Δευτέρα, 6 Φεβρουαρίου 2017

Η ζωή που δεν έζησα

ή αλλιώς μια βόλτα στο ΙΚΕΑ

Η σφισσα έριξε την ιδέα με φόβο, ως αυτοκτονική πλην έσχατη λύση ανάγκης. Φόβο γιατί ακόμα κι αν δεν έχεις αγοραφοβία, μαθημένος από τους συντρόφους που κολυμπάνε στις μάζες, μια σαββατιάτικη εξόρμηση στα ΙΚΕΑ του Κηφισού ήταν ένας καλός λόγος να αποκτήσεις. Καλύτερος κι από μια γνωριμία με στελέχη του άλλου ΙΚΕΑ (της ιστοσελίδας κομμουνιστών εργατικού αγώνα), που ούτως ή άλλως έχει μόνο στελέχη (κρυφά) χωρίς μέλη και δεν μπορεί να προκαλέσει σε κανέναν αγοραφοβία.

Θα έλεγε κανείς πως αυτό που βγαίνει κυρίως σε μαζική παραγωγή είναι τα κοπάδια καταναλωτών, παρά τα προϊόντα που αγοράζουν. Μπορείς όμως να τους δεις να συνδέονται διαλεκτικά, ήδη από την είσοδο, σα ζωντανή διαφήμιση. Κόσμος που άλλαξε παραστάσεις ή μάλλον καναπέδες και βρήκε χαρούμενος μια θέση να καθίσει, γιατί γενικά είναι κουραστικό να (ξε)σηκώνεσαι και να ορθώνεις ανάστημα. Πόσο μάλλον η άσκοπη κίνηση ή ορθοστασία, όταν δεν έχεις προοπτική και δεν ξέρεις πού πας.

Προσπερνάς λοιπόν την πολυκοσμία στο εστιατόριο, όπου προσφέρονται μεταξύ άλλων αλογίσιοι κεφτέδες (!) και τον τομέα με τους καθρέφτες, που δεν αντανακλούν την πραγματικότητα, ούτε την αναδεικνύουν σαν μεγεθυντικοί φακοί (όπως έλεγε ο Μαγιακόφσκι) αλλά την παραμορφώνουν σαν μαγικοί καθρέφτες, που σου δείχνουν αυτό που θες να δεις.
-Καθρέφτη, καθρεφτάκι μου, υπάρχει πιο ωραίο σπίτι από το δικό μου;

Σαφώς κι υπάρχει, και το ΙΚΕΑ είναι εκεί για να σου το αποδείξει, να σου δώσει μερικές τζούρες απόλαυσης και λαθραίας ικανοποίησης από τη ζωή που δεν έζησες, το σπίτι που θα μπορούσες να έχεις, καθώς βυθίζεσαι στην πολυθρόνα, το γραφείο, την περιστρεφόμενη καρέκλα και στους ειδικά διαμορφωμένους χώρους που θυμίζουν δωμάτια κανονικού σπιτιού, για να τα ζηλέψεις και να θες να τα αποκτήσεις αυτούσια όπως είναι, να τα πάρεις όλα. Στιγμές τηλεοπτικής ευτυχίας από διαφημίσεις και σκηνές από το μικρό σπίτι (χωρίς λιβάδι, τα παιδιά μεγάλωσαν κι έφυγαν εσωτερικοί μετανάστες για την πόλη).

Και σου έχουν ολοκληρωμένες προτάσεις για είκοσι τετραγωνικά, 35 τετραγωνικά, κοκ, όσο μικρό κι αν είναι το σπίτι σου, μπορεί να γίνει άνετο, σύγχρονο κι ωραίο. Βέβαια αν είχες λεφτά να τα πάρεις όλα αυτά, θα έμενες πιθανότατα σε ένα πολύ πιο ευρύχωρο σπίτι, με περισσότερα τετραγωνικά.

-Μα αν λένε ότι είναι επηρεασμένοι από το βιομηχανικό σχεδιασμό του Bauhaus, που επιδίωκε να συνδεθεί με τη μαζική παραγωγή, για να ικανοποιήσει λαϊκές ανάγκες, δε θα έπρεπε να είναι πολύ φτηνότερες οι τιμές;
-Μα είναι φτηνότερες -στα πιο πολλά τουλάχιστον- συγκριτικά με άλλα. Άλλο αν είναι πολύ ακριβά για εμάς. Το πρόβλημα είναι στους δικούς μας μισθούς, όχι στις τιμές. Και στην τελική, άλλο πράγμα το φτηνό -ιδίως για ένα έπιπλο που θέλεις να σου κρατήσει για μια ζωή- και άλλο το φτηνιάρικο. Αν θες το δεύτερο, πας στα Τζάμπο. Εξάλλου η λογική του Bauhaus δεν μπορεί να βρει πλήρη εφαρμογή στο σημερινό σύστημα. Καπιταλισμό έχουμε δε θα σου δώσει κανείς κάτι τζάμπα ή με επιδότηση.

Κρατάνε όμως μερικά στοιχεία από την κοινωνία του μέλλοντος (;) όπως την αυτοεξυπηρέτηση και τη διαλογή των προϊόντων που θέλεις πριν το ταμείο, όπου χάνεσαι μεταξύ κουτιών, κωδικών και τεράστιων μεταλλικών διαδρόμων σε βιομηχανικό τοπίο (κι εκεί σου έρχεται συνειρμικά μια ατάκα από τον Κόκορα του Αρκά: "τι γίνεται στην περίπτωση που θες απλώς να πηδήξεις;") Και το κομμάτι της συναρμολόγησης στο σπίτι, με το σύστημα φτιάξτο μόνος σου, για να συνηθίζεις στα καινούρια, επαναστατικά καθήκοντα, όπου θα κληθούμε να φτιάξουμε έναν ολόκληρο νέο (γενναίο) κόσμο από την αρχή. Κι ίσως στο τέλος να περισσεύει πάντα μια βίδα, που δε βρήκες εγκαίρως τη θέση της (και σε κάνει να ανησυχεί μην 'καταρρεύσει' το έπιπλο σαν επαναστατικό εγχείρημα του εικοστού αιώνα), αλλά το πιο σημαντικό είναι η καλλιέργεια του πολυδιάστατου δημιουργού (σε αντίθεση με τον αλλοτριωμένο, μονοδιάστατο άνθρωπο-καταναλωτή που αναφέρει ο Μαρκούζε), που το πρωί είναι κυνηγός, το απόγευμα ψαράς και στο τέλος της μέρας όλα μαζί και τίποτα από τα παραπάνω.
Ναι αλλά τι γίνεται αν το πρωί, το απόβραδο και στο τέλος της μέρας είσαι απλώς άνεργος;

Ο κομμουνισμός είναι ακαταμάχητος γιατί είναι απλώς, λέει ο Μπρεχτ. Ναι αλλά ο καπιταλισμός είναι (ακόμα πιο) δυσκατάβλητος γιατί είναι απλοϊκός. Ζωγραφίζει τον άνθρωπο παύλα-τελεία, ως καταναλωτή, και τον βομβαρδίζει με εμπορεύματα, πλαστές ανάγκες, διαφημίσεις στα όρια της πλύσης εγκεφάλου, ενώ παράλληλα φροντίζει να ρίξει την τιμή της εργατικής δύναμης των υποψήφιων πελατών του (κι αυτή είναι μια αξεπέραστη αντίφασή του). Και ξεγελάει πολλούς με το σκανδιναβικό μοντέλο και τις σουηδικές κατασκευές (ΙΚΕΑ), που του δίνουν την ψευδαίσθηση της ευμάρειας και μιας κάποιας κοινωνικής ασφάλισης.

Ας το δούμε και με ένα παράδειγμα: λένε πως αν θέλεις να δεις τη χαρά στο πρόσωπο ενός μικρού παιδιού, αρκεί να του δώσεις μια μπάλα, να το αφήσεις να πέσει και να αναψοκοκκινίσει από τη χαρά και τον ιδρώτα του παιχνιδιού. Βομβάρδισέ το όμως με δεκάδες παιχνίδια, ηλεκτρονικά, επιτραπέζια, στολές, sci-fi ήρωες και δε συμμαζεύεται, για να δεις πώς η χαρά του απλού, μετατρέπεται σε περιφρόνηση και στη γκρίνια του ανικανοποίητου. Και δες πώς μετατρέπουν αυτά τα μέρη τους ενήλικους καταναλωτές σε ανικανοποίητα παιδάκια, που θέλουν διαρκώς καινούρια εμπορεύματα, για να διασκεδάσουν την πλήξη τους (κι όχι για να καλύψουν τις ανάγκες τους) και πες μου πόσο αισιόδοξα είναι τα πράγματα.

Τέλος πάντων, καλά ήταν (και στην κοινωνία του μέλλοντος θα τα κάνουμε ακόμα καλύτερα) αλλά να μην ξαναπάμε στα κοντά...

5 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

"Μα είναι φτηνότερες -στα πιο πολλά τουλάχιστον- συγκριτικά με άλλα. Άλλο αν είναι πολύ ακριβά για εμάς"

Αμφιβάλλω γι αυτό. Όπως αμφέβαλα πάντα για το κατά πόσο ο σχεδιασμός προκύπτει από κάποιο είδος τεχνοτροπίας και όχι από τη μείωση του κόστους μεταφοράς (και παραγωγή).
Το κύριο ζήτημά τους είναι οι φλατ συσκευασίες, παρά η αισθητική λοιπόν, μόνο που αν αντίστοιχα προϊόντα παράγονταν για λόγους οικονομιας, οικολογίας, άμεσης κάλυψης αναγκών κλπ σε σοσιαλιστικά κράτη, θα τα κράζανε για την αισθητική τους, ως τετραγωνισμένη, άχαρη, στρατιωτική κλπ, ενώ τώρα είναι και αρχοντιά μη σου πω.

σαπορ τουτουρκι

Ανώνυμος είπε...

Πάντως όσο διάβαζα το κείμενο, θυμήθηκα την αρχή του "Fight club", Θα μπορούσε κάποιος να πει και ότι εμπνεύστηκες από αυτή!

@σαπορ τουτουρκι
Εννοείτε ότι μόνο οι αστοί το κάνουν σωστά (ότι και να είναι αυτό), ενώ οι εργάτες και ο σοσιαλισμός πιάνουν χώμα και γίνετε σκατά...... Ξεφτίλες.

Ιβάν Τζόνι

Παπουτσωμενος Γατος είπε...

O καπιταλισμος απο τα 60s και μετα (ή ισως και απο τα 50s), εχει εισβαλλει για τα καλα στον τομεα του ελευθερου χρονου και της ιδιωτικης ζωης με διαφορα καταναλωτικα προιοντα (τα περισσοτερα αχρηστα),υποκουλτουρες,μοδες κλπ.

Τα διαφορα επιπλα,ρουχα,χαλια,ταπετσαριες,κινητα,αμαξια κλπ (στον βαθμο που μπορει πλεον να τα αγορασει κανεις) δημιουργουν μια ψευδαισθηση ποιοτητας ζωης.

Δεν αποφερουν μονο κερδη σε πολλα μονοπωλια,αλλα κανουν και την εκμεταλευση πιο ανεκτη.

Ανώνυμος είπε...

- Αρκετά προϊόντα είναι φτηνότερα (όχι όλα) όχι όμως τόσο όσο πιθανώς θα περίμενε κάποιος
- Ένας εντελώς σκράπας όπως εγώ στο "συναρμολόγησέ το" βρίσκει την ιδέα σπαστική, ομολογώ όμως ότι όταν χρειάστηκε τα κατάφερα καλά ακολουθώντας τις οδηγίες
- Η αισθητική είναι κάπως ιδιαίτερη, όχι απαραίτητα με την κακή έννοια, έχει νομίζω ένα αναγνωρίσιμο στυλ. Υποθέτω ότι θα είναι λόγω της σχολής σχεδιασμού που ανέφερες (είμαι εντελώς άσχετος με το θέμα)
- Η ποιότητα ικανοποιητική θα έλεγα, σίγουρα όχι "για να κρατήσει μια ζωή" αλλά από την άλλη τα πράγματά τους αντέχουν αρκετές καταπονήσεις, έχουν αρκετά ικανοποιητική διάρκεια ζωής.
- Έχει κάποιες πολύ έξυπνες λύσεις σε κάτι μικροπράγματα
- Κάτι άλλο τώρα σχετικό ίσως με κάτι που έγραψε ο Παπουτσωμένος Γάτος που έγραψε: Αποτελεί τον καλύτερο παιδότοπο που έχω συναντήσει. Αυστηρά αντικαπνιστικό περιβάλλον σε όλους τους χώρους, καθαρότατες τουαλέτες, μια τετραμελής οικογένεια μπορεί να φάει μεσημεριανό με λιγότερο από 20 ευρώ, το φαγητό το θεωρώ τιμιότερο από πχ των Goodys, τα παιδιά τρέχουν, χαζεύουν, παίζουν με τα εκθέματα, έχουν και χώρο που μπορείς αν θες-ενώ θα ψωνίζεις-να αφήσεις τα παιδιά για κάποιο χρόνο (δεν το έχω κάνει πολλές φορές, όταν όμως το έχω κάνει έχω διαπιστώσει ότι το προσωπικό εκεί είναι πραγματικά καλό), ανά περιόδους κάνουν και κάποιες καλές εκδηλώσεις για τα παιδιά (θέατρο, κουκλοθέατρο κτλ). Είναι κάτι στιγμές τη χειμερινή περίοδο που οι ουρανοί μένουν ανοικτοί για μέρες και δε μπορείς να βγάλεις τα παιδιά έξω και αυτά έχουν αφηνιάσει τόσο με το μέσα που λες ότι θα κατεδαφίσουν το σπίτι, είναι τότε που μια βόλτα εκεί αποδεικνύεται σωτήρια, σχεδόν σε κάνει να θες να γράψεις ωδή ευχαριστίας :)
Εννοείται βέβαια πως τα παραπάνω έχουν νόημα σε μέρες και ώρες μη αιχμής (δηλαδή Σάββατο πρώι και μεσημέρι όντως δεν είναι σοφή επιλογή)
ρα

dionysis e είπε...

Η σχετικη-ασχετη πληροφορια: ο "Μαρμαριδης επιπλα" ο ιδιος ο Γιαννης Μαρμαριδης ειναι εθνικιστης κ τα μαγαζια του σφιγγοφωλιες χρυσαυγητων. Το ξερω πολυ καλα αυτό