Δευτέρα 13 Αυγούστου 2012

Ήταν ένα μικρό καράβι

Φεύγουν καράβια στο γιαλό κι εγώ τους γνέφω στο καλό
Σκέφτεται με παράπονο ο μέσος έλληνας παραθεριστής, που θα τη βγάλει φέτος στη μπανιέρα του, αγκαλιά με τον ανεμιστήρα του, προτιμώντας σαφώς την ηλεκτροπληξία από την επικείμενη θερμοπληξία κι αναπολώντας παλιές, χρυσές εποχές, που έλεγε σύντομα ανέκδοτα για αλβανούς τουρίστες. Αυτοί όμως είναι από άλλο ανέκδοτο κι επιστρέφουν τώρα στην πατρίδα τους.

Και τώρα που γίναμε εμείς τέτοιο ανέκδοτο και τα θέρετρα έγιναν άδεια φέρετρα παλιών αναμνήσεων χωρίς τουρίστες, περασμένα μεγαλεία και διηγώντας τα να κλαις. Χαλάλι όμως, γιατί ο τουρισμός είναι σου λέει η βαριά βιομηχανία της πατρίδας μας. Θα συμμετείχες και εσύ σε αυτό το μικρό οικονομικό θαύμα, αλλά έχεις άλλα σχέδια: περιμένεις μες στο μήνα το χαράτσι της δεη, να σου αλλάξει τα φώτα και να ανεβάσει κι άλλο τη θερμοκρασία. Φωτιά στα μπατζάκια μας!

Κάποιοι σφοι που έκαναν το σκατό τους παξιμάδι για να μαζέψουν λεφτά, ή έχουν ακόμα γονικό λίπος να κάψουν, καθοδηγούνται από αρχέγονα πολιτικά ένστικτα και κατακλύζουν ανελλιπώς κάθε καλοκαίρι τα ξερονήσια του αιγαίου, που είναι κι αυτά μια ελληνική γωνιά, ως έμμεσο φόρο τιμής στους εξόριστους πολιτικούς μας προγόνους. Ένας πιθανός εκτοπισμός στην ικαρία ή στην ανάφη, για κάποιους εναλλακτικούς θα ήταν η καλύτερή τους.

Αν και είναι ζήτημα τελικά πώς ακριβώς ορίζεται ο εναλλακτικός, όταν πχ σε διαφημίζει γνωστό συγκρότημα στη φυλλάδα του. Κι εκείνο είναι το σημείο, όπου περνάμε διαλεκτικά σε καινούρια ποιότητα, στην κατηγορία του εναλλακτικού trendy, που δεν είναι τίποτα παραπάνω από την άλλη όψη του νομίσματος, σε επίπεδο μόδας και πολιτικής ένταξης.

Ενώ λοιπόν περιμένεις στο κατάστρωμα του πλοίου... –το οποίο είχε χρησιμοποιήσει κι ο ένγκελς, σαν παράδειγμα, στο έργο του «για το κύρος», για να δείξει ότι η ύπαρξη ενός καπετάνιου που να το διευθύνει είναι απαραίτητη, για να μην πέσουμε στην ξέρα και καταλήξουμε ταξικά ναυάγια, κι όχι ένα αξίωμα με τη σκουριά της παλιάς κοινωνίας, που διαιωνίζει την καταπίεση και την ιεραρχία, όπως πιστεύουν οι αναρχικοί.

Ενώ λοιπόν περιμένεις στο κατάστρωμα, μέχρι να φτάσεις στον προορισμό σου, έχεις μπροστά σου αρκετές ποιοτικές ώρες για να θυμηθείς παιδικά τραγουδάκια και να κάνεις τους απαραίτητους συνειρμούς με το μικρό καράβι της σοβιετίας. Που ήταν α-α-αταξίδευτο και βάδιζε σε άγνωστα και απάτητα μονοπάτια, για τα οποία δεν υπήρχαν έτοιμες συνταγές και χάρτες –παρά μόνο κάποιες βασικές αρχές για πυξίδες, που στο τέλος τις τράβηξε σα μαγνήτης το χρήμα κι αυτές τρελάθηκαν κι άρχισαν να δείχνουν προς τη δύση και το σοσιαλισμό της αγοράς.

Και σε πέντε-έξι εβδομάδες, που άρχισαν οι στρατηγικές διαφωνίες για το πώς θα έπρεπε να συνεχίσουμε και σώθηκαν τα τρόφιμα από το λιμό στην ουκρανία, ρίξαμε κλήρο να δούμε ποιος (ποιος-ποιος) θα φαγωθεί. Κι ο κλήρος πέφτει στον ζηνόβιεφ, κι ο κλήρος πέφτει στον μπουχάριν, που ήταν ο-ο- οπορτουνιστές, οε-οε, οέ-οέ.

Δεν είναι πλοίο, δεν είναι πλοίο αυτό που ζούμε, είναι σου λέω πανικός, ένας μικρός τιτανικός, και θα ‘ναι θαύμα αν σωθούμε, εν μέσω ιμπεριαλιστικής περικύκλωσης. Θάλασσες μας ζώνουν, κύματα μας κλειούν. Τελικά μας σώθηκαν τα θαύματα και το τρελό σαπιοκάραβο των σοβιετικών μας άφησε χρόνους και καιρούς. Το τσάκισαν οι άνεμοι της αλλαγής και το έριξαν στα βράχια της περεστρόικα πάνω που ο παπαγάλος φώναζε: «τους ξεφύγαμε». Πρόλαβε όμως να περιπλανηθεί πολλά χρόνια, στο καπιταλιστικό αρχιπέλαγος, σαν τη σχεδία του οδυσσέα, που είχε την τακτική πονηριά του πολυμήχανου βλαδίμηρου. Και αν κάποιοι τελικά φτωχική τη βρήκαν την σοβιετική ιθάκη, δεν τους γέλασε. Κι ας τη βρίζουν σήμερα, σαν απατημένοι μνηστήρες.

Αρχικά το καράβι μας ήταν θωρηκτό, με σοβιέτ ναυτών, σαν το ποτέμκιν και το αβρόρα, με τάσεις γρήγορης μετεξέλιξης σε παγοθραυστικό: ο πάγος έσπασε, ο δρόμος χαράχτηκε. Ήτανε το μεγαλύτερο καράβι που είχε κατασκευαστεί ποτέ και αντιστοιχούσε στο ένα έκτο του πλανήτη. Στα χρόνια της στασιμότητας κινούνταν ανέμελο, σε ρυθμούς κρουαζιέρας, όπως το τηλεοπτικό πλοίο της αγάπης, όπου όλες οι τάξεις ήταν παλλαϊκά αδελφωμένες και συνυπήρχαν ειρηνικά με τους ιμπεριαλιστές. Μέχρι που ήρθε ο γκόρμπι για να μας πει: ή αλλάζουμε ή βουλιάζουμε, και να οδηγήσει συνειδητά το καράβι ντουγρού στο παγόβουνο –από το οποίο εμείς βλέπαμε μονάχα την κορυφή του. Εν τω μεταξύ η ορχήστρα συνέχισε να νανουρίζει το αφελές κοινό με συνθήματα για περισσότερο σοσιαλισμό κι ανασυγκρότηση, ενώ ο πρώτος αντιπλοίαρχος (γέλτσιν) δεν ήταν παρά ένας μπεκρούλιακας, που φορούσε προβιά κομμουνιστή, για να μπει μες στο μαντρί και να ανέβει στην ιεραρχία. Η επιχείρηση προβιά ήταν γενικά δοκιμασμένο κόλπο για το ιμπεριαλιστικό μπλοκ.

Τότε κατέφτασαν τα ιμπεριαλιστικά κρις-κραφτ για να διαμελίσουν τη βαλτική και την ένωση στα εξ ων συνετέθη και τα πειρατικά από τη δύση, για να κάνουν πλιάτσικο στη σοβιετική περιουσία. Αν κι εμείς από μία άποψη μοιάζαμε κάπως με εκείνους τους πειρατές από το αστερίξ, που ενίοτε βούλιαζαν από μόνοι τους το πλοίο τους, για να μη δώσουν αυτήν την χαρά στους γαλάτες. Τους τη σκάσαμε, όχι αστεία.. Τρίχες στα χέρια.

Έκτοτε το εργασιακό τοπίο διεθνώς άρχισε να θυμίζει έντονα καθεστώς γαλέρας. Ούτως ή άλλως όμως, εμείς καλούμαστε εκ των πραγμάτων να τραβήξουμε κουπί, για να πάψουμε να γινόμαστε είλωτες, να τραβήξουμε το κουπί που θα κινήσει μπροστά το καράβι της ιστορίας. Κι αν καμιά φορά ο γιαλός είναι στραβός, δεν τρέχει τίποτα. Καλά αρμενίζουμε. Απλώς η ιστορία είναι περίπλοκη και δαντελωτή, σαν τις ελληνικές ακτογραμμές και προχωρά διαλεκτικά, με φιόρδ, ακρωτήρια και ζιγκ-ζαγκ.

Το επιμύθιο σύντροφε παραθεριστή είναι ότι οι περισσότεροι σφοι ονειρεύονται ένα καλοκαιρινό ταξίδι στην κούβα –που έχει πάντα καλοκαίρι. Να προλάβουν να πάνε πριν πεθάνει ο φιντέλ, ή ο σοσιαλισμός –ελπίζοντας κατά βάθος ότι αυτά τα δύο δεν είναι ταυτόσημα. Όσο για αυτούς που δε διαπνέονται από ταπεινά, πολιτικά κίνητρα, θα μπορούσε να τους πείσει μια ματιά στο φυλλάδιο του υπουργείου τουρισμού της κούβας, που κυκλοφορούσε –κι έγινε ανάρπαστο- στο φεστιβάλ της αθήνας πέρσι, εξαιτίας μερικών συλλεκτικών φωτογραφιών, από την καθημερινότητα της κούβας.



Στιγμιότυπα της οικοδόμησης από το νησί της επανάστασης
Κι έτσι στο τέλος να συμφωνήσουν όλοι με το σύνθημα της αφίσας

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να βρουν περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα Cuba AuténticaΚαι σε βιντεάκια, εδώ κι εδώ.

Τετάρτη 8 Αυγούστου 2012

Κείνο που με τρώει

Τούτες τις μέρες που ο καύσωνας μας κυνηγά το φεστιβάλ της οργάνωσης ταξιδεύει μουσκεμένα χιλιόμετρα στην ελληνική επικράτεια και βαδίζει ολοταχώς προς την κορύφωσή του τον επόμενο μήνα με το τριήμερο της αθήνας.

Εν τω μεταξύ στη λδ του βορρά το πρόγραμμα κι οι συμμετοχές για το τριήμερο της θεσσαλονίκης έχουν οριστικοποιηθεί. Με μια πρώτη ανάγνωση το μάτι στέκεται σε μερικά καινούρια ονόματα –όπως ο μηλιώκας στο αφιέρωμα στο λοΐζο, η φριτζήλα και η καλημέρη, ή οι κατσιμιχαίοι- και σε μερικές πιο παραδοσιακές αξίες –χειμερινοί κολυμβητές, λάκης στη μαθητική σκηνή (!), κ.ά.

Γενικώς δηλ, για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νέοι. Με την έννοια ότι όλοι αυτοί οι καλλιτέχνες –με εξαίρεση τον τοτέμ- θα μπορούσαν να έχουν έρθει και πριν από είκοσι χρόνια. Οπότε προσφέρονται μάλλον για να θυμηθούν οι παλιοί τα νιάτα τους, παρά για να ‘ρθουν σε επαφή με τα ακούσματα της σύγχρονης νεολαίας. Αν και αυτό δεν είναι τόσο δική μας ευθύνη, ούτε ακριβώς προβληματικό, αν σκεφτεί κανείς τι πορεία είχε το ελληνικό τραγούδι τα τελευταία χρόνια –κι ειδικά την τελευταία δεκαετία. Αυτό βέβαια είναι μια άλλη κουβέντα που ξεφεύγει από το θέμα μας.

Με μια πιο προσεκτική ματιά ωστόσο, αυτό που ξεχωρίζει είναι το πρόγραμμα του παιδότοπου, όπου παίζει η παράσταση με τον επικό τίτλο: ο καραγκιόζης και η λαϊκή αντεπίθεση. Βγαλμένος από τις καλύτερες παραδόσεις της στρατευμένης τέχνης και του σοσιαλιστικού ρεαλισμού.


Η παράσταση αυτή ακολουθεί στο πρόγραμμα μια συζήτηση με θέμα: πώς να εξηγήσουμε την κρίση στα παιδιά, περίπου όπως η πράξη ακολουθεί τη θεωρία. Η εκλαΐκευση τέτοιων θεμάτων στα παιδιά είναι πολλές φορές εξίσου δύσκολη με την εκλαΐκευση στον απλό κόσμο και τις παιδικές συνειδήσεις που αρνούνται πεισματικά να ωριμάσουν και να αποκτήσουν ταξικό κριτήριο. Μπλέκονται σε εκβιαστικά ψευδοδιλήμματα, που καταλήγουν να ισχύουν και τους δύο πόλους (ευρώ ή δραχμή, νδ ή σύριζα) και σε φτηνούς λαϊκισμούς, που δίνουν επιφανειακές ερμηνείες στα προβλήματά του, κολακεύοντας την άγνοιά του: για όλα φταίνε οι μετανάστες, κι οι τριακόσιοι ίδιοι είναι, έλα μωρέ τώρα το ξέρουμε και το κουκουέ, τέλος, τα πάντα όλα.

Κι εδώ μπαίνει ο ρόλος του παιδαγωγού, που είναι σχεδόν ταυτόσημος με το ρόλο του κομμουνιστή και πρέπει να έχει μεταδοτικότητα κι υπομονή –χωρίς να γίνεται φορτικός και κολλητήρι. Να εξηγεί τα βαθιά νοήματα με απλά παραδείγματα, που να τα καταλαβαίνει το κοινό του. Να το βοηθά να ξεχωρίσει τις διάφορες παραστάσεις, την ουσία από το φαινόμενο, την αιτία από το αποτέλεσμα και την κρίση από το μνημόνιο.

Το μνημόνιο γέννησε την κρίση, ή το αυγό την κότα; Τι είναι η κρίση; Ποιο σύστημα τη γέννησε; Ποιος έφερε το μνημόνιο; Είναι όντως ενιαίες η κοινωνία και η πατρίδα ως έννοιες; Τι είναι ταξική πάλη και πού είναι η δική μας θέση; Ποια τάξη βρίσκεται πίσω από τα όργανα της τάξης και πώς θα χτυπήσουμε αυτή αντί για τα δεκανίκια της;


Το θέατρο σκιών είναι ένα ξεχασμένο είδος τέχνης, που εκλείπει σταδιακά, μαζί με το κοινοτικό κεκτημένο στην ελλάδα και τη συλλογική μνήμη του λαού μας, αλλά μπορεί να διδάξει πολλά στα παιδιά.
Για τον κοινοβουλευτικό μπερντέ με τα σκιώδη υπουργικά συμβούλια και τις σκιαμαχίες χωρίς αντίκρισμα. Για την τρομοκρατία στην αγορά εργασίας (ή εργατικής δύναμης για την ακρίβεια), όπου κάθε υπάλληλος καλείται να γίνει σκιά του εαυτού του, και να δρα σα μαριονέτα, ομιλούν εργαλείο χωρίς υπόσταση. Για το φοβισμένο λαό που δε βλέπει φως στο τούνελ και (χωρίς φως) μετρά τον ίσκιο του που πόντο-πόντο χάνει. Ονειρεύεται με μικρές νοθείες σαν τον καραγκιόζη, αλλά τρέμει τον ίσκιο του. Απογοητεύεται πιο γρήγορα κι από τη σκιά του, και πάνω στην απογοήτευσή του κάνει διάφορες άκρως απογοητευτικές επιλογές και γοητεύεται από αυτούς που θα τον απογοητεύσουν τρισχειρότερα, όταν έρθουν στα πράγματα.
Θα φάμε, θα πιούμε και νηστικοί θα κοιμηθούμε.

Ατολμία κι απογοήτευση. Καμία σχέση με bold&beautiful (τόλμη και γοητεία) λιάνα μου. Μόνο παρά τρίχα φαλακροί (bald) κι αυτή [η τρίχα] μένει ζωντανή μέχρι νεωτέρας, μέχρι τα επόμενα μέτρα του μνημονίου. Πέντε τρίχες του έμειναν του καραγκιόζη του έλληνα, μα μυαλό μικροαστού και ψυχολογία της μαντάμ σουσού, που μεγαλοπιάνεται και νομίζει ότι δεν ανήκει στην πλέμπα και δεν είναι το ίδιο με τον απλό λαουτζίκο.
Κείνο που τον τρώει, κείνο που τον σώζει..

Πλάι σε αυτήν υπάρχει κι η ηθική του χατζηαβάτη, με την γλοιώδη υποτέλεια στο σαράι και κάθε λογής βεληγκέκα και τοποτηρητή των συμφερόντων του πασά και της πάσας υπερδύναμης που επιβάλλει χαράτσια στους γκιαούρηδες.
Εδώ κολλάει και το απόσπασμα του γκόρκι, με το στίχο που μπήκε φέτος και στο σύνθημα του φεστιβάλ. Την ηθική των αφεντικών την αντιπάθησα όσο και την ηθική των δούλων. Μια τρίτη ηθική έβλεπα να διαμορφώνεται μέσα μου: δίνε το χέρι σου σε όποιον σηκώνεται. Και να είναι χέρι μακρύ και σταθερό, σαν του καραγκιόζη. Χέρι βοήθειας κι αλληλεγγύης.

Τα παιδιά μπορούν να μάθουν επίσης ότι καραγκιόζης στα νέα ελληνικά είναι ο μαυρομάτης και πως οι δυο λαοί έζησαν πολλά χρόνια μαζί κι άφησαν πολλές λέξεις ο ένας στη γλώσσα του άλλου. Μέχρι που ήρθε η καθαρεύουσα και τις καθάρισε, για να ξεβρομίσει ο τόπος από την τουρκιά και τους μαλλιαρούς, που συναποτελούν τον προαιώνιο εθνικό κίνδυνο.

Μπορούν να δουν και την παράσταση ο καραγκιόζης κι ο καταραμένος όφις της χρυσής αυγής, αλλά να μην περιμένουν το μεγαλέξη τσίπρα να έρθει να μας σώσει και να βάλει το φίδι στην τρύπα, γιατί δυστυχώς το πιο πιθανό είναι να κάνει μία από τα ίδια και να του στρώσε το δρόμο με ροδοπέταλα. Κι ο κόσμος θα λέει: την είδαμε και την αριστερά και τι καταλάβαμε; Σαν τους άλλους είναι κι αυτή.

Κι εσύ λαέ βασανισμένε, μην ξεχνάς το φασισμό. Και μην εναποθέτεις πάνω του τις ελπίδες σου, μαζί με την ταξική αξιοπρέπεια και την ιστορική σου μνήμη. Ίσως ο λαός μας να ξέχασε τι σημαίνει ο φασισμός, γιατί έχασε τη συλλογική του μνήμη και σταμάτησε να βλέπει παραστάσεις με τον καραγκιόζη.

Τα παιδιά θα μάθουν τέλος πως η φασολάδα έγινε το εθνικό μας φαγητό, γιατί ήταν το πιο φτηνό κι ο κοσμάκης δεν είχε να φάει. Κι ότι η τουρκοκρατία δεν τέλειωσε με πονηριές, βολέματα και το γάμο της βεζυροπούλας, αλλά με το σπαθί της επανάστασης –και το τσεκούρι για τους προσκυνημένους. Την οποία επανάσταση  μάυρα μάτια κάναμε να τη δούμε –εξ ου και καραγκιόζηδες- αλλά ξέσπασε νομοτελειακά, και τώρα πρόσχωμεν για τη δική μας..

Πώς θα έρθει αυτή; Ο τίτλος της παράστασης έχει κάτι να μας πει σχετικά. Θα παίξουμε άμυνα με ξαφνικές λαϊκές αντεπιθέσεις.
Κάποιοι λένε να αφήσουμε το κατενάτσιο, όπου μετράμε πόσα τρώμε και πόσο-α χάνουμε κάθε φορά, και να αρχίσουμε τα ντου και τα γιουρούσια για να τους πάρουμε, χωρίς τακτικό σχέδιο. Ε, ρε γλέντια..
Ενώ κάποιοι άλλοι θέλουν transition game με μεταβατικά αιτήματα, για να φτάσουμε σιγά-σιγά στην αντίπαλη περιοχή, με τσούκου-τσούκου μπολ. Αυτό προϋποθέτει όμως σαφή υπεροχή, σαν τη μπαρτσελόνα, με κατοχή μπάλας και συνεχή πρωτοβουλία κινήσεων, με οριζόντιες δομές και πάσες.

Ζήσε μάη μου, δηλ. Αν ήταν έτσι οι συσχετισμοί, δε θα καθόμασταν να το συζητήσουμε. Στον καπιταλισμό όμως, η κυρίαρχη ιδεολογία είναι αυτή της άρχουσας τάξης, και οι συσχετισμοί δεν είναι ποτέ τόσο ευνοϊκοί. Για αυτό ενδείκνυται η σχεδιασμένη αντεπίθεση την κατάλληλη στιγμή, για να αιφνιδιάσουμε τον αντίπαλο και να τον πιάσουμε στον ύπνο. Εξάλλου το πιο πιθανό είναι ότι και γκολ να βάλουμε, πάλι κατενάτσιο θα κληθούμε να παίξουμε, για να κρατήσουμε το ένα-μηδέν, σε συνθήκες περικύκλωσης κι ασφυκτικής πίεσης από τον εχθρό.


Και σε αυτό το σημείο, κυρίες, δεσποινίδες και κύριοι κι αγαπητά μας παιδιά (κάθε ηλικίας και επιπέδου συνείδησης), η σημερινή μας ανάρτηση έλαβε τέλος. Γεια και χαρά σας.. Vencerémos, vencerémos.

Σάββατο 4 Αυγούστου 2012

Αδέρφια μου, αλήτες, πουλιά

Οι κωμωδίες του αριστοφάνη είναι ίσως η καλύτερη απόδειξη ότι τα πιο σοβαρά πράγματα λέγονται πολλές φορές με αστείο τρόπο. Όπως άλλωστε η τέχνη αποδεικνύει γενικά πως τα πιο σοβαρά μηνύματα μπορούν να δοθούν με καλλιτεχνικό τρόπο, που δεν απευθύνεται αυστηρά στη λογική, αλλά στην αισθητική και το συναίσθημα.

 Ο αριστοφάνης είναι ένας sui generis ολιγαρχικών πεποιθήσεων ποιητής, που ταυτόχρονα ήταν:
-διαπρύσιος κήρυκας της ειρήνης και των αγαθών της και συνεπώς φανατικός πολέμιος του πολέμου, και προπαντός των πολεμοκάπηλων της εποχής του.
-θερμός υποστηρικτής του γυναικείου φύλου (σε αντίθεση πιθανόν με τον ευριπίδη, που ο ίδιος τον έλεγε μισογύνη), και διαφημιστής των αρετών του και των δυνατοτήτων του για συμμετοχή στα κοινά, σε μια κοινωνία που ο ρόλος του ήταν καθαρά διακοσμητικός και περιοριζόταν στα στενά όρια του γυναικωνίτη.
Στη λυσιστράτη ο αριστοφάνης βάζει τις γυναίκες να καταλάβουν την ακρόπολη και το δημόσιο ταμείο και να προβαίνουν σε αποχή από τα ερωτικά τους «καθήκοντα», μέχρι να τερματιστεί ο πόλεμος με τη σπάρτη. Ενώ στις εκκλησιάζουσες, η εκκλησία του δήμου αποφασίζει να παραδώσει την εξουσία στις γυναίκες, που με τη σειρά τους εγκαθιδρύουν ένα καθεστώς κοινοκτημοσύνης υλικών αγαθών κι ερωτικών συντρόφων. Κάτι που μας οδηγεί στο επόμενο σημείο.
-μακρινός πρόδρομος των ουτοπικών σοσιαλιστών, που περιέγραφαν αντίστοιχες εγκεφαλικές κατασκευές με το εγχείρημα στις εκκλησιάζουσες, έχοντας όμως επαναστατικές αξιώσεις, χωρίς το άλλοθι του κωμωδιογράφου.

Με άλλα λόγια ο αριστοφάνης φαίνεται να είναι κάτι σαν μακρινός πρόδρομος του φιλειρηνικού, του φεμινιστικού και του κομμουνιστικού κινήματος συγχρόνως. Είναι όμως δυνατόν ένα ολιγαρχικός να συγκεντρώνει όλες αυτές τις ιδιότητες; Μήπως ο αρίστος ήταν τελικά συνεπής ολιγαρχικός και δεν πρέσβευε, αλλά σατίριζε αυτές τις ιδέες; Μήπως η ανάδειξη των γυναικών του χρησίμευε μόνο για να σατιρίσει την ανικανότητα των πολιτικών ανδρών της εποχής του; Μήπως ήθελε απλώς να δείξει τις υπερβολές και τα αδιέξοδα της κοινοκτημοσύνης ή της κρατικής παρέμβασης;

Στις εκκλησιάζουσες για παράδειγμα, στην κομμούνα της πραξαγόρας, κάθε νεαρή κι όμορφη γυναίκα οφείλει να συνευρεθεί πρώτα με ένα άσχημο κι ηλικιωμένο, προτού το κάνει με το νεαρό της αρεσκείας της –κι αντιστρόφως για το άλλο φύλο. Κι αυτό γιατί σε μια «αταξική κοινωνία», χωρίς ανισότητες, οι γεροντότεροι κι ασχημότεροι δε θα μπορούν να χρησιμοποιούν ως ερωτικό δέλεαρ την οικονομική τους επιφάνεια. Έτσι θα έμεναν άγαμοι κι η σεξουαλική αδικία θα διαιωνιζόταν, χωρίς αυτόν το σοφό νόμο.

Δεν είναι λοιπόν αυτό μια καθαρή παρωδία της ιδέας της κοινοκτημοσύνης και των κομμουνιστικών εγχειρημάτων; Όχι, γιατί μιλάμε για μια κωμωδία. Όσο επίκαιρος κι αν παραμένει μέχρι τις μέρες μας ο αριστοφάνης, οι προεκτάσεις του δε μπορούν να φτάσουν να σατιρίζουν κάτι που δεν είχε τεθεί στο προσκήνιο της ιστορίας. Κι ο κομμουνισμός δεν είχε διαφανεί καν ως εναλλακτική προοπτική για την κοινωνική εξέλιξη εκείνη την εποχή, παρά τις δοξασίες των αναρχικών, που πιστεύουν ότι θα μπορούσαμε να φτάσουμε στην ακρατική κοινωνία, οποτεδήποτε είχαμε συνειδητοποιήσει υποκειμενικά την αναγκαιότητά της, ανεξαρτήτως χρονικής συγκυρίας κι αντικειμενικών συνθηκών.

Αυτό που περιγράφει ο αριστοφάνης αντανακλά μάλλον το κοινοτικό παρελθόν, το οποίο επιβιώνει ακόμα στην εποχή του, αλλά σιγά-σιγά χάνεται, κι αντιστοιχεί στον πρωτόγονο κομμουνισμό των προταξικών κοινωνιών. Παραμένει όμως σαν πυρήνας η ιδέα της διαφυγής από το παρόν και της αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων.

Στις όρνιθες οι πρωταγωνιστές του έργου αναζητούν αυτήν τη διέξοδο μακριά απ’ τους ανθρώπους, στην πολιτεία των πουλιών, που χτίζεται στους αιθέρες: τη νεφελοκοκκυγία. Η οποία δεν έχει καμία σχέση με τη σύγχρονη συννεφούπολη* της αθήνας, είναι όμως μυθική και νεφελώδης, θολή σαν τη λαϊκή εξουσία, όπως θα έλεγε ο μπιτσάκης, πριν αρχίσει τους γεροντοέρωτες με το σύριζα.

Η νεφελοκοκκυγία είναι μια ουτοπία, κι όσοι την αναζητούν αιθεροβάμονες, που ευελπιστούν στη δευτέρα παρουσία και τη βασιλεία των ουρανών, μας λέει η κυρίαρχη ιδεολογία μιλώντας αυθαίρετα εξ ονόματος του ποιητή.
Στην πραγματικότητα όμως η συννεφούπολη είναι μια μεγαλοφυής προαπεικόνιση της εφόδου των προλετάριων στον ουρανό. Και το τείχος που χτίζουν τα πουλιά για την οχύρωσή της προκαλεί αναπόφευκτα συνειρμούς με το τείχος του βερολίνου που προστάτευε εν μέρει τη λδγ από τους ιμπεριαλιστές της δύσης. Ενώ οι διαπραγματεύσεις των πουλιών με τους θεούς, για την τσίκνα από τις θυσίες που θα αφήνουν να περνάει και να φτάνει στον όλυμπο, θυμίζει κάπως την επωφελή επαναδιαπραγμάτευση που έκανε ο τσάβες με τα μεγάλα πετρελαϊκά μονοπώλια, για να εξασφαλίσει μεγαλύτερο ποσοστό για το βενεζουελάνικο κράτος και κρίσιμους πόρους για το λαό του.

Η κορύφωση όμως έρχεται στη συνέχεια όπου ο προμηθέας συμβουλεύει και πείθει τον πρωταγωνιστή πεισθέταιρο να θέσει δυο αδιαπραγμάτευτους όρους στις συζητήσεις με τους θεούς:
Ι) να του παραδώσει ο δίας το σκήπτρο της εξουσίας, που ήταν ανέκαθεν κομβικό θέμα στρατηγικής σημασίας. Και ιι) να πάρει για γυναίκα του τη βοηθό του δία, τη βασιλεία. Η οποία για εμάς θα είναι το βασίλειο της ελευθερίας που θα αντικαταστήσει το βασίλειο της αναγκαιότητας, ενώ για τους συμμάχους μας –αν έχουμε τέτοιους- μπορεί να είναι κάτι άλλο, πχ η κόρη της συντρόφισσας γγ, που τη λένε κι αυτή βασιλεία.
Με άλλα λόγια κάτι σαν βασιλεία με λαϊκή εξουσία, αν μιλάμε με σύγχρονους πολιτικούς όρους. Όχι όμως σαν αυτή που είχαν στη λδ της ρουμανίας, όπου διατηρήθηκε σαν κατάλοιπο ο θρόνος του βασιλιά, κι αυτό βάρυνε ενάντια στην εκεί σοσιαλιστική οικοδόμηση. Αν και από μία άποψη κι εμείς τον θέλουμε παιδιά το βασιλιά. Να πηγαίνει στο παλάτι, να πουλάει ριζοσπάστη κι ό,τι άλλο τον διατάξει η εργατιά.

Εν πάση περιπτώσει το βασικό διαχρονικό μήνυμα που βγαίνει από τις όρνιθες για το θεατή είναι ότι πρέπει να πάψουμε να πάψουμε να είμαστε κουτορνίθια που νομίζουν ότι δε μπορούν να πετάξουν κι ότι περνούσαν ζωή και κότα μέχρι το 2009, διαλέγοντας μια φορά κάθε τέσσερα χρόνια τον κόκορα του κοτετσιού. Να πάψουμε να κάνουμε την πάπια και να πάρουμε την κατάσταση στα χέρια μας, για να οργανώσουμε την αντίστασή μας ενάντια στα μαύρα κοράκια με τα γαμψά νύχια, που πέφτουν πάνω μας σαν αρπακτικά. Γιατί ένας κούκος δε φέρνει την άνοιξη. Ούτε το κουκουέ από μόνο του. Το κόμμα είναι ένα σαν το χελιδόνι, αλλά η άνοιξη ακριβή και για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή. Εκτός κι αν εννοούμε τον πράσινο ήλιο του πασόκ, που επιστρέφει αναβαπτισμένος με νέα ροζ ενδύματα και αντιμνημονιακές μάσκες.

Τα παραπάνω γράφτηκαν με αφορμή μια βροχερή παράσταση στο όμορφο θέατρο δάσους, η οποία αποδείχτηκε κατά πολύ ανώτερη των προσδοκιών κι έκλεισε με στίχους του λειβαδίτη από το αν θες να λέγεσαι άνθρωπος. Και θα τον αλλάξουμε τον κόσμο, γιατί είμαστε άνθρωποι...

Υποσημείωση
*έτσι μεταφράζεται η νεφελοκοκκυγία στα νέα ελληνικά στην αξεπέραστη διασκευή του αριστοφανικού έργου σε κόμικ απ’ το δίδυμο αποστολίδη-ακοκαλίδη (βλέπε φωτό). Μια σειρά διασκευών που συμπεριλαμβάνεται στη λίστα των έργων κλασικής παιδείας και διάπλασης των νέων, μαζί με τον αστερίξ, το μικρό νικόλα και τη νεοελληνική γραμματική του πρόσφατα εκλιπόντος τσολάκη.

Τετάρτη 1 Αυγούστου 2012

Δήλωση αποχώρησης μελών και στελεχών της Νέας Σποράς

Λάβαμε και προωθούμε στη βάση του μπλοκ το εξής ηλεκτρονικό μήνυμα.
Όλοι εμείς, η σιωπηλή ανώνυμη πλειοψηφία που αποτελεί τη βάση της νέας σποράς, γράφουμε αυτή την επιστολή για να καταγγείλουμε ανοιχτά το καθοδηγητικό της σώμα, που λυμαίνεται την ομώνυμη ιστοσελίδα κι αξιοποιεί τη διαχείρισή της, για να υπηρετήσει τους δικούς της σκοτεινούς σκοπούς.

Αναγκαζόμαστε να καταγγείλουμε ανοιχτά την ηγεσία της νέας σποράς για την εγκατάλειψη του κομματικού φραξιονισμού με πολιτικές αρχές και τη σταδιακή διολίσθηση σε ένα στείρο φραξιονισμό, χωρίς αρχές και περιεχόμενο. Μία πορεία που άρχισε με την εμφάνιση του ιστολογίου, σε μια δύσκολη χρονική στιγμή για το κόμμα, που δε βοήθησε τη βάση του να δει θετικά την κίνησή μας και να βγάλει τα απαραίτητα συμπεράσματα. Και η οποία έγινε ανεπίστρεπτη, κατά τη δική μας εκτίμηση, μετά τις τελευταίες αναρτήσεις σχετικά με την πρώτη ανακοίνωση της κεντρικής επιτροπής του κουκουέ για το εκλογικό αποτέλεσμα της 17ης ιούνη.

Στην τελευταία τριπλή ανάρτηση του ιστολογίου διαφάνηκαν μια σειρά στοιχεία που δυστυχώς επιβεβαιώνουν το παραπάνω συμπέρασμα. Πρώτα και κύρια φάνηκε καθαρά η ροπή -αν όχι υπόγεια διασύνδεση- της ηγετικής ομάδας της νέας σποράς προς τον σύριζα, ο οποίος αθωώνεται έμμεσα σε δύο τουλάχιστον σημεία της τριλογίας. Στο πρώτο μέρος της η ανάρτηση αναγνωρίζει ότι ο δεξιός οπορτουνισμός του σύριζα είναι πιο «λογικός» από τον «αριστερό» οπορτουνισμό της ηγεσίας του κόμματος, γιατί δίνει τουλάχιστον άμεση διέξοδο σε έναν αστικό ρεφορμισμό. Και στο τρίτο μέρος, ενώ οι ιστογράφοι παραδέχονται ότι ο σύριζα αποτελεί μέρος του προβλήματος εξαιτίας του στρατηγικού προσανατολισμού του στην εε και το ευρώ, σπεύδουν αμέσως να προσθέσουν ότι η πρότασή του για απόρριψη των μνημονίων αναιρούσε σε τελική ανάλυση τη στρατηγική του!!

Η λογική αυτή, που αγνοεί επιδεικτικά τις παλινωδίες του σύριζα για το μνημόνιο, δεν ακυρώνεται από άλλες «κορώνες» εις βάρος του σύριζα, που βρίσκονται διάσπαρτες στο υπόλοιπο κείμενο. Παράλληλα δίνει στην ηγεσία του κουκουέ και στην συντακτική ομάδα του ριζοσπάστη το πάτημα που περίμεναν για να ισχυριστούν ότι πίσω από τα κείμενα και τις αναλύσεις της «νέας σποράς» κρύβεται ο χώρος του σύριζα και του δεξιού οπορτουνισμού.

Το τελευταίο πόνημα της καθοδήγησης της νέας σποράς αρνείται ουσιαστικά όλη την πορεία και τα συνέδρια του κόμματος με τις αποφάσεις τους, μετά την ψήφιση του προγράμματος στο 15ο συνέδριο. Εξετάζει μονοδιάστατα τις εξελίξεις, με βασικό γνώμονα το εκλογικό αποτέλεσμα, λες και είναι αυτό το απόλυτο κριτήριο για την δράση των κομμουνιστών, την επιβεβαίωση ή την διάψευση των αναλύσεών τους. Αγνοεί τις δύσκολες συνθήκες και την αντικειμενική πίεση που δέχτηκε το κόμμα και συνολικά οι κομμουνιστές, από τις εκλογικές συμπληγάδες και τα εκβιαστικά διλήμματα του ιούνη. Αποκρύπτει από το κοινό τους πραγματικούς λόγους για την καθυστέρηση έκδοσης της ανακοίνωσης της νέας σποράς (έλλειψη ομοφωνίας και ισχυρή διαπάλη στο εσωτερικό της, από όσα υγιή στοιχεία έχουν παραμείνει σ’ αυτήν κι αντιστέκονται στη διολίσθηση). Αγνόησε επιδεικτικά τη δεύτερη και ολοκληρωμένη ανακοίνωση της κεντρικής επιτροπής που διαμορφώθηκε από τον γόνιμο προβληματισμό και τις παρατηρήσεις της βάσης στην εσωκομματική διαδικασία και στις συσκέψεις με φίλους και ψηφοφόρους του κόμματος.

Παράλληλα το κείμενο στοχοποιεί με σκαιό τρόπο τους συναγωνιστές του εργατικό αγώνα, ιστοσελίδα που φωτογραφίζεται εμμέσως πλην σαφώς στο πρώτο μέρος της τριλογίας. Οι ασώματες κεφαλές, που διαχειρίζονται το ιστολόγιο, περιβάλλουν με σεχταρισμό και στείρο δογματισμό σύμμαχες ιστοσελίδες, αντί να υιοθετήσουν μια μετωπική και συντροφική στάση, που να προωθεί τον ανοιχτό διάλογο και τη συνεννόηση για τα ζητήματα που μας απασχολούν και τους κοινούς μας προβληματισμούς.

Καταγγέλλουμε επίσης την ηγετική κλίκα της νέας σποράς, για τη δημιουργία φράξιας στο εσωτερικό της φράξιας, που εξυπηρετούσε τα ιδιαίτερα συμφέροντά της, καταπνίγοντας κάθε διαφορετική άποψη που δε συμφωνούσε με την δική της. Την κατηγορούμε ευθέως για τη μη τακτική σύγκληση ολομέλειας της φράξιας, την τυπική συζήτηση με τα γνωστά πεντάλεπτα –κι αυτά αν υπήρχαν- που προηγούταν της έγκρισης των κειμένων της «νέας σποράς», και τη βάναυση και αντικαταστατική καταπάτηση των φραξιονιστικών μας δικαιωμάτων, καθώς δε μας δόθηκε η δυνατότητα να εκθέσουμε τη γνώμη μας και τις ενστάσεις μας στο σύνολο των μελών της νέας σποράς. Μια τακτική βγαλμένη από τις χειρότερες παραδόσεις της γραφειοκρατίας κι όχι της λενινιστικού κόμματος και της τάσης νέου τύπου.

Θέλουμε με την ευκαιρία να σημειώσουμε τα εξής. Πιστεύουμε ακράδαντα ότι η ανωνυμία δεν ταιριάζει στο ήθος του κομμουνιστή. Τα κλειστά σχόλια κι οι αναρτήσεις-μονόλογοι, χωρίς δυνατότητα κάποιας απάντησης, δεν προωθούν την ανταλλαγή απόψεων, δεν αντιστοιχούν στα πρότυπα του διαλόγου που θέλουμε και τον οποίο θεωρούμε οξυγόνο, απαραίτητο για τις αναζητήσεις μας. Η στάση αυτή οδηγεί αντικειμενικά την ηγετική κλίκα της «νέας σποράς» στην αποκοπή της από τη βάση του κόμματος και την κοινωνία εν γένει, ενώ την ίδια στιγμή εγκαλεί την ηγεσία του κόμματος για τη μη διενέργεια ενός μετεκλογικού διαλόγου μέσα από τις σελίδες του ριζοσπάστη.

Παραδίδουμε στην χλεύη των απλών κομμουνιστών και κάθε απλού προοδευτικού ανθρώπου εν γένει την ηγεσία της νέας σποράς για τη σταδιακή διολίσθησή της και τον κατήφορο που ακολουθεί.
Επανεντασσόμαστε ομαλά ως απλά μέλη στις γραμμές του κόμματος, για να συνεχίσουμε από εκεί την πάλη μας για τη συνεπή εφαρμογή του προγράμματος του 15ου συνεδρίου και την προστασία του από διάφορους εξωτερικούς καλοθελητές και όψιμους εραστές του, που το διαστρεβλώνουν κατάφορα.
Καλούμε κάθε τίμιο φραξιονιστή που ενδιαφέρεται να επικοινωνήσει μαζί μας αφήνοντας μήνυμα στην ηλεκτρονική διεύθυνση: e-fraxia@gmail.com για να βρεθούμε, να συζητήσουμε χωρίς στεγανά και να συντονίσουμε τις επόμενες κινήσεις μας.


Ανώνυμοι αντικομματικοί

ΥΓ Κλείνουμε την επιστολή μας με μία αφιέρωση στην ηγετική κλίκα της νέας σποράς. Προσοχή στο όνομα του συγκροτήματος και ο νοών νοείτω...


Παρασκευή 27 Ιουλίου 2012

(Ολυμπιακό) Πνεύμα και ηθική

Ας ξεκινήσουμε με μερικές συμπτωματικές συμπτώσεις. Φέτος που το λονδίνο διοργανώνει τους ολυμπιακούς είδε την τσέλση να γίνεται η πρώτη λονδρέζικη ομάδα που καταφέρνει να πάρει το τσάμπιονς λιγκ (ή κύπελλο πρωταθλητριών στην παλιότερη εκδοχή του). Είκοσι χρόνια πριν η βαρκελώνη ήταν αυτή που φιλοξενούσε τη διοργάνωση των ολυμπιακών αγώνων και είδε το καμάρι της καταλονίας, τη μπαρτσελόνα, να σπάει μια κατάρα χρόνων και να παίρνει κι αυτή το πρώτο της κύπελλο πρωταθλητριών, σε μια μεταβατική χρονιά, που ήταν ο πειραματικός προθάλαμος του τσου λου κι ο τελικός κατά σύμπτωση έγινε στο ουέμπλεϊ του λονδίνου.

Ενδιάμεσα το 2004 η αθήνα φιλοξένησε το μεγάλο φαγοπότι των ολυμπιακών, που επιστέγασαν το κίβδηλο όραμα της ισχυρής ελλάδας. Μπορεί να μην υπήρχε πρακτικά καμία πιθανότητα για να πάρει κάποια ελληνική ομάδα το τσάμπιονς λγικ, αλλά έγινε κάτι εξίσου απίθανο σε επίπεδο εθνικών ομάδων, με την ελλάδα να κατακτά το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα (γιούρο) στο «καλοκαίρι της ελλάδας» που συνεχίστηκε μέχρι τη γιουροβίζιον (και το ευρωμπάσκετ) της άλλης χρονιάς (και για κάποιους μέχρι το 09’ και το ξέσπασμα της κρίσης.

Όλα αυτά την τελευταία εικοσαετία, μετά τις ανατροπές. Η προηγούμενη ευρωπαϊκή πόλη που φιλοξένησε ολυμπιακούς ήταν η μόσχα, που δεν υπήρχε περίπτωση να της δώσουν τίποτα πέρα από το μποϊκοτάζ των δυτικών για την «εισβολή» στο αφγανιστάν. Και πριν από αυτό η γερμανία πήρε και αυτή στο ποδόσφαιρο το πρώτο της γιούρο, την ίδια χρονιά που το μόναχο φιλοξενούσε τη διοργάνωση των ολυμπιακών, που ήταν αιματηροί κι επεισοδιακοί.
Μεταξύ άλλων επειδή σπάσαμε (εμείς οι σοβιετικοί) τα νεύρα και το αήττητο της αμερικάνικης ομάδας μπάσκετ, με τα τρία δεύτερα που κράτησαν μια αιωνιότητα και μια μέρα. Κανονικά θα έπρεπε να ξαναπαιχτούν και τα τρία τελευταία δεύτερα από το τέλος της ιστορίας, για να επιστρέψουν οι αμερικάνοι τα μετάλλιά τους, των νικητών του ψυχρού πολέμου.

Οι ολυμπιακοί της βαρκελώνης ήταν ένα ορόσημο, όχι μόνο για την απαρχή των συμπτωματικών συμπτώσεων που αναφέραμε, αλλά κυρίως γιατί ήταν η πρώτη φορά που επιτράπηκε η συμμετοχή επαγγελματιών αθλητών κι ήρθε στο προσκήνιο η ομάδα-όνειρο (ντριμ τιμ) από επίλεκτους του ΝΒΑ, που εμφανίστηκε σε μια εποχή εφιάλτη για τους λαούς (μάαστριχτ, ανατροπές) κι έτσι δε μπόρεσε να αντιμετωπίσει ποτέ ενιαίες τις εθνικές της γιουγκοσλαβίας και της σοβιετικής ένωσης, που ήταν οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής στα ευρωπαϊκά καθ’ ημάς. Κι αυτή παραμένει μια από τις μεγαλύτερες αντιδιαλεκτικές υποθέσεις του ιστορικού προτσές του αθλητισμού: τι θα γινόταν αν…;

Μπορεί και τίποτα διαφορετικό, γιατί η ντριμ τιμ της βαρκελώνης θεωρήθηκε ό,τι καλύτερο παρουσιάστηκε ποτέ στην ιστορία των ολυμπιακών αγώνων και του αθλητισμού γενικώς. Αν και ελάχιστοι αναφέρουν ότι ο βασικός όρος που μπήκε ως προϋπόθεση για τη συμμετοχή της ήταν να μην υποβάλλονται οι παίκτες της σε έλεγχο για χρήση αναβολικών (αντι-ντόπινγκ κοντρόλ). Ίσως αν ήταν ντεντεριανοί, και όχι αμερικάνοι, να είχε καλύτερο μάρκετινγκ αυτή η είδηση, να τη γνώριζαν περισσότεροι και να είχε θέση στα αφιερώματα για την εικοστή επέτειο από την εμφάνιση της ομάδας όνειρο.

Ενώπιον των ολυμπιακών, ο μέσος σύντροφος θυμάται εικόνες από το αστερίξ στους ολυμπιακούς αγώνες και συμμερίζεται την αμηχανία των γαλατών στην αρχή της ιστορίας, που ακούνε πανηγύρια από το ρωμαϊκό στρατόπεδο (όπου προετοιμάζεται ο ρωμαίος πρωταθλητής για τη συμμετοχή του στους αγώνες) γεμάτος απορίες κι ερωτήματα.
Υπάρχει άραγε ολυμπιακό ιδεώδες; Επέζησε κάτω από τους χορηγούς και τη ντόπα που το πλάκωσαν; Μπορούν οι εκάστοτε δικοί μας να νικήσουν στα ίσια, με καθαρή τη συνείδηση και τον οργανισμό τους, τους ντοπαρισμένους υπερπρωταθλητές των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων; Είναι σωστό να ενθουσιαζόμαστε ως φίλαθλοι, ή επιβραβεύουμε αφελώς την τυπική λογική του συστήματος «άρτος και θεάματα»; Να κάνουμε σούπα τα μανιτάρια ή να τα σωτάρουμε;

Γιατί στα αφιερώματα των αστικών μμε θυμούνται πάντα την ανατολικογερμανίδα σφαιροβόλο που έγινε άντρας και παντρεύτηκε με γυναίκα –αλλά πρέπει σίγουρα να είχε μια σεξουαλική προδιάθεση, γιατί τα φάρμακα από μόνα τους δε μπορούν να σου αλλάξουν τα ερωτικά σου γούστα- κι όχι με την αμερικανίδα τζόινερ που έκανε εξωπραγματικά ρεκόρ σε εκατό και διακόσια και πέθανε πριν από λίγα χρόνια –ενώ ο μη αστικός μύθος λέει ότι τα μεγάλα εντυπωσιακά νύχια της χρησίμευαν για να τρυπάει ένα σακουλάκι με καθαρό δείγμα που έκρυβε στα απόκρυφά της, για να μη δώσει τα δικά της ούρα και πιαστεί ντοπέ; Ρητορικό το τελευταίο ερώτημα θα μου πεις, αφού ο καθένας διαβλέπει την πολιτική σκοπιμότητα που κρύβεται πίσω του.

Τα αναβολικά στη λδγ ήταν κατά κάποιον τρόπο σαν το τείχος του βερολίνου. Δε δικαιολογούνται από τη σκοπιά της κομμουνιστικής προοπτικής και χειραφέτησης, παρά μόνο ερμηνεύονται –εν μέρει- στο πλαίσιο της ιμπεριαλιστικής περικύκλωσης και του σκληρού ανταγωνισμού, ή κατ’ ευφημισμόν ειρηνικής συνύπαρξης. Κι από μια καλτ οπτική έδειξαν την ανωτερότητα του σοσιαλιστικού γερμανικού κράτους, και τα ιατρικά επιτεύγματα της επιστημονικοτεχνικής επανάστασης, που έφτιαχνε αποτελεσματικά φάρμακα που δεν ανιχνεύονταν ποτέ.

Η αλήθεια είναι ότι οι ντεντεριανοί σύντροφοι ήταν μάλλον λίγο υπερβολικοί, καθώς στις τελευταίες ολυμπιάδες της συνύπαρξης με τους δυτικούς, η μικρή και ταπεινή λδγ έφτασε στο σημείο να ξεπερνά σε μετάλλια όχι μόνο τους δυτικογερμανούς (αυτό ήταν το εύκολο) αλλά και αυτούς τους αμερικάνους. Από την άλλη βέβαια η φαρμακοβιομηχανία από μόνη της δε θα κατάφερνε απολύτως τίποτα, αν δεν υπήρχε πίσω ένα στέρεο υπόβαθρο με δομές πραγματικά μαζικού λαϊκού αθλητισμού, που αγκάλιαζε όλες τις ηλικίες κι όλα τα αθλήματα.

Σύμφωνα βέβαια με την ανερμάτιστη περιγραφή του πανούτσου, που βρέθηκε λέει το 70κάτι στη λδγ –μαζί με ένα φίλο του που είχε απελαθεί από τις ντεντεριανές αρχές (!)- ο λόγος για τον οποίο ασχολούνταν περίπου άπαντες με τον αθλητισμό, είναι ότι δεν είχαν τίποτα καλύτερο να κάνουν σε μια κοινωνία που δε σου έδινε πολλές ευκαιρίες κοινωνικής ανέλιξης, και βασικά βαριόσουν. Ενώ στη δική μας κοινωνία που είναι γεμάτη τέτοιες ευκαιρίες, ο ανελιγμένος αντώνης έχει καταντήσει αλκοολικός πολυτελείας, που πληρώνεται ακριβά για τα διασκεδαστικά του μπρέιν-στόρμινγκ (τρικυμία εν κρανίω, επί το ελληνικότερον) και για να γλείφει τα αφεντικά του.

Παρόμοια υπονοούμενα αφήνονται ενίοτε και για τους κουβανούς αθλητές (αν κι ο μόνος που έπιασαν ήταν ο σοτομαγιόρ στα γεράματα, που δεν είχε κι ανάγκη). Για τους οποίους το 04’ ο ρίζος είχε πολλά και πολυσέλιδα αφιερώματα, που ξεπερνούσαν σε εγκώμια κι αυτά για τους έλληνες αθλητές. Τότε ήταν που η οργάνωση είχε δώσει στους σφους εισιτήρια για τον αγώνα βόλεϊ γυναικών μεταξύ ήπα και κούβας. Το αποτέλεσμα δεν έχει τόση σημασία, γιατί χάσαμε, πιθανότατα για να πετύχουμε καλύτερο σταύρωμα στη συνέχεια (επιλογή που τελικά δε μας βγήκε). Ήμασταν όμως νικητές στη μάχη της κερκίδας, χάρη στο φίλαθλο πνεύμα που επιδείξαμε ειδικά απέναντι στην αντίπαλη ομάδα κι έναν οπαδό της που έτρεχε κατά μήκος του γηπέδου με την αστερόεσσα. Κάτσε κάτω ρε γιάνκη! Κούβα, σαντινίστας, βιετκόνγκ, κι εδώ θα την πατήσετε γιάνκις γκόου χόουμ.

Τι άλλο είναι οι ολυμπιακοί αγώνες; Οι ανυπέρβλητες τελετές έναρξης της δεκαετίας με τις βάτες της μόσχας σε αισθητική και του λος άντζελες σε καρακιτσαριό. Η άξια διάδοχος της φανής χαλκιά, που αν είχε προνοήσει να πάρει πρώτα ένα μετάλλιο πριν γράψει τα δικά της τιτιβίσματα, τότε δε θα χαλούσε τη βιτρίνα και κανείς από τις επίσημες αρχές δε θα τολμούσε να την κριτικάρει. Και μια σειρά άλλες μικρές λεπτομέρειες, που δύσκολα μπορούν να χωρέσουν σε ένα μόνο κείμενο. Αλλά γι’ αυτό υπάρχουν και τα σχόλια.

Τετάρτη 25 Ιουλίου 2012

Το 14ο Συνέδριο του ΚΚΕ

Παραμένοντας στη στήλη «βιβλία για το καλοκαίρι», όπου ο ρίζος κι η σύγχρονη εποχή προτείνουν συνήθως ελαφρά αναγνώσματα, όπως τα άπαντα του στάλιν, η κε του μπλοκ παρουσιάζει στο ευρύ κοινό ένα βιβλίο με συλλεκτικό υλικό: τα ντοκουμέντα του 14ου συνεδρίου του κουκουέ. Θέσεις, εισήγηση, απόφαση, η εισηγητική ομιλία και το κλείσιμο της αλέκας. Εμείς θα μείνουμε στα δύο τελευταία, για να δούμε ενδεικτικά μερικά αποσπάσματα και να βγάλουμε στο τέλος μερικά συμπεράσματα.

Ας ξεκινήσουμε με ένα πολύ χαρακτηριστικό απόσπασμα για τις –πρόσφατες τότε- εξελίξεις στο σοσιαλιστικό μπλοκ και τις χώρες της ανατολικής ευρώπης.
Τέθηκε κι ένα άλλο ερώτημα: κατάρρευση ή ανατροπή; Πιστεύουμε ότι δε θα ήταν σωστό να κλείσουμε το όλο πρόβλημα σε αυτό το δίλημμα και να αποφασίσουμε ότι ο καλύτερος όρος είναι ανατροπή ή κατάρρευση. Απ’ ό,τι φαίνεται υπάρχουν και τα δύο. Δεν είναι τυχαίο ότι εμείς –και δε νομίζω ότι όλα αυτά ήταν ένδειξη είτε οπορτουνιστικής τάσης είτε παραχώρησης σε κάποιους- υιοθετήσαμε εύκολα τον όρο κατάρρευση. Δεν έχω υπόψη μου πώς ξεκίνησε, πού γράφτηκε, αλλά πραγματικά ο τρόπος που έπεσαν τα καθεστώτα ιδιαίτερα των χωρών της κεντρικής και ανατολικής ευρώπης, η μορφή που πήρε το φαινόμενο, ήταν η μορφή της κατάρρευσης. Πολύ διαφορετικά οπωσδήποτε είναι τα πράγματα στη σοβιετική ένωση.
Τα επόμενα χρόνια πάντως η ανάλυση του κόμματος προχώρησε στην ουσία των φαινομένων, χωρίς να μείνει στη μορφή τους.

Ας συνεχίσουμε με ένα ποτ-πουρί από σκόρπια σημεία, που θα μας βάλει περισσότερο στο νόημα.

Έστω κι αν ο διεθνής συσχετισμός είναι αρνητικός, δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί  πάλη για συλλογικό σύστημα ασφάλειας. Ρόλο συλλογικού οργάνου ασφάλειας σε παγκόσμια κλίμακα μπορεί να παίξει ο οηε, με την προϋπόθεση ότι εκσυγχρονίζει τη δομή του κι αποκρούει αποτελεσματικά τις προσπάθειες χειραγώγησης από τις ισχυρές χώρες, ιδιαίτερα από τις ηπα.

Παρά τις διαφορές πρέπει να είναι στόχος η κοινή δράση με τις σοσιαλδημοκρατικές και τις ριζοσπαστικές δυνάμεις για τα επείγοντα προβλήματα, αλλά χωρίς συγκάλυψη των υπαρκτών διαφορών. Αντίθετα επιβάλλεται να συνεχιστεί η ιδεολογική διαπάλη παράλληλα με τις κοινές ενέργειες σε όποια σημεία είναι δυνατό να επιτευχθούν.

Για τον αφελληνισμό της παραγωγικής βάσης της χώρας ευθύνεται και το ελληνικό μεγάλο κεφάλαιο, που τα τελευταία χρόνια έχει διασυνδεθεί με το πολυεθνικό, ώστε δεν πραγματοποιεί παρά ελάχιστες παραγωγικές επενδύσεις, με αποτέλεσμα να ενισχύει το μεταπρατικό προσανατολισμό της χώρας.

Σε αντίθεση με τα άλλα κόμματα δεν αναγνωρίζουμε αποκλειστικά και κύριο φορέα της ανάπτυξης το μεγάλο ιδιωτικό και ξένο κεφάλαιο. Θα συμμετέχει με όρους και δεσμεύσεις ότι θα πραγματοποιεί παραγωγικές επενδύσεις, ότι θα τηρεί τους κανόνες μιας εισοδηματικής πολιτικής που βελτιώνει τη θέση των εργαζομένων.

Όλα αυτά προκαλούν εύλογα τον προβληματισμό του σύγχρονου αναγνώστη. Έναν προβληματισμό που συμμερίζονταν κι αρκετοί σύντροφοι, που είχαν ζήσει από πρώτο χέρι τα γεγονότα.
Αναπτύχθηκε ένας προβληματισμός προσυνεδριακά, αλλά και στο συνέδριο, αν τα προβλήματα που εμφανίστηκαν στο κόμμα, στο δίχρονο που πέρασε ήταν αποτέλεσμα των εξελίξεων του 89’ ή αν είναι αποτέλεσμα μιας δεξιάς απόκλισης, ή δεξιάς γραμμής του κόμματος την τελευταία δεκαετία, άσχετα από τις εξελίξεις του 1989. Ορισμένοι σύντροφοι είπαν ότι μετά το 9ο ή το 10ο συνέδριο, όλη η γραμμή, η πολιτική του κόμματος ήταν δεξιάς κατεύθυνσης. Η κεντρική επιτροπή δε συμφωνεί με αυτή την εκτίμηση. Οι γενικές τάσεις και τα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας έτσι όπως τα διαγράψαμε στα συνέδρια αυτά, επιβεβαιώθηκαν. Απόδειξη για αυτό είναι ότι ξανά στα κείμενά μας υιοθετούμε την αλλαγή με κατεύθυνση το σοσιαλισμό.

Τι εστί αλλαγή με κατεύθυνση το σοσιαλισμό;
Το κκε διακηρύσσει ότι η αλλαγή με κατεύθυνση το σοσιαλισμό που επεξεργάστηκε το 12ο συνέδριο είναι η μόνη ριζοσπαστική πολιτική που χτυπάει τις αιτίες της κρίσης και αντιμετωπίζει με προωθητικό τρόπο το μακροχρόνια διαρθρωτικά αναπτυξιακά προβλήματα της χώρας, το καθεστώς της εξάρτησης και της μονοπωλιακής πολυεθνικής ασυδοσίας. Είναι ο διαφορετικός δρόμος ανάπτυξης της ελληνικής κοινωνίας σε αντίθεση με το μεταπολεμικό δρόμο της εξαρτημένης καπιταλιστικής ανάπτυξης. Φέρνουμε στην επικαιρότητα την αλλαγή με κατεύθυνση το σοσιαλισμό με άμεσους στόχους πάλης, μέσα από την προοδευτική πολιτική ανάπτυξης, υπολογίζοντας τις εξελίξεις και το συσχετισμό δυνάμεων.

Ας δούμε κάτι παραπάνω σχετικά με τους άμεσους στόχους.
Μπήκε και κάπως αλλιώς. μήπως στο σημερινό πολιτικό σύστημα εξουσίας πρέπει να αντιπαραθέσουμε άμεσα, καθαρά και με ειλικρίνεια την εξουσία της εργατικής τάξης και των συμμάχων της, ώστε να δείξουμε πραγματικά στους εργαζόμενους ότι η αρχή για την ουσιαστική επίλυση των προβλημάτων τους μπορεί να γίνει μέσα σε συνθήκες ριζικών αλλαγών;
Το πρόβλημα αυτό δεν είναι καινούριο. Απασχολεί τους κομμουνιστές και τα κκ από την πρώτη στιγμή που ιδρύθηκαν κι απασχόλησε έντονα και τα τελευταία συνέδρια του κόμματός μας. Μέσα από ποιους δρόμους θα δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις να μπει πραγματικά στην επικαιρότητα, η ανάγκη του ίδιου του σοσιαλισμού και της κοινωνικής επανάστασης στον τόπο μας;
Όλα τα συνέδρια και το σημερινό απάντησαν με τον ίδιο τρόπο. Η επικαιρότητα του σοσιαλισμού –που παραμένει σήμερα, παρά την ανατροπή και την ήττα- δε μπορεί να ωριμάσει στη συνείδηση και την πράξη των εργαζομένων, αν αποσπαστούμε από την πολιτική εκείνη που ανταποκρίνεται στα άμεσα συμφέροντά τους, τις άμεσες πιεστικές τους ανάγκες.
Οι εργαζόμενοι σταδιακά θα προσεγγίσουν και θα φτάσουν στο συνολικό συμπέρασμα της αναγκαιότητας των μεγάλων αλλαγών και ανατροπών. Δε μπορούμε να αντιπαραθέτουμε στα πολύ πιεστικά προβλήματα των εργαζομένων ένα ξερό σύνθημα που λέει: εμπρός και τώρα ή σήμερα, αύριο και μεθαύριο να οικοδομήσουμε το σοσιαλισμό. Γιατί έτσι θα βρεθούμε εκτεθειμένοι στα μάτια των εργαζόμενων που αναζητούν από μας και λύσεις, αλλά και συγκεκριμένες πράξεις για την αναζωογόνηση και το δυνάμωμα του μαζικού κινήματος.

Σε γενικές γραμμές τα παραπάνω είναι σωστά. Αλλά όπως λέει κι η αλέκα, υπάρχουν μεταρρυθμίσεις και μεταρρυθμίσεις. Ιδιαίτερα μετά το 74’ έχουμε ζήσει και ανώδυνες μεταρρυθμίσεις, που πολύ εύκολα απορροφήθηκαν, καλλιέργησαν αυταπάτες, έστω κι αν προσωρινά έλυσαν μερικά προβλήματα. Υπάρχουν όμως μεταρρυθμίσεις, σαν κι αυτές που προτείνουμε, που θίγουν κατά καίριο τρόπο το πολιτικό και κοινωνικό κατεστημένο της χώρας μας.
Οι θέσεις μας για τις διαδικασίες και τον χαρακτήρα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης κι ενοποίησης. Η άποψή μας για την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, τη διάσωση, τη διεύρυνση και τον εκσυγχρονισμό της παραγωγικής μας βάσης, για μια σύγχρονη εκβιομηχάνιση και ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας, είναι μια πρόταση που αυτή τη στιγμή συγκρούεται με κυρίαρχες πολιτικές επιλογές και ωθεί αντικειμενικά στην αλλαγή του παραγωγικού πρότυπου της χώρας. Πιστεύουμε πως αυτή η αλλαγή είναι ο άμεσος στόχος πάλης. Αυτό δε σημαίνει ότι θα πραγματοποιηθεί και αμέσως.

Ποιες ήταν οι θέσεις του κόμματος για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση;
Κριτήριο ενός σύγχρονου προοδευτισμού είναι η στάση απέναντι στην εοκική ολοκλήρωση.
Το κκε διατυπώνει σήμερα συγκεκριμένους άμεσους στόχους πάλης, ώστε να αποτραπούν οι δυσμενείς επιπτώσεις από τις επιλογές της εοκικής ολοκλήρωσης. Δε θα δεχτούμε πειθαρχία και συμμόρφωση σε αντιαναπτυξιακές και αντικοινωνικές επιλογές. Θα διεκδικήσουμε ανακατανομή των κοινοτικών πόρων. Θα υποστηρίξουμε την αξιοποίηση των εοκικών προγραμμάτων που διευκολύνουν τη σχεδιασμένη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών. Θα διεκδικήσουμε την προστασία της εγχώριας παραγωγικότητας κι ανταγωνιστικότητας. Θα συγκεντρώσουμε την προσοχή μας στη νομική και θεσμική κατοχύρωση του κοινωνικού χάρτη. Το κκε θα διεκδικήσει εναλλακτικές μορφές στις διεθνείς σχέσεις με χώρες και εκτός εοκ. Η εοκ δε μπορεί να αποτελέσει μονόδρομο για μας. (η υπογράμμιση δική μου).

Η φράση η εοκ δεν είναι μονόδρομος, είχε την έννοια της σύναψης σχέσεων και με χώρες εκτός εοκ. Η πάλη ήταν κατά βάση ενάντια στην ολοκλήρωση και τις συνέπειες της ένταξης, έχοντας σε δεύτερο πλάνο το αίτημα της αποδέσμευσης. Ένα λάθος, που διορθώθηκε γρήγορα, με την ειδική συνδιάσκεψη για την εοκ, το 93’.

Η διάσταση απόψεων με το σήμερα, γίνεται αντιληπτή και σε ένα ακόμα βασικό ζήτημα, σχετικά με τη συμμετοχή ή όχι σε μια αστική κυβέρνηση.

Θα θέλαμε να σταθούμε σε ορισμένα ειδικά ζητήματα που τέθηκαν στο συνέδριό μας, προκειμένου να καταλήξουμε σε αυτά. Τέθηκε το ζήτημα, από τους περισσότερους συντρόφους βέβαια σα ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί μετά το 14ο συνέδριο, της συμμετοχής μας μέσω του τότε συν, στην κυβέρνηση τζανετάκη. Από ορισμένους και το ζήτημα της συμμετοχής μας στην οικουμενική κυβέρνηση. Είναι θετικό ότι οι περισσότεροι σύντροφοι που πέρασαν από αυτό το βήμα δήλωσαν ότι δε θεωρούν πως έγινε κάποια παράβαση αρχής ή ότι είναι θέμα αρχής η συμμετοχή ή η στήριξη μιας κυβέρνησης. Είναι άλλωστε γνωστό ότι το κόμμα μας ουδέποτε είπε, ούτε η θεωρία μας λέει, ότι θα συμμετάσχουμε σε μια και μόνο κυβέρνηση, αυτήν που θα εκφράζει την πολιτική εξουσία της εργατικής τάξης και των συμμάχων της.

Ας δούμε τέλος ένα ακόμα απόσπασμα από την ομιλία της αλέκας στο κλείσιμο του πρώτου θέματος, που βάζει με σωστό τρόπο κάποια ζητήματα, αλλά προσωπικά με άφησε με την απορία, σχετικά με την παρουσία μμε κατά τις διαδικασίες του συνεδρίου (όχι μόνο την πρώτη μέρα, αλλά καθ’ όλη τη διάρκειά του.

Δικαιώθηκε επίσης η απόφαση, αυτή είναι η γνώμη της κε, το συνέδριό μας να είναι ανοιχτό στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, να είναι δημόσιο. Το κάναμε αυτό, γιατί καταρχήν θέλαμε η εργατική τάξη της χώρας μας κι οι εργαζόμενοι να μας δουν όπως είμαστε στην πραγματικότητα. Με τις αγωνίες, τις αναζητήσεις, με τις αδυναμίες και τις ελλείψεις μας, αλλά και με τις δυνατότητές μας. Να μας γνωρίσουν από πρώτο χέρι και όχι μέσα από παραμορφωτικό φακό. Θέλαμε επίσης να δώσουμε τη δυνατότητα στα μέλη του κόμματος να εξακριβώσουν αν όλοι εμείς που εκλεγήκαμε αντιπρόσωποι στο 14ο συνέδριο είχαμε την ικανότητα να αντιπροσωπεύσουμε τις γνώμες, τις απόψεις, τις προτάσεις τους, τις επισημάνσεις τους. αποδείχτηκε ότι τα μέλη του κόμματος πρέπει να ξέρουν τα πάντα. Πρέπει κυρίως να ξέρουν πώς εμείς τα στελέχη, διαχειριζόμαστε υποθέσεις, αρμοδιότητες που μας αναθέτουν. Αποδείχτηκε ότι το κκε αντέχει τις διαφορετικές απόψεις μέσα στις γραμμές του, δεν τις φοβάται. Δεν ισχύει αυτό που είπαν όσοι αποχώρησαν, ότι θα επικρατήσει σιγή νεκροταφείου. Τους διαψεύσαμε νομίζω πανηγυρικά.

Ας περάσουμε κλείνοντας στο ηθικό επιμύθιο. Τι ήταν το 14ο συνέδριο; Ένα συνέδριο ανασυγκρότησης, που μας γλίτωσε στο παρά πέντε από την ελληνική εκδοχή της ανασυγκρότησης (βλέπε περεστρόικα) του γκόρμπι. Από αυτή την άποψη αποτελεί ορόσημο και η προσφορά του είναι ανεκτίμητη. Αλλά όπως γίνεται καθαρό και από τα ντοκουμέντα, το ξεκαθάρισμα της σοσιαλδημοκρατικής σκουριάς, δε γίνεται μια κι έξω. Η βασική δουλειά έγινε με την κατάρτιση του προγράμματος, στο 15ο συνέδριο, αλλά και όλη τη μετέπειτα πορεία του κόμματος. Και ίσως σε κάποιους να φωλιάζουν ακόμα μερικά κατάλοιπα αυτής ακριβώς της περιόδου και τώρα που τα βλέπουν να εκλείπουν οριστικά, να φωνάζουνε για παρέκκλιση.
Αλλά αυτό θα το εξετάσουμε σε μια επόμενη ανάρτηση.


Διαβάστε επίσης: Το 13ο και το 14ο Συνέδριο του ΚΚΕ αφιέρωμα του πετρόπουλου στο ρίζο, από το 2005.

Δευτέρα 23 Ιουλίου 2012

Σοσιαλισμός και Περεστρόικα

Συνεχίζοντας τη στήλη «βιβλία για το καλοκαίρι» η κε του μπλοκ συνεχίζει τις προτάσεις της με ένα σχετικά ελαφρύ ανάγνωσμα, που θα μπορούσε να ενταχθεί στην ευρύτερη κατηγορία πολιτικό άρλεκιν, όχι τόσο λόγω των προθέσεων του συγγραφέα, όσο του θέματος και των καλτ προεκτάσεων που έχει. Πρόκειται για τη μελέτη του γιώργου ρούση, σοσιαλισμός και περεστρόικα, γραμμένη τη σωτήρια σεζόν 1987-88. Εδώ παρουσιάζουμε ένα σπάνιο αρχειακό υλικό, με τη συνέντευξη που έδωσε ο συγγραφέας στον τότε διευθυντή της κομεπ, δήμο τσακνιά, και συμπεριλήφθηκε στο έκτο τεύχος της κομμουνιστικής επιθεώρησης, που κυκλοφόρησε ιούνη του 88’.

-Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις σύγχρονη εποχή το βιβλίο σου σοσιαλισμός και περεστρόικα. Επειδή πολλά έχουν γραφτεί για την περεστρόικα κι έχουν κυκλοφορήσει αρκετά βιβλία σχετικά με αυτήν, μπορείς να μας προσδιορίσεις σε τι το ιδιαίτερο αποσκοπεί το βιβλίο σου;

-Είναι αλήθεια ότι πολλά έχουν γραφτεί και πολλά θα γραφτούν ακόμα για την ανασυγκρότηση στη σοβιετική ένωση. Κι επίσης είναι γεγονός ότι γράφτηκαν και κυκλοφόρησαν στην ελλάδα βιβλία που αντιμετωπίζουν την ανασυγκρότηση από τη σκοπιά της υπεράσπισης του σοσιαλισμού και των προοπτικών του κι όχι για να κάνουν πολεμική στο σοσιαλισμό. Τα βιβλία της σύγχρονης εποχής που εκδόθηκαν μαζί με το δικό μου, αυτά που προηγήθηκαν από τον ίδιο εκδοτικό οίκο, ασφαλώς η έκδοση του βιβλίου του μ. γκορμπατσόφ και άλλα εντάσσονται σε αυτήν την κατηγορία.
Είναι λοιπόν εύλογο το ερώτημά σου τι το ιδιαίτερο αποσκοπεί να προσφέρει το βιβλίο μου.
Το σκεπτικό που οδήγησε στη συγγραφή του, η αναγκαιότητα, αν θέλετε που το γέννησε ήταν η ακόλουθη. Στη σοβιετική ένωση, πρώτη χώρα του σοσιαλισμού πραγματοποιείται ένα ποιοτικό άλμα στο ζιγκ-ζαγκ της εξέλιξης του σοσιαλισμού που σημαίνει ταυτόχρονα συνέχεια και τομή στη μέχρι τώρα θετική συνολικά αλλά και με αδυναμίες, στρεβλώσεις και παραβιάσεις στην πορεία του.
Το ζητούμενο λοιπόν ήταν να αντιμετωπιστεί αυτό το άλμα από τη σκοπιά του μαρξισμού-λενινισμού. Από τη σκοπιά δηλαδή των τοποθετήσεων των κλασικών του μαρξισμού για το σοσιαλισμό έτσι όπως αυτές θα πρέπει να μετουσιωθούν σε πράξη, να μετατραπούν από επιστημονική αφαίρεση σε συγκεκριμένη εφαρμογή στη σημερινή πραγματικότητα.
Μέσα από αυτήν την αναζήτηση το βιβλίο ασκεί και πολεμική σε απόψεις που ταυτίζουν το σοσιαλισμό με τις στρεβλώσεις του, που τον θεωρούν αποτυχημένο ενώ αντιμετωπίζει κριτικά τις διάφορες τοποθετήσεις γύρω από πτυχές της ανασυγκρότησης ακόμα και σοβιετικών θεωρητικών.
Πρόκειται λοιπόν για ένα βιβλίο επιστημονικής πολεμικής που στόχο του έχει όχι να περιγράψει την ανασυγκρότηση, ούτε να την εκλαϊκεύσει, αλλά να την τοποθετήσει σε σχέση με τη μαρξιστική-λενινιστική θεωρία και από αυτή τη σκοπιά να την κρίνει.
Ο στόχος αυτού του βιβλίου προσδιορίζει και τη δομή του. Έτσι στο πρώτο μέρος, που αποτελεί περίπου το ένα τρίτο του βιβλίου αναλύονται οι πτυχές εκείνες του σοσιαλισμού που θίγονται πιο άμεσα από την ανασυγκρότηση ακριβώς για να γίνει κατανοητή η σχέση της με το σοσιαλισμό και το στόχο του, την χωρίς κράτος αυτοδιοικούμενη κοινωνία.

-Πώς λοιπόν από τη σκοπιά που μας ανέφερες, μπορούμε να εκτιμήσουμε την ανασυγκρότηση;

-Η απάντηση σε ένα τέτοιο ερώτημα δε μπορεί παρά να είναι σύνθετη. Είναι ξεκάθαρο ότι και λόγω αλλαγής των αντικειμενικών συνθηκών και χάρη στο γεγονός ότι είχαμε παραβιάσει των αρχών του σοσιαλισμού επιβαλλόταν στα πλαίσιά του να πραγματοποιηθεί μια τέτοια αλλαγή που να αξιοποιεί καλύτερα το τεράστιο δυναμικό του. Από την άποψη αυτή η ανασυγκρότηση αποτελούσε μια αναγκαιότητα. Ταυτόχρονα η κατεύθυνση που είχε η ανασυγκρότηση ιδιαίτερα όσον αφορά τη διεύρυνση της σοσιαλιστικής δημοκρατίας, την αντιμετώπιση κάτω από τις νέες συνθήκες του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού, το συνδυασμό της συγκεντρωτικής σχεδιοποίησης με την ιδιοσυντήρηση των επιχειρήσεων, την εφαρμογή της αρχής στον καθένα ανάλογα με την εργασία του κλπ εντάσσεται στην πορεία προς την κομμουνιστική αυτοδιοίκηση της κοινωνίας, μέσα από την ολόπλευρη ανάπτυξη του ανθρώπου.
Στην πράξη, πέρα από τις δυσκολίες προσαρμογής στις νέες συνθήκες, πέρα από τις αντιδράσεις όσων έχουν συμφέροντα από τη διατήρηση της παλιάς κατάστασης πραγμάτων, πέρα από το μόνιμο κίνδυνο εμφάνισης γραφειοκρατικών στρεβλώσεων –ίσως με πιο οικονομικό απ ό,τι πολιτικό πρόσωπο- αυτό που τελικά θα κρίνει την ανασυγκρότηση είναι το κατά πόσο θα γίνει κατορθωτό να απεγκλωβίσει τι τεράστιο δυναμικό των λαϊκών μαζών από τη μια και να το κατευθύνει στον κομμουνισμό από την άλλη.
Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε πως η ανασυγκρότηση αποτελούσε μια αναγκαία αλλαγή που πραγματοποιείται σε σωστή κατεύθυνση, που η επιτυχία της εξαρτάται, κατά κύριο λόγο, από το κατά πόσο θα κατορθώσει να αξιοποιήσει τα πλεονεκτήματα του σοσιαλισμού και να περιορίσει τις στρεβλώσεις του.

-Ποια η σημασία της ανασυγκρότησης για το προοδευτικό κίνημα της χώρας μας, πιο ειδικά για τους έλληνες κομμουνιστές;

-Το πρώτο δίδαγμα που βγαίνει από την ανασυγκρότηση είναι ότι απαραίτητη προϋπόθεση, θεμέλιό της, αποτελεί η εξουσία της εργατικής τάξης και των συμμάχων της και συνεπώς όποιος πράγματι συμφωνεί με την ανασυγκρότηση θα πρέπει πριν απ’ όλα να αποδέχεται την αναγκαιότητα της σοσιαλιστική επανάστασης, δηλαδή του περάσματος της πολιτικής εξουσίας –κι αυτό άσχετα από τη μορφή- στα χέρια της εργατικής τάξης και των συμμάχων της. για παράδειγμα είναι αδιανόητο να γίνεται λόγος για εκλογή των διευθυντών από τους εργαζόμενους σε μια επιχείρηση σα πλαίσια του καπιταλισμού ή για εφαρμογή της αρχής στον καθένα ανάλογα με την εκμετάλλευση που ασκεί, ανάλογα με το κεφάλαιο που διαθέτει.
Κατά δεύτερο λόγο η ανασυγκρότηση δείχνει πόση σημασία έχει η τήρηση των θεμελιακών αρχών οικοδόμησης του σοσιαλισμού και η σωστή εφαρμογή τους στις συνθήκες κάθε χώρας σε μια δοσμένη περίοδο.
Η εμπειρία που προέρχεται τόσο από τη σοβιετική ένωση όσο και από τις άλλες σοσιαλιστικές χώρες δείχνει το τεράστιο κόστος που μπορεί να έχει τόσο η εγκατάλειψη των αρχών του μαρξισμού-λενινισμού και η αναθεώρησή τους όσο και η μη ορθή ανανέωσή τους, η δογματική αντιμετώπισή τους. από την άποψη αυτή είναι σημαντικό να κατανοηθεί πως στη διάρκεια της οικοδόμησης του σοσιαλισμού είναι αναγκαία η συνεχής συνειδητή παρέμβαση για τη διαμόρφωση τέτοιων παραγωγικών σχέσεων που να ανταποκρίνονται στην παραπέρα ανεμπόδιστη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων.
Τέλος η ανασυγκρότηση όπως και όλη η μέχρι τώρα πορεία της σοβιετικής ένωσης αποτελεί για μας, για όλους όσους αγωνίζονται για το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της πατρίδας μας ένα μεγάλο πλεονέκτημα σε σχέση με την εμπειρία που διέθετε η ίδια η σοβιετική ένωση, χώρα πρωτοπόρα στη σοσιαλιστική οικοδόμηση, από την άποψη ότι αποτελούν συνολικές εμπειρίες του επαναστατικού κινήματος που μακριά από κάθε μηχανιστική αντιγραφή το πλουτίζουν πολύπλευρα.

-Πολλοί είναι εκείνοι που ιδιαίτερα στον οικονομικό τομέα βλέπουν στην ανασυγκρότηση στοιχεία επιστροφής στον καπιταλισμό. Τι συμβαίνει στην πραγματικότητα;

-Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δίνεται αναλυτικά στο βιβλίο, ιδιαίτερα μέσα από τα κεφάλαια που αναφέρονται στην εμπορευματική παραγωγή στο σοσιαλισμό, την ιδιοσυντήρηση των επιχειρήσεων, στην εφαρμογή της αρχής στον καθένα ανάλογα με την εργασία του.
Η αξιοποίηση των εμπορευματικών σχέσεων με το νέο περιεχόμενο και μορφή που αυτές έχουν στα πλαίσια της σχεδιοποιημένης σοσιαλιστικής οικονομίας, η ταυτόχρονη ενίσχυση του κεντρικού σχεδιασμού και της αποκέντρωσης και ιδιοσυντήρησης, όχι μόνο δεν αποτελούν στοιχεία επιστροφής στον καπιταλισμό αλλά αντίθετα στο βαθμό που αξιοποιηθούν όπως πρέπει ενισχύουν παραπέρα το διαχωρισμό του σοσιαλισμού από τον καπιταλισμό. Παράλληλα με την αυτοκατάργηση του σοσιαλιστικού κράτους, παράλληλα δηλαδή με την εξάλειψη των συνθηκών που καθιστούν αναγκαία την τήρηση των κανόνων του «αστικού δικαίου» ως προς τη διανομή των προϊόντων και στο σοσιαλισμό όπως υπογράμμιζε ο μαρξ στην κριτική του προγράμματος στη γκότα και ο λένιν στο κράτος κι επανάσταση, εξαλείφονται και τα στοιχεία, τα απομεινάρια εκείνα του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής που επιβιώνουν στη σοσιαλιστική οικονομία. Αυτή είναι η κυρίαρχη τάση στο σοσιαλισμό και κάθε προσπάθεια διαστρέβλωσής της δε μπορεί παρά να υποδηλώνει είτε άγνοια είτε συνειδητή παραχάραξη της πραγματικότητας. Από μια άλλη σκοπιά η άρνηση της χρησιμοποίησης των εμπορευματικοχρηματικών σχέσεων στο σοσιαλισμό ή η ταύτιση της σχεδιοποίησης με τον υπερσυγκεντρωτισμό αποτελούν δογματικές απλουστευτικές αντιμετωπίσεις, που αντί να διευκολύνουν παρεμποδίζουν τη σοσιαλιστική οικοδόμηση και μάλιστα στο όνομα της καθαρότητας του σοσιαλισμού.

-Πολλά γράφονται από αφορμή την ανασυγκρότηση για την περίοδο που γενικός γραμματέας της κε του κκσε ήταν ο στάλιν. Υπάρχουν σχετικές εκτιμήσεις στο βιβλίο σου;

-Πιστεύω πως η ορθή εκτίμηση της περιόδου που ηγέτης της σοβιετικής ένωση ήταν ο στάλιν, για να είναι αντικειμενική απαιτεί ορισμένες προϋποθέσεις.
Η πρώτη και η πιο σημαντική είναι να μην πραγματοποιείται με κύριο και πολλές φορές μοναδικό άξονα τη συναισθηματική, θετική είτε αρνητική, φόρτιση που υπάρχει γύρω από το πρόσωπο του στάλιν. Η δεύτερη είναι να μην κρίνεται αυτή η περίοδος αποκλειστικά και μόνο μέσα από το πρίσμα της ίδιας της προσωπικότητας του στάλιν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τέτοιας προσέγγισης είναι το βιβλίο του ανατόλι ριμπακόφ τα παιδιά από το αρμπάτ. Αυτό που χρειάζεται είναι να γίνει μια κριτική αυτής της περιόδου, πιο ειδικά της δεκαετίας του 1930 κύρια μέσα από την ανάλυση των αντιθέσεων της σοβιετικής κοινωνίας και ταυτόχρονα να αποφεύγονται η αναγωγή κάθε θετικού ή αρνητικού στον καλό ή κακό στάλιν.
Το γεγονός για παράδειγμα ότι την περίοδο εκείνη μόνο ένα μικρό ποσοστό από τα μέλη του κόμματος ήταν προλετάριοι με μακρόχρονο προλεταριακό είναι και η πλειοψηφία ήταν μέχρι πρότινος αγρότες δεν αποτελεί ίσως στοιχείο για την επικράτηση της προσωπολατρίας; Ή ακόμα η ανάγκη γρήγορης εκβιομηχάνισης και άμεσης επίλυσης θεμελιακών αναγκών επιβίωσης δεν εξηγεί σε ένα βαθμό τον υπερσυγκεντρωτισμό;
Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία κι αυτό γίνεται προσπάθεια, αν και όχι συστηματικά, μια και δεν πρόκειται για ιστορική μελέτη, να φανεί στο βιβλίο είναι ακριβώς ποιες είναι οι αντικειμενικές συνθήκες που εξηγούν τις τάσεις της περιόδου του στάλιν. Ταυτόχρονα αυτή η περίοδος εντάσσεται σε μια αναμφίβολα θετική συνολικά πορεία του σοσιαλισμού, αν και σε αυτήν ακριβώς βρίσκουν τη ρίζα τους πολλές πληγές από αυτές που πάει να γιατρέψει σήμερα η ανασυγκρότηση, όπως οι παραβιάσεις των αρχών της σοσιαλιστικής δημοκρατίας.

-Μια τελευταία ερώτηση. Όπως αναφέρεις και στην εισαγωγή και από τη δική μου προσωπική εκτίμηση, υπάρχουν ορισμένα κεφάλαια που μπορεί να χαρακτηριστούν κάπως δύσκολα για έναν αναγνώστη που δεν έχει ιδιαίτερη τριβή με τη μαρξιστική σκέψη. Μήπως το βιβλίο σου τελικά απευθύνεται σε ένα ειδικό αναγνωστικό κοινό;

Η όποια συνθετότητα του βιβλίου προκύπτει από την επιλογή των ζητημάτων που αντιμετωπίζει και που από την ίδια τους τη φύση είναι αρκετά σύνθετα. Τόσο εγώ όσο και το κμε και η σύγχρονη εποχή συνειδητά επιλέξαμε όχι την εύκολη λύση. Αντί του καθαρά περιγραφικού βιβλίου, αντί του βιβλίου-εγχειρίδιο της περεστρόικα, προτιμήσαμε τη λύση βιβλίου που να δίνει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να κρίνει μόνος του την περεστρόικα, να την αξιοποιήσει στο δικό του αγώνα για το σοσιαλισμό. Είναι ξεκάθαρο πως κάτι τέτοιο απαιτεί μια ορισμένη πνευματική προσπάθεια και κόπωση από τον αναγνώστη, ιδιαίτερα από αυτόν που δεν είναι αρκετά εξοικειωμένος με το μαρξισμό-λενινισμό, τις ιδέες των κλασικών, όμως αυτό δε σημαίνει ότι το βιβλίο απευθύνεται σε ένα ορισμένο κοινό. Κάθε άλλο. Απευθύνεται στο ευρύτερο κοινό θεωρώντας πως τόσο σημαντικές διαδικασίες, όπως η ανασυγκρότηση πρέπει να αντιμετωπίζονται όχι μόνο δημοσιογραφικά, προπαγανδιστικά, αλλά επιστημονικά. Βέβαια εδώ κρίνεται και η δυνατότητα του συγγραφέα, σύνθετα ζητήματα να τα αποδίδει με απλό τρόπο. Αν το πετύχαμε αυτό ας το κρίνουν οι αναγνώστες.

Οι αναγνώστες θα κρίνουν κι όλα τα υπόλοιπα, μαζί με τη στάση και το πολιτικό κριτήριο του καθενός. Το μόνο που έχω να πω από πλευράς μου είναι ότι αν ο ρούσης ακολουθούσε είκοσι χρόνια μετά, όσα είπε εδώ, στην απάντησή του για το στάλιν, νομίζω ότι δε θα είχαμε αυτήν την ατέρμονη ρουσολογία, στον τελευταίο προσυνεδριακό του κόμματος. Το ίδιο ισχύει, σε ένα άλλο επίπεδο, και για το βιβλίο του με την κριτική στο ιδεολόγημα περί ασιατικού τρόπου παραγωγής στην εσσδ. Αλλά αυτή είναι μια άλλη βιβλιοπαρουσίαση…

Σάββατο 21 Ιουλίου 2012

Νόμος και Τάξη


Νόμος και Τάξη επικρατεί στον Ασπρόπυργο, μετά τον Αττίλα ΙΙΙ των δυνάμεων κρατικής καταστολής στην ηρωική χαλυβουργία. Μια εννιάμηνη απεργία που κυοφόρησε την πραγματική ελπίδα για κάθε εργαζόμενο απέναντι στις φρούδες ελπίδες της –παντός είδους- διαπραγμάτευσης, τους εκβιασμούς του μάνεση και του πολιτικού του προσωπικού, τους φερέλπιδες νέους των Μονάδων Αποκατάστασης της αστικής Τάξης και των συμφερόντων της, τους ευέλπιδες δικαστές που κρίνουν αδέκαστα παράνομους και καταχρηστικούς τα εννιά δέκατα των απεργιακών αγώνων, και τις απέλπιδες προσπάθειες των καναλιών να φτιάξουν κλίμα εναντίον των απεργών που «οδηγούν το εργοστάσιο στο κλείσιμο».

Ένα μικρό γαλατικό χωριό κοντά στον ασπρόπυργο, που είχε για μαζικό ζωμό του την ταξική αλληλεγγύη κι έβγαλε την περήφανη κι αθάνατη εργατιά ασπροπρόσωπη για τους αγώνες της τάξης της, ενώ άφησε εκτός των τειχών του μαύρα κοράκια με νύχια γαμψά, το μαύρο μέτωπο της συγκυβέρνησης και των καπιταλιστών, μαζί με τα κανάλια που κάνουν το άσπρο μαύρο. Το γνωστό στρατόπεδο της «ανοιχτής κοινωνίας», των ανοιχτών σχολών ή εργοστασίων με τα «ανοιχτά μυαλά» που καταλήγει ανερυθρίαστα κατά των ερυθρών, στην ανοιχτή πρόκληση και κοροϊδία, με ανοιχτή καταστολή, ανοιγμένα κεφάλια κι άνοιγμα πυρ με σφαίρες καουτσούκ, όπως προχτές στην ισπανία, όπου όμως δεν έχουν μνημόνιο. Κι ο κουβέλης στο ρόλο του καλού μπάτσου, που δε θέλει βία και κρατάει ίσες αποστάσεις από απεργούς και «εργοδοσία» για να είναι αντικειμενικός.

Στη μέση ο σύριζα, που προσπαθεί να παντρέψει τα ασυμβίβαστα και τραγουδάει με την αφέλεια της αλέξιας, που τη συναγωνίζεται επάξια στο πολιτικό πεδίο ο αλέξης, άσπρο μαύρο όνειρα κάνω. Πήγε και στη γιουροβίζιον για να δείχνει την ευρωπαϊκή προοπτική.

Το ένα άλογο να είναι άσπρο, για να μας φέρει καβάλα τον πρίγκιπα αλέξη, που θα φιλήσει την ωραία κοιμωμένη συνείδηση της εργατικής τάξης και θα τη στείλει στον παράδεισο και στην χαλυβουργία για αλληλεγγύη –αρκεί να μην τη μπερδέψει με την χαλυβουργική, όπως την τελευταία φορά που μίλησε επί του θέματος (χτες πάντως πήγαν η κοε-dikaioma κι ο στρατούλης για να αφήσουν ένα λουλουδάκι).
Κι όλα τα άλλα άλογα να είναι πράσινα, μεταγραφή από το πασόκ, γκεσέμια καθαρόαιμα της αλλαγής και του εκσυγχρονισμού.

Αφού λοιπόν η συνείδηση του κόσμου δε φτάνει τα υψηλά νοήματα και τα «κηρύγματα» για σοσιαλισμό, ή έστω τα πολιτικά συμπεράσματα, ας σκεφτεί απλά με όρους άσπρο-μαύρο κι ας αναρωτηθεί σε ποια πλευρά βρίσκεται ο ίδιος. Με τον μάνεση ή με τους χαλυβουργούς. Γιατί αν χάσουν οι χαλυβουργοί θα έρθει σύντομα και η δική του σειρά. Κι αφού δεν αντέδρασε για τους μετανάστες, τους χαλυβουργούς, τους συνταξιούχους και τους δημόσιους υπαλλήλους, όταν έρθουν και για αυτόν δε θα έχει μείνει κανείς να αντιδράσει.

Σήμερα τα μαντρόσκυλα του συστήματος μπορεί να γαβγίζουν χαρούμενα κι ανακουφισμένα από οθόνης, ξεχνάνε όμως –όπως κι οι ηλίθιοι δήμιοι της ρόζας, ότι: «Η “τάξη” σας είναι χτισμένη στην άμμο. Αύριο κιόλας η επανάσταση θα “ανυψωθεί με μια βροντή” και με σαλπίσματα θα ανακοινώσει στον τρόμο σας: Ήμουν, Είμαι, Θα είμαι!»

Παρασκευή 20 Ιουλίου 2012

Περί μετάβασης


Η κριτική στον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής και τα αδιέξοδά του έχει γίνει με επαρκή και απόλυτα πειστικό τρόπο –και δεν χρειάζεται να είναι κανείς μαρξιστής, για να συμφωνήσει με τα βασικά συμπεράσματά της. Έχουμε επίσης μια γενική εικόνα –κι ας μη συμφωνεί απαραίτητα με την εικόνα των άλλων- με αρκετά κομμάτια συμπληρωμένα για την κοινωνία του μέλλοντος που θέλουμε να χτίσουμε και τα βασικά της χαρακτηριστικά. Με άλλα λόγια, ξέρουμε πολύ καλά σε ποιο σημείο βρισκόμαστε και πού θέλουμε να πάμε. Το πρόβλημα είναι πώς ακριβώς θα φτάσουμε εκεί και με ποιον τρόπο θα κινηθούμε.

Δυστυχώς η πείρα της μετάβασης είναι φτωχότερη και από τη μοναδική και πολύτιμη (ακριβώς επειδή είναι μοναδική) πείρα της οικοδόμησης, καθώς αφορά μια πολύ συγκεκριμένη και εντελώς πρωτότυπη συγκυρία, που δε μπορεί να επαναληφθεί αυτούσια και να αντιγραφεί σε άλλες συνθήκες από αυτές που τη γέννησαν. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου ότι την χρυσή μπρεζνιεφική εποχή υπήρχε –αν θυμάμαι καλά- ειδική σειρά βιβλίων με τον τίτλο «προβλήματα μετάβασης στο σοσιαλισμό». Υπάρχει ωστόσο και η άποψη ότι οι σοβιετικοί μελετητές είχαν αντικειμενικό πλεονέκτημα έναντι των άλλων δρώντας σε ένα ανώτερο κοινωνικό σύστημα, αλλά υστερούσαν στη μελέτη των όρων και των προϋποθέσεων της μετάβασης, γιατί δεν είχαν επαφή με το αντικείμενο μελέτης που έπρεπε να μετασχηματιστεί (δηλ τον καπιταλισμό).

Εν πάση περιπτώσει η μετάβαση είναι μια περίπλοκη έννοια, που δυσκολεύει πολύ κόσμο –και όχι απαραίτητα του κινήματος- που την αντιλαμβάνεται σαν ως πρόβλημα. Η φράση πχ «είμαι σε μια μεταβατική φάση» σημαίνει κάτι σαν «δεν ξέρω τι μου γίνεται», ή είναι ένας εύσχημος τρόπος για να πει κανείς ότι φοβάται τη δέσμευση τη συντροφική, σε μια σχέση ή σε ένα κόμμα, μαζί με τις δεσμεύσεις που απορρέουν από αυτήν την ένταξη.

Η ελληνική κοινωνία αντιθέτως είναι μπερδεμένη στις αντιφάσεις της και σε μια μεταβατική φάση όπου τρέμει κυρίως την αποδέσμευση απ’ την εε και τα καπιταλιστικά δεσμά, αν και καταλαβαίνει πολύ καλά τα αδιέξοδά τους. Και αυτό οπωσδήποτε επηρεάζει την (εντός κι εκτός εισαγωγικών ή ευρωτόξου) αριστερά.

Για να γίνει αντιληπτή η σύγχυση κι η θεωρητική θολούρα που επικρατεί, αρκεί να σκεφτεί κανείς ενδεικτικά τα εξής:
i) πολλοί χώροι χρησιμοποιούν κατά κόρον και καταχρηστικά τον όρο «μεταβατικά αιτήματα», ενώ η ανάλυσή τους έχει ως αφετηρία την εκτίμηση ότι δεν έχουν ωριμάσει οι συνθήκες για μετάβαση στο σοσιαλισμό. Δηλ τα μεταβατικά νοούνται ως κάτι διαφορετικό από το προτσές της μετάβασης. Σα να λέμε, απλή συνωνυμία.

ii) κάποια ιστολόγια κατηγορούν την ηγεσία του κουκουέ για τροτσκιστική παρέκκλιση, επειδή πχ κατά τη δική τους γνώμη αρνείται να θέσει στη σημερινή συγκυρία πολιτικά μεταβατικά αιτήματα. Ένας όρος του οποίου η πατρότητα ανήκει στον τρότσκι και την επεξεργασία της τέταρτη διεθνούς –στη θανάσιμη αγωνία του καπιταλισμού- και έκτοτε κατοχυρώθηκε και κατέχει περίοπτη θέση σε κάθε τροτσκιστική ανάλυση που σέβεται τον εαυτό της και τις θεωρητικές της καταβολές.

Ω ναι. Ο όρος αυτός πολιτογραφήθηκε στα καθ’ ημάς ως τροτσκιστικός. Μπορεί λοιπόν κάποιοι να πιστεύουν ότι αποτελούν αυτοπροσώπως την ενσάρκωση της θανάσιμης αγωνίας του καπιταλισμού (που μόνο γέλια μέχρι τελικής πτώσης μπορεί να προκαλέσει στην πραγματική ζωή) ή ότι έχουνε πιάσει τον πάπα της τακτικής από το αλάθητο, αλλά πρέπει καταρχάς να ξεκαθαρίσουν τους λογαριασμούς τους με την ανάλυση του λέοντα και να εξηγήσουν –πρωτίστως στους εαυτούς τους: τι εννοούν επιτέλους με τον όρο μεταβατικός που έχει καταλήξει να σημαίνει τα πάντα και τίποτα. Ας δούμε μερικές πιθανές ερμηνείες επ’ αυτού.

Η πρώτη προσέγγιση αντιλαμβάνεται τη μετάβαση ως μια σχετικά ευθύγραμμη πορεία προς τον τελικό προορισμό, με υποχρεωτικούς ενδιάμεσους σταθμούς και μικρές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες ανοίγουν το δρόμο για συνολικές, ριζικές αλλαγές. Μια προσέγγιση που θυμίζει ίσως το αλήστου μνήμης σχήμα περί αλλαγής με κατεύθυνση το σοσιαλισμό και συγγενεύει άμεσα –είτε το θέλει, είτε όχι- με τη λογική των σταδίων. Επόμενη στάση: πληρωμών… επόμενη στάση: σοσιαλισμός. Τερματικός σταθμός. Προσοχή στο κενό μεταξύ ονειρώξεων και πραγματικότητας.

Μια άλλη προσέγγιση περιγράφει ως μεταβατικούς στόχους κάποια επιμέρους χαρακτηριστικά της κοινωνίας του μέλλοντος, θεωρώντας ότι η πάλη για αυτά μπορεί να ξεκινήσει στις σημερινές συνθήκες, αλλά θα ολοκληρωθεί μόνο με την επίτευξη του στρατηγικού μας στόχου. Αυτό κατά τη γνώμη μου μπορεί να γίνει καλύτερα αντιληπτό, αν σκεφτούμε το παράδειγμα της πρότασής μας στα πανεπιστήμια για ενιαία ανώτατη εκπαίδευση, που περιλαμβάνει μερικούς στόχους άμεσης διεκδίκησης (δεν είναι προϋπόθεση για παράδειγμα ο σοσιαλιστικός κεντρικός σχεδιασμός για την αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης για την παιδεία, ή για την άρση του αντιεπιστημονικού διαχωρισμού αει-τει), αλλά δε μπορεί να εφαρμοστεί συνολικά στα σημερινά πλαίσια και η πλήρης υλοποίησή της είναι δεμένη με μια διαφορετική οργάνωση της κοινωνίας και την πάλη για σοσιαλισμό.
Αυτή η προσέγγιση έχει κάποια βάση, μπορεί να σταθεί υπό προϋποθέσεις κι είναι προς συζήτηση, αρκεί να μην υποκαθιστά τον τελικό στόχο με μεσοβέζικα υβρίδια (εθνικοποιήσεις μονοπωλίων χωρίς κοινωνικοποίησή τους, εργατικός έλεγχος χωρίς εργατική εξουσία, κτλ).

Μια τρίτη προσέγγιση ορίζει την έννοια των μεταβατικών με βάση τα αιτήματα που έβαλαν το 17’ ο λένιν και οι μπολσεβίκοι για τη γη και την ειρήνη. Κι εδώ υπάρχει η εξής εκπληκτική αντίφαση. Οι μπολσεβίκοι έβαζαν αυτά τα αιτήματα σε (προ)επαναστατική κατάσταση και τα έδεναν με το σύνθημα «όλη η εξουσία στα σοβιέτ» (σα να λέμε με σύγχρονους όρους, διαγραφή του χρέους και αποδέσμευση από την εε, με λαϊκή εξουσία). Ενώ οι σύγχρονες αναλύσεις που επικαλούνται τα «μεταβατικά του λένιν» το κάνουν για να αποσυνδέσουν με ταχυδακτυλουργικό τρόπο τα δικά τους μεταβατικά από την άμεση διεκδίκηση της εξουσίας, που είναι και όλη η ουσία του ζητήματος.

Κι εμείς τι λέμε για όλα αυτά σύντροφοι; Εμείς ως κε του μπλοκ, χωρίς να αποσκοπούμε σε κάποια εξαντλητική αναφορά πάνω στο ζήτημα, απορρίπτουμε καταρχάς τη λογική της δ’ διεθνούς για τα μεταβατικά που λειτουργούν ως γέφυρες, ως σχηματική και ρέπουσα σε ρεφοριμιστικά μονοπάτια. Και θεωρούμε ως «μεταβατικά» όλα τα αιτήματα άμεσης διεκδίκησης (οικονομικής και πολιτικής φύσης) τα οποία δε μας πλησιάζουν βέβαια στο σοσιαλισμό με την υλοποίησή τους, βοηθάν όμως το επαναστατικό υποκείμενο να αποκτήσει συνείδηση κι αυτοπεποίθηση για την τάξη του και το προετοιμάζουν, με τον ίδιο τρόπο που το κουκούλι προετοιμάζει την κάμπια που το σπάει να γίνει πεταλούδα και να βγάλει φτερά για την έφοδό της στον ουρανό. Κι αν δεν το σπάσει μόνη της, με το δικό της αγώνα, αλλά της το σπάει κάποιος άλλος από τα πάνω (πχ μια φιλολαϊκή κυβέρνηση), τα φτερά της θα είναι αδύναμα κι αυτή θα σέρνεται στο χώμα με τα σκουλήκια και τις χαμένες χρυσαλίδες.

Υστερόγραφο: δυστυχώς η σημερινή ανάρτηση καθίσταται κάπως ανεπίκαιρη από τις άσχημες σημερινές εξελίξεις στην χαλυβουργική, που επιβάλλουν την κορύφωση της αλληλεγγύης στον αγώνα των ηρωικών απεργών. Τώρα ήρθε η ώρα να μετρηθούμε…