμε να τους ανταποδώσουμε το κομπλιμέντο. Μετριούνται περίπου στα δάχτυλα και οι ισχνές, άμαζες, τροτσκιστικές ομάδες τρώγονται άγρια μεταξύ τους, όπως άλλωστε και παντού αλλού όπου υπάρχει ακόμα κάποια τροτσκιστική κίνηση.

Εδώ οι συνειρμοί με το σήμερα είναι προφανείς κι επιβαλλόμενοι. Γιατί κάποια πράγματα δεν αλλάζουν ποτέ. Προτεινόμενες λέξεις κλειδιά: σεκ, δεα, οκδε σπάρτακος, οκδε σκέτο, και λοιπά σύμμαχα σχήματα που μαλλιοτραβιούνται μεταξύ τους.

Ας κλείσουμε αυτήν την ανάρτηση με την ευχή για ανάληψη αντίστοιχων πρωτοβουλιών στο άμεσο μέλλον. Μια συζήτηση-αντιπαράθεση με μαΐλη, μπογιό, κωνσταντίνου, γκαργκάνα και σία ξεπερνά ακόμα και την πιο νοσηρή φαντασία στην εξουσία.


*Πηγή: Διαλέξεις-Συζητήσεις του ΚΚΕ και του ΚΔΚΕ, εκδόσεις Πρωτοποριακή Βιβλιοθήκη.